Strona główna

5,12,19 X prawo kościelne I wyznaniowe


Pobieranie 147.31 Kb.
Strona4/4
Data20.06.2016
Rozmiar147.31 Kb.
1   2   3   4

Kan. 26 - Jeśli nie uzyskał specjalnego zatwierdzenia kompetentnego prawodawcy, zwyczaj przeciwny obowiązującemu prawu kanonicznemu oraz zwyczaj obok prawa kanonicznego jedynie wtedy otrzymuje moc prawa, gdy jest zachowywany zgodnie z prawem w sposób ciągły przez pełnych lat trzydzieści. Natomiast przeciwny ustawie kanonicznej, która zawiera klauzulę zabraniającą przyszłych zwyczajów tylko wtedy może przeważyć, gdy jest stuletni albo niepamiętny.

Kan. 27 - Zwyczaj jest najlepszą interpretacją ustaw. (Consuetudo est opta legum interpretatio)

Kan. 28 - Z zachowaniem przepisu kan. 5 (promulgacja), zwyczaj czy to przeciwny prawu, czy obok niego, zostaje odwołany przez zwyczaj przeciwny lub ustawę. Jeśli jednak o nich wyraźnie nie wspomina, ustawa nie odwołuje zwyczajów stuletnich lub niepamiętnych, ani też ustawa powszechna nie odwołuje zwyczajów partykularnych.

Zniesienie zwyczaju:


  1. przez ustawę

  2. desuetudo (nie wykonywanie zwyczaju)

  3. zwyczaj przeciwny

Prawo kościelne (pozytywne) a Prawo Boże

Głównym źródłem prawa kościelnego (pozytywnego) jest prawo kanoniczne (kanonizacja Prawa Bożego, należy to odróżnic od kodyfikacji, nie istnieje kodyfikacja Prawa Bożego, kanonizacja to tylko odwołanie się do norm Bożych). Kanonizacja służy wprowadzeniu prawa Bożego do porządku kościelnego. Prawo Boże objawione możemy poznac poprzez znajomość reguł, który wynikają m.in. z następujących źródeł: wypowiedzi z Ewangelii, tradycji ewangeliczna, Prawo Boże pozytywne.
Prawo Boże objawione NIE jest równoznaczne z prawem naturalnym
Prawo Boże jest niezmienne !

Karl Rahner 1962

- koncepcja niezmiennosci prawa Bozego (jego formy i istoty) i jego interpreacji przez Kosciol w duchu historycznym - prawo Boze jest stabilne i dane raz na zawsze jednakze w zaleznosci od zmian jakie wystepuja na swiecie nalezaloby interpretowac je odnoscie konkretnego przypadku, gdzyz kanonistyka musi byc elastyczna. Prawo Boże wymaga stałego poznawania, odczytywania. Prawo interpretacji maja organy wyłącznie koscielne.
Prawo Boże obowiązuje każdego wierzącego, kościół nie ma prawa z niego zrezygnować. Jest obojętne to, czy są owe prawa moralne – wskazanie Jezusa.
Koncepcja kanonizacji Prawa Bożego – koncepcja stworzona przez włoską szkołę prawa kanonicznego, Vincento del Giudice w latach 20/30 XX wieku, wg mniego Prawo Boże wymagało kanonizacji, ogłoszenia przez osobę duchowną.
Funkcje prawa kanonicznego (kościelnego):

Funkcja pastoralna (przepowiadanie wiary) – jest to prawo w pewnym sensie służebne,, służy przekazywaniu właściwej drogi, zgodnej z wiarą, która służy do realizacji misji zbawczej ducha. Celem prawa jest poszukiwanie harmonii w życiu. Nie jest prawem sankcjonującym.


Pojęcie elastyczności prawa kanonicznego – kanoniści włoscy, m.in. Paolo Federi, elastyczność to cecha, która polega na możliwości poszukiwania prawa sprawiedliwego
Prawo Boże objawione – bezwzględnie obowiązujące

Prawo kanoniczne (ludzkie) – nie obowiązujące bezwzględnie, możliwości uchylenia:


a) dyspensa – praktyka despensowania od norm (uchylenia obowiązującego prawa), Kan 85 - Dyspensa, czyli rozluźnienie prawa czysto kościelnego w poszczególnym wypadku, może zostać udzielona przez tych, którzy posiadają władzę wykonawczą w granicach ich kompetencji, a także przez tych, którym wyraźnie lub pośrednio przysługuje władza dyspensowania, bądź mocą samego prawa, bądź mocą zgodnej z prawem delegacji, Kan. 96 - Nie podlegają dyspensie ustawy, o ile definiują to, co jest istotnie konstytutywne dla instytucji albo aktów prawnych.

Dyspensa udzielana jest w formie reskryptu. W przeszłości było to uprawiane przez papieży. Od XIII w. Papieże przyjęli tytuł zastępców Chrystusa na ziemii – posiadali funkcję namiestnika Chrystusa.


c) epikia ( z gr.) – odpowiedzialne obejście ustawy, możliwość jej niestosowania, możliwość uchylenia sankcji, które jednak nie mogą prowadzić do niesprawiedliwości. Epikia została wprowadzona przez Arystotelesa – „akt sprawiedliwości, który służy poprawie ustawy”.
d) aequitas canonica – słuszność kanoniczna, zasada wykładni ustaw
Kodyfikacja Prawa Kanonicznego:

Corpus Iuris Canonici – zbiór prawa kanonicznego od XII do XV w. Włącznie. W 1580 r. ogłoszony jako obowiązujące źródło prawa. Prawo kanoniczne było odpowiednikiem w stosunku do prawa cesarskiego.


W roku 1904 Pius X w motu proprio Arduum sane munus powołał do życia Komisję Kodyfikacyjną oraz kolegium konsultorów w celu odnowienia dyscypliny kościelnej. Sekretarzem Komisji został mianowany Piotr Gasparri, który odegrał znaczącą rolę w przygotowywaniu kodyfikacji. Zwrócono się również do episkopatów o zgłaszanie propozycji, wyznaczenie swojego reprezentanta wśród członków Komisji lub też przedstawienie jednego duchownego spoza Rzymu, który miałby być w stałym kontakcie z organami ustanowionymi przez papieża. Również uczelnie kościelne mogły fakultatywnie uczestniczyć w pracach kodyfikacyjnych. Przesłane przez biskupów uwagi i propozycje poddane zostały opracowaniu przez konsultorów.

Szczegóły prac Komisji Kodyfikacyjnej nie są dokładnie znane. Po ośmiu latach prac projekt kodeksu został ukończony i w latach 1912-1914został przesłany częściami biskupom i tym, którzy mieli prawo do udziału w soborze powszechnym do zaopiniowania. Treść projektu była objęta tajemnicą. Tym razem uwagi były opracowywane tylko przez Komisję Kodyfikacyjną.

W 1914 zmarł Pius X. Jego następca Benedykt XV kontynuował prace z taką samą wytrwałością. Zrewidowany projekt został w 1916 przesłany do konsultacji, tym razem kardynałom i prałatom Kurii Rzymskiej. Na podstawie przesłanych uwag dokonano kolejnej redakcji projektu. Kodeks był już gotowy 4 grudnia 1916, kiedy to na konsystorzu tajnym papież zapowiedział promulgację kodeksu. Jednak jeszcze przed promulgacją papież ogłosił motu prioprio Alloquentes (marzec 1917) i Dei providentes (maj 1917) wprowadzając nowe regulacje dotyczące Kurii Rzymskiej. Wpłynęło to na ostateczną redakcję kodeksu. Promulgowany 27 V 1917 r

Kodeks Prawa Kanonicznego tzw. Kodeks Jana Pawła II – 25 I 1983 r. – kodeks aktualnie obowiązujący, podzielony na siedem ksiąg 1)Normy ogólne, 2) Lud Boży, 3) Nauczycielskie zadanie Kościoła, 4) Uświęcające zadanie Kościoła, 5) Dobra doczesne Kościoła, 6) Sankcje w Kościele, 7) Procesy; składający się z 1752 kanonów; W 1967 r. ustalono zasady nowego kodeksu, charakter prawny, określać ma prawa i obowiązki członka wspólnoty ludu bożego, zasady miłości. Kardynałowie będący w Komisji Kardynalskiej: Felici, Chiliachi, Lar. Komisja Kardynalska współpracowała z kościłami partykularnymi. Sacre disciplines leges – Święte ustawy dyscyplinujące. Prace nad kodyfikacją trwały 15 lat, Papież Jan Paweł II promulgował Kodeks 25 I 1983 r. Kodeks ten nie obejmuje przepisów beatyfikacyjnych, nie określa wszystkich problemów organizacji kościoła.Zasada pomocniczości kodeksu w stosunku do krzewienia wiary.

23 XI

Kodeks postępowania karnego z 6 czerwca 1997 r.


Art. 178 pkt. 2

„Nie wolno przesłuchiwać jako świadków duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi”


Przepis ten dotyczy tyko duchownych tych kościołów i związków wyznaniowych, które mają regulację w polskim porządku prawnym ( w drodze ustawy indywidualnej, lub decyzji administracyjnej ).
Poza tym nie wszystkie związki i kościoły znają instytucję spowiedzi (chodzi o spowiedź indywidualną, uszna – konfesyjna, czy inna). Nie może być to spowiedź zbiorowa. Tylko duchowni tych kościołów mogą się tym legitymować. Gwarancje te chronią duchownego jako świadka w procesie nie jako oskarżonego. Przepis ten ma charakter bezwzględny. Żadna władza państwowa, polska lub obca nie może zwolnić osoby duchownej z tego obowiązku. Informacje zawierzone na spowiedzi osobie duchownej podlegają ochronie prawnej w porządku kościelnym. Jeżeli chodzi o porządek katolicki znajdują się w Kan. 983 § 1 (z 1983). Obowiązuje zasada sacramentum sigillum inviolabile est. Za bespośrednie - zamierzone złamanie tego obowiązku duchowni podlegają sankcjom Kan. 1388 – kara ekskomuniki. Na duchownego, który złamał pośrednio tajemnicę kościelną nałożyć można karę zawartą w interdykcie władzy kościelnej. Jeżeli doszłoby do ujawniania tajemnicy, sąd nie może liczyć się z tymi faktami ( na korzyść czy niekorzyść oskarżonego), nie ma również znaczenia czy ujawnienie było bezpośrednie czy pośrednie – np. osoba trzecia która zasłyszała – dowód taki nie może być wykorzystany.
Istnieje marginalny trend wśród osób duchownych – ktoś przystępuje do konfesjonału z nadzieją uzyskania pokuty, w trakcie duchowny proponuje o potraktowaniu spowiedzi jako rozmowy duszpasterskiej. Takie wybiegi mają konsekwencje w kodeksie kanonicznym, wtedy jednak taka osoba nie jest chroniona przepisem o którym mówimy (art.178 pkt. 2)
Powstał spór co do tego, czy duchowny może ujawnić okoliczności towarzyszące spowiedzi, kiedy była, jak penitent się zachowywał ? Według wykładni literalnej ochronie podlegają tylko treści a nie fakty. Penitentem może być także osoba duchowna. Kapłan nie może także ujawnić tego, że wie o winie jednej osoby (wynikającej ze spowiedzi), mimo tego, że druga jest za niego sądzona i skazana np. na smierć. Kapłan powienien nakłonić winnego do przyznania się.
Kodeks karny wykonawczy z 6 czerwca 1997 r.
Oddział IV, od art. 106 prawa i obowiązki aresztowanego. Bardzo ważne gwarancje ochrony działalności religijnej. Ustawa ta opierająca się na umowach międzynarodowych, gwarantuje skazanemu wykonywanie praktyk religijnych, korzystanie z posług religijnych, bezpośrednie uczestniczenia w odprawianych nabożeństwach (tylko w zakładzie karnym). Gwarancje te dotyczą także pośredniego uczestnictwa (przez radio telewizję). Jeśli nie koliduje to regulaminem zakładu karnego może być udostępnione. Bezpośrednie uczestnictwo może być ograniczone – aresztowany może się tego domagać tylko w dni świąteczne – wymienione ustawowo, żeby nie przeszkadzało innym.

Osoby duchowne – kapelani, tutaj kapelani więzienni, wyznaczani przez biskupa miejsca gdzie jest zakład karny spośród osób duchownych, które mają do tego predyspozycję, może to być również siostra zakonna, ale biskup musi dbać o godziwość tej posługi).


Art. 106 § 1 gwarantuje skazanemu lub osadzonemu prawo do posiadania niezbędnych książek, pism i przedmiotów (kultu) do jego wykonywania. Skazany ma prawo do uczestnictwa w prowadzonych na terenie zakładu karnego nauczaniach religii. Skazany ma prawo uczestniczyć w działalności charytatywnej i społecznej, którą kościół organizuje na terenie zakładu karnego.
Osoby duchowne mogą odwiedzać skazanych w pomieszczeniach, gdzie skazani przebywają. W zakładzie karnym może być umieszczone miejsce gdzie posługa może być wykonywana, czy to do spowiedzi, małżeństwa, namaszczenia chorych.
Korzystanie z powyższych gwarancji (są tutaj granice w artykule 53 konstytucji, ale także w kodeksie karnym, nie mogą naruszać tolerancji religijnej innych osadzonych/aresztowanych, ale też nie powinny naruszać porządku zakładu karnego). Skazany czy osadzony ma prawo otrzymywać 3 razy dziennie posiłki. Posiłki te powinny w miarę możliwości spełniać wymogi religijne.
Ponadto każdy skazany ma prawo posiadać w celi, której odbywa karę przedmioty kultu religijnego, ale tylko takie, które są bezpośrednio związane z jego tradycją religijną.

Są przepisy, które dają prawo do uczestniczenia w resocjalizacji osób skazanych (art. 38 KKW).

Osobowość prawna kościoła katolickiego i jego jednostek organizacyjnych.
Gwarancje te są zapewnione w Konstytucji RP (art. 25 i art. 53), Konkordacie oraz w ustawie kościelnej (17 V 1989).
Konkordat:
Artykuł 3 – gwarantuje, że państwo polskie zapewnia kościołowi katolickiemu i wszystkim jego jednostkom prawnym (także osobom fizycznym przynależnym do kościoła) swobodę utrzymywania stosunków i komunikowania się ze Stolicą Apostolską. Gwarantuje nie tylko ze stolicą Piotrową, ale także z innymi władzami, m.in. Konferencjami Episkopatów,
Artykuł 4 – gwarantuje osobowość publiczno-prawną kościołowi jako całości. Osobowość cywilno-prawną posiadają jdnostki organizacyjne kościoła (np. biskup – reprezentant diecezji)
Istnieją następujące jednostki organizacyjne Kościoła katolickiego:


  • terytorialne,

  • personalne,

  • mieszane.

Jeśli jednostki te uzyskały zdolność do działania w zgodzie z prawem kanonicznym to państwo ma obowiązek przyznać im osobowość cywilno-prawną.
Istnieją również gwarancje dla jednostek, które istaniały przed podpisaniem konkordatu oraz dla mających powstać w przyszłości.

Tworzenie struktur organizacyjnych Kościoła katolickiego to wyłączna domena jego i jego wiernych. Chodzi tu np. o erygowanie, zmienianie, znoszenie czy tworzenie jednostek kościelnych, np. bractwa, stowarzyszenia.


Gwarancje konkordatowe obejmują także ustalanie granic administracyjnych kościoła. Zostały one dopasowane do granic państwa polskiego dopiero w 1992 dekretem JPII – totus tuus poloniae populus – żadna cześć terytorium Polskiego nie może być włączona do diecezji lub prowincji kościelnej, która ma stolicę poza granicami państwa oraz żadna diecezja, która ma stolicę w Polsce nie może się rozciągać poza granice Państwa Polskiego.
Gwarancje dotyczące najwyższej władzy kolegialnej w Polsce – Konferencji Episkopatu Polski.
Skład KEP:

  • każdy metropolita,

  • biskup,

  • ordynariusz,

  • biskup ordynariusz,

  • arcybiskup

  • inni członkowie przewidziani prawnie (m.in. biskup polowy)

- biskup, który należy do KEP nie może zasiadać w gremium biskupim w innym kraju (nie może należeć do innej konferencji episkopatu)

- członkowie KEP muszą mieć obywatelstwo polskie, jeśli się go nie posiada nie można sprawować władzy (np. jako biskup ordynariusz), wyjątkiem jest legat papieski

- wszystkie urzędy kościlne obsadza władza kościelna na podstawie prawa kanonicznego

obsada biskupstw (i jednostek wyższych), obywatelstwo polskie kandydata, decyzja wyłączna Stolicy Apostolskiej (możliwość delegowania tej władzy), uprzednio Stolica Apostolska ma obowiązek podać poufnie nazwisko kandydata do wiadomości rządu polskiego, ten zaś nie ma prawa sprzeciwu, może się jedynie ograniczyć do noty dyplomatycznej – jeśli ma obiekacje co do kandydatury
Uzyskiwanie osobowości cywilno-prawnej
Istnieją 4 sposoby uzyskania osobowości prawnej:

1) ustawowy:



  • Konferencja Episkopatu Polski (na podstawie art. 6 ustawy z 17.V.1789)

  • KUL, PAT

  • Wydziały Teologiczne w Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu, Warszawie.

2) powiadomienie (MSWiA lub wojewody)



  1. terytorialne

  • metropolie powstają z inicjatywy Kościoła katolickiego na

  • archidiecezje podstawie powiadomienia MSWiA, zwrotne

  • diecezje potwierdzenie odbioru wystarcza do legity-

  • administratury apostolskie mowania się jako jedn. Z osobow-prawną

- parafie - powiadomienie wojewody

dekanat – nie jest jednostką terytorialną, która posiada osobowość cywilno-prawną





  1. mieszane (terytorialno-personalne)

  • kościoły rektoralne (rektoraty) – powiadomienie wojewody

  • papieskie dzieła misyjne – powiadomienie wojewody

  • Caritas Polska – MSWiA

  • Caritas diecezji - MSWiA

Organy osób prawnych (władze kościelne):

metropolia – metropolita

archidiecezja – arcybiskup, administrator archidiecezji

diecezja – biskup diecezjalny, administrator diecezji

administratury apostolskie – administrator apostolski

parafie – proboszcz, administrator parafii

kościół rektoralny – rektor

Caritas – dyrektor

Papieskie dzieła misyjne – dyrektor krajowy




  1. personalne

  • ordynariat polowy - MSWiA

  • isntytuty zakonne i świeckie MSWiA

  • stowarzyszenia życia apostolskiego

  • prowincje zakonów




  • kapituły

  • parafie personalne

  • wyższe seminaria duch. diecezjalne wojewoda

  • niższe seminaria duch. zakonne

  • Konf. Wyższych Przeł.Zakonnych

  • Opactwa, klasztory niezależne, domy zakonne

W ramach Konferencji Episkopatu Polski wymienić można 3 organy:

- Prezydium

- Rada Główna

- Sekretariat.

Prezydium zajmuję się m.in. sprawami majątkowymi, np. o zwrtot mienia. Za pośrednictwem Prezydium dany wnisek trafia do Komisji Wspólnej, która działając jako instytucja jednoinstancyjna orzeka zwrot mienia lub ekwiwalent. Brak środka odwoławczego


Żadna jednostka nie odpowiada za zobowiązania innej jednostki organizacyjnej. Tak np. zobowiązania parafii nie odpowiada diecezja itd. Zdolność egzekucyjną każda jednostka ma własną. Są przepisy nakazujące uzyskać zgodę jednostki wyższej na zaciągniecie zobowiązań jednostki niższej. Sankce są inne w porządku kościelnym inne w świeckim. W porządku świeckim może to być bezskuteczność zobowiązania, w porządku kościelnym - nieposłuszeństwo.

3) Rozporządzenie MSWiA umieszczone w Dzienniku Ustaw RP

Inne jednostki organizacyjne Kościoła (m.in. bractwa itd.), nie wyliczone enumeratywnie w art. 6-9 Ustawy o Stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego W RP z 17 V 1989 r. i te, których nie dotyczą odrębne przepisy szczególne mogą uzyskać osobowość prawną w drodze rozporządzenia. Podstawą prawną tego założenia jest art. 10 i 34 wspomnianej wyżej ustawy oraz Konkordat ( art. 4 ust. 2 ). Inicjacja należy do: biskupa diecezjalnego (organizacje o zasięgu diecezjalnym), przełożonego zakonnego , KEP (organizacje o zasięgu ponaddiecezjalnym). Inicjatywa może wyjść od władzy kościelnej albo grupy wiernych. Władze kościelne mają prawo czuwać nad poprawnością religijną itd. Nie stosuje się ustawy o stowarzyszeniach (w każdym przypadku) i zgromadzeniach (za wyjątkami: w miejscach publicznych


4) Rejestracja sądowa

Organizacje kościelne (fundacje kościelne) oraz organizacje katolickie. Podstawą prawną jest 17 V 89 (art. 35) oraz Konkordat (art. 4 ust. 3) Z inicjacją wystąpują tylko wierni, nie angażuje się tutaj władza kościelna. Władza kościelna aprobuje działalność organizacji katolickiej. Udziela ona kapelana itp. do nadzorowania. Cele: nauka kościoła katolickiego w 3 kategoria: na forum społeczno – kulturalnym, oświatowo – wychowawczym, charytatywno – opiekuńczym. Stosuje się prawo o stowarzyszeniach i zgromadzeniach.

Obie te powyższe organizacje musza mieć statut określający kwestie szczegółowe.



Istnieją również inne organizacje (działają w oparciu o przepisy prawa kościelnego, np. oazy, kółka różańcowe) nie maja osobowości cywilno- prawnej: art. 37 ustawy z 1989 r. oraz art. 4 ust. 3 konkordatu, np. kółko różańcowe.


1 Karta Praw Człowieka, San Fransisco, 1945; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka,Paryż, 1948; Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, 1966 ; Umowy wielostronne - umowy uniwersalne, nie mają one obowiązku spełnienia ale ambicją krajów jest próba przemycenia tych umów do postaci języka normatywnego porządku prawnego wewnętrznego; umowy te dotyczą prawa wyznaniowego w całości lub tylko fragmentarycznie.

2 np. ustawa o finansowaniu niektórych instytucji kościelnych

3 np. Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w RP; Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP
1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość