Strona główna

1. Uwagi wstępne – st


Pobieranie 1.56 Mb.
Strona9/17
Data20.06.2016
Rozmiar1.56 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   17

1. Gospodarka wodno-ściekowa


Ze zbiorowego zaopatrzenia mieszkańców w wodę korzystają wszystkie miejscowości gminy. W przyszłości do systemu tego powinny być sukcesywnie podłączane nawet posesje oddalone od zwartej zabudowy, posiadające obecnie własne rozwiązania, a także tereny przewidziane w planach pod nową zabudowę.

Głównym problemem pozostającym do rozwiązania w przyszłości jest sukcesywna rozbudowa systemu kanalizacji, a w przypadku rozproszonej zabudowy, budowa przydomowych oczyszczalni ścieków.


2. Usuwanie odpadów stałych


W zakresie gospodarki odpadami gmina przejmie obowiązek odebrania i zagospodarowania odpadów zgodnie z zapisami ustawy (Dz. U. z 2012r. poz. 391 ze zm.) i przepisami wykonawczymi do tej ustawy.

Odpady komunalne będą odbierane przez przedsiębiorstwo wyłonione w trybie przetargu na podstawie ustawy Prawo zamówień publicznych (tj. Dz. U. z 2010 roku Nr 113, poz. 759 ze zm.) oraz inne podmioty wpisane do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych.

3. Zaopatrzenie w ciepło i gaz

Budynki będą ogrzewane indywidualnie. Preferuje się wykorzystanie ekologicznych źródeł energii na cele grzewcze dla obiektów nowoprojektowanych oraz istniejących, co ma szczególne znaczenie dla ochrony środowiska.

Należy przewidzieć modernizację istniejących kotłowni z przystosowaniem ich do zasilania ekologicznymi paliwami niskoemisyjnymi.

Przewiduje się podjęcie prac w zakresie gazyfikacji gminy. W celu zmniejszenia zanieczyszczenia atmosfery preferuje się wykorzystanie gazu ziemnego na cele grzewcze oraz innych paliw ekologicznych.

4. Elektroenergetyka

Przez gminę Miedzna linie elektroenergetyczne biegną głównie terenami rolnymi, fragmentarycznie leśnymi, w niewielu miejscach zbliżają się do obszarów rozproszonej zabudowy zagrodowej. Lokalizacja w pobliżu linii najwyższych napięć i wysokiego napięcia obiektów kubaturowych odpowiadać musi ustaleniom zawartym w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003r. (Dz. U. Nr 192 poz. 1882 i 1883), które określa dopuszczalne poziomy pól elektrycznych i magnetycznych w środowisku, zróżnicowane dla terenów pod zabudowę mieszkaniową i dla innych miejsc dostępnych dla ludności.

Wytyczne dotyczące zagospodarowania terenu położonego w pobliżu i w pasie technologicznym istniejącej linii 400kV relacji Stanisławów –Narew i planowanej dwutorowej linii 400kV:

- w pasie technologicznym linii obowiązuje zakaz realizacji budynków mieszkalnych oraz obiektów budowlanych przeznaczonych na stały pobyt ludzi. Warunki lokalizacji pozostałych obiektów budowlanych nieprzeznaczonych na stały pobyt ludzi muszą uwzględniać wymogi określone w przepisach odrębnych oraz normach dotyczących projektowania linii elektrycznych,

- lokalizacja obiektów budowlanych zawierających materiały niebezpieczne pożarowo, stacji paliw i stref zagrożonych wybuchem w pobliżu linii elektroenergetycznej powinna uwzględniać wymogi określone w przepisach odrębnych oraz normach dotyczących projektowania linii elektroenergetycznych,

- zakazuje się tworzenia hałd, nasypów oraz sadzenia roślinności wysokiej pod linią i w odległości 6,5m dla linii 400kV, od rzutu poziomego skrajnego przewodu fazowego (w świetle koron),

- dopuszcza się wykonanie napraw oraz prac remontowych i konserwacyjnych na istniejącej linii,

- dopuszcza się budowę elektroenergetycznej linii wielotorowej, wielonapięciowej po trasie istniejącej linii elektroenergetycznej. Obecnie istniejąca linia elektroenergetyczna o napięciu 400kV zostanie w takim przypadku poddana rozbiórce przed realizacją nowej linii. Dopuszcza się także odbudowę, rozbudowę, przebudowę i nadbudowę istniejącej linii oraz linii, która w przyszłości zostanie ewentualnie wybudowana na jej miejscu. Realizacja tych inwestycji po trasie istniejącej linii nie wyłącza możliwości rozmieszenia słupów oraz podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z linii w innych niż dotychczasowe miejscach,

- teren w pasie technologicznym linii nie powinien być kwalifikowany jako teren przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową, ani jako teren związany z działalnością gospodarczą (przesyłową) Właściciela linii,

- elektrownie wiatrowe względem linii elektroenergetycznych najwyższych napięć (NN) należy lokalizować tak, aby odległość każdej turbiny wiatrowej od linii elektroenergetycznej (NN), określona jako odległość najbardziej skrajnego elementu turbiny wiatrowej (krańców łopat turbiny) od osi linii, nie była mniejsza niż trzykrotna średnica koła (3xd) zataczanego przez łopaty turbiny wiatrowej.

Przebiegająca przez gminę Miedzna linia 110 kV ze stacji 110/15 kV w Węgrowie do stacji 110/15 kV w Małkini jest w dobrym stanie technicznym. Istnienie linii i jej konkretny przebieg jest dla gminy istotnym atutem w ewentualnych planach budowy na jej terenie farm wiatrowych, pozwoli ona bowiem wyprowadzić do sieci dystrybucyjnej WN 110 kV PGE Dystrybucja S.A. wyprodukowaną przez siłownie wiatrowe energię elektryczną o mocach rzędu kilkunastu - kilkudziesięciu megawatów.

Lokalizacja w pobliżu linii wysokiego napięcia 110 kV obiektów kubaturowych odpowiadać musi ustaleniom zawartym w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003r. (Dz. U. Nr 192 poz. 1882 i 1883), które określa dopuszczalne poziomy pól elektrycznych i magnetycznych w środowisku, zróżnicowane dla terenów pod zabudowę mieszkaniową i dla innych miejsc dostępnych dla ludności. Ze względu na skomplikowany sposób ustalania bezpiecznych odległości od linii 110 kV, budowanych na różnych słupach, według różnych katalogów, przyjmuje się w oparciu o obliczenia, że bezpieczną odległością budynków mieszkalnych od skrajnych przewodów linii napowietrznych jest 14,5 m (ok. 19 m od osi linii).

Ze względu na planowaną lokalizację elektrowni wiatrowych, dopuszcza się na terenie gminy Miedzna zlokalizowanie napowietrznej lub podziemnej linii 110kV służącej do odbioru energii elektrycznej wyprodukowanej w elektrowniach wiatrowych. Jej przebieg należy zaplanować w sposób uwzględniający walory środowiskowe gminy Miedzna oraz uwarunkowania technologiczne.

Duże znaczenie dla poprawy niezawodności zasilania gminy Miedzna i gmin sąsiednich energią elektryczną średniego napięcia 15 kV będzie miała modernizacja i rozbudowa związanego z gminą systemu magistralnych linii SN 15 kV (wraz z powiązaniami międzyliniowymi).

Jednym z perspektywicznych kierunków rozwoju elektroenergetyki, obok energetyki wiatrowej będzie budowa lokalnych źródeł energii elektrycznej wykorzystujących odnawialną energię biogazu, biomasy, wody, słońca do napędu generatorów prądu. Na terenie gminy Miedzna wyznaczono dwa tereny elektrowni fotowoltaicznych.

Najbardziej istotną gałęzią energetyki odnawialnej może być jednak w gminie Miedzna energetyka oparta o wykorzystanie energii wiatru. W celu włączenia gminy w realizację polskiej polityki klimatyczno-energetycznej oraz wydatnej poprawy jej bezpieczeństwa energetycznego, niniejsze wychodząc naprzeciw tym potrzebom wyznacza kilka obszarów potencjalnych lokalizacji farm wiatrowych.

Lokalizacje te biorą pod uwagę szereg podstawowych wymogów środowiskowych stawianych przed ingerującymi w przestrzeń siłowniami wiatrowymi, jednak ostateczne decyzje o budowie konkretnych obiektów o ściśle określonych parametrach energetycznych oraz gabarytach, w ściśle określonych miejscach, powinny zostać poprzedzone bardzo wnikliwymi, wszechstronnymi i szczegółowymi ocenami oddziaływania tych obiektów na środowisko. Każdy etap prac nad tą oceną musi być zgodnie z wymogami przepisów szczególnych prowadzony z powszechnym udziałem lokalnej społeczności zamieszkującej gminę, bądź gminy sąsiednie - w przypadku oddziaływania farm na tereny innych gmin. Dyskusja społeczna winna być poprzedzona szeroką i obiektywną kampanią informacyjną, która uwzględni wszystkie pozytywne, ale też i negatywne następstwa wynikające z budowy oraz eksploatacji siłowni wiatrowych.

Przyjęte przez inwestora wstępne założenia lokalizacyjne i parametry techniczne całych elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą (linie i stacje elektroenergetyczne, drogi dojazdowe) muszą odpowiadać przepisom szczególnym (akty prawne, normy techniczne, itp.) regulującym zasady ochrony środowiska (w tym przede wszystkim człowieka) przed niekorzystnymi zjawiskami towarzyszącymi budowie i pracy siłowni wiatrowych.

Weryfikacja założeń następuje w procesie oceny oddziaływania tych obiektów na środowisko.

Przedmiotowa ocena musi uwzględniać między innymi: oddziaływanie konkretnego zamierzenia inwestycyjnego na obszary objęte ochroną prawną, obszary cenne przyrodniczo nie objęte taką ochronną, obszary lokalizacji siedzib ludzkich, obszary rolne i leśne, szlaki migracyjne ptaków, obszary występowania rzadkich gatunków roślin i zwierząt, oddziaływanie na krajobraz, oddziaływanie na obiekty dziedzictwa kulturowego oraz obiekty służące rekreacji i turystyce, oddziaływanie na elementy istniejącej infrastruktury technicznej i komunikacyjnej.

Z uwagi na planowaną lokalizację elektrowni wiatrowych bardzo istotnymi są analizy oddziaływania na środowisko niekorzystnych czynników i zjawisk (hałas, wibracje, infradźwięki, migotanie łopat, etc.), wynikających z pracy tych elektrowni.

Dodatkowym efektem skali i synergii każdej elektrowni wiatrowej jest, w zależności od ich ilości masztów oraz mocy elektrowni konieczność lokalizacji elementów liniowej i punktowej infrastruktury energetycznej, komunikacyjnej służącej budowie oraz eksploatacji farmy.

Niniejsze Studium zakłada zasady inwestowania w obrębie obszarów przeznaczonych pod lokalizację elektrowni wiatrowych wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną:


  • lokalizacja elektrowni możliwa jest na wskazanych terenach rolnych, co nie zmieni ich rolniczego użytkowania, z wyjątkiem terenu pod samymi turbinami wiatrowymi. Na terenach rolnych dopuszcza się także lokalizację urządzeń infrastruktury technicznej koniecznej do właściwego funkcjonowania i eksploatacji urządzeń produkujących energię elektryczną wiatru, nieuciążliwych urządzeń gospodarki komunalnej, obiektów obsługi produkcji rolnej oraz innych obiektów i urządzeń infrastruktury technicznej, których funkcjonowanie nie jest sprzeczne z funkcjonowaniem i eksploatacją elektrowni wiatrowych. Zakazuje się natomiast, lokalizacji nowej zabudowy mieszkaniowej, usługowej i produkcyjnej,

  • elektrownie wiatrowe wraz z niezbędną infrastrukturą należy lokalizować w taki sposób, aby wytwarzany przez pracę turbin hałas nie przekraczał norm akustycznych na terenach istniejącej lub planowanej zabudowy mieszkaniowej i innych terenów podlegających ochronie akustycznej zawartych w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 1 października 2012 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. z 2012r. poz. 1109),

  • na terenach, na których poziom hałasu przekracza normy akustyczne zawarte w Rozporządzeniu Ministra środowiska z dnia 1 października 2012 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. z 2012r. poz. 1109), należy wprowadzić zakaz lokalizowania terenów nowej zabudowy mieszkaniowej i innej podlegającej ochronie akustycznej,

  • lokalizację elektrowni wiatrowych dopuszcza się wyłącznie w obrębie obszarów i terenu przeznaczonych pod lokalizację elektrowni wiatrowych, 

  • lokalizację dróg dojazdowych służących do  budowy i eksploatacji siłowni wiatrowych oraz niezbędnej infrastruktury technicznej dopuszcza się w granicach obszarów przeznaczonych pod lokalizację siłowni wiatrowych oraz poza tymi obszarami,

  • zgodnie z § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2003r. w sprawie sposobu zgłaszania oraz oznakowania przeszkód lotniczych (Dz. U. Nr 130 z 2003r., poz. 1193 z poźn. zm.) w obrębie obszarów przeznaczonych pod lokalizację elektrowni wiatrowych wszelkie projektowane na tych terenach obiekty o wysokości równej i większej od 50 m npt podlegają każdorazowo, przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, zgłaszaniu do Szefostwa Służby Ruchu Lotniczego Sił Zbrojnych RP.

5. Ustalenia z zakresu rozwoju systemów komunikacji

Określone w studium kierunki rozwoju systemów komunikacyjnych gminy Miedzna mają:

- zapewnić drogowe powiązania gminy z zewnętrznym układem dróg krajowych, wojewódzkich, najbliższymi miastami (Węgrowem, Sokołowem Podlaskim, Kałuszynem, Mińskiem Mazowieckim), z sąsiednimi gminami, a w perspektywie z ośrodkiem wojewódzkim w Warszawie,

- zapewnić obsługę komunikacyjną zagospodarowania przestrzennego w układzie wewnętrznym gminy drogami o odpowiednim standardzie (nawierzchnia twarda ulepszona),

- zapewnić rozwój sieci zewnętrznych powiązań autobusowych gminy,

- poprawić sytuację w dziedzinie obsługi technicznej pojazdów.

Podstawowym warunkiem dla rozwoju przestrzennego gminy jest wyposażenie dróg powiatowych i gminnych w nawierzchnię twardą ulepszoną o odpowiedniej szerokości i nośności oraz pozostałych parametrach technicznych odpowiadających przypisanej im klasie.

Na terenie gminy Miedzna na wniosek zostało uwzględnione lądowisko na potrzeby własne inwestora dla szybowców i helikopterów oznaczony graficznie na rysunku Studium.


V. POTENCJALNE ZMIANY AKTUALNEGO STANU ŚRODOWISKA W PRZYPADKU BRAKU REALIZACJI STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO
Studium określa politykę przestrzenną w odniesieniu do obszaru gminy. Problematyka studium odnosi się więc do najważniejszych problemów rozwoju przestrzennego, których rozwiązywanie należy do zadań samorządu lokalnego.

Studium jest instrumentem zarządzania rozwojem przestrzennym gminy dla zapewnienia optymalnych warunków życia mieszkańców, w myśl zasad zrównoważonego rozwoju oraz kształtowania ładu przestrzennego i wysokiej jakości funkcjonalno-estetycznej otoczenia.

Tak rozumiana ranga studium skłania, więc do precyzyjnego określenia roli, jaką powinno spełniać nie tylko jako wymagany dokument, ale użyteczne narzędzie w procesie zarządzania.

Studium to dokument ściśle określający wizję gminy oraz wskazania działań mających doprowadzić do jej realizacji.

Takie ujęcie narzuca w trakcie konstruowania wizji potrzebę analizy wszystkich uwarunkowań, w tym uwarunkowań przyrodniczych.

Ustalenia zawarte w studium, są na tyle precyzyjne, aby mogły stanowić merytoryczną podstawę podejmowanych przez władze decyzji w sprawie realizacji inwestycji publicznych, takich jak infrastruktura techniczna, komunikacyjna i społeczno-usługowa,


a także spójnego z polityką przestrzenną gminy określania zasad kształtowania warunków zabudowy i zagospodarowania terenu.

Kolejną ważną rolą studium jest szeroko rozumiane kreowanie wizerunku i promocja gminy - przyjaznej, atrakcyjnej dla mieszkańców, turystów i inwestorów. Obejmuje to także propagowanie koncepcji zrównoważonego rozwoju przestrzennego dla uzyskania jej społecznej akceptacji.

Brak przepisów prawa miejscowego regulujących całościowo zasady zabudowy może spowodować powstawanie kolizji w zagospodarowaniu, gdyż istnieją możliwości różnego przeznaczania terenów przy wykorzystywaniu zasady dobrego sąsiedztwa. Sytuacja taka może prowadzić do przemieszania funkcji terenów sąsiednich, jak również zagospodarowania terenów niezgodnie z uwarunkowaniami przyrodniczymi. Brak docelowego układu komunikacyjnego stwarza zagrożenia pozostawienia terenów, dla których będzie brak możliwości doprowadzenia pełnej infrastruktury inżynieryjnej. W rezultacie może powodować ograniczenia w właściwym wyposażeniu budynków w podstawowe media.

Przy braku studium zarówno w sferze dyspozycji przestrzennej jak i ustaleń w sferze zasad zagospodarowania i ochrony środowiska można spodziewać się istotnych zmian w strukturze przestrzennej, niekorzystnymi zjawiskami, które mogą temu towarzyszyć, będą:



  • wzrost presji motoryzacyjnej,

  • niekontrolowane zmniejszenie powierzchni biologicznie czynnej,

  • zachwianie równowagi pomiędzy terenami zainwestowanymi, a biologicznie czynnymi,

  • możliwość lokalizacji obiektów uciążliwych dla środowiska na terenach o małej odporności na degradację lub istotnych z punktu widzenia funkcjonowania środowiska przyrodniczego w mieście,

  • pogorszenie stanu zdrowotnego szaty roślinnej,

  • naruszenie ciągłości sytemu powiązań przyrodniczych w gminie.

Skutkami środowiskowymi takiej sytuacji byłyby istotne zmiany krajobrazowe i zagrożenia mogące wynikać z niedostosowania infrastruktury.

Projekt Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego gminy Miedzna kładzie duży nacisk na rozwój alternatywnych źródeł energii. W studium wskazuje się tereny przeznaczone pod lokalizację farm wiatrowych.

Brak realizacji studium z jednej strony przyczyni się do ograniczenia negatywnych oddziaływań na środowisko przyrodnicze wynikających z realizacji tego typu inwestycji, do których należy zaliczyć przede wszystkim zagrożenie ze strony elektrowni wiatrowych dla awifauny i nietoperzy, pogorszenie klimatu akustycznego w rejonach przyległych do projektowanych obiektów oraz pogorszenie walorów krajobrazowych terenu. Z drugiej zaś strony rezygnacja z alternatywnych źródeł energii powodować będzie pogorszenie stanu higieny atmosfery, pogłębianie się zmian klimatycznych oraz dalsze zmniejszanie zasobów surowców naturalnych.
VI. ZAGROŻENIA ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO WYNIKAJĄCE Z PROJEKTU STUDIUM
1. Emisja gazów i pyłów do powietrza atmosferycznego

Na terenie gminy zwiększenie emisji zanieczyszczeń powietrza wiązać się będzie przede wszystkim z rozwojem aktywności gospodarczej, głównie na terenach P i P/U, na których studium dopuszcza lokalizację przedsięwzięć znacząco oddziałujących na środowisko. Może tu nastąpić zwiększona emisja szkodliwych substancji (dwutlenek siarki, tlenek azotu, tlenki węgla, pyły) do atmosfery pomimo stosowania nowoczesnych technologii i urządzeń redukujących zanieczyszczenia.

Nie należy spodziewać się pogorszenia stanu higieny atmosfery w wyniku ogrzewania budynków. Studium określa preferencje dla niskoemisyjnych źródeł energii cieplnej, przewiduje się także modernizację lokalnych kotłowni pod kątem przystosowania ich do ekologicznych nośników energii.

Przy przewidzianym w studium rozwoju zabudowy mieszkaniowej, usługowej i produkcyjnej należy przypuszczać, że emisja zanieczyszczeń na terenie gminy zwiększy się, choć z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że dopuszczalne normy nie zostaną przekroczone.

Pogorszenie stanu higieny atmosfery nastąpi również w rejonach wskazanych w studium pod powierzchniową eksploatację surowców mineralnych. Będzie to przede wszystkim związane ze zwiększeniem emisji pyłów z tych obiektów.

Modernizacja układu drogowego będzie związana z rozwojem przestrzennym i ekonomicznym gminy. Dlatego należy spodziewać się zwiększenia natężenia ruchu pojazdów (głównie w rejonach przeznaczonych pod rozwój aktywności gospodarczej),


a co za tym idzie ze zwiększeniem emisji komunikacyjnych w obrębie obszarów przyległych do ciągów komunikacyjnych.

Drogi oddziaływają na stan zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego substancjami, jedynie poprzez prowadzony po niej ruch drogowy. Ogólnie rzecz biorąc silniki napędzane benzynami i olejem napędowym emitują znaczne ilości substancji toksycznych takich, jak: CO, węglowodory, tlenki azotu, SO2, aldehydy, pyły i Pb. Zdecydowanie najmniej zanieczyszczeń emitują silniki napędzane gazem propan - butan. W sumie spaliny samochodowe zawierają szereg toksycznych substancji (minimalnie także rakotwórczych jak WWA, benzopiren i sadza). Składniki te mają negatywny wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt, mniej wpływają na kondycję roślin, przyczyniają się do wzmagania procesów erozyjnych i korozyjnych, mają swój udział w zanieczyszczeniu gleby, wód powierzchniowych i gruntowych.

Według publikacji G. Wielgosińskiego pt. Ocena zasięgu występowania ponadnormatywnych stężeń antropogenicznych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego wokół szlaków komunikacyjnych zamieszczonej w materiałach Międzynarodowej Konferencji THEORY AND PRACTICE OF ATMOSPHERIC AIR PROTECTION, Ustroń 1996 r. wskaźniki emisji zanieczyszczeń przestawiają się, jak w poniższych zestawieniach:


  1. Wskaźniki emisji zanieczyszczeń z silników spalinowych o zapłonie iskrowym (benzynowych) w g/kg paliwa




  1. Wskaźniki emisji zanieczyszczeń z silników spalinowych o zapłonie samoczynnym (diesla) w g/kg paliwa

Powyższe wartości oscylują w określonych przedziałach zależnych od warunków jazdy.

W związku ze wzrostem ilości samochodów z biegiem lat, ale jednocześnie w związku

z doskonaleniem konstrukcji silników, wprowadzaniem katalizatorów, paliw bezołowiowych, gazu ciekłego itp. przewiduje się wprawdzie powolny wzrost emitowanych zanieczyszczeń w latach, nie tak jednak szybki, jak by to wynikało z samego przyrostu ilości samochodów.

Z uwagi na dyfuzję tych zanieczyszczeń w przyziemnej warstwie atmosfery, ich wpływ

na zdrowie ludzi i poszczególne inne komponenty środowiska jest lokalnie bardziej szkodliwy niż emisje np. przemysłowe, wydalane emitorami o dużej wysokości. Należy także podkreślić, że największym zasięgiem (w kierunku prostopadłym od drogi) i mniej więcej największą szkodliwością cechują się tlenki azotu (względny stopień zagrożenia dla poszczególnych substancji zanieczyszczających przedstawia się następująco:

NO2 > Pb > CxHy aromat. > CxHy alifat. > SO2 > pył zawieszony > CO).

Określenie ponadnormatywnego zasięgu emisji zanieczyszczeń w powietrzu atmosferycznym, powodowanych ruchem drogowym polega na wyznaczeniu odległości występowania ponadnormatywnych emisji zanieczyszczeń po obu stronach drogi (odległości prostopadłej do osi drogi). Dokładny zasięg uciążliwego oddziaływania głównych ciągów komunikacyjnych przebiegających przez gminę powinien zostać określony na podstawie szczegółowych badań terenowych.

Dopiero po przeprowadzeniu tego typu pomiarów można dokładnie określić rozwiązania techniczne i organizacyjne ograniczające uciążliwe oddziaływanie ciągów komunikacyjnych.

Na etapie projektu studium można jedynie zasugerować ogólne powszechnie stosowane rozwiązania zmniejszające uciążliwy wpływ dróg o dużym natężeniu ruchu pojazdów samochodowych:

- w strefach zwartej zabudowy przyległych do ciągów komunikacyjnych należy zachować, uzupełnić lub wprowadzić nowe pasy zieleni izolacyjnej,

- nowoprojektowana zabudowa powinna być odsunięta od krawędzi dróg o dużym natężeniu ruchu pojazdów samochodowych,

- w strefach zwartej zabudowy konieczna jest właściwa organizacja ruchu, która zapewni płynność poruszania się pojazdów,

- eliminowanie pojazdów niesprawnych technicznie,

- wykluczenie w strefach przyległych do ciągów komunikacyjnych upraw przeznaczonych do spożycia przez ludzi przede wszystkim upraw warzywniczych i sadowniczych oraz wypasu zwierząt hodowlanych.

W niektórych rejonach gminy realizacja ustaleń studium spowoduje znaczący wzrost intensywności zabudowy.

W fazie budowy tych obiektów mogą wystąpić okresowe oddziaływania związane z emisją zanieczyszczeń powietrza.

Ilość emitowanych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego, zależna


od zastosowanych technologii robót, będzie stosunkowo niewielka, ograniczona do czasu budowy i z tendencją pochłaniania przez podłoże.

Można, więc stwierdzić, że powstałe w trakcie prowadzenia prac budowlanych zanieczyszczenia powietrza nie będą miały praktycznie żadnego wpływu na otaczający teren w odległościach większych niż kilkadziesiąt metrów od granic terenu budowy i od osi głównych ciągów transportowych.

Ponadto nastąpi emisja składników spalin związana z pracą maszyn budowlanych i środków transportu dostarczających materiały budowlane, emisja pyłów z manipulacji materiałami budowlanymi i ewentualnie składników związanych masami asfaltowymi.

Zanieczyszczenia te będą niewielkie, odwracalne, czasowe (krótko lub średnioterminowe), niekumulujące się w środowisku i nieuniknione w przypadku realizacji obiektów budowlanych.



2. Hałas

Tak jak w przypadku zanieczyszczeń powietrza, najbardziej zagrożone pogorszeniem się klimatu akustycznego są strefy aktywizacji gospodarczej – przeznaczone pod obiekty produkcyjne, stacje paliw, obiekty magazynowo-składowe i obsługi rolnictwa. Trudno jest w tej chwili ocenić jak duże będą uciążliwe oddziaływania na trenach przyległych do w/w obiektów i czy będzie dochodzić do przekroczeń dopuszczalnych norm. Zależeć to będzie od profilu działalności, jak również stosowanych technologii i urządzeń. W zawiązku z rozbudową terenów produkcyjno-usługowych i mieszkaniowych należy spodziewać się w tych rejonach wzrostu natężenia ruchu pojazdów samochodowych (przy udziale samochodów ciężkich). Tak, więc mieszańcy terenów bezpośrednio przyległych do tych stref mogą odczuwać dyskomfort akustyczny. Klimat akustyczny ulegnie pogorszeniu na terenach przyległych do rejonów przeznaczonych pod powierzchniową eksploatację surowców mineralnych.

Na terenach przylegających do istniejących dróg o dużym natężeniu ruchu pojazdów
można spodziewać dalszego pogorszenia klimatu akustycznego.

Charakterystyczną cechą każdej drogi, jako źródła liniowego jest jej silny wpływ na klimat akustyczny otoczenia. Ruch pojazdów mechanicznych jest na tyle potężnym źródłem emisji akustycznych, że udział tego hałasu np. w miejskim hałasie „ogółem” sięga 80%, a ponadnormatywny poziom hałasu obejmuje 21% obszaru Polski zamieszkałego przez 33% ludności. Przy ocenie uciążliwości hałasu należy pamiętać, że zjawisko to odbierane jest i wartościowane w sposób subiektywny. Według PZH skala subiektywnych ocen uciążliwości hałasu komunikacyjnego przedstawia się następująco:

- mała uciążliwość L Aeq < 52 dB

- średnia uciążliwość 52 < L Aeq < 62 dB

- duża uciążliwość 62 < L Aeq < 70 dB

- bardzo duża uciążliwość L Aeq > 70 dB.

Do oceny klimatu akustycznego służy również skala pomocnicza względem norm zawartych w przepisach prawnych, która przedstawia się następująco:

Lp.

Opis

LAeq [dB]

pora dnia

pora nocy

1

całkowity komfort akustyczny

< 50

< 40

2

przeciętny komfort akustyczny

50 ÷ 60

40 ÷ 50

3

przeciętne zagrożenie hałasem

60 ÷70

50 ÷60

4

wysokie zagrożenie hałasem

> 70

> 60

Podobnie jak w przypadku emisji zanieczyszczeń, bez szczegółowych obliczeń i pomiarów trudno określić oddziaływanie na klimat akustyczny. Na podstawie założeń metodycznych w programie dróg w Polsce przyjęto standardowe wartości zasięgów oddziaływania tras drogowych o dużym natężeniu ruchu pojazdów tj;



  • R1 – 20 m; strefa oddziaływań ekstremalnych,

  • R2 – 50 m; strefa zagrożenia,

  • R3 – 150 m; strefa uciążliwości,

Prognozowane wartości poziomu dźwięku emitowane z pasa drogowego do środowiska wynoszą;

  • dla strefy R1

82 – 73 dB (pora dzienna)

80 – 70 dB (pora nocna)



  • dla strefy R2

75 – 66 (pora dzienna)

73 – 64 (pora nocna)



  • dla strefy R3

68 – 58 (pora dzienna)

66 – 55 (pora nocna)

Na etapie projektu studium, podobnie jak w przypadku emisji zanieczyszczeń, można jedynie zasugerować ogólne powszechnie stosowane rozwiązania zmniejszające uciążliwy wpływ dróg o dużym natężeniu ruchu pojazdów samochodowych:

- w strefach zwartej zabudowy przyległych do ciągów komunikacyjnych należy zachować, uzupełnić lub wprowadzić nowe pasy zieleni izolacyjnej,

- w strefach istniejącej zabudowy mieszkaniowej i chronionej, gdzie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu zrealizować ekrany dźwiękochłonne,

- w strefach istniejącej zabudowy mieszkaniowej i chronionej, gdzie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu zastosować rozwiązania techniczne zapewniające komfort akustyczny w budynkach,

- w przypadku modernizacji istniejących dróg lub budowy nowych, w strefach zabudowy mieszkaniowej i chronionej stosować „ciche asfalty’ ograniczające emisję hałasu o 5 dB,

- modernizować drogi pod kątem likwidacji ubytków i nierówności nawierzchni oraz kolein,

- w strefach zwartej zabudowy konieczna jest właściwa organizacja ruchu, która zapewni płynność poruszania się pojazdów,

- eliminowanie pojazdów niesprawnych technicznie.

W rejonie południowej granicy gminy studium, wskazuje lokalizację lądowiska dla helikopterów. Okresowo (podczas startów i lądowań) będzie tu dochodziło do znaczącego pogorszenia klimatu akustycznego (prawdopodobnie będą przekraczane normy emisji hałasu). Jednak usytuowanie tego obiektu w stosunku do istniejącej i projektowanej zabudowy mieszkaniowej gwarantuje brak uciążliwych oddziaływań na mieszkańców gminy.

Na etapie realizacji nowych obiektów budowlanych będą występowały dwa główne źródła emisji hałasu:



      • maszyny budowlane o poziomie hałasu 80 - 100 dB(A);

      • środki transportu samochodowego o poziomie hałasu około 90 dB(A).

Roboty budowlane powinny być prowadzone w porze dziennej. Poziom dźwięku spowodowany pracą maszyn budowlanych i urządzeń technicznych może spowodować krótkoterminowe przekroczenia poziomu dopuszczalnego równoważnego w porze dziennej w terenie przyległym do granic terenu budowy. Hałas ten będzie charakteryzować duża dynamika zmian.

Rzecz jasna w czasie realizacji nowych obiektów budowlanych nastąpi pogorszenie klimatu akustycznego związane z pracą maszyn budowlanych i środków transportu dostarczających materiały budowlane. Zmiana ta będzie jednak miała charakter czasowy (na czas prowadzenia robót), odwracalny, nieakumulujący się w środowisku i lokalizujący się raczej wokół skupionego frontu robót.

Inwestor powinien zadbać, by maszyny budowlane były technicznie sprawne
(przez co hałas mechanizmów jest zminimalizowany) oraz nie powinien prowadzić robót w godzinach nocnych.

3. Odpady

Według Danych GUS, w 2012 roku na terenie gminy Miedzna wytworzono ogółem 164,33 t odpadów, z czego 120,09 t pochodziło z gospodarstw domowych.

Zasady gospodarowania odpadami w gminie określa Uchwała Nr XIX /119/ 2013 Rady Gminy w Miedznie z dnia 6 marca 2013 roku w sprawie przyjęcia Regulaminu utrzymania czystości i porządku w Gminie Miedza.

Na bilans odpadów w sektorze komunalnym składają się zarówno odpady wytworzone


w gospodarstwach domowych, jak i odpady komunalno-podobne z obiektów infrastruktury.

Wraz z rozwojem przestrzennym gminy nie należy spodziewać się istotnych zmian


w składzie morfologicznym odpadów komunalnych, natomiast nieco zwiększy się ilość wytwarzanych odpadów.

W związku ze wskazaniem w studium nowych terenów przeznaczonych pod funkcje produkcyjne, należy się liczyć ze wzrostem ilości odpadów o charakterze przemysłowym. Skala wzrostu zależeć będzie od tempa rozwoju poszczególnych gałęzi przemysłu, rzemiosła i usług oraz stopnia innowacyjności. Wprowadzanie nowoczesnych technologii produkcji z jednej strony podyktowane obniżką kosztów produkcji (mniejsze zużycie surowców, materiałów, energii) z drugiej koniecznością zachowania norm i standardów, w tym przede wszystkim środowiskowych, przyczyniać się będzie do ograniczenia ilości wytwarzanych odpadów i racjonalnej gospodarki odpadami przemysłowymi.

W strukturze gospodarki gminy nie należy się spodziewać istotnych zmian. Nadal dominującym jej działem pozostanie rolnictwo oraz jego otoczenie, tj. usługi związane z rolnictwem i przetwórstwo płodów rolnych. Uwzględniając powyższe uwarunkowania przyjęto, że ilość wytwarzanych odpadów innych niż niebezpieczne w najbliższych latach nie powinna istotnie odbiegać od aktualnego poziomu (niewielki wzrost).

W najbliższych latach należy się spodziewać umiarkowanego przyrostu masy odpadów przemysłowych rzędu 2-3 % w skali rocznej. Struktura gospodarki gminy kształtować będzie rozkład masy odpadów. Największy udział – około 95 % będą miały odpady pochodzące z przetwórstwa rolno-spożywczego. Odpady te będą wykorzystywane do produkcji nawozów organicznych i pasz z ograniczeniami wynikającymi z przepisów wprowadzonych przez UE.

W gminie należy się spodziewać:

- Wzrostu ilości opakowań po środkach ochrony roślin na skutek intensyfikacji rolnictwa. Zmniejszać się będzie jednak toksyczność stosowanych preparatów.

- Przyrostu padłych zwierząt na skutek utrzymującej się tendencji wzrostu chowu trzody chlewnej i bydła.

- Wzrostu odpadów z placówek służby zdrowia.

- Wzrost w stosunku do stanu aktualnego ilości złomowanych pojazdów. Tym samym rosnąć będzie liczba zużytych opon, odpadowych produktów ropopochodnych (szlamów) oraz akumulatorów i baterii.

- Wzrostu ilości koniecznych do usunięcia materiałów zawierających azbest (głównie pokryć dachowych).

- Umiarkowanego wzrostu ilości odpadów pochodzących z używania farb, lakierów i rozpuszczalników. Przewidywany spadek ich toksyczności (nowe technologie) spowoduje mniejsze uciążliwe oddziaływanie. Zmniejszenie uciążliwych oddziaływań związane jest także z szerszym stosowaniem farb wodorozcieńczalnych i proszkowych.

4. Gospodarka wodno-ściekowa

Według danych GUS, w roku 2012, w gminie Miedzna z sieci wodociągowej korzystało ponad 70% ogółu mieszkańców. Całkowita długość sieci wodociągowej wynosi 127,1 km, liczba przyłączy wodociągowych 1166.

Według Planu Rozwoju Lokalnego gminy Miedzna na terenie gminy istnieją następujące systemy wodociągowe:


  1. Miedzna – obejmujące miejscowości: Miedzna, Orzeszówka, Poszewka, Warchoły, Warchoły Folwark, Kolonia Żeleźniki, Żeleźniki Wrotnów, Wrzosek i Wola Orzeszowska. Źródłem wody jest ujęcie w miejscowości Miedzna.

  2. Rostki – obejmujący miejscowości: Rostki, Ugoszcz, Międzyleś. Źródłem wody jest ujęcie w miejscowości Rostki, złożone z dwóch studni głębinowych.

  3. Tończa - nitka przeprowadzona z gminy Liw obejmuje miejscowości: Zuzułka, Tchórzowa. Źródłem wody jest ujęcie w miejscowości Tończa.




Zużycie wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności w ciągu roku

ogółem

dam3

148,7

na 1 mieszkańca

m3

34,1

eksploatacja sieci wodociągowej

dam3

148,7

woda dostarczona do gospodarstw domowych

dam3

139,2

W perspektywie czasowej, w związku z rozwojem urbanizacyjnym gminy zużycie wody będzie rosło, choć w bardzo niewielkim stopniu gdyż nie przewiduje się istotnego zwiększenia liczby mieszkańców gminy.

Na terenie gminy zlokalizowana jest oczyszczalnia ścieków komunalnych. Jest to oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna o maksymalnej przepustowości 360 m3/d. Odbiornikiem oczyszczonych ścieków jest rzeka Miedzanka.

Ścieki oczyszczane w ciągu roku

odprowadzone ogółem

dam3

44,0

oczyszczane łącznie z wodami infiltracyjnymi i ściekami dowożonymi

dam3

55,0

oczyszczane razem

dam3

44,0

oczyszczane biologicznie

dam3

44,0

oczyszczane biologicznie i z podwyższonym usuwaniem biogenów w % ścieków ogółem

%

100




Ładunki zanieczyszczeń w ściekach po oczyszczeniu

BZT5

kg/rok

147,0

ChZT

kg/rok

1650,0

zawiesina ogólna

kg/rok

225,0

Osady wytworzone w ciągu roku

ogółem

t

1,0

magazynowane czasowo

t

1,0

Długość czynnej sieci kanalizacyjnej wynosi 28,1 km, z oczyszczalni korzystają 1802 osób.

Ponadto z informacji archiwalnych wynika, że na terenie Zakładów Mięsnych „Ratpol” znajduje się niewielka mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków. Brak jest dokładnych informacji na temat tego obiektu, w przeszłości oczyszczanych było tam średnio około 5 m3/d ścieków przemysłowych. Odbiornikiem ścieków jest pobliski rów melioracyjny.

W perspektywie czasowej, w związku z budową nowych obiektów produkcyjnych i usługowych należy spodziewać się powstawania większej ilości ścieków zawierających substancje niebezpieczne.

Ze względu na niski stopień skanalizowania gminy zostały nałożone na użytkowników nieskanalizowanych domów określone obowiązki. Są to:


    1. Na każdego użytkownika nieskanalizowanej nieruchomości nałożony jest obowiązek systematycznego opróżniania zbiorników (szamb). Jednocześnie niedopuszczalnym jest przepełniane szamba i wylewania na powierzchnię terenu.

    2. Użytkownicy zbiorników bezodpływowych (szamb) zobowiązani są do wywozu nieczystości przez wyspecjalizowane firmy.

Na obszarze gminy Miedzna nie istnieje zorganizowany system odprowadzania wód opadowych. Wody opadowe na terenie gminy odprowadzane są powierzchniowo do naturalnych odbiorników poprzez systemy kanałów i rowów melioracyjnych, rowów przydrożnych .

Wnioski i rekomendacje:

1. Ścieki przemysłowe przed wprowadzeniem do kanalizacji gminnej powinny być podczyszczone do parametrów dopuszczalnych, podanych przez odbiorcę ścieków.

2. Tereny, na których będą powstawać zanieczyszczone wody opadowe substancjami ropopochodnymi, np. stacje paliw płynnych, powinny posiadać systemy kanalizacji deszczowej wyposażone we właściwe urządzenia podczyszczające.

5. Promieniowanie elektromagnetyczne

Przez teren opracowania przebiegają linie elektroenergetyczne 400kV, 110kV i 15 kV wytwarzające pole elektromagnetyczne. Konieczna jest ochrona przed polami elektroenergetycznymi, polegająca na zapewnieniu jak najlepszego stanu środowiska poprzez utrzymanie poziomów pól elektromagnetycznych poniżej dopuszczalnych norm lub co najmniej na tych poziomach wskazuje granice strefy potencjalnego szkodliwego oddziaływania linii i urządzeń elektroenergetycznych – w studium zostało to uwzględnione.

Na terenie gminy na południe od miejscowości Miedzna zlokalizowane są stacje bazowe telefonii komórkowej – studium nie wskazuje nowych lokalizacji tego typu obiektów.

6. Osuwanie się mas ziemi

Na terenie objętym studium nie występują obszary zagrożone uruchomieniem powierzchniowych ruchów masowych.



7. Zagrożenie powodzią

Brak zagrożeń w obrębie gminy Miedzna.



8. Nadzwyczajne zagrożenia środowiska

W obrębie gminy nie znajdują się tzw. zakłady o zwiększonym ryzyku i o dużym ryzyku, a więc zakłady stwarzające ryzyko wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, zgodnie z klasyfikacjami dyrektywy Rady Unii Europejskiej SEVESO II, które znalazły swoje odzwierciedlenie w przepisach odrębnych.

Niemniej jednak obszarami, na których mogą w obrębie gminy wystąpić nadzwyczajne zagrożenia środowiska są:


  1. Tereny zabudowy produkcyjno-usługowe (w zależności od profilu prowadzonej działalności).

  2. Tereny infrastruktury technicznej.

  3. Tereny położone w bezpośrednim sąsiedztwie urządzeń infrastruktury technicznej.

  4. Tereny komunikacyjne.

Możliwość powstawania nadzwyczajnych zagrożeń środowiska w tych rejonach wymaga;

  • wytypowania obszarów szczególnej wrażliwości ekologicznej oraz ewentualnego wdrażania doraźnych środków łagodzących,

  • opracowanie wytycznych dla potrzeb ratownictwa ekologicznego,

  • opracowania wniosków dla potrzeb wprowadzenia zmian lub opracowania lokalnych planów operacyjno-ratowniczych dla potrzeb ograniczenia skutków awarii i katastrof,

  • zabezpieczenie obiektów i obszarów prawnie chronionych,

Prowadzący obiekt o dużym ryzyku powstania nadzwyczajnego zagrożenia środowiska jest obowiązany do opracowania i wdrożenie systemu bezpieczeństwa stanowiącego element ogólnego systemu zarządzania i organizacji obiektu. W systemie bezpieczeństwa należy uwzględnić;

  • określenie, na wszystkich poziomach organizacji, obowiązków pracowników odpowiedzialnych za działania na wypadek awarii przemysłowej,

  • szkolenia pracowników, których obowiązki są związane z funkcjonowaniem instalacji, w której znajduje się substancja niebezpieczna,

  • systematyczną analizę zagrożeń awarią przemysłową oraz prawdopodobieństwa jej wystąpienia,

  • instrukcje bezpiecznego funkcjonowania instalacji, w której znajduje się substancja niebezpieczna,

  • analizę przewidywanych sytuacji awaryjnych, służących należytemu opracowaniu planów operacyjno-ratowniczych,

  • prowadzenia monitoringu funkcjonowania instalacji, w której znajduje się substancja niebezpieczna,

  • systematyczną ocenę programu zapobiegania awariom oraz systemu bezpieczeństwa, prowadzoną z punktu widzenia ich aktualności i skuteczności,

Prowadzący obiekt o dużym ryzyku jest obowiązany, przed uruchomieniem obiektu,
do przedłożenia raportu o bezpieczeństwie komendantowi wojewódzkiemu Państwowej Straży Pożarnej i wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Raport o bezpieczeństwie podlega, co najmniej raz na 5 lat, analizie i ewentualny zmianą.

Projekt studium określa zasady ochrony przeciw pożarowej w lasach.


VII. WPŁYW REALIZACJI ZAPISÓW STUDIUM NA POSZCZEGÓLNE ELEMENTY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
1. Eksploatacja surowców mineralnych, powierzchnia terenu, grunty i gleby

Nieuniknione są przekształcenia rzeźby terenu w strefach przeznaczonych pod eksploatację surowców mineralnych. W studium wskazuje się zasięg udokumentowanego złoża piasków. Wykorzystanie istniejących zasobów surowców wynika z konieczności zaspokojenia potrzeb lokalnych. Eksploatacja surowców powinna być prowadzona w sposób pozwalający na optymalne wykorzystanie złoża, przy jednoczesnej sukcesywnej rekultywacji.

Na pozostałych terenach objętych studium przekształcenia naturalnej rzeźby będą miały charakter lokalny i mało istotny. Miejscami gdzie studium dopuszcza lokalizację zabudowy na terenach dolinnych, można spodziewać się wyrównania, a miejscami nadsypania terenu, co w konsekwencji doprowadzi do ograniczenia zasięgu tych form morfologicznych.

Jednak na przeważającej części obszarów niezabudowanych, a przeznaczonych pod nowe zainwestowania, należy jedynie się spodziewać powstawania nasypów z gruntu wybranego pod fundamenty i piwnice nowych obiektów budowlanych oraz z wykopów pod urządzenia podziemnej i naziemnej infrastruktury technicznej. Prace ziemne będą na ogół dotyczyć strefy przypowierzchniowej gruntu, a grunt z wykopów budowlanych będzie prawdopodobnie częściowo wywożony oraz w części będą z niego formowane nasypy na miejscu. W efekcie końcowym tych prac powierzchnia terenu zostanie miejscami nieznacznie podniesiona, bez zasadniczego wpływu na jego ogólną konfigurację. Należy przypuszczać, że większość projektowanych obiektów będzie miała standardowe i płytkie posadowienie, czyli do głębokości około 2,0 m p.p.t. i w tych przypadkach przekształcenia rzeźby terenu związane z nowym zainwestowaniem będą bardzo niewielkie.

Na obszarach istniejącej zabudowy nie należy w ogóle spodziewać się przekształceń konfiguracji terenu. Jedynie, okresowo podczas prac modernizacyjnych, remontowych lub wprowadzania zabudowy uzupełniającej mogą pojawić się niewielkie nasypy lub wykopy, które po zakończeniu w/w prac zostaną zlikwidowane.
W wyniku realizacji ustaleń studium nastąpi ograniczenie powierzchni biologicznie czynnej, stopień ograniczenia będzie zróżnicowany w zależności od rodzaju projektowanej zabudowy.

Nieodwracalnych przekształceń warunków gruntowych należy spodziewać się w miejscach lokalizacji budynków oraz elementów obsługi technicznej, takich jak drogi, czy elementy infrastruktury. Przeobrażeniu ulegnie strefa, w której właściwości geologiczno-gruntowe mają wpływ na projektowanie, realizację i eksploatację inwestycji, bowiem naturalna gleba nie spełnia technicznych wymogów lokalizacji budynku, czy realizacji elementów infrastruktury komunikacyjnej. Skutkiem powstania nowych obiektów będą zatem zmiany warunków podłoża, usunięcie warstwy próchniczej oraz zagęszczanie i uszczelnianie gruntów.

Na terenach przeznaczonych pod nową zabudowę z produkcji rolnej zostaną wyłączone gleby. Lokalnie są to gleby o wysokiej przydatności dla rolnictwa zaliczane do III klasy gruntów rolnych.

1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   17


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość