Strona główna

Almanach sceny polskiej 1944 – 1959 Pod redakcją


Pobieranie 19.21 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar19.21 Kb.

Almanach


sceny polskiej
1944 – 1959

Pod redakcją




ANNY CHOJNACKIEJ

Opracowali:


Jadwiga Adamowicz, Małgorzata Bruder, Katarzyna Brzyska,

Dorota Buchwald, Agnieszka Celeda, Grażyna Chmielewska,

Anna Chojnacka, Maria Dworakowska, Hanna Hankiewicz,

Jolanta Kotuła, Lucyna Kozień, Marzena Kuraś, Ryszard Markow,

Maria Maziewska, Maria Napiontkowa, Bogdan Parzyjagła,

Magdalena Raszewska, Elżbieta Siepietowska,

Elżbieta Wrotnowska-Gmyz, Marek Waszkiel, Monika Wawrzyniak

*

* *



Projekt badawczy zatytułowany „Almanach sceny polskiej 1944-1959”, finansowany przez Komitet Badań Naukowych, realizowany był w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Prace trwały trzy lata: od października 1998 do września 2001. W skład zespołu wykonawców wchodzili przede wszystkim pracownicy Instytutu i Działu Dokumentacji Teatralnej ZASP-u oraz przedstawiciele innych ośrodków warszawskich: Akademii Teatralnej, Teatru Polskiego, Teatru Współczesnego i pozawarszawskich: Muzeum Miasta Wrocławia, szczecińskiej Opery i Operetki, Teatru Lalek „Banialuka” z Bielska-Białej, Teatru Lalek „Arlekin” i PWSFTViT z Łodzi.

Celem projektu było zebranie i opracowanie dokumentacji działalności wszystkich zawodowych teatrów muzycznych, dramatycznych i lalkowych oraz szkół teatralnych i studiów dramatycznych istniejących w Polsce w sezonach 1944/45 - 1958/59. Jest to uzupełnienie „Almanachu Sceny Polskiej”, rocznika wydawanego od 1961 roku do dzisiaj. Jego kolejne tomy przynoszą dane z poszczególnych sezonów, poczynając od 1959/60. Dotąd brakowało dokumentacji pierwszych piętnastu powojennych sezonów teatralnych. Od dawna w środowisku historyków teatru, zwłaszcza w redakcji Słownika biograficznego teatru polskiego mówiło się o potrzebie wypełnienia tej luki. W projekcie przyjęto zakres informacji i schemat zapisu bieżącego wydawnictwa, z pominięciem „Kroniki”. Biogramy artystów zmarłych do 1965 roku znalazły się już w I tomie Słownika biograficznego teatru polskiego (wyd. 1973), a ważniejsze wydarzenia teatralne (festiwale, wystawy) odnotowano w innym projekcie, także finansowanym przez KBN, pt. „Kronika życia teatralnego 1944 - 1989” (zakończony 1998).

W pracy nad projektem wykorzystaliśmy programy teatralne, afisze, zdjęcia, wydawnictwa jubileuszowe i wszelkie archiwalia, do których udało się dotrzeć: dokumenty finansowe i statystyczne, angaże artystów, korespondencję z Ministerstwem Kultury i Sztuki, raporty ministerialne, akty powołujące studia teatralne i sformułowane programy kształcenia, protokóły posiedzeń senatów uczelni. Poszukiwania prowadziliśmy przede wszystkim w archiwach teatrów i szkół oraz w archiwach miejskich. Korzystaliśmy ze zbiorów Pracowni Dokumentacji Teatru IS, Działu Dokumentacji Teatralnej ZASP-u, Archiwum Stanisława Marczaka-Oborskiego w Zakładzie Historii i Teorii Teatru IS, Archiwum Akt Nowych, Centralnego Archiwum Wojskowego, Działu Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Narodowej, Biblioteki Raczyńskich, Działu Teatralnego Muzeum Narodowego w Gdańsku, Pracowni Historii Szkolnictwa Teatralnego Akademii Teatralnej, Pracowni Dokumentacji Teatru Lalek w Teatrze Lalek „Arlekin” w Łodzi, bibliotek uniwersyteckich i innych instytucji, z kartotek i katalogów redakcji Słownika biograficznego teatru polskiego, ze zbiorów prywatnych. Archiwalia były podstawą. Niestety zawartość wielu archiwów teatralnych pozostawia wiele do życzenia. W niektórych teatrach nie zachowały się dokumenty pozwalające ustalić podstawowy repertuar i skład zespołu. Jeszcze gorzej wygląda stan archiwaliów w przypadku studiów teatralnych, zwłaszcza tych, które powstały w pierwszych latach powojennych i działały krótko. Konieczne było odwoływanie się do innych źródeł, krytyczna ocena ich wartości i porównywanie.

Przeprowadziliśmy kwerendy prasowe. Użyteczne okazały się dzienniki warszawskie. W przypadku Teatru Artystów w Zakopanem podstawowym źródłem były numery „Biuletynu Zakopiańskiego”. Jednak generalnie ówczesna prasa nie rejestrowała większości potrzebnych nam faktów (np. gazety lokalne nie podawały repertuaru teatrów lalkowych). Wykorzystaliśmy dotychczasowe publikacje: książki z dziedziny historii teatru, biografie artystów, pamiętniki, kalendaria, artykuły okolicznościowe. Informacje w nich zawarte często były nieścisłe, sprzeczne, a nawet - jak się okazało - błędne. Wymagały dokładnej weryfikacji. Zdarzało się, że powstały na początku błąd był przez lata powielany. Niektóre takie błędy udało się sprostować. Zapoznaliśmy się z niepublikowanymi pracami magisterskimi poświęconymi wybranym teatrom lub życiu teatralnemu w konkretnych miastach. Przeprowadziliśmy rozmowy z żyjącymi artystami. Ich wspomnienia traktowaliśmy raczej jako wskazanie tropów poszukiwań, niż jako pewne fakty, bo pamięć jest wybiórcza i zawodna.

Przyjęliśmy zasadę podawania wszystkich ustalonych faktów. Jeżeli z całej obsady znany jest tylko wykonawca jednej roli drugoplanowej, został wymieniony. Nie podawaliśmy informacji wątpliwych, np. pochodzących ze źródła ocenianego jako obarczone błędami i nigdzie indziej nie potwierdzonych. Opracowany materiał podzielony został na sezony: od 1944/45 do 1958/59. W każdym sezonie są dwa działy: „Teatry i premiery” oraz „Szkolnictwo”, oba uporządkowane w alfabetycznym układzie miast.

W dokumentacji teatrów występują braki w repertuarze dogrywanym, także w obsadach i danych liczbowych. Otwierające omówienie każdego teatru opisy budynków i sal teatralnych zostały często uzupełnione informacjami o historii powstania danego zespołu i okresie działalności amatorskiej. W składach zespołów artystycznych w nawiasach kwadratowych rozszyfrowano pseudonimy. W nawiasach uzupełniono imiona metrykalne lub inne używane imiona i nazwiska (najczęściej nazwiska panieńskie i przyjęte po zawarciu małżeństwa), aby łatwiej zidentyfikować daną osobę. Jeżeli było możliwe oddzielenie członków zespołu etatowego od pozostałych artystów, uczyniono to. Zatrudnieni na warunkach innych niż etat zostali wymienieni jako pracujący w bieżącym sezonie. W obsadach podano tylko imiona i nazwiska, pod którymi realizatorzy i aktorzy występowali. Nie zawsze udało się ustalić pełne obsady, co zaznaczono formułami: „m. in.” lub „i inni”. Czasem w archiwaliach i publikacjach pojawiały się dwie lub trzy daty tej samej premiery i nie było merytorycznych podstaw, by którąś z nich odrzucić. W takich przypadkach podano datę najbardziej prawdopodobną i w nawiasie kwadratowym pozostałe. Większość danych liczbowych dotyczy sezonu. Jeśli obejmują rok kalendarzowy albo cały okres eksploatacji sztuki, zostało to zaznaczone. Zdarzały się dwie możliwe liczby przedstawień i widzów dla jednego spektaklu, wtedy zastosowano nawias kwadratowy, jak przy premierach. W przypadku kilku teatrów ustalono tylko liczbę wszystkich przedstawień i widzów w całym sezonie lub roku. Te dane zamieszczono po repertuarze.

W dokumentacji szkolnictwa znalazły się aż trzydzieści cztery szkoły i studia teatralne. W tym dziale często nie dawało się zastosować jednolitego schematu zapisu. Spowodowała to zarówno specyfika samych studiów, jak i zakres poczynionych ustaleń. Przedstawiono okoliczności powstania i zakończenia działalności szkół i studiów, zasady rekrutacji i kierunki kształcenia. Przywołano odpowiednie akty prawne. Wykazy wykładowców, słuchaczy i składy senatów uczelni nie zawsze są pełne, co zaznaczono formułą „m. in.” lub „i inni”. Rozszyfrowano pseudonimy i uzupełniono nazwiska stosując nawiasy kwadratowe i zwykłe, jak w części dotyczącej teatrów. Jeżeli w archiwach i publikacjach były dwie możliwe daty (pokazów i spektakli dyplomowych) lub liczby (słuchaczy danego kursu), użyto nawiasów kwadratowych wg zasady obowiązującej w dokumentacji teatrów. Sezon 1958/59 zamyka zbiorcza lista eksternistów.

Dziękujemy wszystkim pracownikom archiwów, bibliotek, teatrów i szkół, którzy służyli nam pomocą i wyjaśniali wiele wątpliwości oraz osobom prywatnym, które zapoznały nas ze swoimi zbiorami i zasugerowały kierunki poszukiwań. Szczególnie dziękujemy paniom: Iwonie Dowsilas z Archiwum Jana Dormana w Będzinie, Hannie Dyktyńskiej z Zakładu Dokumentacji Teatru Uniwersytetu Gdańskiego oraz Ewie Rzymkowskiej, która zajmowała się techniczno-komputerową stroną przedsięwzięcia.

Opracowana dokumentacja została, jak przewidywał wniosek grantowy, zapisana w komputerze w Zakładzie Historii i Teorii Teatru Instytutu Sztuki, na CD i na dyskietkach. Są też wydruki komputerowe. Mamy nadzieję, że w przyszłości uda się całość wydać drukiem, tak by był komplet powojennych tomów „Almanachu”. Zależy to od możliwości organizacyjnych i finansowych. Materiał jest olbrzymi (ok. 2500 stron wydruków!) i wymaga jeszcze sporo pracy redakcyjnej. Należy np. uzupełnić nazwiska tłumaczy i tytuły oryginałów. W przypadku przedstawień będących adaptacjami lub składankami zapisy, najczęściej przenoszone z programów teatralnych, wymagają ujednolicenia. Trzeba opracować indeksy autorów i tytułów, wykonać dokładną korektę techniczną. Z kilku teatrów i od niektórych wykonawców mamy sygnały, że otrzymamy przynajmniej część brakujących informacji. W przypadku publikacji zostaną oczywiście wprowadzone wszystkie uzupełnienia.

Jednak już w tej postaci efekty naszej pracy mogą być użyteczne dla badaczy teatru, biografów, dziennikarzy, studentów. Chcemy, aby wszyscy zainteresowani mogli z nich skorzystać. Wydruki komputerowe oraz CD-romy są udostępniane w Bibliotece Instytutu Sztuki oraz w Dziale Dokumentacji Teatralnej ZASP-u.


Warszawa, wrzesień 2002


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość