Strona główna

1. Obszary morskie Rzeczpospolitej Polskiej


Pobieranie 311.15 Kb.
Strona1/4
Data17.06.2016
Rozmiar311.15 Kb.
  1   2   3   4
Spis treści

Wstęp ............................................................................................. 2

I. Uwarunkowania prawne ............................................................ 3

1. Obszary morskie Rzeczpospolitej Polskiej ............................... 3

1.1. Morskie wody wewnętrzne ............................................... 3

1.2. Morze terytorialne ............................................................. 5

1.3. Wyłączna strefa ekonomiczna ........................................... 5

2. Łowiska dalekomorskie ............................................................. 5

II. Podstawowe informacje dotyczące polskiego rybołówstwa ..... 6

1. Nadzór nad armatorami .............................................................. 7

2. Wykaz polskich portów i przystani (baz) rybackich................... 9

III. Polskie rybołówstwo w ostatniej dekadzie XX wieku ............. 11

1. Charakterystyka armatorów ........................................................ 11

2. Flota rybacka w latach 1990-2000 według sektorów własności. 12

3. Flota rybacka w latach 1990-2000 według rodzajów statków .. 15

4. Wiek polskiej floty połowowej ................................................. 18

5. Połowy ryb i innych organizmów morskich w ostatniej

dekadzie XX wieku .................................................................... 20

6. Połowy ryb i innych organizmów morskich według obszarów

morskich i gatunków .................................................................25

IV. Tendencje zmian w polskim rybołówstwie

na przełomie XX i XXI wieku ....................................................... 29



  1. Spadek pogłowia ryb w Morzu Bałtyckim oraz łowiskach

dalekomorskich ..........................................................................29

  1. Zmiany liczebności floty połowowej ........................................31

V. Udział polskiego rybołówstwa w połowach światowych ..........34

Bibliografia ..................................................................................... 36 Wykaz załączników ........................................................................ 37


Wstęp
Polskie rybołówstwo morskie jest gałęzią gospodarki, przed którą stoją bardzo trudne wyzwania związane z jej modernizacją oraz unowocześnieniem. Wejście Polski do Unii Europejskiej oraz ciągle zmieniające się wymagania konsumentów powodują, że temat dotyczący tej kwestii warto dokładnie przeanalizować i dokonać porównania zmian, które zaszły w ostatnim dziesięcioleciu. Dlatego też zdecydowałem się napisać poniższą pracę.



  1. Uwarunkowania prawne

Rozwój rybołówstwa determinuje wiele czynników. Międzynarodowe prawo morza było jeszcze w połowie XX wieku głównie prawem zwyczajowym. Niewielu przypuszczało, że w ciągu kolejnych kilkunastu lat powstanie kilka kodyfikacji podziału mórz. Odkrycia bogactw mineralnych na dnie mórz i oceanów a także kurczące się zasoby biologiczne stanowiły podstawę do rozmów o politycznym podziale oceanów.


  1. Obszary morskie Rzeczpospolitej Polskiej

Wśród obszarów morskich możemy wyróżnić trzy rodzaje. Są to morskie wody wewnętrzne, morze terytorialne oraz wyłączna strefa ekonomiczna, będące bardzo istotnymi elementami z punktu widzenia rybołówstwa w Polsce. Ponadto nie należy też zapominać o łowiskach należących do innych krajów, ale udostępniających je Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie stosownych umów międzynarodowych.


1.1.Morskie wody wewnętrzne

„Obejmują wody znajdujące się między lądem a wewnętrzną granicą morza terytorialnego. Zalicza się do nich zatoki, których brzegi należą tylko do jednego państwa a ich rozwarcie u ujścia nie przekracza 24 mil morskich a także wody zatok historycznych”1. Według powyższych kryteriów do


Polski należy:

1).część Jeziora Nowowarpieńskiego i część Zalewu Szczecińskiego wraz ze Świną i Dziwną oraz Zalewem Kamieńskim, znajdująca się na wschód od granicy państwowej między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec, oraz rzeka Odra pomiędzy Zalewem Szczecińskim a wodami portu Szczecin;

2) część Zatoki Gdańskiej zamknięta linią podstawową biegnącą od punktu o współrzędnych 54°37'36" szerokości geograficznej północnej i 18°49'18'' długości geograficznej wschodniej (na Mierzei Helskiej) do punktu o współrzędnych 54°22'12'' szerokości geograficznej północnej i 19°21'00'' długości geograficznej wschodniej (na Mierzei Wiślanej);

3)część Zalewu Wiślanego, znajdująca się na południowy zachód od granicy państwowej między Rzeczpospolitą Polską a Federacją Rosyjską na tym Zalewie;

4)wody portów określone od strony morza linią łączącą najdalej wysunięte w morze stałe urządzenia portowe, stanowiące integralną część systemu portowego.
Mapa 1. Podział obszarów morskich Rzeczpospolitej Polskiej

Źródło: http://sw.am.gdynia.pl.



1.2. Morze terytorialne

Jest to obszar wód morskich o szerokości 12 mil morskich liczonych od linii podstawowej morza (jest to linia najniższego stanu wody wzdłuż wybrzeża lub zewnętrzna granica morskich wód wewnętrznych). Skupia się tutaj prywatne rybactwo przybrzeżne.


1.3.Wyłączna strefa ekonomiczna

Strefa ta leży na zewnątrz morza terytorialnego i do niego przylega. Obejmuje ona wody, dno morskie oraz znajdujące się pod nim wnętrze ziemi (a więc także zasoby naturalne). Północna granica Polskiej Wyłącznej Strefy Ekonomicznej na Bałtyku sięga 55°51'N i 18°18'E. Zgodnie z Ustawą o obszarach morskich Rzeczpospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz.U.03.153.1502), Polska posiada suwerenne prawa w celu rozpoznawania, zarządzania i eksploatacji zasobów naturalnych, zarówno żywych, jak i mineralnych, dna morza i wnętrza ziemi pod nim oraz pokrywających je wód, a także ochrony tych zasobów oraz suwerenne prawa w odniesieniu do innych gospodarczych przedsięwzięć w strefie.

Oznacza to, iż polska strefa ekonomiczna jest terytorium, na którym prawo do połowów posiadają jedynie krajowe kutry i jednostki, a ustalenia prawne są tam identyczne jak na obszarze morza terytorialnego. Dopuszczenie obcych rybaków na takie wody uzależnione jest od specjalnych zezwoleń (licencji).
2. Łowiska dalekomorskie

Prawo do korzystania z łowisk dalekomorskich ma sektor zajmujący się połowami dalekomorskimi, dysponujący odpowiednim sprzętem (takim jak trawlery przetwórnie itd.). Obecnie odłowy na wspomnianych obszarach odbywają się na podstawie umów zawartych z państwami-właścicielami poszczególnych łowisk oraz na podstawie Konwencji o Prawach Morza, podpisanej przez Polskę w 1982 roku i ratyfikowanej w 1997 roku.. W latach 90-tych XX wieku Rzeczpospolita Polska miała podpisane umowy z następującymi państwami:



  • Stany Zjednoczone,

  • Federacja Rosyjska,

  • Kanada,

  • Islamska Republika Mauretanii,

  • Norwegia,

  • Szwecja,

  • Korea Płn.,

  • Angola.

Ponadto Rzeczpospolita Polska ma prawo do korzystania z zasobów rybnych tzw. wód otwartych, czyli takich, które znajdują się poza 200 milowym ekonomicznym pasem wód narodowych. W tym wypadku Polska jest jednak zobowiązana do przestrzegania międzynarodowych umów oraz konwencji dotyczących kwestii zarządzania zasobami żywymi takich obszarów oraz ich ochrony.



  1. Podstawowe informacje dotyczące polskiego rybołówstwa

Rybołówstwo w Polsce obejmuje: rybołówstwo bałtyckie i dalekomorskie (które podlegają analizie w niniejszej pracy) oraz rybactwo śródlądowe, przetwórstwo rybne i rynek produktów rybnych. Ogółem ta gałąź gospodarki zapewnia zaopatrzenie polskim zakładom przetwórczym aż w 95%. Pozostała część (czyli ok. 5% pochodzi z importu). Obecnie produkty wytwarzane przez przedsiębiorstwa związane z gospodarką rybną posiadają ok. 2% udziału na krajowym rynku produktów spożywczych. Na polskim wybrzeżu Bałtyku znajduje się obecnie 14 portów i 68 przystani rybackich zajmujących się głównie połowem szprotów, dorszy, śledzi i łososi. Połowy te wykonuje 1,5 tysiąca ludzi i kutrów rybackich.



1. Nadzór nad armatorami

Nadzór generalny nad rybołówstwem w Polsce sprawuje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Warszawie poprzez Departament Rybołówstwa, który nadzoruje trzy jednostki odpowiedzialne:



  1. Okręgowy Inspektorat Rybołówstwa Morskiego w Gdyni,

  2. Okręgowy Inspektorat Rybołówstwa Morskiego w Szczecinie,

  3. Okręgowy Inspektorat Rybołówstwa Morskiego w Słupsku,

Każdy z Okręgowych Inspektoratów Rybołówstwa Morskiego dzieli się na trzy wydziały:

a) Wydział Rybołówstwa Morskiego prowadzi sprawy:



  • ewidencji statków rybackich (dane są następnie gromadzone w rejestrze statków rybackich znajdującym się w Wydziale Administracji Rybackiej Departamentu Rybołówstwa w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi), oznak rybackich i dokumentacji w tym zakresie,

  • przyjmowania wniosków, w tym o wydanie licencji i specjalnych zezwoleń połowowych,

  • legalizacji i wydawania dzienników połowowych,

  • raportów połowowych i statystyki połowowej,

  • rejestru statków rybackich,

  • systemu monitorowania statków rybackich,

  • kompletowania i analizy dokumentów związanych z wyładunkami i pierwszą sprzedażą produktów rybołówstwa,

b) Wydział Rybołówstwa Dalekomorskiego prowadzi sprawy:

  • nadzoru nad wykonywaniem rybołówstwa przez polskie statki na łowiskach poza obszarem Morza Bałtyckiego,

  • kontaktów z międzynarodowymi organizacjami rybackimi i administracjami rybackimi Państw, na których wodach prowadzone są połowy przez polskie statki rybackie lub wynikające z umów dwu - i wielostronnych, których Polska jest Stroną,

  • uczestnictwa Polski w międzynarodowych organizacjach rybackich,

  • realizacji umów z zakresu rybołówstwa na wodach państw, z którymi Polska ma podpisane takie umowy,

  • koordynacji w ramach trzech okręgowych inspektoratów rybołówstwa morskiego spraw związanych z działalnością inspekcyjną na polskich statkach poza Morzem Bałtyckim.  

c) Wydział Inspekcji Rybołówstwa prowadzi sprawy:

  • nadzoru nad wykonywaniem rybołówstwa i eksploatacji żywych zasobów wód morskich w granicach obszarów morskich RP,

  • inspekcji łowisk bałtyckich i morskich wód wewnętrznych,

  • inspekcji polskich i zagranicznych statków rybackich prowadzących połowy w polskich obszarach morskich lub prowadzących badania naukowe,

  • współpracy z niemiecką administracją w zakresie rybołówstwa na Zalewie Szczecińskim i Zatoce Pomorskiej,

  • nadzoru nad wprowadzaniem do obrotu ryb pochodzących z połowów w polskich obszarach morskich, zarybiania Polskich Obszarów Morskich.

  1. Wykaz polskich portów

Porty rybackie znajdujące się na polskim wybrzeżu Morza Bałtyckiego są w zdecydowanej większość rozmieszczone regularnie, jednak największa ich część (bo aż 35%) funkcjonuje w rejonie Zatoki Gdańskiej, wchodzącej w skład morskich wód wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej.
Tabela nr 1

Porty morskie w Polsce



Woj. Zachodniopomorski

1

2

3



4

Świnoujście

Dziwnów


Kołobrzeg

Mrzeżyno


Woj. pomorskie

5

6

7



8

9

10



11

12

13



14

Darłowo

Ustka


Łeba

Władysławowo

Jastarnia

Hel


Gdynia

Gdańsk Górki Zach.

Gdańsk Górki Wsch.

Gdańsk


Źródło: Rocznik Gospodarki Morskiej 2005; GUS

Mapa 2

Rozmieszczenie portów rybackich w województwie zachodniopomorskim



Źródło: www.pilot.pl


Mapa 3

Rozmieszczenie portów rybackich w województwie pomorskim



Źródło: www.pilot.pl



III. Polskie rybołówstwo w ostatniej dekadzie XX wieku
Sytuacja w tej gałęzi gospodarki jest bardzo zła. W ostatnim dziesięcioleciu XX wieku połowy ryb i pozostałych organizmów morskich systematycznie spadały, natomiast liczba jednostek rybackich (głównie tych wykorzystywanych na polskich wodach terytorialnych) pozostała mniej więcej na niezmienionym poziomie. Skutkiem takiego stanu rzeczy jest ogólne pogorszenie sytuacji finansowej przedsiębiorstw zajmujących się połowami, a co za tym idzie brak środków na modernizację floty i podnoszenie konkurencyjności w stosunku do pozostałych państw europejskich należących do Unii Europejskiej. Ponadto obecnie uznaje się, iż ogólnoświatowa flota jest o ok. 30% za duża, a ogólną liczbę połowów należy zredukować o 30%. Niniejszy rozdział prezentuje podstawowe dane statystyczne dotyczące posiadanej floty, łowisk, wysokości połowów oraz struktury organizacyjnej panującej w polskim rybołówstwie.
1. Charakterystyka armatorów
W latach 90-tych XX wieku rybołówstwem w Polsce zajmowały się dwa sektory:

  1. sektor publiczny, obejmujący przede wszystkim firmy zajmujące się rybołówstwem dalekomorskim: Przedsiębiorstwo, Połowów, Przetwórstwa i Handlu „Dalmor” Gdynia, Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Gryf” Szczecin i Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Odra” Świnoujście; przedsiębiorstwa te zajmowały się połowami na obszarze łowisk dalekomorskich, jednak ich działalność była deficytowa ze względu na przyczyny poruszone w dalszej części pracy

  2. sektor prywatny, do którego zaliczają się spółki, osoby fizyczne i spółdzielnie rybackie. Polską flotę bałtycką, należącą do tego sektora, możemy podzielić na:

    • rybołówstwo kutrowe poławiające w całej polskiej strefie ekonomicznej oraz na obszarze morza terytorialnego,

    • rybołówstwo w strefie przybrzeżnej,

    • rybołówstwo zalewowe.

Podział na zaprezentowane sektory znajdzie odzwierciedlenie w wykresach znajdujących się w dalszej części pracy.


2. Flota rybacka w latach 1990-2000 według sektorów własności
Mimo że uznaje się, iż ogólnoświatowa liczba floty rybackiej jest zbyt wysoka, to jednak jej liczebność w Polsce do 1999 roku ciągle rosła. Choć ilość statków w sektorze publicznym malała, to główną przyczyną tego procesu był postępujący spadek połowów dalekomorskich oraz prywatyzacja jednostek służących do łowienia ryb na obszarze morza terytorialnego. W konsekwencji więc stan posiadania armatorów prywatnych podwyższał się, również dzięki niewielkiej budowie nowych jednostek pływających. Zmiany zachodzące w polskim rybołówstwie w ostatniej dekadzie XX wieku obrazuje tabela nr 3.
Tabela nr 3

Liczebność floty rybackiej na przestrzeni lat 1990-2000



Rok

1990

1993

1996

1999

2000

Sektor publiczny

244

75

45

37

30

Sektor prywatny

1077

1270

1378

1453

1387

Ogółem

1321

1345

1425

1490

1417

Źródło: Roczniki Statystyczne Gospodarki Morskiej 1996, 2000, 2004; GUS
Zmiany te występowały przede wszystkim na początku lat 90-tych, kiedy polska gospodarka przestawiała się z systemu socjalistycznego na system kapitalistyczny, w którym znaczną część dochodów państwa mają zapewniać przedsiębiorstwa prywatne, niezależne od Skarbu Państwa. Dotyczyło to przede wszystkim rybołówstwa kutrowego, które do tej pory w znacznej mierze było państwowe. Wraz ze zmianami prywatyzacyjnymi zniknęła również spółdzielcza flota kutrowa. W celu jak najlepszego zobrazowania zachodzących zmian w tabelach zawarto dane z lat 1985 – 1996, gdyż właśnie w tym okresie były one najbardziej intensywne.

Tabela nr 4

Liczebność [w sztukach] państwowych kutrów rybackich w latach 1985-1996

Rok

1985

1990

1993

1996

Ilość

189

91

18

6

Źródło: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 1996; GUS

Tabela nr 5

Liczebność [w sztukach] prywatnych kutrów rybackich w latach 1985-1996

Rok

1985

1990

1993

1996

Ilość

89

193

403

397

Źródło: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 1996; GUS

Tabela nr 6

Liczebność [w sztukach] spółdzielczych kutrów rybackich w latach 1985-1996

Rok

1985

1990

1993

1996

Ilość

89

1

1

1

  1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość