Strona główna

5,12,19 X prawo kościelne I wyznaniowe


Pobieranie 147.31 Kb.
Strona1/4
Data20.06.2016
Rozmiar147.31 Kb.
  1   2   3   4

5,12,19 X

PRAWO KOŚCIELNE I WYZNANIOWE


Prawo kościelne i wyznaniowe to dwa różne porządki prawne. W przeszłości nie funkcjonowało prawo wyznaniowe- nazywano je prawem kościelnym (tj. porządek państwowy). Prawo wyznaniowe nie może być utożsamiane z prawem wewnętrznym jakiegoś kościoła lub związku wyznaniowego, w szczególności z prawem kanonicznym Kościoła katolickiego.
W Polsce istnieje 167 kościołów i związków wyznaniowych. Oprócz nich istnieją także inne grupy – działające jako np. spółki prawa handlowego, stowarzyszenia. Nie mają one jednak przywilejów związków wyznaniowych. Szacuje się, że jest około 200-300 zinstytucjonalizowanych związków. Istnieją również sekty działające nieformalnie (ok. 1000). Nie mają one szansy uzyskać w MSWiA wpisu do rejestru. Zgodnie z gwarancja Konstytucji RP wolno do nich należeć. W związku z tym prawo pozwala działać takim związkom, jednak w pewnych granicach.
Nie istnieje jeden kodeks prawa wyznaniowego – jest to zbiór różnych norm, przepisów, np. prawa podatkowego, prawa karnego, postępowania karnego, etc.


ŹRÓDŁA PRAWA


Każdy kościół posiada swoje źródła prawa. W Kościele katolickim jest to np. Biblia, uchwały soborów, synodów, pisma Ojców Kościoła, pisma Doktorów Kościoła, kodeks prawa kanonicznego ( Kodeks Prawa Kanonicznego zwany Kodeksem Jana Pawła II z 1983 r.). W isamie źródłem takim jest szariat, sunna. W hinduiźmie, święte księgi hindusów – Wedy. Źródłem prawa kościelnego może być np. tradycja, organy pozakościelne. Żródłami prawa wyznaniowego jest porządek państwowy lub pozapaństwowy – ale uznany za obowiązujący przez kompetentne organy państwowe. Prawo kościelne stosują organy danego kościoła między sobą (np. papież – biskup) lub w stosunku do wiernych (np. dyspensa). Prawo wyznaniowe stosują organy państwowe (między sobą, lub w stosunku do obywateli). Są to np. przepisy o obrazę czci religijnej.


NAUKA I NAUCZANIE


Nauką prawa kościelnego zajmują się szkoły duchowne (seminaria), wyjątkowo szkoły świeckie. Nauka prawa wyznaniowego jest domneną osób zarówno świeckich jak i duchownych. Nauka prawa wyznaniowego przeżywa obecnie renesans na uniwersytetach, wykładana jest także w szkołach wyznaniowych.

RELACJE PAŃSTWO-KOŚCIÓŁ


Stosunki takie rozpatrywać można w dwojakiego punktu widzenia:

  1. Formalne, zbadanie, czy dane państwo reguluje stosunki umową (2-stronną, międzynarodową, wewnętrzną), czy też nie reguluje. Jeśli posiada taką umowę to jest to system konkordatowy (obecny głównie w państwach o tradycji chrześcijańskiej). W Polsce konkordat z 28.07.1993 r. (wszedł w życie w 1998 r.) reguluje stosunki z Kościołem katolickim (4 obrządki). W większości krajów porozumienia takiego nie ma. Konkordat ze Stolicą Apostolską zawarty mają: np. Izrael, Tunezja. Nie jest to domena tylko i wyłącznie państw chrześcijańskich.

  2. Materialne, w tym przypadku rozważamy wszystkie akty prawne pod kątem pozycji kościoła w danym ustawodawstwie. Jeżeli zakres regulacji jest bardzo duży, a dana religia jest afirmowana – to jest to państwo wyznaniowe (konfesyjne). W grupie tej wyróżniamy:




Państwa wyznaniowe w sensie tradycyjnym.

Państwa wyznaniowe w sensie nowoczesnym (otwartym)

Ich cechą charakterystyczną jest brak rozdziału życia publicznego i prywatnego od norm religinych. Obecnie państwa wyznaniowe w sensie tradycyjnym są w zaniku. Nie ma ich w grupie państw chrześcijańskich – ostatnia była Hiszpania.

O charakterze takim decydują:

  1. tradycja historyczna,

  2. tradycja narodowościowa,

  3. względy ekonomiczne.

Cechą charakterystyczną jesto to, że w życiu publicznym afirmowana jest jedna z religii, ale istnieje tolerancja dla innych religii.

Istnieją w grupie państw muzułmańskich: Arabia Saudyjska, Jemen, Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Iran.

Szwecja (od 2000 r. Podąża w kierunku państwa świeckiego),

Finlandia (wg nauki ciężko to określić),

Luksemburg (obowiązuje konkordat napoleoński z 1801 r., wielki książę musi być katolikiem),

Francja (3 departamenty; Górny i Dolny Ren, Mozela, to terytoria ściśle katolickie),

Malta (jedyny kraj UE, gdzie nie ma rozwodów świeckich),

Grecja (jedyny kraj UE, gdzie w dokumentach wymaga się podania wyznania),

Izrael (argumenty historyczne oraz narodowościowe),

Liban ( islam szyicki i sunnicki, maronizm),

Afryka Północna z wyjątkiem Sudanu (chce z państwa otwartego państwo ortodoksyjne),

Nepal (hinduizm), Kambodża (buddyzm), Brunei, Malezja, Bangladesz, Indonezja, Malediwy, Dżibuti, Somalia, Gwinea, Mali, Mauretania, Irak, Jordania, Syria, San Marino, Liechtenstain, Monako, Andora, Dania, Norwegia, Islandia, Szkocja, Anglia.

Tam, gdzie takiej afirmacji nie ma, a państwo postrzegane jest jako laickie, to jest to państwo świeckie (laickie, niekonfesyjne). O sukcesie tego typu państwa zadecydował tryumf reformacji, oktryny prawa natury (Grocjusz, Hobbes, Puffendorf), doktryny umowy społecznej, deizmu, ateizmu, marksizmu, leninizmu. Państwo niekonfesyjne nie jest monolitem. Pośród nich wyróżnić możemy 3 grupy:


a) Separacja czysta (amerykańska), której podwaliny powstały z XVII w. USA jako pierwsze w nowoczesny sposób podjęły próbę uregulowania stosunków Państwo-Kościół. Ma to swoją podstawę w pluralizmie kulturowym, religijnym, obycajowym emigrantów. Dostrzegano tu chęć zerwania z europejskim modelem państwa wyznaniowego, który dotychczas panował na Starym Kontynencie. Zaproponowano 2 koncepcje: państwa wyznaniowego (Anglikanie) i świeckiego. Zdecydowano się na model państwa świeckiego. Rys historyczny:
1636 – Roger Williams walczący na Rhode Island o tolerancję wydaje Pierwsza karta praw i wolności obywatelskich w Ameryce.

1787 – Konstytucja USA, art. 6 § 3, nie można uzależniać obsady stanowisk państwowych od wyznania, była to pierwsza gwarancja wolności religijnej w prawie konstytucyjnym.

1791 – wchodzi w życie Pierwsza Poprawka do Konstytucji USA z 1789 r. Według niej, Kongres nie może stanowić prawa respektującego religię oficjalną lub zabraniającą swobody praktyk religijnych (nie ma władzy, która mogłaby stanowić takie prawo).

1868 - XIV Poprawka do Konstytucji USA – przewiduje rozciągniecie obowiązywania Pierwszej Poprawki na całe terytorium USA.

1895 – papież Leon XIII w liście Longinquam oceani pochwalił amerykański wzorzec rozdziału.
Istnieją dwie klauzule interpretacyjne do Pierwszej Poprawki:
I - zakaz kompetencji władz państwowych ustanawiania jakiejkolwiek religii za religię oficjalną (państwową)
II - zakaz ograniczania swobody wykonywania praktyk religijnych

Praktyka konstytucyjna dba o to, by eliminować próby ingerencji państwa w sprawy wyznaniowe. Państwo nie może występować z inicjatywą zakładania związków wyznaniowych. Kościoły i związki wyznaniowe są w USA uważane za korporacje prawa prywatnego. W szkołach publicznych istenieje zakaz nauczania religii. Istnieją jednak pewne wyjątki, gdzie dostrzegana jest ingerencja państwo. Prawo zwalnia od podatku dochodowego kościoły, które przeznaczają pieniądze na kult, szkoły religijne otrzymują od państwa pomoc (głównie w postaci subsydiów na podręczniki), państwo refunduje koszty przewozu dzieci do szkół religijnych, część opłaty czesnego w szkołach religijnych można odliczyć od podatku, państwo finansuje kapelanów w wojsku, więzieniu. W sądach można składać przysięgę na biblię. Rozbudowana jest również klauzula sumienia:



  • powoływanie się na przekonania religijne przy służbie wojskowej,

  • powoływanie się na klauzulę sumienia w areszcie: odmawia się przebywania w jednym pomieszczeniuz innym wyznawcą,

  • powoływanie się na klauzulę sumienia przez lekarza (dot.aborcji), aptekarza (antykoncepcja)

  • powoływanie się na klauzulę sumienia przy transfuzji krwi (Jehowa) i transplantacji narządów ludzkich.


b) Separacja wroga (państwa są m.in. wrogie nauczaniu religii). Wyróżnić można dwa modele:  model francuski – podłoże ideologiczne: umowa społeczna, liberalizm, zadaniem państwa jest dbanie aby obywatel nie miał szans ujawniania swych przekonań.(Francja, Turcja);  model sowiecki – podłoże ideologiczne: materializm, leninizm, (Kuba, ChRL, Wietnam, Korea Pn., Chiny, PRL).
 Model francuski – podwalinami ideologiczno-doktrynalnymi były: Oświecenie, XVIII- wieczne odkonfesyjnienie relacji państwo-kościół; polityka reformacji; XVIII – wieczne pojęcie państwa, jednostki; liberalizm i umowa społeczna.
We Francji od czasów Ludwika XIV występowała ostra krytyka rządów absolutnych i afirmowania kościoła. Krytykowanie relacji państwo-kościół za Ludwika XVI było jedną z przyczyn rewolucji francuskiej. Pierwszy dokument władz rewolucyjnych - Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela zakłada wolność sumienia i religii obywatela francuskiego (art.10). Lata 1790-1795 cechował negatywny stosunek państwa do kościoła. W latach 1799-1905 nastąpiło ocieplenie relacji państwo-kościół; państwo staje się wyznaniowycm. Od 1906 ponowna wrogość tych dwóch instytucji (ustawa grudniowa – uchwalona w 1905, obowiązująca od 1906 r.).

1799 –Koniec nieprzyjaznego ustawodawstwa. Napoleon wprowadza 3 religie oficjalne państwa: katolicka, protestancka i mojżeszowa.


Przyjazne relacje

Wrogie relacje

1801 Konstytucja Konsularna


- 3 oficjalne religie : katolicka, protestancka, mojżeszowa,
1801 Konkordat Napoleona z Piusem VII

- katolicyzm oficjalną religią państwa,

- jego autorem jest Napoleon.

1804 Kodeks Napoleona


- tylko świecka forma małżeństwa,

- utrudniono orzymywanie rozwodu.

--------------------------------------------------------------------
Kościół jednak musiał pozostać podporządkowany państwu.

12 VII 1790 Konstytucja Cywilna Kleru


- nowy podział administracyjny Kościoła katolickiego we Francji, doasowany do podziału administracyjnego państwa, przeprowadzony przy sprzeciwie władz Kościoła,

- obsadzanie stanowisk biskupów i proboszczów w drodze wyborów i mianowania przez władzę państwową,

- każdy duchowany zobowiązany do ślubowania na wierność państwu,

- duchowieństwo utrzymywane z budżetu państwa.



1791

- kult mogą sprawować tylko ci, którzy złozyli przysięge na wierność państwu



1794-1995

- małżeństwo zawierane tylko w formie świeckiej,

- wprowadza się akty stanu cywilnego,

- możliwość rozwodów,

- państwo nie może finansować instytucji uprawiających kult religijny.

1795 Ustawa Konwentu o rozdziale Kościoła od państwa

- formalna neutralność państwa wobec religii,

- ochrona swobody kultu,

- odmowa finansowania kościoła,

- zakaz noszenia szat duchownych w miejscach publicznych,

- zakaz umieszczania symboli religijnych w miejscach publicznych.




Konkordat z 1801 r. funkcjonował do 1906 r. Jego postanowienia obowiązują jednak w 3 departamentach: Górny i Dolny Ren oraz Mozela. W szczątkowej postaci konkordat ten obowiązuje w Luksemburgu, Monako i Gujanie Francuskiej.


1814 – Karta Ludwika XVIII, potwierdzenie konfesyjnego charakteru państwa, zwrot ku religii katolickiej.

1816 – zniesienie rozwodów (do 1884 r.)

1905 – wejście w życie ustawy z 1904 r. o zakazie nauki religii uprawianej przez osoby zakonne. W ustawie grudniowej ( 9 XII 1905 ) przepis powyższy rozszerzono. Ustawa ta spowodowała, że Francja stała się państwem świeckim. Wszystkie kościoły pozbawiono osobowości prawnej. Ograniczono swobodę uprawiania kultu do sfery prywatnej. Celem jest to, by obywatel nie miał szans ujawniania swych przekonań w życiu publicznym. Wszytskie obiekty sakralne przejete przed 1905 r. są obiektami państwowymi, które można finansować. Państwo nie ingeruje w obsadę stanowisk kościelnych, kościoły potraktowano jako stowarzyszenia życia prywatnego. Mogą działać w życiu publicznym jeżeli kieruje nimi osoba świecka. W 1942 r. przywrócono im zdolność cywilnoprawną: mogą zajmować się opieką nad rannymi, opieką zdrowotną.

Konstytucje IV (1946) i V (1958) Republiki deklarują ścisły rozdział państwa i kościoła. Ustawa z 1974 r. odnosi się do problemu nauki religii – zezwolono na nauczanie pod warunkiem, że rodzice dziecka w wieku 7-13 lat nie wyrażają sprzeciwu. Istnieje również możliwość pobierania nauki religii w ciągu dni roboczych (środa).

2004 – zakaz noszenia w miejscach publicznych symboli religijnych, wywołało to fale protestów wśród przedstawicieli wszystkich religii.
 Rozwiązania francuskie znalazły zastosowanie w Turcji, Senegalu, Kamerunie; promieniowanie było również widoczne w Belgii, we Włoszech (1861-1871: ustawodawstwo czasu jednoczenia się, kiedy Pius IX ogłosił się „więźniem Watykanu”) Camil Cavour głosił hasło: „wolne państwo-wolny kościół”.
 Model sowiecki – podłoże ideologiczne: myśli deistyczne i ateistyczne, teorie Karola Marksa i F.Engelsa. Negowano potrzebę istnienia religii w życiu publicznym i prywatnym. Koncepcje te przyjął Lenin i zaczął wcielać w życie.
1917 Rewolucja Październikowa

8 XII 1917 – Dekret o Ziemi (należy przejąć dobra związków wyznaniowych, gdyż służą one klasie pasozytniczej) i Dekret o Pokoju (Kościół i osoby duchowne mają się angażować w budowanie więzi internacjonalistycznych).


1918 - Konstytucja Rosyjskiej Republiki Radzieckiej zakłada istnienie państwa laickiego (do roku 1990). Przebiano budowle kościelne, pozbawiano duchownych praw publicznych. Wszędzie deklarowano jednak wolność religijną.

1926 – Kodeks Karny przewiduje odpowiedzialność za próby nauczania religii.

1929 – Akt prawny pozwalający na istnienie organizacji wyznaniowych o ułomnej osobowości prawnej. Jego członkiem musiał być człowiek władzy, który miał szerzyć wartości ateistyczne.

1936 – W Konstytucji ZSRR zasada rozdziału państwa od Kościoła staje się istotną zasadą ustrojową.


3 poglądy dotyczące ZSRR:


  • ZSRR był państwem świeckim ale neutralnym światopoglądowo,

  • ZSRR był państwem faktycznie ateistycznym – wykonywanie ustawodawstwa zwalcza tradycyjną religijność,

  • ZSRR był państwem „wyznaniowym” – wprowadzono tam bowiem kult ateizmu

 Wzorem ZSRR poszła Mongolia, gdzie tępiono buddyzm oraz kraje demokracji ludowej po II wojnie światowej, a także Korea Pn., Wietnam, Kambodża, Kuba.


c) Separacja skoordynowana – relacje są zdroworozsądkowe. Podmioty te usupełniają się w realizacji różnych celów (edukacja, pomoc społ.). Współdziałanie opiera się na zasadzie partnerstwa i subsydiarności. Pojawił się w 1919 r. w Republice Weimarskiej, potem w RFN, w latach 80 Hiszpania, wkrótce Polska, Węgry.
Wzorzec ten pojawił się w Republice Weimarskiej. Konstytucja sierpniowa mówi, że nie ma kościoła oficjalnego. Chciano bowiem zrewidować uprzywilejowaną pozycę konfesji protestanckich oraz osobowość publicznoprawną kościołów (utrzymaną ją jednak). Obecnie RFN decyduje, który kościół będzie miał osobowość publicznoprawnę.
Nie da się powiedzieć, czym jest przymiot osobowości publicznoprawnej. Kościoły ją posiadające mogą pobierać podatki, żądać deklaracji odnośnie tego, na które wyznanie chce się płacić. Osobowość tą otrzymano po II wojnie światowej. Państwo zrzekło się bezposredniej jurysdykcji nad kościołami, a wszyscy obywatele mają prawo wolności religijnej.
W RFN istnieje system konkordatowy. W 1933 r. III Rzesza zawarła Konkordat ze Stolica Apostolską, prócz tego istnieją konkordaty lokalne (1924 z Bawarią). Prócz tego sa konkordaty ‘sensu largo’ – porozumienia z władzami poszczególnych kościołów.
Rozbudowana jest klauzula sumienia zawężona do kościołów publicznoprawnych (dot. Służby wojskowej). Religii naucza się w kościołach publicznych.

26.X
  1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość