Strona główna

1. Imię i Nazwisko


Pobieranie 48.12 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar48.12 Kb.


dr Barbara Skwaryło-Bednarz Zamość, dn. 29.05.2013 r.

Wydział Nauk Rolniczych w Zamościu

Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

ul. Szczebrzeska 102

22-400 Zamość

Autoreferat


1. Imię i Nazwisko: Barbara Skwaryło-Bednarz
2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe/artystyczne – z podaniem nazwy, miejsca i roku ich uzyskania oraz tytułu rozprawy doktorskiej
- stopień magistra inżyniera rolnictwa z wynikiem bardzo dobrym, Wydział Rolniczy, Akademia Rolnicza w Lublinie, 1996 rok

- stopień doktora nauk rolniczych w zakresie agronomii – ochrona środowiska rolniczego, Wydział Rolniczy, Akademia Rolnicza w Lublinie, 2001 rok

Tytuł rozprawy doktorskiej - „Odporność środowiska glebowego na oddziaływanie wybranych czynników chemicznych na przykładzie gleb terenów chronionych i produkcyjnych”
3. Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu w jednostkach naukowych/artystycznych:
1997 pracownik inżynieryjno-techniczny w Zakładzie Biochemii, Instytut Nauk Rolniczych w Zamościu, Akademia Rolnicza w Lublinie

1997-2001 słuchaczka studiów doktoranckich realizowanych na Wydziale Rolniczym, Akademia Rolnicza w Lublinie

2001-2004 pracownik inżynieryjno-techniczny w Zakładzie Biochemii, Instytut Nauk Rolniczych w Zamościu, Akademia Rolnicza w Lublinie

2004-2005 asystent w Zakładzie Produkcji Roślinnej i Agrobiznesu, Wydział Nauk Rolniczych w Zamościu, Akademia Rolnicza w Lublinie

2005-do chwili obecnej adiunkt w Katedrze Produkcji Roślinnej i Agrobiznesu, Wydział Nauk Rolniczych w Zamościu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
4. Wskazanie osiągnięcia* wynikającego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. nr 65, poz. 595 ze zm.) * w przypadku, gdy osiągnięciem tym jest praca/prace wspólne, należy przedstawić oświadczenia wszystkich jej współautorów, określające indywidualny wkład każdego z nich w jej powstanie:
a) tytuł osiągnięcia naukowego: Monografia pt. „Wpływ czynników środowiska i odmiany na wielkość i jakość plonu nasion rzepaku ozimego uprawianego na Dolnym Śląsku”

Pracę opublikowano w Wydawnictwie Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie w serii Rozprawy Naukowe, Zeszyt 367, 2013 r.

Recenzenci: - prof. dr hab. Iwona Bartkowiak-Broda – Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin - IHAR w Poznaniu

- prof. dr hab. Czesław Muśnicki – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, emerytowany prof.


b) omówienie celu naukowego/artystycznego ww. pracy i osiągniętych wyników wraz z omówieniem ich ewentualnego wykorzystania.
Współczesna hodowla rzepaku ozimego umożliwia uzyskanie odmian o określonych parametrach jakościowych. Jakość nasion rzepaku na cele spożywcze, paszowe i przemysłowe jest ciągle udoskonalana przez zwiększenie zawartości oleju, związków biologicznie aktywnych, takich jak tokoferole, zmianę składu i proporcji kwasów tłuszczowych oraz dalszą redukcję związków antyżywieniowych w nasionach.

Wielkość i jakość plonów nasion rzepaku jest silnie modyfikowana przez warunki środowiska. Stąd też praktyka rolnicza zainteresowana jest dopływem nowych przebadanych odmian wnoszących postęp w plenności, ale i jakości rzepaku ozimego sprawdzonego w konkretnym środowisku. Pomocnym rozwiązaniem zastosowanym także w Polsce są doświadczenia prowadzone w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO), które umożliwiają rolnikom poznanie korzystnych i niekorzystnych cech danej odmiany. Pozwalają one na poznanie wartości gospodarczej odmian rzepaku ozimego w warunkach glebowych i pogodowych charakterystycznych dla danego regionu.

Dotychczasowe badania wpływu wybranych czynników środowiska i odmiany na cechy jakościowe plonu rzepaku ozimego dotyczyły głównie oznaczenia profilu kwasów tłuszczowych. Natomiast sporadycznie podejmowano próbę tego typu badań odnośnie do zawartości tokoferoli i plastochromanolu-8. Dlatego celowe było zbadanie zawartości tych najważniejszych związków o charakterze antyoksydacyjnym występujących w nasionach rzepaku pochodzących z różnych odmian i wyprodukowanych w zróżnicowanych środowiskach Dolnego Śląska. Otrzymane z nich oleje mogą stanowić cenne źródło żywności funkcjonalnej.

CELEM badań było określenie wpływu czynników środowiska i odmiany na: plonowanie rzepaku ozimego, poziom glukozynolanów, nagromadzenie tłuszczu, profil kwasów tłuszczowych, zawartość tokoferoli oraz plastochromanolu-8.

Kompleksowe wyniki 3-letnich badań prowadzonych w rejonie Dolnego Śląska oraz oznaczeń chemicznych przedstawione w tej pracy mogą posłużyć do dokładnego określenia wpływu czynników środowiska i odmiany na wielkość i jakość plonu rzepaku ozimego, a szczególnie na zawartość naturalnych substancji bioaktywnych.

MATERIAŁ I METODY. Materiał badawczy pochodził z doświadczeń Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO) prowadzonych na Dolnym Śląsku w latach 2007/2008 – 2009/2010. Do badań wytypowano trzy odmiany populacyjne - Castille, Casoar, Cadeli i trzy mieszańcowe – Extend F1, Nelson F1, Toccata F1, uprawiane w sześciu różnych środowiskach Dolnego Śląska – Krościna Mała, Naroczyce, Pawłowice, Tarnów, Tomaszów Bolesławiecki i Zybiszów. Wszystkie doświadczenia założono w czterech powtórzeniach metodą losowanych bloków. Powierzchnia poletka w każdym doświadczeniu wynosiła 12 m2. Zgodnie z metodyką przyjętą przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) w doświadczeniach zastosowano podobne zabiegi uprawowe i pielęgnacyjne. W nasionach oznaczono: zawartość glukozynolanów (metodą sililowych pochodnych chromatografii gazowej desulfoglukozynolanów), tłuszczu (metodą odtłuszczonej reszty w aparacie Soxhleta), profil kwasów tłuszczowych (metodą chromatografii gazowej estrów metylowych kwasów tłuszczowych - FAME) oraz ilość homologicznych tokoferoli i plastochromanolu-8 (metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej).

WYNIKI I DYSKUSJA. Zmienne warunki pogodowe występujące w czasie prowadzenia badań wpłynęły w dużym stopniu na plonowanie rzepaku ozimego, wydajność tłuszczu oraz skład chemiczny nasion. Największy plon nasion oraz najlepszą wydajność tłuszczu uzyskano w drugim roku badań, który cechował się najkorzystniejszym rozkładem opadów i temperatur, zwłaszcza w okresie wegetacji wiosenno-letniej. Duża suma opadów w trzecim roku badań przy umiarkowanych temperaturach sprzyjała gromadzeniu tłuszczu w nasionach. Przebieg pogody w latach badań różnicował w niewielkim stopniu zawartość glukozynolanów w nasionach, których najwięcej stwierdzono w pierwszym roku badań. Warunki wilgotnościowo-termiczne w latach badań różnicowały w największym stopniu sumę tokoferoli, zawartość gamma-tokoferolu i plastochromanolu-8, a w mniejszym zawartość alfa-tokoferolu. Układ warunków hydrotermicznych w latach badań oddziaływał także na proporcję alfa-tokoferolu do gamma-tokoferolu.

Rzepak posiada duże wymagania glebowe, dlatego reaguje zmiennością plonowania na zróżnicowane warunki środowiskowe. W badaniach własnych plon nasion rzepaku ozimego był istotnie uzależniony od jakości gleb, na których prowadzono doświadczenia. Czynnik środowiskowy kształtował ilość i wydajność tłuszczu oraz w niewielkim stopniu zawartość glukozynolanów. Stwierdzono istotny wpływ warunków środowiskowych na kształtowanie profilu kwasów tłuszczowych w oleju oraz na zawartości najważniejszych homologów tokoferoli – alfa-tokoferolu i gamma-tokoferolu, a także sumę tokoferoli w nasionach.

W ostatnich latach zaznaczył się istotny postęp hodowlany w ulepszaniu produktywności rzepaku. Dokonuje się on poprzez uprawę odmian mieszańcowych wydających około 10-20% większe plony niż odmiany populacyjne, co jest wynikiem efektu heterozji. Synteza trzyletnich wyników badań własnych potwierdziła, że najlepiej plonowała odmiana mieszańcowa Nelson F1 a najsłabiej odmiana populacyjna Castille. Czynnik genetyczny istotnie wpływał na zawartość i wydajność tłuszczu oraz na poziom glukozynolanów w nasionach rzepaku. Ponadto w istotny sposób determinował jakość tłuszczu, w tym profil kwasów tłuszczowych. Odmiana mieszańcowa Nelson F1 miała istotnie więcej wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz kwasów nienasyconych C:18. Oprócz składu kwasów tłuszczowych oleju istotne znaczenie w diecie człowieka ma ich odpowiednia proporcja. Stosunek ilości kwasu linolowego do kwasu linolenowego powinien być możliwie wąski i wynosić 2-3:1. Największą wartością proporcji kwasu linolowego do linolenowego cechowały się odmiany mieszańcowe – Nelson F1 (2,18:1) i Toccata F1 (2,10:1). Nasiona odmiany Nelson F1 zawierały także najwięcej związków o charakterze antyoksydantów - alfa-tokoferolu, gamma-tokoferolu oraz tokoferoli ogółem.

WNIOSKI. W odniesieniu do większości badanych cech dotyczących jakości nasion rzepaku ozimego wykazano interakcję środowiskowo-genotypową, przy jednoczesnym jej braku wpływu na wielkość plonu. Dlatego w uprawie rzepaku ozimego należy szczególnie uwzględniać czynnik genetyczny, który jest jednym z najważniejszych elementów agrotechniki kształtujących jakość plonu oraz ilość związków działających jak przeciwutleniacze w nasionach, w tym szczególnie alfa-tokoferolu (witamina E) wykazującego największą biologiczną aktywność. Związki te mogą odgrywać rolę w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Na uwagę zasługuje także istotny wpływ warunków hydrotermicznych na ilość syntetyzowanego gamma-tokoferolu i plastochromanolu-8, które skutecznie chronią polienowe kwasy tłuszczowe przed utlenieniem. Dokładne poznanie oddziaływania czynnika środowiskowego i genetycznego na ilość naturalnych substancji bioaktywnych w nasionach dwóch typów rzepaku ozimego uprawianego w rejonie Dolnego Śląska ułatwi w przyszłości wybór odmiany o ich największej zawartości.


5. Omówienie pozostałych osiągnięć naukowo-badawczych (artystycznych)
Początkowy okres mojej aktywności naukowej był związany z oceną odporności gleb terenów chronionych i produkcyjnych na oddziaływanie wybranych czynników chemicznych. Realizowane badania stały się przedmiotem rozprawy doktorskiej. Jednym z najważniejszych osiągnięć mojej pracy doktorskiej było wykazanie, że gleby Roztoczańskiego Parku Narodowego - RPN, jego otuliny i terenów produkcyjnych charakteryzowały się zróżnicowaną odpornością na zmiany odczynu w wyniku oddziaływania presji czynników chemicznych. Najmniej odporne na działanie kwasów okazały się gleby z terenów pełnej ochrony, a najbardziej gleby z terenów produkcyjnych. Natomiast najodporniejsze na oddziaływanie czynników o charakterze zasadowym były gleby terenów chronionych, a najmniej gleby otuliny parku. Stwierdzono różnicę w odporności badanych gleb na zmiany odczynu w analizowanych poziomach glebowych. Wykazano, że najwyższą zdolnością buforową cechowały się poziomy powierzchniowe. Odporność poziomów podpowierzchniowych oraz skał macierzystych była niższa niż poziomów powierzchniowych. Ponadto oznaczenie Zn, Cu i Pb w badanych glebach w świetle obowiązujących norm pozwoliło stwierdzić, że gleby RPN, jego otuliny oraz pól produkcyjnych regionu zamojskiego cechują się naturalną zawartością metali ciężkich. Wraz ze wzrostem reżimu ochrony przyrody zaznaczyła się w badanych glebach tendencja malejącego udziału ogólnych form miedzi, ołowiu i cynku.

Biorąc pod uwagę zakres realizowanej pracy doktorskiej oraz jej rezultaty dostrzeżono celowość kontynuacji badań dotyczących odporności gleb terenów chronionych i produkcyjnych na zanieczyszczenia metalami ciężkimi. Rezultaty tych badań stanowią ważną część mojego dorobku naukowego.

Moje zainteresowania naukowe realizowane były w zakresie dwóch obszarów (grup tematycznych):

5.1. Ocena gleb pod względem zawartości metali ciężkich i aktywności biologicznej – analiza oddzielna i łączna

5.2. Wpływ wybranych czynników środowiskowych i agrotechnicznych na glebę i jakość materiału roślinnego
5.1. Ocena gleb pod względem zawartości metali ciężkich i aktywności biologicznej – analiza oddzielna i łączna
Po doktoracie kontynuowałam badania nad wpływem antropopresji na zawartość metali ciężkich w glebach terenów chronionych i produkcyjnych. W badaniach dotyczących wpływu Linii Hutniczo-Siarkowej (LHS) i transportu samochodowego na zawartość i formy wybranych metali ciężkich w glebach Roztoczańskiego Parku Narodowego wykazano wzbogacenie w nikiel poziomów próchnicznych w stosunku do niżej położonych i to niezależnie od odległości od torowiska [II-D-16]. Największą całkowitą zawartością niklu w poziomach wierzchnich odnotowano w glebach lekkich położonych w najbliższym sąsiedztwie linii szerokotorowej. Ilość tego pierwiastka malała w kierunku oddalania się od torowiska. W innych badaniach [II-D-20] oceniano zawartość miedzi ogólnej w glebach lekkich Roztoczańskiego Parku Narodowego położonych w różnych odległościach od trasy samochodowej. Efektem tych badań było stwierdzenie, że ilość miedzi w badanych glebach przekraczała lub była bliska przekroczeniu stężeń dopuszczalnych dla gleb terenów chronionych.

W cyklu prac [II-D-12, II-D-18, II-D-21, II-D-24] oceniano zawartość ogólną metali ciężkich w glebach chronionych i produkcyjnych Roztocza Środkowego. Najważniejszym osiągnięciem było udowodnienie, że profilowe rozmieszczenie zawartości ogólnych form ołowiu, cynku i miedzi w glebach Roztoczańskiego Parku Narodowego i jego otuliny mieści się w ogólnie przyjętych normach. Stwierdzono jednak wzbogacenie w ołów i cynk poziomów wierzchnich w stosunku do poziomu skały macierzystej, co wskazuje na antropogeniczne pochodzenie badanych metali ciężkich.

Zawartość ogólna pierwiastków w glebie określa tylko potencjalne możliwości ich migracji. Dlatego w licznych badaniach [II-D-9, II-D-13, II-D-17, II-D-31] podjęto oznaczenie form przyswajanych rozpuszczalnych w wodzie oraz form rozpuszczalnych w 1mol·dm-3 HCl. Wykazano, że gleby leśne RPN cechują się większą zawartością form ołowiu rozpuszczalnych w 1mol·dm-3 HCl i wodorozpuszczalnych w porównaniu do gleb ornych [II-D-9]. Taką tendencję zanotowano także dla form miedzi rozpuszczalnych w 1mol·dm-3 HCl i wodorozpuszczalnych [II-D-13]. Natomiast gleby uprawne charakteryzowały się większą zawartością form cynku rozpuszczalnych w 1mol·dm-3 HCl oraz wodorozpuszczalnych [II-D-17].

Obiektem moich zainteresowań była także ocena właściwości biologicznych gleb terenów chronionych i produkcyjnych, czego efektem był czynny udział w analizie właściwości biologicznych gleb lekkich występujących w rejonie Roztoczańskiego Parku Narodowego [II-D-11]. Do ważnych osiągnięć należy stwierdzenie, że wieloletnia aktywna działalność w zakresie ochrony środowiska Roztoczańskiego Parku Narodowego ograniczająca intensywność produkcji rolniczej wpłynęła istotnie na jakość biologiczną gleb. Ograniczona została ilość substancji organicznej i tak skromnie reprezentowana w tych glebach w warunkach naturalnych, co przyczyniło się do obniżenia odczynu gleby oraz zmniejszenia jej możliwości sorpcyjnych. Właściwości biologiczne zdecydowanie poprawiły się w miarę ograniczenia stopnia restrykcji ochrony, a w konsekwencji wzrostu intensywności gospodarki rolniczej. W glebach aktywnie chronionych w Roztoczańskim Parku Narodowym stwierdzono specyficzny układ ilościowy mikroorganizmów, tj. mniej liczne niż przeciętnie były bakterie oraz promieniowce, natomiast najliczniejszą grupę stanowiły grzyby. Przeprowadzone analizy statystyczne potwierdziły wnioski z literatury, że liczebność każdej z grup mikroorganizmów uzależniona jest od ilości substancji organicznej w glebie. Zaobserwowany równoczesny spadek liczby bakterii oraz promieniowców, a wzrost ilości grzybów miał bezpośredni związek z różnicowaniem się odczynu gleby. Uzyskane wyniki pozwalają stwierdzić, że obecność w środowisku glebowym enzymów ma statystycznie udowodniony związek z liczebnością bakterii i promieniowców oraz grzybów. W badaniach dotyczących oceny właściwości biologicznych gleb lekkich zalegających pod borem sosnowym o zróżnicowanym wiekowo drzewostanie (25, 50 i 75-letnim) położonym na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego wykazano, że największą liczebnością mikroflory glebowej oraz aktywnością enzymów cechują się gleby pod najstarszym z analizowanych drzewostanów [II-D-19]. Inne badania [II-D-25] dotyczące właściwości biologicznych gleb pod uprawą dwóch krajowych odmian szarłatu uprawnego (Amaranthus cruentus L.) wykazały, że wpływa on stymulująco na liczebność i aktywność drobnoustrojów glebowych. Szarłat uprawny (Amaranthus cruentus L.) jest rośliną jednoroczną, która cechuje się bardzo wysokim przyrostem biomasy w okresie wegetacji. Najprawdopodobniej intensywny wzrost szarłatu uprawnego wpływa na charakter wydzielin korzeniowych wydzielanych do ryzosfery, co przekłada się na liczebność mikroflory glebowej, a w konsekwencji na właściwości biologiczne gleby. Ocenę właściwości biologicznych środowiska glebowego prowadzono także pod uprawą roślin wieloletnich - wierzby energetycznej (Salix viminalis L.) [II-D-27]. Wstępne badania wykazały, że gleba pod uprawą 3-letniej wierzby energetycznej cechowała się wyższą liczebnością badanych mikroorganizmów oraz aktywnością enzymów niż pod tą samą plantacją rok wcześniej.

Badano także wpływ zawartości ogólnej ołowiu na liczebność wybranych grup mikroorganizmów w glebach lekkich otuliny Roztoczańskiego Parku Narodowego [II-D-32]. Badania, które przeprowadzono na terenie lasu sosnowego Leśnictwa Senderki (otulina Roztoczańskiego Parku Narodowego) wykazały, że w badanych glebach nie nastąpiło przekroczenie dopuszczalnych norm zawartości ogólnych form ołowiu dla terenów chronionych, ale stwierdzono znaczne wzbogacenie w ten metal poziomów wierzchnich w stosunku do skał macierzystych. Ilość ołowiu skumulowana w poziomach próchnicznych ujemnie korelowała z liczebnością oznaczonych drobnoustrojów. Oceniano również wpływ zanieczyszczenia gleby miedzią na aktywność dehydrogenaz pod uprawą szarłatu uprawnego odmiany Rawa [II-D-33]. W warunkach przeprowadzonego doświadczenia wazonowego udowodniono, że najwyższą aktywnością dehydrogenaz charakteryzowały się obiekty bez zastosowanego nawożenia miedzią, a najniższą z największą dawką tego mikroelementu. Ponadto stwierdzono wzrost aktywności dehydrogenaz w obiektach kontrolnych w badanym okresie (czerwiec-sierpień-październik).

(Publikacje wg wykazu osiągnięć naukowo-badawczych: II-D-16, II-D-20, II-D-9, II-D-12,
II-D-13, II-D-17, II-D-18, II-D-21, II-D-31, II-D-24, II-D-11, II-D-19, II-D-25, II-D-27,
II-D-32, II-D-33)

5.2. Wpływ wybranych czynników środowiskowych i agrotechnicznych na glebę i jakość materiału roślinnego

Kolejnym zagadnieniem badawczym była ocena wpływu zróżnicowanych dawek NPK w uprawie szarłatu na wybrane parametry roślin i gleby. W jednym z cyklu prac [II-D-29, II-D-30] prowadzono badania dotyczące wpływu zróżnicowanego nawożenia NPK na zawartość chlorofilu w liściach dwóch odmian szarłatu (Amaranthus cruentus L.) uprawianego w rozstawie wąskorzędowej i szerokorzędowej. W przeprowadzonych badaniach wykazano, że kumulowaniu chlorofilu a oraz a+b w liściach odmiany Rawa sprzyjała dawka makroelementów na poziomie zaleceń nawozowych dla szarłatu (90 kg N·ha-1, 60 kg P·ha-1, 60 kg K·ha-1) natomiast dla odmiany Aztek była nieco niższa


i to niezależnie od rozstawy roślin. Badano także wpływ zróżnicowanego nawożenia NPK na aktywność katalazy w świeżej masie liści dwóch odmian szarłatu uprawnego - Rawa i Aztek w różnych fazach rozwojowych (faza siewki, faza piątego liścia, faza pełni kwitnienia i faza pełni dojrzałości nasion) oraz w nasionach [II-A-5]. Z przeprowadzonych badań wynika, że aktywność katalazy wykazywała tendencję malejącą w okresie wegetacji szarłatu. Wykazano, że najwyższą aktywnością katalazy cechowała się świeża masa liści w pierwszej badanej fazie – fazie siewki. Wzrostowi aktywności katalazy sprzyjało nawożenie wzrastającymi dawkami NPK. Liście odmiany Rawa cechowały się wyższą aktywnością katalazy niż odmiany Aztek i to niezależnie od fazy rozwojowej. Na poziom aktywności katalazy w nasionach szarłatu uprawnego istotny wpływ miało także nawożenie oraz odmiana. Wyższe dawki nawozów powodowały wzrost poziomu aktywności katalazy w nasionach.

Istotne znaczenie w moim dorobku naukowym miały badania dotyczące oceny aktywności enzymatycznej gleby strefy ryzosferowej oraz pozaryzosferowej szarłatu uprawnego (Amaranthus cruentus L.). W wielu pracach opisano wzajemne oddziaływanie drobnoustrojów i roślin w ryzosferze, jednak nie dotyczyły one szarłatu jako rośliny testowej. Jednym z zagadnień badawczych tego cyklu prac była ocena wpływu zróżnicowanego nawożenia NPK na aktywność enzymatyczną gleby strefy ryzosferowej i pozaryzosferowej dwóch odmian szarłatu - Rawa i Aztek [II-A-2]. W ścisłym doświadczeniu polowym szarłat uprawiano w rozstawie szerokorzędowej na glebie kompleksu pszennego dobrego. Wykazano, że zróżnicowane nawożenie makroelementami wpływa na kształtowanie aktywności enzymatycznej strefy ryzosferowej i pozaryzosferowej badanych gleb pod uprawą dwóch odmian szarłatu. Najlepszy efekt przyniosło nawożenie najwyższą dawką NPK. Aktywność enzymatyczna strefy ryzosferowej szarłatu była istotnie wyższa niż pozaryzosferowej i to niezależnie od odmiany. Wykazano istotne dodatnie korelacje pomiędzy zastosowanymi dawkami makroelementów a aktywnością badanych enzymów w strefie ryzosferowej i pozaryzosferowej dwóch odmian szarłatu. Ocenę aktywności enzymatycznej gleb prowadzono także na glebach zdegradowanych i zrekultywowanych. W pracy II-D-10 porównywano aktywność biologiczną gleb zdegradowanych oraz zrekultywowanych osadem ściekowym i wapnem poflotacyjnym, a następnie użytkowanych rolniczo (obsiew trawami) w rejonie oddziaływania kopalni siarki „Jeziórko”. Wykazano, że większą aktywnością enzymatyczną cechują się gleby bezpośrednio rekultywowane osadem ściekowym i wapnem poflotacyjnym niż zdegradowane. Ponadto oceniano wpływ czasu rekultywacji terenów po górniczej eksploatacji kopalni siarki „Jeziórko” na aktywność enzymatyczną środowiska glebowego [II-D-8]. Stwierdzono, że najwyższą aktywnością enzymatyczną charakteryzują się gleby po pierwszym roku rekultywacji osadem ściekowym i wapnem poflotacyjnym, a najniższą gleby po trzecim roku rekultywacji.

W kolejnym cyklu prac badano wpływ wzrastającego nawożenia makroelementami na plonowanie szarłatu [II-A-3]. Oceniano wpływ odmiany (2), sposobu siewu (2) i zróżnicowanego nawożenia NPK (4) na plonowanie oraz zawartości Cu, Zn, Fe i Mn w nasionach, liściach i łodygach szarłatu uprawnego (Amaranthus cruentus L.) odmiany Rawa i Aztek. Uzyskane wyniki badań dowiodły, że zastosowane czynniki doświadczalne przyczyniły się do istotnego zróżnicowania wielkości plonów Amaranthus cruentus L. Najwyższe plony stwierdzono przy nawożeniu azotem w dawce 90 kg N ha-1 (III poziom). Zastosowanie najwyższego nawożenia (IV poziom – 130 kg N∙ha-1) wiązało się ze spadkiem plonowania rośliny testowej, bez względu na odmianę, czy rozstawę roślin. Zastosowane czynniki doświadczalne w większości przypadków istotnie oddziaływały na zawartość analizowanych mikroskładników w liściach i nasionach szarłatu. Do tego typu badań skłoniła mnie i współautorów wciąż jeszcze mała popularność szarłatu - cennej rośliny pod względem składu chemicznego nasion i liści. Szczegółową charakterystykę składu chemicznego nasion i liści szarłatu zawarto w pracy II-D-6.

W ostatnim latach podejmowanych jest wiele prób wykorzystania do celów energetycznych niektórych roślin uprawnych. Rośliny te wyróżniają się dużą produkcją biomasy w okresie wegetacji, a większość z nich odznacza się zdolnością akumulacji metali ciężkich w korzeniach i częściach nadziemnych, przez co mogą służyć do rekultywacji gleb zdegradowanych chemicznie. Prowadzone są również badania nad wykorzystaniem szarłatu do fitoremediacji oraz celów energetycznych, co skłoniło mnie i współautorów pracy II-D-34 do przeanalizowania pobrania miedzi, cynku, manganu i żelaza przez tę roślinę w zależności od odmiany, rozstawy i nawożenia NPK. Udowodniono, że zastosowane czynniki doświadczalne przyczyniły się do istotnego zróżnicowania pobrania analizowanych mikroelementów. W przeprowadzonym eksperymencie nie stwierdzono jednoznacznie ukierunkowanego wpływu nawożenia NPK na kumulację mikroskładników w roślinie testowej. W pracy II-D-23 badano wpływ różnych dawek miedzi (0, 20, 40, 60, 80, 100, 120, 140 mg∙kg-1 gleby) na plonowanie i zawartość tego pierwiastka w łodygach, liściach, nasionach i korzeniach szarłatu odmiany Aztek. Wykazano, że miedź w dawce 100 mg∙kg-1 gleby powodowała ponad 10% zmniejszenie plonu analizowanych części roślin,


a maksymalna dawka miedzi (140 mg∙kg-1 gleby) wpływała na obniżenie plonu łodyg
o 27,4%, liści o 28,6%, nasion o 43,9% i korzeni o 26,1%. Zawartość miedzi w szarłacie uzależniona była od organu rośliny. Zdolność badanych części roślin do pobierania tego pierwiastka można uszeregować następująco: łodygistwierdzono, że szarłat cechuje się dużą zdolnością akumulacji miedzi, przez co może być wykorzystywany do rekultywacji gleb zanieczyszczonych tym metalem ciężkim. przeanalizowano także wpływ odmiany, siewu i zróżnicowanego nawożenia npk na plon łodyg i liści szarłatu pod kątem ich wykorzystania na cele energetyczne [ii-d-35]. stwierdzono istotne zróżnicowanie wielkości plonów łodyg i liści szarłatu pod wpływem działania czynników doświadczalnych. istotnie wyższym plonem łodyg cechowała się odmiana aztek niż rawa. kontynuacja badań w przyszłości pozwoli na kompleksowe wyjaśnienie możliwości uprawy szarłatu jako rośliny energetycznej oraz służącej do fitoremediacji gleb zdegradowanych chemicznie.

Do jednych z nowatorskich badań należy zaliczyć ocenę wpływu zróżnicowanego nawożenia NPK na całkowitą zdolność antyoksydacyjną (CZA) gleby oraz liści polskich odmian szarłatu uprawnego - Rawa i Aztek, uprawianych na nasiona w siewie wąskorzędowym [II-A-1] i szerokorzędowym [II-D-28]. Pomiar całkowitej zdolności antyoksydacyjnej, w niezwykle dynamicznym układzie jakim jest gleba może być jednym z najważniejszych parametrów intensywności procesów oksydoredukcyjnych, co podkreślano już w innej pracy [II-D-5]. Na podstawie przeprowadzonych badań [II-A-1, II-D-28]. stwierdzono, że nawożenie wzrastającymi dawkami makroelementów (NPK) spowodowało wzrost CZA gleby pod uprawą szarłatu oraz w świeżej masie liści. Na szczególną uwagę zasługuje nowatorska analiza CZA liści szarłatu wykonana po raz pierwszy w liściach tej rośliny i opisana w pracach II-A-1 i II-D-28. Wysokie wartości CZA pozwoliły stwierdzić, że liście szarłatu posiadają właściwości antyutleniające wynikające z potwierdzonej obecności wielu związków antyoksydacyjnych. Przeprowadzone badania wykazały istotne korelacje pomiędzy CZA gleby lub liści a poziomem nawożenia i zawartością węgla organicznego w glebie. Całkowita zdolność antyoksydacyjna świeżej masy liści szarłatu była także uzależniona od odmiany oraz zastosowanej dawki makroelementów. Najwyższą całkowitą zdolność antyoksydacyjną dla roślin szarłatu odmiany Rawa, zanotowano przy zastosowaniu jednej z najwyższych kombinacji dawki makroelementów, natomiast dla odmiany Aztek przy najniższej. Stwierdzono wiele istotnych zależności pomiędzy całkowitą zdolnością antyoksydacyjna gleb pod uprawą dwóch odmian szarłatu a zastosowanym poziomem nawożenia oraz całkowitą zdolnością antyoksydacyjną badanych gleb i liści szarłatu a zawartością węgla organicznego w glebie. Z przeprowadzonych badań wynika, iż nawożenie trzema zróżnicowanymi dawkami makroelementów (NPK) w odniesieniu do obiektu kontrolnego w większości przypadków powodowało wzrost całkowitej zdolności antyoksydacyjnej gleby pod uprawą szarłatu. Najwyższą całkowitą zdolność antyoksydacyjną gleby (w odniesieniu do kontroli) pod uprawą szarłatu odmiany Rawa stwierdzono przy najwyższej natomiast pod uprawą Aztek przy najniższej kombinacji zastosowanego nawożenia NPK. Badania te były kontynuacją prac II-D-7 i II-D-22 dotyczących oceny właściwości biologicznych oraz antyoksydacyjnych gleb z terenu Roztoczańskiego Parku Narodowego i jego otuliny. W pracy II-D-7 zauważono, że występowanie storczyków w Roztoczańskim Parku Narodowym jest istotnie uzależnione od jakości gleby. Oceniano zawartość próchnicy, a następnie właściwości antyoksydacyjne gleby na trzech powierzchniach badawczych: licznej obecności storczyków, pojedynczych okazów oraz w miejscach ich braku, ale wcześniejszego występowania. Z przeprowadzonych badań wynika, że liczba storczyków była uzależniona od zawartości substancji organicznej gleby, a ta korelowała dodatnio z właściwościami antyoksydacyjnymi gleby. W pracy II-D-22 stwierdzono natomiast, że najwyższą aktywnością biologiczną tj. liczebnością drobnoustrojów, aktywnością katalazy oraz całkowitą zdolnością antyoksydacyjną charakteryzowała się najlepsza pod względem właściwości chemicznych i biologicznych - rędzina brunatna, niższą gleba brunatna kwaśna, a najniższą gleba bielicowa kwaśna.

W innym cyklu badań [II-A-4, II-D-26], bardzo istotnym z punktu widzenia mojej obecnej działalności naukowej, oceniano zawartość tłuszczu oraz tokoferoli w nasionach krajowych odmian szarłatu w warunkach zróżnicowanego nawożenia makroelementami. Wykazano, że nawożenie wzrastającymi dawkami makroelementów sprzyjało koncentracji tłuszczu w nasionach szarłatu. Lepsza pod tym względem okazała się odmiana Aztek niż Rawa. Wyższą zawartością alfa-tokoferolu i gamma-tokoferolu oraz ogólną ich ilością cechowały się nasiona odmiany Aztek niż Rawa. Nawożenie wzrastającymi dawkami NPK miało istotny wpływ tylko na ilość alfa-tokoferolu [II-A-4] lub beta-tokoferolu w nasionach [II-D-26].



(Publikacje wg wykazu osiągnięć naukowo-badawczych: II-D-29, II-D-30, II-A-5, II-A-2,
II-D-8, II-D-10, II-A-3, II-D-6, II-D-35, II-D-23, II-D-34, II-A-1, II-D-28, II-D-5, II-D-7,
II-D-22, II-A-4, II-D-26 )





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość