Strona główna

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie Międzynarodowe Rynki Turystyczne …analiza badań WĘgierskiego rynku turystycznego…


Pobieranie 0.8 Mb.
Strona1/7
Data20.06.2016
Rozmiar0.8 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7



Akademia Wychowania Fizycznego

im. Bronisława Czecha

w Krakowie

Międzynarodowe Rynki Turystyczne
ANALIZA BADAŃ WĘGIERSKIEGO RYNKU TURYSTYCZNEGO…
Praca zaliczeniowa

Marciniak Anna

Turystyka i Rekreacja

SUM studia zaoczne

semestr III; rok II

grupa T2

Kraków, listopad 2007

SPIS TREŚCI

Węgry (w węgierskim Magyarorszag) są republiką o powierzchni około 93 030 km2

Republika Węgierska (a Magyar Koztarsasag) liczy mniej więcej 10 097 549 osób (2005),
z czego na 1 km2 przypada około 109 mieszkańców. Położenie kraju w Europie jest dość ciekawe i dogodne – Węgry zajmują bowiem północną część Niziny Środkowodunajskiej,
a graniczą na północy ze Słowacją, na północnym wschodzie z Ukrainą, na wschodzie zaś
z Rumunią, na południu z Serbią, na południowym zachodzie z Chorwacją i Słowenią, natomiast na zachodzie z Austrią1. Takie dogodne położenie umożliwia wszechstronny rozwój społeczny oraz ciekawą współpracę gospodarczą z wyżej wymienionymi krajami.

Po trzech kwartałach 2006 roku gospodarka Węgier rozwija się jednak na tą chwilę w podobnym tempie, co w analogicznym okresie ubiegłego roku (4,2%), z tym, że tempo owego wzrostu z kwartału na kwartał słabnie - w trzecim kwartale 2006 roku PKB wzrósł już tylko o 3,5%. Tak jak w 2005 roku wynosił 4,2%, tak w 2006 tylko 3,5%. Do końca 2006 roku nastąpiło jednak dalsze spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego, bowiem węgierska produkcja przemysłowa, jako jedyna, rosła dość sprawnie i dynamicznie, spadła natomiast znacznie produkcja budowlana i rolna, zaś inwestycje po 9 miesiącach są nadal na poziomie ubiegłego roku. Warto dodać, że w trzecim kwartale spadły one jeszcze dodatkowo o 4%. Rosnąca nieustannie inflacja powoduje, że dochody realne ludności zwiększają się tylko


w nieznacznym stopniu. Powoli, ale nieprzerwanie i stale rośnie stopa bezrobocia (w 2004 wskaźnik bezrobocia wynosił 6,1%, w 2005 wynosił już 7,2%, a w 2006 roku 7,5 %) co także negatywnie wpływa na siłę nabywczą ludności. Obroty handlu zagranicznego natomiast zwiększyły się o 14%. Import rośnie wolniej od węgierskiego eksportu z uwagi na stagnację w sferze inwestycji Co ciekawe, w 2005 roku Węgry były 9 partnerem handlowym Polski
w Unii Europejskiej z 3,24% udziałem w obrotach ogółem, natomiast Polska 7 partnerem dla Węgier. W tymże samym roku dynamika polskich dostaw na Węgry była najwyższa spośród znaczących partnerów unijnych i wynosiła 132%. Większy wzrost polskiego eksportu odnotowano tylko w przypadku Estonii i Irlandii. Dodatnie saldo handlowe w relacjach
z Węgrami (551 mln euro) było drugie co do wysokości w UE, zaraz po Wielkiej Brytanii2.
Tab.1. Wybrane wskaźniki administracyjne, społeczne i gospodarcze Węgier


Wybrany wskaźnik




dane na 2007

Ustrój państwa

republika

Powierzchnia

93 030 km2


Ludność ogółem

10 197 119 mieszkańców (spis z 2001)

10 077 000 mieszkańców (spis z 2006)



Gęstość zaludnienia

110 mieszkańców / km2


Położenie geograficzne

szerokość 46* - 49* N

długość 16* - 23* E



Stolica

Budapeszt

Liczba ludności w stolicy

1 697 343 mieszkańców (spis z 2005)

Waluta

Forint = 100 fillerów

Wskaźnik rozwoju cywilizacyjnego

0,862 (co daje 35 miejsce)

Prezydent

Laszlo Solyom (wybrany 7 czerwca 2005)

Premier

Ferenc Gyurcsany (wybrany 27 sierpnia 2007)

Siły zbrojne

32 300 (stan na 2004)

Wydatki wojskowe

1,8 % PKB (dane z 2003)

Wojska lądowe

74 %

Lotnictwo

23 %

Produkt Narodowy Brutto (PNB) w mln

93 603 mln USD (dane z 2004)

Dynamika wzrostu PNB w %

4 % (dane z 2004)

Produkt Krajowy Brutto (PKB) w mln

109 489 mln USD (dane z 2005)

Produkt Krajowy Brutto / 1 mieszkańca

17 405 USD (dane z 2005)

PKB / 1mieszkańca według danych MG

8,75 tysięcy euro

Produkt Krajowy Brutto (PKB) w %

4,4 % (dane z 2005)

Dynamika zmian PKB (2005 – 2006)

wyraźny spadek z 4,2 % na 3,5 %

Stopa inflacji

3,5 % (dane z 2006)

Wskaźnik produkcji rolniczej

110,4 (dane z 2005)

Wskaźnik produkcji przemysłowej

130,4 (dane z 2005)

Zdolność przetwórcza rafinerii

8 029 925 t (dane z 2004)

Ilość rafinerii węgierskich

2 (dane z 2004)

Ludność aktywna zawodowo

4 205 400 (dane z 2005) K = 45,9 %

Stopa i wskaźnik bezrobocia

7,7 % (dane z 2006) K = 47,6 %

Dochody państwa

6 458 391 mln waluty lokalnej

Wydatki państwa

7 003 392 mln waluty lokalnej

Deficyt budżetowy

6,3 % PKB (tendencja rosnąca)

Dług publiczny

55,5 % PKB (dane z 2005)

Wartość importu dóbr i usług (USD)

65 711 mln USD (dane z 2006)

Wartość importu dóbr i usług (euro)

57 mld euro (dane z 2006)

Wartość eksportu dóbr i usług (USD)

62 184 mln USD (dane z 2006)

Wartość eksportu dóbr i usług (euro)

54 mld euro (dane z 2006)

Import towarów z Polski do Węgier

1 944 mln USD (dane z 2004)

Import towarów z Polski do Węgier

1 466,6 mln euro (dane z 2005)

Export towarów z Węgier do Polski

2 035,1 mln euro (dane z 2005)

Inwestycje zagraniczne na Węgrzech

52,5 mld euro (dane z 2006)

Inwestycje Węgrów za granicą

5,6 mld euro

Eksport zaawansowanych technologii

21,7 % eksportu produkcji przetworzonej

Ogólna wartość finansów w obiegu

4633,1 mld waluty lokalnej (dane z 2005)

Rezerwy walutowe

18 590,1 mld USD (dane z 2005)

Źródło: opracowanie samodzielne na podstawie: Biblioteka Gazety Wyborczej, Encyklopedia. Świat
i Polska 2007. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s.1053 - 1058 i strony internetowej Ministerstwa Gospodarki: www.mg.gov.pl, 13 listopada 2007.

Jak wynika z powyższych rozważań oraz wykazu wskaźników administracyjnych, społecznych i gospodarczych, Węgry nie należą z pewnością do krajów wysoko rozwiniętych, podobnie zresztą jak Polska czy Czechy. Wobec różnicy, jaka dzieli Węgry, Polskę i Czechy od krajów rozwiniętych, nie dziwią skromne wyniki inwestycji zagranicznych tych krajów. Jeżeli chodzi o Węgry, to eksportują one około 1,5 razy więcej kapitału niż Polska. Boom inwestycyjny przekłada się bezpośrednio na wzrost dynamiki wymiany handlowej oraz dźwigni gospodarki postkomunistycznej tego kraju3. Export i import na Węgrzech wzrastają powoli, ale nieustannie, o czym wspominałam już wcześniej. Nie grozi im kryzys walutowy, mają wystarczające rezerwy i płynne kursy walut. Węgry zbierają obecnie owoce słynnych reform Lajosa Bokrosa, które uzdrowiły finanse publiczne i zredukowały wydatki budżetu oraz dały efekt w postaci wysokiego wzrostu gospodarczego i niskiego bezrobocia4. Co do pozostałych wniosków, jakie można by wysnuć na podstawie tabeli, stwierdzam, iż Węgry są bezdyskusyjnie górą w porównaniu z Polską czy Czechami pod jednym jedynym względem – mają bezrobocie w okolicy 7% siły roboczej. Wynika to, po pierwsze, z kodeksu pracy, który dużo mniej chroni pracujących, zachęcając tym pracodawców do zatrudniania, po drugie,


z prawa najmu które prawie w ogóle nie chroni lokatorów, znacznie zwiększając geograficzną mobilność siły roboczej. Po trzecie, wynika to ze szczególnego znaczenia Budapesztu, miasta wielkości Warszawy, w kraju o ludności równej jednej czwartej ludności Polski5.

Również w kategoriach uprawiania turystyki i rekreacji Węgry plasują się dość wysoko i korzystnie. Ta sfera gospodarki węgierskiej przynosi nieporównywalnie więcej dochodów niż rolnictwo, i to w niej własnie zatrudnionych jest o wiele więcej ludzi. Dla przykładu: w 2006 roku turystyka miała 9% udziału w tworzeniu krajowego PKB, podczas gdy rolnictwo zaledwie 6%. I nie ma się co dziwić, gdyż Republika Węgierska od wielu lat należy do najchętniej odwiedzanych krajów w Europie Środkowej. Odwiedza ją obecnie około 25 mln turystów. W niedługim czasie liczba turystycznych wyjazdów zagranicznych mieszkańców Węgier powinna wzrosnąć jeszcze od 2,3 do 2,5% w skali roku. Oznacza to więc wzrost wyjazdów turystycznych o około 16% w ciągu najbliższych pięciu lat. Prognozy są zatem obiecujące. Dane liczbowe i statystyki wskazują, że w najbliższych latach działania promocyjne na rynku węgierskim powinny być nakierowane w stopniu intensywnym zarówno na nowych turystów międzynarodowych, zwłaszcza biznesowych (najwyższe dochody), jak


i na odebranie turystów konkurencyjnym rynkom wyżej rozwiniętym pod tym względem.

W takim wypadku należy przyjąć, że przy intensywnych działaniach promocyjnych


i konsekwentnej realizacji opracowanej strategii marketingowej, Węgry powinny uzyskać ten cel i doprowadzić do wzrostu liczby przyjazdów cudzoziemców, jakkolwiek Polska powinna zastosować podobne działania w stosunku do Węgier, jako do swego sąsiada.

2. Ogólne informacje dotyczące sytuacji społecznej Węgier
2.1. Powierzchnia i struktura administracyjna

Węgry są niewielką republiką, która od 2004 roku należy do krajów wspólnoty Unii Europejskiej, jest też pełnoprawnym sojusznikiem NATO. Powierzchnia Węgier wynosi obecnie 93 030 km2, z czego na 1 km2 przypada około 109 mieszkańców. Położenie kraju
w Europie jest dość ciekawe i dogodne – Węgry zajmują bowiem północną część Niziny Środkowodunajskiej, a graniczą na północy ze Słowacją, na północnym wschodzie z Ukrainą, na wschodzie z Rumunią, na południu zaś z Serbią, na południowym zachodzie z Chorwacją i Słowenią, natomiast na zachodzie z Austrią. Najdłuższą granicę mają ze Słowacją – 515 km długości, natomiast najkrótszą ze Słowenią – zaledwie 102 km długości6. Po zachodniej części kraju znajduje się Las Bakoński, który jest ograniczony słynnym Jeziorem Balaton. Inne jeziora warte wspomnienia to: Velencei-tó oraz Fertő-tó. Niemniej jednak największym pozostaje nadal jezioro Balaton o powierzchni około 596 km2. W części południowej kraju wznosi się osamotniony łańcuch górski – łańcuch niewysokich gór Mecsek. Natomiast
z takich głównych i ważniejszych rzek przepływających przez Węgry wymienić należy przede wszystkim Dunaj (płynie w kierunku z północy na południe), potem Cisę płynącą na wschodzie i Drawę na południowym zachodzie. Innymi rzekami węgierskimi są: Tisza, Lajta, Rábca, Rába, Zala, Dráva, Ipoly, Zagyva, Sajó, Hernád, Bodrog, Szamos, Hármas - Körös, Maros. Podsumowując – Węgry to fascynujący kraj, zarówno pod względem ilości zabytków i atrakcji turystycznych, jak również i wszelkich bogactw przyrody. Jego unikalne położenie w Europie, a także piękne środowisko geograficzne i ukształtowanie powierzchni, pozwalają każdemu odwiedzającemu odnaleźć ulubioną formę wypoczynku. Niewysokie góry dostępne nawet dla niewprawnych wspinaczy, największe w tej części kontynentu jezioro, rozległy step puszty, liczne źródła termalne zasilające luksusowe kąpieliska - tak szeroka oferta sprawia, że każda chwila spędzona na Węgrzech pozostanie niezapomniana7.



Jeżeli chodzi o system i strukturę administracyjną Republiki Węgierskiej to trzeba wspomnieć, iż dzisiejszy podział administracyjny Węgier jest trzystopniowy. Obszar państwa jest podzielony na komitaty (megye – obecnie jest ich około 19), które dzielą się jeszcze na powiaty (kistérség – ich jest 168), a te zaś - na gminy (települései – miejskie; város, obecnie w ilości 214 oraz wiejskie község i nagyközség, obecnie 2898). Rangę równą komitatom mają miasta na prawach komitatu (megyei jogú város - obecnie istnieją 23 opisywane). Szczególny status, równy komitatowi, ma stołeczny Budapeszt, który dzieli się na dzielnice (kerület). Jednostki podziału administracyjnego, terytorialnego są jednostkami administracji rządowej
i samorządu terytorialnego8. Dla celów statystyki wspólnotowej komitaty Węgier zgrupowano w systemie NUTS9 w 7 regionów:

  • zachodni kraj zadunajski

  • środkowy kraj zadunajski

  • południowy kraj zadunajski

  • środkowe Węgry

  • północne Węgry

  • południowa Wielka Nizina

  • północna Wielka Nizina.

Tab.2. Wykaz komitatów węgierskich wraz z siedzibami władz (19):

Komitat

Siedziba władz

Powierzchnia (km2)

Liczba mieszkańców

Gęstość zaludnienia

Bács - Kiskun

Kecskemét

8.445

541.584

64

Baranya

Pécs

4.430

402.260

91

Békés

Békéscsaba

5.631

392.845

70

Borsod

Miszkolc

7.247

739.143

102

Budapeszt

stolica

525

1.697 343

3 233

Budapeszt

Budapeszt

6.393

1.124.395

176

Csongrád

Szeged

4.263

425.785

100

Fejér

Székesfehérvár

4.359

428.579

98

Győr – Moson

Győr

4.208

440.138

105

Hajdú – Bihar

Debreczyn

6.211

550.265

89

Heves

Eger

3.637

323.769

89

Jász

Szolnok

5.582

413.174

74

Komárom

Tatabánya

2.265

315.886

139

Nógrád

Salgótarján

2.546

218.218

86

Somogy

Kaposvár

6.036

334.065

55

Szabolcs

Nyíregyháza

5.936

583.564

98

Tolna

Szekszárd

3.703

247.287

67

Vas

Szombathely

3.336

266.342

80

Veszprém

Veszprém

4.493

368.519

82

Zala

Zalaegerszeg

3.784

269.705

78

Węgry

Budapeszt

93 03010

10.097.549

109

Źródło: Administration borders of Hungary (counties and small regions) 2006. Counties of Hungary, 2006. Zobacz także: Biblioteka Gazety Wyborczej. Encyklopedia Świat i Polska 2007, Wydawnictwo Naukowe PWN, s.1054 lub link: http://pl.wikipedia.org/wiki/Podzia%C5%82_administracyjny_W%C4%99gier#Stan_obecny, 20 listopada 2007

Mapa nr 1. Podział komitatów węgierskich na regiony w systemie NUTS:

Źródło: Administration borders of Hungary (counties and small regions) 2006. Counties of Hungary, 2006 lub: http://pl.wikipedia.org/wiki/Podzia%C5%82_administracyjny_W%C4%99gier#Stan_obecny, 20 listopada 2007



Mapa nr 2. Podział administracyjny Węgier na powiaty:

Źródło: Administration borders of Hungary (counties and small regions) 2006. Counties of Hungary, 2006 albo: http://pl.wikipedia.org/wiki/Podzia%C5%82_administracyjny_W%C4%99gier#Stan_obecny, 20 listopada 2007



Tab.3. Podział administracyjny według miast:

Miasto

Liczba mieszkańców (dane z 2004)

Ajka

31 334

Baja

37 797

Cegled

38 220

Dunaujvaros

52 142

Erd

59 377

Godollo

31 705

Gyongyos

33 117

Gyula

32 446

Hajduboszormeny

32 241

Hodmezovasarhely

48 013

Kazincbarcika

31 914

Kiskunfelegyhaza

31 508

Mosonmagyarovar

30 582

Nagykanizsa

51 252

Oroshaza

31 517

Ozd

38 463

Sopron

56 257

Szentes

30 650

Vac

33 323

Źródło: Biblioteka Gazety Wyborczej. Encyklopedia Świat i Polska 2007, Wyd. PWN, Warszawa 2006, s.1054

2.2. Zarys historii węgierskiej

Mówiąc o faktach i wydarzeniach historycznych tego państwa, ograniczę się jedynie do tych najważniejszych, ze względu na bogactwo historyczne. Nie sposób jest opisać całej historii Węgier, zresztą nie jest to moim założeniem ani celem podczas pisania tejże pracy. Zacznę może od tego, iż początkowo państwo węgierskie zajmowało niewielki obszar


w południowo zachodniej części Kotliny Naddunajskiej, z jednej strony zamkniętej Dunajem, z drugiej zaś Drawą. Wraz z przyłączeniem terenów dzisiejszej Słowacji północna granica sięgnęła szczytu Karpat i połączyła się z granicą polską, a w XII wieku terytorium Węgier obejmowało również Siedmiogród oraz Sławonię i Chorwację. Obszar więc całkiem spory. Szczyt rozwoju państwa nastąpił w kolejnych dwóch stuleciach, jednak począwszy od XVI wieku Węgry rozbite zostały na trzy oddzielne księstewka i stan ten utrzymał się do końca wieku XVII, kiedy kraje Korony Węgierskiej zjednoczone zostały pod panowaniem korony habsburskiej11. Jednak zmian różnorodnych i punktów zwrotnych w historii było naprawdę sporo. Otóż w 1871 roku w sytuacji Węgier zaszła jedna z nich, niezwykle ważna. Pod koniec roku premier Andrássy został ministrem spraw zagranicznych, co wzmocniło pozycję tegoż kraju w dualistycznej monarchii Habsburgów. Od tej pory bowiem głównym celem polityki zagranicznej Andrássy'ego stało się doprowadzenie do ugody z Prusami, do której doszło ostatecznie w 1879 roku. Porozumienie podpisane z Niemcami stało się ukoronowaniem całej jego długoletniej pracy, i jak się miało okazać za pewien czas, wydatnie wpłynęło na losy Austro - Węgier w przyszłości12. Jednak nic nie trwa wiecznie i okres sprawowania władzy również minął, dlatego wraz z odejściem premiera Andrássy'ego z rządu węgierskiego do Wiednia, nastąpiła nieznaczna modyfikacja wewnętrznej sytuacji politycznej Węgier. Partia Deáka weszła w fazę kryzysu wewnętrznego, pozbawiona silnego i odpowiedniego kierownictwa i elastyczności - premiera zabrakło, a sam Deák był już zadto ciężko chory, tymczasem Andrássy potrzebował silnego poparcia sejmu w celu umocnienia swojej pozycji w Austrii. W 1875 roku z jego inicjatywy jego partia zjednoczyła się z umiarkowaną opozycją hrabiego Kolomana Tiszy'ego i przyjęła nazwę Partii Liberalnej, a Tisza objął tekę premiera, którą przy przytłaczającym poparciu parlamentu sprawował przez 15 lat. Rok 1897 był kolejnym, w którym należało odnowić przymierze z Austrią. Premier Bánffy zadecydował, że zarówno tekst umowy jak i treści umów celnej i handlowej nie zostaną zmienione. Udało mu się pokonać krytyczne głosy opozycji, a żeby w przyszłości nie napotykać oporu swoich przeciwników politycznych, postanowił przeprowadzić reformę obrad sejmowych. Tym razem jednak nie miał tyle szczęścia i w 1899 zmuszony był podać się wraz z całym rządem do dymisji. Jego stanowisko objął Koloman Szélla. Sytuacja zewnętrzna korony nie była korzystna. Coraz częściej pojawiały się głosy narodów słowiańskich deprecjonujące uprzywilejowaną i dogodną pozycję Węgier, wzrastał kryzys narodowościowy, podobnie jak niezadowolenie rdzennej części społeczeństwa. Nowy rząd nadto zachowywał niezwykłą konsekwencję działania i ściśle trzymał się wcześniej wyznaczonych kierunków polityki
w obu kwestiach. W 1903 roku nastąpił jednak poważny kryzys rządowy. Austria wysunęła wobec Madziarów żądanie przysłania dodatkowych 13 000 rekrutów, co spotkało się z kategoryczną odmową opozycyjnej części sejmu (przewodniczyła jej Partia Niepodległości)13.

Okres zarówno wojenny jak i międzywojenny, czy powojenny, także należał do tych burzliwych dla Węgier. W telegraficznym skórcie można by rzecz, że w 1928 roku pojawiły się na Węgrzech pierwsze znamiona kryzysu gospodarczego. Nie należy się zatem dziwić, że w 1930 roku doszło do wielu tłumnych wystąpień ulicznych, demonstracji, zamieszek etc. Pierwsze powody do niepokoju pojawiły się w 1938 roku, w chwili Anschlussu Austrii przez hitlerowskie Niemcy. 1 września 1939 roku, zaszły nowe ważne wydarzenia, które wywołały na Węgrzech dość mieszane i nieprzyjemne uczucia. Oczywiście strzałokrzyżowcy i ich zwolennicy opowiedzieli się jednomyślnie po stronie agresora, prasa rządowa zachowała jednak daleko idącą powściągliwość. Z jednej stronie nie chciała narażać się oficjalnym czynnikom z Berlina, z drugiej bała się przeciwstawiać opinii społecznej, która zdecydowanie i w większości sympatyzowała z Polską. Również sam premier Teleki i jego rząd zachowali neutralność, a po załamaniu się oporu, Węgry gościnnie przyjęły polskich uchodźców14. Jednocześnie generał Lezár opracował plan oderwania Węgier od Niemiec, jednak nie licząc już na pomoc aliantów zwrócono się z rozmowami bezpośrednio do Moskwy. I tak właśnie, 28 września 1944 roku, wysłano tam delegację mającą uzgodnić warunki kapitulacji - jak uzgodniono na ich mocy Węgry miały pozostać państwem niezależnym i niepodległym,


a ponadto zwrócić wszystkie uzyskane po 1937 roku terytoria. Wyzwolenie natomiast po wojnie przyszło z ostatnimi dniami września, gdy to armia radziecka stanęła w granicach państwa węgierskiego. Żołnierze miesiąc po miesiącu oswobadzali stopniowo kraj, posuwając się od strony północno wschodniej - Segedyn, Debreczyn. W końcu jednak ostatecznie szacuje się, że 17 lutego, po dwóch miesiącach oblężenia przyszła kolej i na Budapeszt. Całkowite wyzwolenie spod okupacji niemieckiej datuje się na 4 kwietnia 1945 roku15.

Życie i egzystencja na Węgrzech powoli wracała do normy i wydawało się, że rewolucja zwyciężyła. Było to jednak bardzo złudne uczucie - Chruszczow jeszcze tego dnia, w którym wydał dekret o wzajemnej przyjaźni, podjął również decyzję o kolejnej interwencji wojsk radzieckich. Jej datę wyznaczono na 4 listopada. Zdawał sobie sprawę, że zezwolenie odłączenia się jednego państwa zagrozi stabilności całego bloku i że wyjście Węgier spod strefy wpływów Moskwy spowoduje reakcję domina i w państwach ościennych16. Tak więc nieuniknionym było to, iż rankiem 4 listopada siedemnaście radzieckich dywizji wkroczyło do Budapesztu. Po wielkich i morderczych walkach wojennych sytuacja gospodarcza Węgier powoli się uspokajała. Wojna mineła, a kraj rozpoczął odbudowę i rekonstrukcję tego wszystkiego, co zostało zniszczone w ciagu tylku lat. Duży nacisk po 1956 roku położono na rozwój przemysłu ciężkiego i ogólnej infrastruktury przemysłowej, planowano znaczne zwiększenie produkcji i dochodu narodowego. Jednocześnie coraz bardziej uzależniano się od importu surowców, głównie z ZSRR. Rósł deficyt w handlu zagranicznym, malały realne dochody ludności, zaś rolnictwo (na początku lat 60 ponownie całkowicie skolektywizowane) znajdowało się na skraju kryzysu. Nie była to zbytnio dogodna sytuacja dla rządu, jak się zresztą okazało, ponieważ rząd panicznie obawiał się wybuchu niepokojów społecznych. Po pewnym jednak czasie, efektywność produkcji szybko zaczęła się polepszać, poprawiał się również bilans handlowy i gospodarczy kraju, a społeczeństwo zaczęło się bogacić. Dochody realne obywateli rosły o około 5,5% rocznie. Proces ten zahamował dopiero sprzeciw Breżniewa wobec kontynuacji liberalnej polityki gospodarczej, jaki bardzo dosadnie wyraził w 1972 roku. Ponownie zaczęto odchodzić od elementów gry rynkowej, w 1973 roku stworzono Państwowy Komitet Planowania, którego zadaniem stało się centralne planowanie gospodarką, podobnie połączono drobne spółdzielnie rolnicze w duże kolosy produkcyjne. Nie wpłynęło to pozytywnie ani na wskaźniki ekonomiczne, ani na obywateli, których stopa życiowa systematycznie zaczęła się pogarszać17.



Niekorzystne zmiany w gospodarce spowodowały dążenie do kolejnego odbicia na drogę decentralizacji i liberalizacji warunków ekonomicznych, jednak Kádár bał się podjąć odpowiednie decyzje polityczne i gospodarcze. Pomimo, że Węgry stawały się coraz bardziej widoczne i doceniane na scenie politycznej, następowało ocieplenie stosunków z Kościołem
i, powolutku, państwami zachodnimi, sytuacja wewnętrzna w kraju stawała się coraz poważniejsza i generalnie nie do pozazdroszczenia. Węgry odnotowywały ujemny przyrost gospodarczy, wzrastała liczba osób uzależnionych od alkoholu i samobójców, zastraszająco wyglądała statystyka zgonów mężczyzn. Co drugie małżeństwo kończyło się rozwodem, spożycie wewnętrzne malało, bardzo wolno rósł dochód narodowy z jednoczesnym spadkiem wielkości inwestycji. Gdy dług zagraniczny przekroczył wartość 9 mld $, Węgry zwróciły się wreszcie o pomoc do międzynarodowych instytucji finansowych - do Międzynarodowego Funduszu Walutowego i do Banku Światowego. Instytucje te obiecały pomoc jednak pod warunkiem przeprowadzenia niezbędnych reform gospodarczych. I tak właśnie w kwietniu 1984 roku, Węgry uzyskały zgodę ZSRR na wprowadzenie proponowanego przez zachód pakietu reform. Miały one zapewnić stopniowe odchodzenie od modelu gospodarki centralnie sterowanej, poprawiać znacznie autonomię zakładów, możliwości kredytowe przedsiębiorstw; zastosowano politykę rygorystycznych limitów importowych. W związku ze stosunkowo wysokimi oczekiwaniami, rząd zaplanował kolejną pięciolatkę, która przewidywała znaczący wzrost wszystkich wskaźników ekonomicznych, jednak już w 1985 roku stało się aż nadto widocznym, jak politycy się mylili. Produkcja zmalała bowiem w ciągu roku aż o jakieś 10%,
a zadłużenie zagraniczne wzrosło do 17,7 mld $. Od początku lat 80 - tych uwidocznił się na Węgrzech nowy zupełnie proces - proces rozwoju niezależnej myśli. Do władzy dochodziło nowe pokolenie komunistów, znacznie lepiej rozumiejących i znających świat, powoli uaktywniały się pierwsze zaczątki pozycji. Zwolennicy przeprowadzenia radykalnych reform grupowali się wokół Rezso Nyers'a i Imre Pozsgaya, naukowcy i ekonomiści opracowywali własne projekty zmian gospodarczych. Grósz zdecydował się przeprowadzić wreszcie, tak konieczne dla kraju, reformy. Były one na tyle radykalne, że ostatecznie dobiły system. Po wprowadzeniu bardzo wysokich podwyżek, obowiązkowego podatku dochodowego i podatku VAT okazało się, że blisko 20% społeczeństwa żyje poniżej minimum socjalnego, zaś kolejne 6% - poniżej minimum egzystencjalnego. W końcu jednak 3 maja 1988 roku zmieniła się funkcja sekretarza generalnego WSPR i członka Biura Politycznego, na tym pierwszym stanowisku zasiadł teraz niejaki Grósz, natomiast Kádárowi powierzono czysto honorową funkcję przewodniczącego partii. Wymiana ekipy rządzącej nie oznaczała jednak zmiany dotychczasowego kursu. Największe zmiany miały jakkolwiek dopiero nadejść…18.

2.3. Ludność i struktura demograficzna

Węgry, proporcjonalnie do stosunkowo niewielkich rozmiarów państwa, cechują się równie niewysoką liczbą ludności. Według najnowszych danych z 2006 roku ludność tego kraju liczy łącznie 10 077 000 osób i w ciągu ostatniego dwudziestolecia wykazywała lekką tendencję spadkową. Dla porównania podam statystyki z lat minionych, kiedy to ludność węgierska liczyła 10 197 119 mieszkańców w 2001 roku, czy 10 097 549 w roku 200519. Jest to zatem tendencja spadkowa, jednak niewielka. Przyrost naturalny osiągnął wartości ujemne


i oscyluje w granicach -0,38% (według najnowszych badań statystycznych z 2006 roku), nie odbiega tym samym od trendów obserwowanych w całej Unii Europejskiej. Niestety należy podkreślić tutaj fakt, iż przyczyną takiego stanu rzeczy jest jeden z najwyższych wskaźników samobójstw na świecie. To właśnie Węgrzy pod względem liczby dokonywanych samobójstw zajmują czołowe miejsce w Europie20. Przewidywana długość życia ludzi plasuje się obecnie już poniżej średniej dla kontynentu, osiągając wynik 68 lat dla mężczyzn i 76,5 roku dla kobiet. W wyniku traktatu w Trianon oraz licznych emigracji zaraz po II wojnie światowej
i powstaniu w 1956 roku, poza granicami ojczyzny znalazło się blisko 5 mln mieszkańców Węgier, które zostały okrojone i utraciły blisko dwie trzecie pierwotnie zajmowanych obszarów. Odłączono wtedy od nich całą praktycznie Słowację, Siedmiogród oraz liczne województwa wschodnie i zachodnie. I tak więc w wyniku tego traktatu około 2 mln Węgrów znalazło się w granicach Siedmiogrodu na terenie Rumunii, 600 tysięcy na Słowacji, blisko 650 tysiecy w krajach dawnej Jugosławii, zaś 200 tysięcy na Ukrainie i 70 tysiecy w Austrii. W Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii i Izraelu mieszka ich obecnie ponad milion. Dziś Republika Węgierska jest krajem o stosunkowo jednolitej strukturze narodowościowej, jakkolwiek jednak w kraju funkcjonuje 14 samorządów mniejszościowych21.

Węgrzy stanowią w tej chwili 89,9% ogółu ludności, a 10,1% przypada na mniejszości narodowe. Według uregulowań prawnych, za mniejszość narodową uznaje się na Węgrzech grupę ludności, która od co najmniej wieku przebywa na terenie danego kraju, jest znacząca liczebnie, a jej członkowie używają własnego języka ojczystego, mają odrębną kulturę, kultywują odrębne, własne i niepowtarzalne nigdzie indziej obyczaje. W myśl tejże definicji, oprócz już wymienionych, wyróżnia się jeszcze 10 innych mniejszości narodowych, wśród których są również Polacy. Najliczniejszą grupę stanowią jednak niewątpliwie Romowie (400 tysięcy osób), a następnie Niemcy (200 tysięcy osób). W dalszej kolejności plasują się tutaj Słowacy (80 tysięcy osób) oraz Serbowie i Chorwaci (10 tysiecy). Oficjalna liczba Rumunów wynosi 25 tysięcy, choć dane te są raczej zaniżane, gdyż w kraju przebywa półlegalnie wielu Węgrów z Siedmiogrodu mających obywatelstwo rumuńskie22.

Średnia gęstość zaludnienia wynosi 110 mieszkańców na km2, a więc jest to wskaźnik porównywalny do Polski. W miastach żyje 64% społeczeństwa, a więc większość z nich. Najobszerniejsze skupiska ludności to Budapeszt i okolice (1,8 mln, co stanowi nie lada piątą część zamieszkiwanych obszarów) oraz obszary położone wzdłuż granicy północnej. Do nich należą m.in: Debreczyn (210 tys.), Miskolc (190 tys.), Segedyn (175 tys.), Pecz (160 tys.), Gyor (130 tys.) i Szekesfehervar (110 tys.)23. Wewnętrzne migracje ludności dotyczą głównie ludzi młodych i obejmują zmianę miejsca zamieszkania ze wsi do miast, czyli Budapesztu lub innych rozwiniętych przemysłowo stolic komitatów w celach gospodarczych i finansowych.

Niektóre grupy należące do mniejszości narodowych stanowią jednocześnie grupę najsłabiej wykształconą i najbiedniejszą, a zarazem budzącą największe kontrowersje ze względu na trudny do zaakceptowania styl życia. Mowa tutaj o Cyganach, których największe skupiska zamieszkują Budapeszt oraz północno wschodnie i południowo zachodnie obszary Węgier. Warto podkreslić również fakt, iż liczba Niemców i Słowaków przebywających na stałe na Węgrzech znacząco zmniejszyła się po II wojnie światowej, na skutek celowej emigracji oraz operacji wymiany ludności między państwami. Niemcy, którzy osiedlali się na tym obszarze za czasów cesarstwa austro węgierskiego, zamieszkują dziś głównie komitat Banya, podczas gdy Słowacy przybyli jeszcze po wygnaniu Turków komitaty Békés, Pest


i Nógrad. Serbowie, choć również przybyli z terenów półwyspu Bałkańskiego, zdecydowanie preferowali siedliska znajdujące się na szlakach handlowych, stąd najwięcej rodzin zamieszkuje strefę rozciągającą się wzdłuż Dunaju. W obecnej chwili jest ich jednak łącznie nie więcej niż około 4 tysięcy osób, a ich dawną obecność zaznaczają już tylko nazwy miejscowości rozpoczynające się na „Rác”. Znacznie liczniejsi Rumuni zamieszkują z kolei południowe krańce Wielkiej NizinyWęgierskiej, w przygranicznych komitatach Békés
i Hajdú - Bihar. Główne skupisko polskiej mniejszości znajduje się zaś w Budapeszcie24.

Problemem, z jakim borykają się współczesne rządy Węgier, jest wspomniany już przeze mnie ujemny przyrost naturalny oraz dzietność na poziomie 1,32 dziecka na każdą rodzinę, co wcale nie zapewnia zastępowalności pokoleń i jest zjawiskiem bardzo mocno niepokojącym na przyszłość. Powyższe wskaźniki oznaczają, że liczba ludności kraju będzie się stopniowo, lecz sukcesywnie zmniejszać, co oznaczać będzie konieczność wdrożenia zmian w obecnym systemie emerytalnym oraz systemie zatrudnienia. Co prawda, liczba zgonów rocznie od wielu lat wykazuje niewielką tendencję spadkową (wśród głównych przyczyn przeważają choroby nowotworowe, atak serca i choroba wieńcowa oraz choroby niedokrwienne i wylewy krwi do mózgu), lecz nadal liczba urodzeń żywych nie jest w stanie zrównoważyć spadku liczby obywateli. Według optymistycznych szacunków w 2050 roku, na Węgrzech zamieszkiwać będzie jedynie 8 mln rdzennych i typowych Madziarów, a szacunki pesymistyczne są wręcz zatrważające, kształtując tę liczbę na poziomie 6,5 mln osób25.


Tab.4. Podstawowe wskaźniki demograficzne ludności węgierskiej:


Wybrany wskaźnik demograficzny


dane na 2007

Liczba ludności

10 077 000 mieszkańców (spis z 2006)

Średnia gęstość zaludnienia

110 mieszkańców / km2

Liczba ludności w stolicy

1 697 343 mieszkańców (spis z 2005)

Przyrost naturalny

-3,7 promila (dane z 2004)

Spadek przyrostu naturalnego

-0,38%

Przyrost roczny

-3 promila

Dzietność

1,32 (dane z 2004)

Średnia długość życia mężczyzn

68 lat

Średnia długość życia kobiet

76,5 lat

% mniejszości narodowych

10,1%

w tym liczbowo:

Romowie

400 000

Niemcy

200 000

Słowacy

80 000

Serbowie i Chorwacy

10 000

Rumuni

25 000

Liczba urodzeń

9,4 promila (dane z 2004)

Liczba zgonów

13,1 promila (dane z 2004)

Umieralność niemowląt

6,6 promila (dane z 2004)

Małżeństwa

4,3 promila (dane z 2004)

Rozwody

2,4 promila (dane z 2004)

Liczebność rodzin

2,5 (dane z 2004)

Ludność miejska

64% ogólnej liczby

Źródło: opracowanie samodzielne na podstawie: Biblioteka Gazety Wyborczej. Encyklopedia Świat
i Polska. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s.1054-1055

Mapa 3. Gęstość zaludnienia w poszczególnych regionach (osób na km2):

źródło: na podstawie danych statystycznych z Hungarian Central Statistical Office published by the Dissemination Department of HCSO, 2007. Hungary in Figures, 2006, s.1



Jak wynika z mapy, najwięcej ludności skupia się w centrum kraju, gdzie na 1 km2 przypada 101 do 415 osób. Rozmieszczenie to jest więc bardzo nierównomierne. Nastepne są regiony centralnych i zachodnich krajów zadunajskich, Węgier Północnych i północnej części Niziny Węgierskiej. Na tych terenach gęstość zaludnienia wynosi maks. 100 osób na km2. Najmniej ze wszystkich zamieszkiwane są Południowe Zadunaje oraz południowa Nizina Wegierska. Tam z kolei gęstość zaludnienia waha się w granicach 68 – 75 osób / km2.

Tab. 5. Struktura ludności wg płci i pochodzenia w określonych latach:


Kategoria ludności (w tysiącach)


1999

2001

2007


na początku roku

Mężczyźni

4.985

4.851

4.778

Kobiety

5.390

5.349

5.286

Ogółem wszystkich

10.375

10.200

10.064

Liczba kobiet na 1000 mężczyzn

1.081

1.103

1.106

Liczba zagranicznych obywateli w kraju

138

110

164

W tym różnej narodowości (w %)

rumuńskiej

50

38

43

ukraińskiej

3

8

10

serbskiej i chorwackiej

11

12

9

Źródło: opracowanie własne na podstawie Hungarian Central Statistical Office published by the Dissemination Department of HCSO, 2007. Hungary in Figures, 2006, s.2

Wykres 1. Struktura ludności wg wieku w poszczególnych latach:

Źródło: na podstawie Hungarian Central Statistical Office published by the Dissemination Department of HCSO, 2007. Hungary in Figures, 2006, s.2. albo Internet: www.portal.ksh.hu, 21 listopada 2007



Ilość urodzeń na 1000 mieszkańców sięga blisko 9,9 na Węgrzech. Jest to jak na razie najszybsze tempo wzrostu liczby ludności w ciagu ostatnich 10 lat. Liczna zgonów znacznie spadła, niemniej jednak nadal silnie prześciga liczbę urodzeń. Naturalny spadek zgonów spowodował niewielkie ustabilizowanie liczby ludności, jednak w tym samym czasie liczne międzynarodowe migracje przyniosły skuteczny spadek liczby mieszkańców Węgier o jakieś 19 tysięcy. W ten sposób przyrost naturalny okazał się w sumie niższy o jakieś 13 tysięcy
w stosunku do roku poprzedniego. Jak wynika z powyższego wykresu dotyczacego struktury wiekowej, największy odsetek ludności węgierskiej stanowią osoby w przedziale wiekowym między 15 a 64 rokiem życia, gdyż ich liczba osiąga blisko 7 mln - jest to więc przeważająca większość. Sa to tzw. osoby w wieku produkcyjnym. Mniej więcej 2 mln ludności stanowią dzieci i młodzież, podobnie osoby w wieku starczym, czyli poprodukcyjnym. Tendencje takie przez wiele lat nie ulegały specjalnym zmianom i modyfikacjom, co zresztą widać z wykresu na przestrzeni lat 1990 – 2007. Z punktu widzenia demograficznego można by powiedzieć, że w ostatnich latach rosnąca liczba porodów będących udziałem kobiet w wieku produkcyjnym powyżej 30 roku życia, zrównoważyła znacznie malejącą liczbę porodów kobiet młodszych. Transformacja taka doprowadziła do tego, starsze kobiety rodzą częściej niż te młodsze, teoretycznie zdrowsze i silniejsze.Warto zaobserwować, że liczba porodów pozamałżeńskich wzrosła znacznie z 13% w 1990 roku do 36% w roku 2006. Natomiast wskaźnik umieralności niemowląt spadł poniżej 6 tysięcy.

Tab.6. Inne statystyki demograficzne w poszczególnych latach:

Wskaźnik demograficzny

1990

2000

2007

wartość na tysiąc mieszkańców:

małżeństwa

6,4

4,7

4,4

rozwody

2,4

2,3

2,4

urodzenia

12,1

9,6

9,9

zgony

14,0

13,3

13,1

umieralność niemowląt

14,8

9,2

5,7

długość życia kobiet

73,7

75,6

76,9

długość życia mężczyzn

65,1

67,1

68,9

Źródło: na podstawie Hungarian Central Statistical Office published by the Dissemination Department of HCSO, 2007. Hungary in Figures, 2006, s.3 lub: www.portal.ksh.hu, 21 listopada 2007.

2.4. Struktura makroekonomiczna

Po II wojnie światowej Węgry, podobnie jak Polska, zaliczały się do państw tzw. bloku komunistycznego i pozostawały w strefie wpływów ZSRR. Zgodnie z wolą wielkiego brata przemysł węgierski nastawiony był na masową produkcję dóbr o zauważalnie niskiej jakości (produkcja przemysłowa stanowiła ponad 40% PKB), wśród których dominowały wyroby chemiczne, maszynowe, metalurgiczne (hutnictwo, aluminium), samochodowe, spożywcze i obuwnicze. Węgry, jako kraj stosunkowo ubogi w surowce naturalne, znacząco uzależnione były od dostaw komponentów do produkcji pochodzących ze Związku Radzieckiego. Władze madziarskie doktrynalnie zmuszone zostały swego czasu również do przeprowadzenia kolektywizacji rolnictwa, co do dziś przejawia się w postaci chronicznego zacofania i niedofinansowania tego sektora gospodarki. Wraz ze zmianami politycznymi pod koniec XX wieku gospodarka węgierska stanęła przed wyzwaniem przekształcenia się


i dostosowania do reguł wolnorynkowych wyznaczanych przez system kapitalistyczny. Niska wydajność i efektywność pracy oraz ogromne koszty ponaszane w związku z tzw. polityką pełnego zatrudnienia już od pierwszego dnia przemian zaważyły na obnażeniu braku konkurencyjności węgierskich wyrobów. Dominacja przemysłu ciężkiego, jego przestarzała struktura oraz niska zbywalność dóbr na rynkach światowych bardzo szybko wymusiły na rządzie przyjęcie pakietu ustaw głęboko reformujących system ekonomiczny kraju, w celu poprawy stopnia jego konkurencyjności i sytuacji gospodarczej kraju26. Węgry dość szybko jednak, pomimo zaistniałej sytuacji, obrały kurs ku Europie i wstąpiły na ścieżkę szybkiego rozwoju gospodarczego. W latach 1997 - 2002 utrzymywano tempo rozwoju gospodarczego na poziomie 4 - 5% PKB, a dochód w przeliczeniu na jednego mieszkańca wzrósł z 4511 USD w 1997 roku na 8461 USD rocznie w 2004 roku. Zdołano również opanować inflację do średniego poziomu około 5 - 6% rocznie w latach ostatnich, czyli 2003 – 2004. Warto wspomnieć, iż zdecydowanie zwiększono poziom obrotów handlowych z krajami Unii Europejskiej do kwoty około 25,2 mld USD rocznie. Główne strumienie wytworzonych dóbr kierowano przeważnie do Niemiec, Austrii, Włoch oraz Holandii, a dominowały w nich zasadniczo surowce i półprodukty (37%), żywność (24,4%) i maszyny (12%). Z kolei na Węgry importuje się przede wszystkim surowce i półprodukty (37%) maszyny (22%) oraz artykuły konsumpcyjne (21,5%). Wartość importu wynosi około 27,6 mld USD rocznie, co kształtuje ujemny bilans handlowy kraju. Obecnie głównym ośrodkiem przemysłowym pozostaje Budapeszt, gdzie skoncentrowano przemysł maszynowy i petrochemiczny. Ważną rolę w gospodarce odgrywa przemysł elektrotechniczny, maszynowy, motoryzacyjny, jak również metalurgiczny, chemiczny, tekstylny i spożywczy. Hutnictwo opiera się w dużej mierze na imporcie rud żelaza lub surowcach rodzimych (aluminium). Węgry posiadają nieźle rozwinięty przemysł energetyczny, w którym blisko 39% produkowanej energii to energia pochodzenia jądrowego. Duże trudności sprawia sytuacja w rolnictwie, które nie jest w stanie w pełni sprostać konkurencji z Unii Europejskiej. Na poprawę tego stanu rzeczy nie wpływa niewielka ilość dopłat do uzyskanej produkcji, rolnej kierowanych na Węgry z Brukseli. Wpływ na to mają również restrykcyjne limity produkcyjne nałożone przez prawodawstwo Unii. Na Węgrzech uprawia się głównie zboża (w tym duże ilości pszenicy), buraki cukrowe, warzywa, owoce, a także winną latorośl. Prowadzi się również znaczącą hodowlę bydła, trzody chlewnej, owiec i drobiu. Ze względu na warunki klimatyczne i doskonałej jakości glebę w tym państwie istnieją doskonałe warunki do rozwoju zaawansowanej produkcji rolnej. Przez terytorium Węgier przepływa Dunaj, stanowiący ważny ciąg komunikacji wodnej. Rzeka jest ważnym szlakiem handlowym, zaś jej wody posiadają już status międzynarodowy, łącząc przez sieć kanałów Może Czarne z Morzem Północnym27. Mimo wszystko gospodarka węgierska wymaga nadal znacznych i daleko idących ulepszeń, szczególnie w wybranych sektorach gospodarki.

Tab.7. Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne:



Wskaźnik makroekonomiczny



Dane na 2007

Inflacja

2,3% (I kwartał 2006)

Bezrobocie

7,7% (styczeń 2006)

Produkt Krajowy Brutto

4,4% (dane z 2005)

Wartość PKB

20,4 bln Ft (dane z 2005)

Wartość PKB / 1 mieszkańca

17 405 USD (dane z 2005)

Wzrost produkcji przemysłowej

11,3% (I kwartał 2006)

Bilans w handlu zagranicznym

-3,9 mln Euro

Dług zagraniczny

42,38 mld USD (dane z 2003)

waluta

Forint (HUF) = 100 Fillerów
  1   2   3   4   5   6   7


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość