Strona główna

Administracja pojęcie


Pobieranie 381.1 Kb.
Strona1/5
Data17.06.2016
Rozmiar381.1 Kb.
  1   2   3   4   5
ADMINISTRACJA - POJĘCIE


  • Od łac. administrare – działanie, kierowanie

  • Definicja Kruszwicy (negatywna): część działalności państwowej, która pozostaje po wyodrębnieniu działalności ustawodawczej i sądowniczej

  • Inna def: przejęcie przez państwo i realizowanie przez jego organy i organy samorządu teryt. indywidualnych i zbiorowych potrzeb obywateli

  • Administracja publiczna = adm. rządowa + adm. samorządowa + inne podmioty administrujące




  • Definicja przedmiotowo – funkcjonalna: adm. to z jednej strony część aparatu państwowego powołana do wykonywania zadań ustalonych przez parlament, zaś z drugiej strony jest to działalność podejmowana przez różne podmioty państwowe, samorządowe i prywatne dla realizacji interesu publicznego (O)

  • Izdebski, Kulesza – adm. publ. jest to zespół działań organizatorskich i wykonawczych podejmowanych przez różne podmioty na podstawie prawa i w prawem przewidzianych formach w celu realizacji interesu publicznego (O)




  • Jest to wszelka zorganizowana działalność zmierzająca do osiągania pewnych celów (O)

  • Jest działalnością trwałą, celową i planową sprawowaną przez państwo – organy państwowe, związki publicznoprawne (samorządowe) i inne podmioty administracji (O)

  • Wyróżnia się adm. publiczną w ujęciu: (O)

* organizacyjnym (podmiotowym) – ogół podmiotów administrujących, a więc organy adm. i inne podmioty wykonujące określone funkcje z zakresu adm. publ.

* materialnym (przedmiotowym) – działalność państwa, której przedmiotem są sprawy administracyjne, zadania i kompetencje władzy wykonawczej



* formalnym – cała działalność wykonywana przez podmioty adm. bez względu na to, czy ma ona charakter administracyjny czy nie

CECHY ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ


  1. Administracja rządowa działa w imieniu i na rachunek państwa, a samorządowa

we własnym imieniu i na własny rachunek


  • przy zastrzeżeniu, że działa pod nadzorem właściwych organów państwa konstytucyjnie do tej kontroli umocowanych: Premier, Wojewoda, Regionalna Izba Obrachunkowa (przy realizacji zadań zleconych z zakresu adm. rządowej jaki i zadań własnych)

  • Oznacza to całkowite odejście od zasady jednolitości terenowych organów władzy i administracji państwowej obowiązującej od 1950 (Ustawa o Radach Narodowych) do 1990 (Ustawa o Samorządzie Terytorialnym z 8 III 1990) – wtedy istniał system centralistyczny


2. Zasada praworządności formalnej i materialnej – każdy organ (podmiot administrujący) działa na podstawie i w granicach prawem przewidzianych – art. 7 i 2 Konstytucji


  • W odniesieniu do każdego organu administracji (podmiotu administrującego) nie obowiązuje zasada „Co nie jest przez prawo zabronione, jest dozwolone”.

  • Organy nie działają na podstawie domniemania kompetencji. Wydając decyzję organ musi mieć podstawę prawną do jej wydania.

  • Jeśli w polskich przepisach nie ma koniecznych klauzul, można wydać decyzje na podstawie rozporządzenia WE.


3. Monopolistyczny charakter administracji


  • Działa w ramach przyznanych jej przez ustawodawcę kompetencji wynikających z przepisów materialnego prawa administracyjnego w celu załatwiania danej kategorii spraw


4. Charakter bezosobowy


  • W ramach struktur administracji publ. działają odpowiednie organy a nie osoby fizyczne

  • Decyzje wydaje się z upoważnienia Prezydenta miasta, starosty powiatowego, wojewody


5. Ciągły i stabilny sposób działania administracji publ. (RM, rząd, wójt, burmistrz, prezydent działają bez przerwy)
6. Działalność administracji oparta jest przede wszystkim na pracy urzędników państwowych, służby cywilnej, pracowników samorządowych, czyli na fachowym aparacie urzędniczym i pomocniczym
7. Działalność administracji publicznej oparta jest na zasadzie układu kierownictwa i podporządkowania lub (gdy ustawodawca tak stanowi) na zasadzie zwierzchnictwa w administracji samorządowej na zasadzie nadzoru (Prezes RM, wojewoda, RIO)
8. Administracja publiczna działa nie tylko na wniosek zainteresowanych podmiotów, lecz może tez działać z urzędu (z własnej inicjatywy)


  • Np. decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości, gdy leży to w interesie publicznym a właściciel nie chce się zgodzić


9. Administracja publiczna ma charakter władczy (zwierzchni)


  • Oznacza to, że w sytuacjach prawnie określonych (np. w ustawie) może stosować środki przymusu administracyjnego

  • Wydawanie aktów obowiązujących adresatów i w razie potrzeby użycie przymusu dla ich realizacji

  • Administracja władcza przy użyciu środków władczych ingeruje w sferę praw obywatela, np. regulacja ruchu drogowego

  • Ustawa z 17 VI1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji to reguluje – np. egzekucja administracyjna niezapłaconego podatku, wygaśniecie pozwolenia na budowę po 2 latach, jeśli nie zaczniemy budować

  • Ustawa z 30 VIII 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje postępowania przed NSA, WSA (wydają np. decyzje, pozwolenia)

  • Egzekucja jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy nakłada się na nas jakiś obowiązek np. nadanie koncesji nie zmusza nas do podjęcia określonej działalności a jeśli jej nie podejmiemy to koncesja wygaśnie lub zostanie nam cofnięta




  • Adm. niewładcza (zawiadowcza) działa przy użyciu środków dostępnych osobom fizycznym. Te środki to prawo cywilne, bądź działania faktyczne. Wybór istnieje wówczas, gdy przepisy prawa przewidują taka możliwość. (O)

  • Adm. świadcząca - zapewnia obywatelowi określone świadczenia lub inne korzyści (przykłady: pomoc społeczna, subwencje, dotacje, oddanie do dyspozycji np. dróg, parków). (O)


10. Inne (O):


  • Zróżnicowanie form i postaci działania adm.

  • Podstawowym celem adm. jest osiąganie zysków (agencje państwowe tworzone w formie spółek prawa handlowego)

  • Działanie w interesie ogółu

  • Administracja jest zjawiskiem społecznym (ukierunkowanie na interes społeczny, sprawy wspólnoty)

  • Administrację cechuje aktywność, inicjatywa, działalność ukierunkowana na przyszłość (to, co ustawodawca określił abstrakcyjnie i generalnie adm. ma przekształcić w rzeczywistość)

  • Administracja podejmuje konkretne środki do uregulowania spraw jednostkowych i urzeczywistniania określonych przedsięwzięć (sprawy ogólne jak i konkretne)


PODZIAŁY ADMINISTRACJI (O)
1. Kryterium terytorialne
a) centralna (ogólnokrajowa)

b) regionalna (terytorialna): rządowa wojewódzka, samorządowa wojewódzka, samorządowa powiatowa, samorządowa gminna
2. Podział na adm. rządową i samorządową
3. Adm. ogólna i specjalna:
a) ogólna – obejmuje wszystkie lub większość dziedzin adm. (RM, Wójt, Burmistrz)

b) specjalna – wyspecjalizowana w określonej dziadzinie lub kilku dziedzinach (minister, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego)
4. Adm. władcza i niewładcza
5. Na poszczególne dziedziny prawa - adm. ochrony zdrowia, celna, budowlana, oświatowa, miar i wag, leśna itd.
FUNKCJE ADM. PUBL. (O)
1. Porządkowo – reglamentacyjna

2. Wykonująca

3. Świadcząca

Ad 1. Porządkowo – reglamentacyjna


  • Historycznie najwcześniej wyodrębniona

  • Ma zapewnić porządek i bezpieczeństwo publiczne działając w formie nakazów i zakazów

  • Rozdziela dobra pomiędzy jednostki w formie pozwoleń, zezwoleń, koncesji

  • Wykonuje uprawnienia zarządzające i właścicielskie


Ad 2. Wykonująca


  • wykonywanie ustaw, woli parlamentu


Ad 3. Świadcząca


  • zapewnia obywatelowi określone świadczenia lub inne korzyści

  • pomoc jednostce w zaspokojeniu potrzeb bytowych


SFERY DZIAŁANIA ADMINISTRACJI


  1. Zewnętrzna – działalność organów administracji podejmowana wobec podmiotów niepodporządkowanych służbowo danemu organowi np. wniosek o wydanie pozwolenia na budowę

  2. Wewnętrzna – res internae (prawo wnętrza) – obejmuje stosunki z organami, jednostkami organizacyjnie podporządkowanymi, pracownikami bezpośrednio podporządkowanymi danemu organowi (stosunki służbowe). W tym zakresie dopuszczalne jest wydawanie tzw. aktów kierownictwa wewnętrznego (wytycznych, instrukcji, ogólników)


PŁASZCZYZNY DZIAŁANIA ADMINISTRACJI


  1. Reglamentacyjno – dystrybucyjna (władcza)




  • Realizowana za pomocą władczych form działania administracji w relacji organ administracji - obywatel

  • Są nimi (władczymi formami działania) np. decyzja administracyjna i postanowienie wydawane w trybie KPA i ordynacji podatkowej




  1. Świadcząca (organizatorska, niewładcza)




  • Służy zaspokajaniu potrzeb społecznych nie w skali indywidualnej, ale grupowej, np. ochrona zdrowia, oświata, kultura, nauka.

  • Są to m. in. zadania własne samorządu gminnego


STOSUNEK ADMINISTRACYJNOPRAWNY (O)


  • Oparte na normach prawa adm. stosunki między państwem i działającymi w jego imieniu podmiotami adm. publ. a obywatelami i innymi podmiotami

  • Unormowana w prawie adm. relacja pomiędzy co najmniej dwoma podmiotami, gdzie zachowanie jednego podmiotu (administrującego) wpływa wiążąco na zachowanie drugiego (administrowanego)

  • Cechy główne to nierównorzędność stron, możność decydowania o treści tego stosunku przez podmiot administrowany

  • Mogą powstawać tylko na podstawie ustawowej (konkretyzacja w drodze aktu adm. lub przez zawarcie umowy adm.)




  • Elementy s. a.:


* Przedmiot s. a. - sfera prawem określonych zadań adm. publ. (sprawa mieszcząca się w kompetencjach adm.)

* Podmiot – organ uprawniony do żądania określonego zachowania się lub świadczenia; podmiot do którego skierowany jest nakaz lub zakaz

* Treść - obowiązki i uprawnienia, które mogą polegać na działaniu, znoszeniu lub zaniechaniu


  • Rodzaje s. a.


a) Proceduralny – ma charakter stosunku czasowego; jego podstawą prawna są normy proceduralne; nawiązany zostaje z chwila wszczęcia postępowania adm. a wygasa z momentem wydania ostatecznej decyzji adm.

b) Proceduralny sporno - administracyjny (sądowo – procesowy) – podstawą są przepisy dopuszczające zaskarżanie aktów adm. do sądu adm.; trwa od chwili zaskarżenia aktu do czasu wydania orzeczenia (wyroku, postanowienia) przez sąd

c) Stosunki ad hoc – konkretne, jednorazowe działanie, np. okazanie dokumentu, przeprowadzenie kontroli

d) Trwały – może być związany z prawami osobistymi (np. obowiązek szkolny), prawami majątkowymi (np. obowiązek podatkowy) czy korzystaniem z zakładów użyteczności publ.

e) Stosunek nadzoru - zespół relacji prawnych nawiązywanych przez nadzorującego (organ administrujący) z nadzorowanym (podmiot administrowany).

f) Stosunek egzekucyjny - jego istota polega na konieczności bezwzględnego podporządkowania się decyzji egzekucyjnej organu administracji publicznej wydanej w celu wykonania prawa


  • Cechy s. a. :


* podwójnie indywidualny charakter: konkretne podmioty i konkretna sprawa

* władczość po stronie podmiotu administrującego i możliwość egzekwowania swojej woli

* oparcie na przepisach materialnego p. adm.

* spory związane ze s. a. rozstrzygane w drodze procedury adm. (najpierw przez organ ad. a potem przez sąd adm.)




  • Stosunek adm. a sytuacja adm.:

* pojęcie sytuacji jest szersze

* każdy, kto jest stroną stosunku adm. jest jednocześnie w określonej sytuacji adm.

* nie działa to odwrotnie

* sytuacja adm. jest to każda sytuacja określonego podmiotu, której elementy zostały ukształtowane przepisami p. adm. ze względu na określone zdarzenie faktyczne (Boć)
SPRAWA ADMINISRTACYJNA A SPRAWA Z ZAKRESU ADMINISTRACJI (O)


  • Sprawa adm.

* wg Kiełkowskiego jest to stan faktyczny opisany w hipotezie normy prawnej wymagającej dla uwolnienia swojej mocy wiążącej autorytatywnej (czyli wydanej z pozycji podmiotu adm.) konkretyzacji dokonanej w formie aktu wydanego przez właściwy podmiot administrujący

* jest to wynikająca ze stosunku adm. możliwość jednostronnego określenia przez organ administrujący praw i obowiązków podmiotu administrowanego w drodze aktu adm. (podwójnie konkretnego)

* Cechy:

a) jest to sprawa należąca do właściwości podmiotów administrujących

b) podstawę załatwienia tej sprawy stanowią ustawy p. adm.

c) sprawa do załatwienia w drodze aktu adm.

d) sprawa adm. wynika ze stosunku adm.




  • Sprawa z zakresu adm.

* obejmuje nie tylko sprawy załatwiane w drodze aktu adm. (podwójnie konkretnych) ale również sprawy załatwiane w drodze aktów normatywnych (generalno – abstrakcyjnych) i innych czynności (zarządzenia, uchwały, rozporządzenia)

* Cechy:

a) sprawy z zakresu adm. należą do podmiotów administrujących

b) podstawą załatwiania tych spraw są normy p. adm.

c) sprawa z zakresu adm. publ. nie może mieć charakteru cywilnoprawnego, ale rozstrzygnięcie może mieć skutki cywilnoprawne


WŁADZTWO ADMINISTRACYJNE (O)


  • pierwsza definicja – lata 20 XX wieku

  • jest to przysługująca organom państwa możliwość autorytatywnego jednostronnego ustalania nakazów i zakazów określonego zachowania, zabezpieczona możliwością zastosowania przymusu państwowego w celu ich wyegzekwowania

  • władztwo to podstawowa cecha adm. publ.

  • przejawia się jako:

* władztwo zewnętrzne – skierowane do podmiotów zewnętrznej struktury adm; podmiotów niepodporządkowanych ani organizacyjnie ani służbowo podmiotowi administrującemu

* władztwo wewnętrzne – skierowane do podmiotów podporządkowanych organizacyjnie lub służbowo podmiotowi administrującemu realizowane wewnątrz struktury adm. (np. relacja wójt – pracownik UG)




  • Cechy:

* jednostronność władztwa

* prawo narzucenia woli

* możliwość zastosowania przymusu państwowego

* domniemanie legalności władztwa

* domniemanie mocy powszechnie obowiązującej władztwa (władztwo stosuje się we wszystkich organach władzy publ.)

* domniemanie ważności działań władczych (odnoszą skutek nawet, gdy są wadliwe do czasu uchylenia)




  • Zakres władztwa:

* pełne

* ograniczone – gdy element zagrożenia zastosowania przymusu państwowego może być wyłączony jako bezprzedmiotowy




  • Przymus państwowy ma na celu zmuszenie kogoś do określonego zachowania (przymus egzekucyjny) lub wyrządzenie dolegliwości w ostateczności (kara)




  • Podstawowe rodzaje kary:

* administracyjnoprawne – wynikają z materialnego p. adm.; nakładane, gdy podmioty nie wykonują nałożonych na nie przez p. adm. obowiązków

* dyscyplinarne – stosowane w stosunkach służbowych w adm. wobec funkcjonariuszy adm. (upomnienie, nagana)




  • Pojęciem szerszym od kary jest sankcja

  • Jest to odpowiedzialność ustalona w konkretnej normie prawnej za jej naruszenie i wynikająca z niej dolegliwość osobista lub majątkowa

  • Ma charakter prewencyjno - represyjny

  • Podstawowe sankcje administracyjnoprawne:

* odebranie uprawnień

* nieważność czynności

* niekorzystne skutki ekonomiczne


  • Przesłankami skuteczności sankcji są: dolegliwość, współmierność do naruszenia, nieuchronność wymierzenia




  • Reguły:

* podstawą prawną nałożenia sankcji musi być przepis ustawy

* nikt nie może być dwa razy karany za ten sam czyn

* lex retro non agit

* zasada informowania o zarzutach

* zasada prawa do wysłuchania osoby, której coś się zarzuca

* ciężar dowodu popełnienia czynu objętego sankcją spoczywa na organie władzy publ.

* nałożenie sankcji musi nastąpić w rozsądnym terminie i w określonej prawem formie

* możliwość skontrolowania sankcji i odwołania się w określonej procedurze

* każde postępowanie zmierzające do nałożenia sankcji musi kończyć się rozstrzygnięciem

* każde rozstrzygnięcie nakładające sankcję podlega kontroli ze strony sądu




  • Nakazy i zakazy w p. adm.

* Rodzaje nakazów:

a) samoistne

b) komplementarne – związane funkcjonalnie ze sferą uprawnień w adm.; skierowane do osoby, która uzyskała określone uprawnienia

* Rodzaje zakazów:

a) bezwzględne – nie można się od nich uwolnić w drodze indywidualnego zezwolenia władzy publ.

b) względne – takie, od których można się zwolnić w drodze indywidualnego zezwolenia władzy publ.



PUBLICZNE PRAWA PODMIOTOWE (O)


  • prawa, które przysługują jednostce władzy publ.

  • źródłem tych praw jest prawo stanowione (konstytucja, ustawy, umowy m.)

  • nie można się ich zrzec, ale można z nich nie korzystać

  • nie są prawami bezwzględnymi – można je ograniczać na ściśle określonych warunkach

(art. 31 Konst.)

  • nie ma ich zamkniętego katalogu

  • niezbywalne, osobiste, nie podlegają sukcesji

  • podstawowym celem tych praw jest wyrównanie dysproporcji między podmiotami administrującymi i administrowanymi

  • chronią jednostkę przed nadużyciami ze strony władzy publ.

  • sądownictwo adm. jest oparte na publicznych prawach podm.

  • Publiczne prawo podm. - sytuacja prawna podmiotu, w obrębie której opierając się na chroniących jego interesy normach prawnych może on skutecznie żądać czegoś od państwa, bądź w sposób niekwestionowany przez państwo czegoś dokonać

  • Publiczne prawo podm. - korzyść, która należy się jednostce od państwa i może być te jednostkę skutecznie realizowana, co zagwarantowane jest przez porządek prawny. Jeżeli ta korzyść oparta jest na prawie publ. to mamy do czynienia z publicznym prawem podm.

  • Rodzaje:

* wolnościowe (sfera wolności jednostki, w którą państwo nie może ingerować)

* polityczne (możliwość kreowania organów)

* do pozytywnych świadczeń ze strony państwa (do opieki zdrowotnej, do oświaty)

* negatywne (odpowiadają prawom wolnościowym)

* pozytywne (odpowiadają prawom politycznym)
DOBRA PUBL., ŚWIADCZENIA PUBL. (O)


  • Dobra publiczne:

* kategoria rzeczy publicznych – te wszystkie rzeczy, którymi zarówno państwo jak i inny związek publicznoprawny posługują się dla wykonania swoich zadań

* są nimi:

a) majątek skarbowy – papiery wartościowe, pieniądze, grunty, lasy państwowe

b) majątek administracyjny – obiekty należące do urzędów państwowych lub komunalnych, budynki w których mieszczą się zakłady publ. wykorzystywane bezpośrednio do realizacji zadań publicznych

c) rzeczy służące do użytku powszechnego (drogi, place, mosty, wody publ.)


  • Trzy formy użytkowania dobra publ.

a) użytkowanie zwykłe

b) użytkowanie wzmocnione

c) użytkowanie specjalne


  • Majątek publiczny – ten majątek, który niezależnie od charakteru podmiotu będącego właścicielem zostaje w sposób prawny przeznaczony do użytku publicznego w zakresie pełnego lub ograniczonego korzystania




  • Świadczenia publiczne i obowiązki:

* ciężar publiczny jest to wynikający z mocy prawa lub z mocy decyzji adm. organu władzy wykonawczej obowiązek publicznoprawny, którego treść polega na:

a) świadczeniu osobistym – przedmiotem jest wymóg pracy nieodpłatnej, przejściowej, uzasadnionej celami wyjątkowymi

b) udostępnianiu rzeczy ruchomych lub nieruchomości w sposób nieodpłatny na rzecz konkretnego przedsięwzięcia o charakterze publicznym, którego organizacja należy do podmiotów władzy wykonawczej

c) świadczeniu pieniężnym – obejmuje obowiązkowe, stałe lub jednorazowe składki na ustawowo określone cele, różnego rodzaju opłaty, podatki


* ciężar publiczny w wąskim znaczeniu obejmuje świadczenia o charakterze innym niż pieniężne, nakładane dla realizacji określonych celów publ.

* ciężar publiczny w znaczeniu szerokim to wszelkie obciążenia, jakie są nakładane dla realizacji określonych celów publ., a więc np. należności podatkowe, opłaty, cła i inne świadczenia finansowe


* Obowiązkowi poddane są wszystkie osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej

* wynika to z władztwa personalnego i terytorialnego

* obowiązki mają charakter przymusowy

* ich treść określona jest przez prawo lub jednostronnie przez organ adm.publ.

* nałożenie obowiązku skutkuje powstaniem określonego stosunku administracyjnoprawnego między władza publ. a drugą stroną stosunku

* obowiązki publicznoprawne mogą mieć charakter:

a) powszechny – skierowane do wszystkich adresatów lub do ich szerokiego kręgu

b) szczególny – określona grupa osób korzystająca z budynków i urządzeń, z utrzymaniem których związane jest świadczenie




PRAWO ADMINISTRACYJNE – POJĘCIE (O)


  • Zespół norm prawnych (generalnych i abstrakcyjnych), które regulują administracyjną działalność państwa

  • Reguluje: tworzenie, zasady, organizację działania i zadania podmiotów adm. relacje zachodzące między tymi podmiotami oraz ich prawa i obowiązki

  • Uniwersalna definicja prawa administracyjnego - wg Starościaka prawo administracyjne stanowi gałąź prawa, która reguluje działalność organów państwowych, podejmowaną w celu wykonania ustalonych prawem zadań organizatorskich wypełnianych w swoistych formach działania. Jest to definicja, która uwzględnia trzy elementy: podmiotowy, przedmiotowy i form działania właściwych dla organów administracyjnych.

  • Prawo adm. a inne gałęzie prawa:

1. Prawo administracyjne a konstytucyjne.

  • Prawo konstytucyjne i prawo administracyjne należą do dziedziny prawa publicznego i są ściśle powiązane, gdyż posługują się tymi samymi konstrukcjami, metodami i regułami

  • Prawo administracyjne jest skonkretyzowanym prawem konstytucyjnym.

  • Oparcie działalności administracji na przepisach prawnych wynika z konstytucyjnej zasady praworządności, w myśl której wszystkie organy państwowe działają na podstawie przepisów prawa, a ich przestrzeganie jest podstawowym obowiązkiem każdego organu państwa i każdego obywatela.

  • Konstytucja jest normatywnym źródłem ustroju i działań adm.

2. Prawo administracyjne a cywilne.

- Odgraniczenie prawa administracyjnego od prawa cywilnego jest trudniejsze, a może nawet niemożliwe. Na tym tle powstało wiele teorii, które można ująć w trzech grupach:



  1. Teoria interesu (wywodząca się z prawa rzymskiego) - prawo publiczne służy interesowi publicznemu, natomiast prawo prywatne urzeczywistnia interesy prywatne.

  2. Teoria podporządkowania - jako kryterium rozgraniczenia przyjmuje charakter stosunku prawnego. Gdy występuje stosunek prawnej nadrzędności państwa i podporządkowania obywatela, to wtedy mamy do czynienia z prawem publicznym, a gdy zaś pozycja stron stosunku prawnego jest równa - to wtedy chodzi o prawo prywatne.

  3. Teoria podmiotu - inaczej zwana teorią spraw specjalnych do prawa publicznego należą te normy prawne, które uprawniają lub zobowiązują podmioty dysponujące władztwem państwowym; zaś normy prawne, które mogą uprawniać lub zobowiązywać każdego należą do prawa prywatnego.

PODZIAŁ PRAWA ADMINISTRACYJNEGO


  1. Ustrojowe

  2. Materialnego

  3. Procesowe



  1. Ustrojowe




  • Tzw. prawo o ustroju administracji publicznej

  • Reguluje zasady i organizacje funkcjonowania prawa administracyjnego, które realizuje nałożone na niego zadania z zakresu administracji publicznej

  • Głównie reguluje strukturę aparatu administracyjnego, więzi organizacyjno - prawne (takie jak: kierownictwo, zwierzchnictwo, nadzór, kontrola, koordynacja, współdziałanie), a także strukturę organizacyjną, zakres działania organów administracji publicznej

  • Są to też przepisy dotyczące podziału terytorialnego państwa dla celów adm. publ. (zasadniczy, pomocniczy, specjalny)

  • Jest nieskodyfikowane

  • Zawarte w:

* prawie konstytucyjnym, ustawach (o samorządzie województwa, o samorządzie powiatowym, o adm. rządowej w województwie – wszystkie z 8 VI 1998, o Radzie Ministrów z 8 III 1998),

* statutach i regulaminach naczelnych (RM, Prezes RM, ministrowie, Prezydent), centralnych (Komendant Główny Policji) i terenowych organów adm. publ.



  • Ustrojowego krajowego prawa adm. nie reguluje prawo wspólnotowe. Problematykę tą ujmuje Europejska Karta Samorządu Terytorialnego (Lokalnego) i Europejska Karta Samorządu Regionalnego – obie przyjęte przez Radę Europy


2. Materialne


  • Nieskodyfikowane

  • Obejmuje w obecnym stanie prawnym ponad 600 ustaw oraz materialne prawo UE dotyczące poszczególnych działów prawa materialnego

  • Oznacza to w praktyce, że orzeczenia ETS oraz S1I są częścią materialnego prawa administracyjnego i w zasadzie mają charakter precedensu sądowego

  • Materialne prawo adm. reguluje wzajemne uprawnienia i obowiązki organów adm. publ.

  • Reguluje tez skutki nieprzestrzegania norm związanych z powstaniem stosunku administracyjnoprawnego z mocy prawa

  • Artykuł 5 ustawy z 4 IX 1997 o działach administracji rządowej wymienia ponad 30 działów z zakresu materialnego prawa adm., określając ich zakres działania.

  • Konkretne zadania i kompetencje są unormowane w przepisach ustawowych oraz w prawie materialnym (wtórnym) UE (np. rozporządzenie Rady UE bezpośrednio stosowane w krajowym porządku prawnym)


3. Procesowe


  • tzw. proceduralne lub formalne

  • Reguluje tok czynności podejmowanych przez poszczególne podmioty administrujące określone w prawie ustrojowym pod kątem realizacji norm prawa materialnego

  • W szczególności jest to postępowanie administracyjne, postępowanie egzekucyjne w administracji, postępowanie podatkowe czy też sądownictwo administracyjne

  • W dużej części skodyfikowane, np. KPA, ordynacja podatkowa, prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z 30 VIII 2002, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z 17 VI 1966

  • W krajach anglosaskich i w Japonii nie ma sądownictwa adm. - materią tą zajmują się sądy powszechne


ZASADY USTROJOWEGO PRAWA ADMINISTRACYJNEGO


  1. Zasada demokratycznego państwa prawnego (państwo praworządne materialnie i formalnie)



- art. 2 Konstytucji - Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

  • W świetle orzecznictwa TK zasada ta opiera się na dwóch podstawowych przesłankach:

* prymat prawa powszechnie obowiązującego – organy adm. publ. Działają zgodnie z konstytucyjną zasada praworządności (w zgodzie z praworządnością formalną i materialną)

* poszanowanie praw i wolności obywateli



  • W świetle orzecznictwa TK, SN, NSA wprowadza się również zasady:

* zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa powszechnie obowiązującego

* lex retro non agit – prawo nie działa wstecz

* ochrony praw słusznie nabytych

* prawa do sądu

* sprawiedliwości społecznej


  • Zasady te dotyczą tylko zewnętrznej sfery administracji


2. Zasada praworządności (formalnej i materialnej)
- art. 7 Konst. - Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

  • Organy adm. publ. są ustawowo zobowiązane do przestrzegania prawa, zarówno w procesie stanowienia jak i stosowania prawa.

  • W tym zakresie organy te są poddawane kontroli TK, WSA, a w przypadkach ustawowo określonych bezpośrednio kontroli NSA, np. przy rozstrzyganiu sporów kompetencyjnych między SKO a wojewodą

  • Ustawodawca zezwala na tzw. uznanie administracyjne, co łączy się z problematyką luzu decyzyjnego, przy zastrzeżeniu, że decyzja wydana w ramach uznania podlega kontroli przez organ wyższego stopnia w celu prawidłowości uznania, np. kontrola odroczenia wydania koncesji przez WSA

  • Praworządność formalna – wymogi dotyczące podstaw prawnych każdego aktu normatywnego. Formalne rozumienie praworządności obejmuje następujące cechy:

* określona hierarchia aktów prawnych

* akty normatywne powszechnie obowiązujące stanowią normy prawne

* określanie podstawy prawnej każdego aktu normatywnego, biorąc pod uwagę ich hierarchię

* obowiązek publikacji aktów normatywnych

* działanie w zgodzie z zasadą lex retro non agit

* obowiązek przestrzegania kompetencji i właściwości przez każdy podmiot administrujący, a także podstawy prawnej w zewnętrznej sferze działania

* spory między obywatelem a organem adm. powinny rozstrzygać niezawisłe sądy

* obowiązek wprowadzania środków kontroli oraz weryfikacji aktów normatywnych niższego stopnia z postanowieniami norm hierarchicznie nadrzędnych

* wprowadzenie instytucjonalnych gwarancji praworządności dotyczących także kontroli nad adm. publ. (TK, TS, NSA, WSA, sądy powszechne, prokuratura, RPO, NIK)

* wydawanie rozporządzeń na podstawie upoważnienia ustawowego:

# upoważnienie powinno określać właściwy organ do wydania rozp.

# oraz zakres spraw przekazanych do uregulowania i wytyczne dotyczące treści aktu

# Art. 92. Konstytucji


  1. Rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

  2. Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi.




  • Praworządność materialna – konieczne uzupełnienie praworządności formalnej.

* Oznacza, że obok p. formalnej ustawodawca wprowadza określone wartości dotyczące treści prawa materialnego, procesowego czy ustrojowego.

* W szczególności dotyczy to zasady równości wobec prawa, przestrzegania praw i wolności obywatelskich jako praw podmiotowych, co w prawie polskim jest umocowane przede wszystkim w rozdziale II Konstytucji a także w ratyfikowanym prawie międzynarodowym w tym zakresie, np. Europejskiej Karcie Praw Człowieka i Obywatela, w oparciu o którą działa Rada Europy, ETPCiO


3. Centralizacja, decentralizacja, koncentracja, dekoncentracja


  • Centralizacja:

* Obowiązywała w całym PRL-u i była oparta z jednej strony na zasadzie jednolitości terenowych organów władzy i administracji publ. (Ustawa o Radach Narodowych z 1950), a z drugiej strony na systemie nakazowo – rozdzielczym w gospodarce

* Istotą centralizacji jest związanie organów niższego stopnia prawem wydawanym przez organy nadrzędne w układzie kierownictwa, opartym na zależności organizacyjnej i służbowej, a także zależności osobowej

* Wydawane przez organ nadrzędny wiążące dyrektywy mają najczęściej formę wytycznych, instrukcji, okólników, pism okólnych, samoistnych zarządzeń (akty kierownictwa wewn.)

* Powiązana jest z nią zasada jednolitości państwa polskiego (art. 3 Konst.)




  • Decentralizacja:

* Umocowana konstytucyjnie w art. 15 jako zasada ustrojowa

* Dla układu decentralizacji charakterystyczny jest model nadzoru, przy czym organy, środki i kryteria nadzoru muszą być ustawowo regulowane określając poziom samodzielności organów realizujących zadania na zasadzie adm. zdecentralizowanej

* Przykładem decentralizacji terytorialnej jest samorząd terytorialny, zaś rzeczowej – samorząd zawodowy lub gospodarczy (art.17 Konst).

* Nie należy utożsamiać pojęcia autonomii teryt, i rzeczowej z pojęciem decentralizacji teryt. czy rzeczowej

* Art. 17 – ustawy szczególne określają, że niektóre zawody objęte są samorządem zawodowym obligatoryjnym, np. adwokat, sędzia, lekarz. Osoba może pełnić zawód, jeżeli jest członkiem tej korporacji i ponosi przed nią odpowiedzialność w zakresie pełnionej funkcji. Nadzór nad samorządem zawodowym sprawuje właściwy minister w przypadkach ustawowo określonych


  • Koncentracja – skupienie zadań, a następnie kompetencji do wydawania rozstrzygnięć w ramach jednego organu lub określonej grupy organów




  • Dekoncentracja:

* Oznacza rozproszenie kompetencji na rzecz większej grupy organów tego samego szczebla (dekoncentracja rzeczowa – sam. zawodowy) lub organów niższego szczebla (dekoncentracja terytorialna – sam. teryt.)

* Każda decentralizacja zawiera dekoncentrację, lecz nie każda dekoncentracja zawiera decentralizacje

* Koncentracja zatem może występować tylko w systemie centralizacji

* Model koncentracji i dekoncentracji dotyczy jedynie w istocie rozłożenia zadań i kompetencji

* W żadnym wypadku nie dotyczy struktury organizacyjnej systemu organów adm. publ.
4. Zasada subsydiarności (pomocniczości)


  • Wyrażona w preambule do Konstytucji

  • Oznacza, że wszelkie rozstrzygnięcia dotyczące obywateli podejmowane przez organy władzy lokalnej powinny być wydawane na możliwie najniższych szczeblach kierowania i zarządzania państwem

  • Ponadto zasada ta dotyczy rozdziału kompetencji między WE a państwa członkowskie

  • Obowiązuje w tym zakresie domniemanie kompetencji na rzecz samorządu gminy w świetle art. 6 ustawy o sam. gminnym w związku z art. 163 i 164 Konstytucji. Jest to też ujęte w Europejskiej Karcie Samorządu Terytorialnego

  • Art. 6. ustawy o sam. gminnym

1. Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów.

2. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy do gminy.


5. Zasada kompetencyjności


  • Oznacza, że do rozstrzygania określonej sprawy z zakresu adm. publ. jest zobowiązany tylko jeden organ właściwy miejscowo, rzeczowo, instancyjnie lub funkcjonalnie

  • Kompetencja to uprawnienie wynikające z prawa materialnego

  • Każdy organ powinien przestrzegać swojej kompetencyjności

  • Spory kompetencyjne rozstrzyga NSA

  • Kompetencja wójta, burmistrza, prezydenta miasta czy marszałka województwa jako organu administracji publicznej uprawnionego do załatwienia danej sprawy wynika z jednej strony z przepisów prawa materialnego rangi ustawowej, a z drugiej strony właściwość tych organów wynika z przepisów KPA

  • Kompetencja jak i właściwość są to pojęcia związane z organem adm. publ. a nie z z pracownikiem danego organu, nawet wówczas, gdy ten pracownik wydaje decyzje czy postanowienie z upoważnienia danego organu (np. art. 25 KPA, który stanowi o wyłączeniu załatwienia danej sprawy właściwego organu adm. publ., czego nie należy mylić z wyłączeniem pracownika organu – art. 24 KPA)

  • Jeśli organ przekroczy lub naruszy zakres swojej kompetencji wynikających z przepisów materialnych, których odpowiednikiem jest właściwość, wynikająca z przepisów procesowych, to działanie takie jest niezgodne z prawem i właściwy organ stwierdza nieważność takiej decyzji czy postanowienia


6. Zasada sprawności (efektywności)


  • Oznacza prawny obowiązek sprawnego działania administracji, a więc skuteczności w realizacji nałożonych zadań publicznych

  • Za realizację tej zasady odpowiada tez organ nadzorczy, przy czym kryteria nadzoru i środki nadzorcze określa ustawodawca

  • Zasada ta w doktrynie prakseologicznej obejmuje z jednej strony sprawne działanie oparte na skuteczności, korzystności i ekonomiczności działania (jest to działanie celowe)

  • Natomiast z drugiej strony, w rozumieniu prawa administracyjnego obejmuje również szybkość i prostotę postępowania, która jest nawet zasada ogólna KPA (art. 12) oraz dotyczy tez skuteczności i efektywności rozstrzygnięć adm.

  • Art. 12. KPA

  1   2   3   4   5


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość