Strona główna

Anarchizm na ziemiach polskich do 1918r i jego zagraniczne powiązania


Pobieranie 290.03 Kb.
Strona1/8
Data20.06.2016
Rozmiar290.03 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8
Anarchizm na ziemiach polskich do 1918r. i jego zagraniczne powiązania

SPIS TREŚCI

WSTĘP

1.ISTOTA ANARCHIZMU



2.ŹRÓDŁA ANARCHIZMU ŚWIATOWEGO

2.1.PODZIAŁ ANARCHIZMU NA POSZCZEGÓLNE KIERUNKI

2.1.1.ANARCHIZM INDYWIDUALISTYCZNY

2.1.2.ANARCHIZM KOLEKTYWISTYCZNY

2.1.3.ANARCHIZM KOMUNISTYCZNY

2.1.4.ANARCHIZM SYNDYKALISTYCZNY

2.1.5.ANARCHIZM CHRZEŚCIJAŃSKI (POKOJOWY)

3.ŹRÓDŁA ANARCHIZMU POLSKIEGO

3.1.ODDZIAŁYWANIE ZAGRANICZNYCH PRĄDÓW MYŚLI WOLNOŚCIOWEJ NA POLSKI ANARCHIZM

4.DZIAŁALNOŚĆ POLSKICH ORGANIZACJI ANARCHISTYCZNYCH

5.CHARAKTERYSTYKA POLSKICH TEORETYKÓW ANARCHIZMU

5.1.KIERUNKI AKTYWNOŚĆI IDEOLOGII ANARCHISTYCZNEJ W UJĘCIU POLSKICH TEORETYKÓW ANARCHIZMU

5.1.1.KRYTYKA RZĄDU I PAŃSTWA

5.1.2.INTERNACJONALIZM I ANTYPATRIOTYZM

5.1.3.KRYTYKA WŁASNOŚCI

5.1.4.KRYTYKA KAPITALIZMU

5.1.5.KRYTYKA SOCJALIZMU PAŃSTWOWEGO

5.1.6.KRYTYKA DEMOKRACJI I PARLAMENTARYZMU

5.1.7.REWOLUCJONIZM ZBROJNY I POKOJOWY

5.1.8.ANTYMILITARYZM I PACYFIZM

5.1.9.EGALITARYZM I BRATERSTWO

5.1.10.ANTYKLERYKALIZM, KRYTYKA RELIGII I ZINSTYTUCJONALIZOWANEGO KOŚCIOŁA

5.1.11.POJĘCIE WOLNOŚCI

5.1.12.WIZJA NOWEGO ŁADU

ZAKOŃCZENIE

BIBLIOGRAFIA

ŹRÓDŁA:

OPRACOWANIA:


powrót na stronę z textami powrót do strony głównej
--------------------------------------------------------------------------------
WSTĘP

W pracy niniejszej zostaje podjęta próba scharakteryzowania polskiego anarchizmu od pierwszych zwiastunów wolności do roku 1918. Jest to rok graniczny albowiem, w tym to właśnie czasie Polska odzyskała niepodległość, powstało niezależne państwo polskie, co tym samym położyło kres nadziejom anarchistów polskich na utworzenie na terenach Polski społeczeństwa opartego na anarchistycznym bycie bezpaństwowym. Wybrałem taki temat ponieważ uważam, iż termin anarchizm w dzisiejszych czasach jest źle rozumiany i bardzo często pejoratywnie odbierany. Jest to także temat, na który w oficjalnym obiegu wydawniczym pojawia się bardzo mało publikacji, nie wspominając już o rzetelności ujęcia tematu. Dlatego też mam nadzieję, iż praca niniejsza choć trochę przybliży czytelnikowi i odsłoni kurtynę oszczerstw która obrosła anarchizm, prawdziwą istotę, cele i dążenia anarchistycznej rewolty przełomu XIX i XX wieku. Uważam iż taki temat pracy jest tym bardziej istotny i potrzebny, ponieważ w dzisiejszych czasach termin anarchia i anarchizm nieodmiennie kojarzy się przeciętnemu czytelnikowi z chaosem, bezładem czy nawet terrorem. Stąd w niniejszej pracy będę usiłował kolejno zdemaskować nieprawdziwość tych stwierdzeń ukazując prawdziwą istotę, duszę anarchizmu


W pracy niniejszej oprócz sztandarowych dzieł głównych teoretyków anarchizmu opublikowanych w oficjalnym obiegu, chciałbym także oprzeć się na literaturze, tłumaczeniach, opracowaniach, czy nawet tekstach źródłowych publikowanych przez niezależne, autonomiczne i anarchistyczne wydawnictwa. Będą to bowiem przedruki ze źródeł klasyków anarchizmu, ale także i opinie, opracowania, czy przemyślenia samych anarchistów dotyczące anarchizmu i ruchu wolnościowego przełomu wieków. Wydaje się uwzględnienie tych pozycji o tyle istotnym, iż opisują one interesujące nas zagadnienie bez uprzedzeń, obiektywnie, drukując wszelkie informacje na temat anarchizmu, a także nierzadko takie fragmenty tekstów źródłowych czy opracowań, które ze względu na ostrość i celność sformułowań nie zostały dopuszczone do druku w oficjalnych publikacjach państwowych na temat anarchizmu.
W pracy niniejszej będę starał się przybliżyć czytelnikowi zarówno sam termin słowa anarchia, anarchizm jak również podstawowe jego odłamy teoretyczne. Dlatego też pojawia się tu zarówno rozdział mający przybliżyć czytelnikowi istotę anarchizmu jak i kilka kolejnych rozdziałów opisujących złożoność samej idei poprzez zaprezentowanie dominujących nurtów anarchizmu wieku XIX. Zaś w kwestii dotyczącej Polski postaram się przybliżyć czytelnikowi zarówno twórczość i postawę praktyczną polskich teoretyków anarchizmu, ich przemyślenia, teorie i odbiór współczesnych im stosunków społeczno-politycznych, jak również w osobnym rozdziale ze względu na odmienną specyfikę, postulaty i formę realizowania anarchistycznych ideałów, działalność organizacji anarchistycznych na terenie Polski.
/\ /\ /\ spis treści /\ /\ /\
--------------------------------------------------------------------------------
1.ISTOTA ANARCHIZMU

Swoją próbę charakterystyki anarchizmu chciałbym rozpocząć od przywrócenia pierwotnego znaczenia słowu anarchia, które w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat obrosło fałszywymi znaczeniami. Były one sprytnie kreowane i podtrzymywane zarówno przez wszelkiego rodzaju władzę jak i przeciwników politycznych począwszy od skrajnej prawicy a zakończywszy na socjalistach i komunistach różnej odmiany.


W efekcie takiego świadomego procederu dla znakomitej większości z nas anarchizm jest równoznaczny z chaosem, stanem bezładu. Anarchista zaś nieodmiennie kojarzy się nam jako człowiek działający skrycie przy pomocy bomby lub sztyletu, nienawidzący całego społeczeństwa i mający na celu wywołanie zamętu i spowodowanie śmierci jak największej ilości ludzi1.
Jednakże słowo "anarchia" oznacza zupełnie coś innego, a nawet przeciwstawnego obiegowym opiniom. Słowo to wywodzi się od greckiego słowa "arche" oznaczającego władzę. Przedrostek "an" dodany do niego tworzy całość, który dosłownie oznacza bezwładza. Grecki wyraz "anarchos" oznacza zaś "pozbawiony władzy"2, czy dalej idąc tym tokiem rozumowania przeciwstawiający się władzy i rządowi. Zaś doktryna społeczna postulująca hasła anarchii zwać się będzie anarchizmem.
Anarchia zatem oznacza zniesienie wszelkich instytucji rządowych czy państwowych i utworzenie nowego bezpaństwowego ustroju społecznego. Jednak anarchia nie oznacza zniesienia wszelkich instytucji, co mogłoby rzeczywiście prowadzić do chaosu, lecz tylko tych, które zmuszają ludzi do podporządkowania się przemocy3.
W poszukiwaniu próby jak najtrafniejszej charakterystyki anarchizmu natrafiłem na bardzo ciekawą i trafną zarazem jej definicję zamieszczoną w przedwojennym wydaniu encyklopedii powszechnej. Ze względu na celność owej analizy pozwolę sobie na zacytowanie obszerniejszego jej fragmentu.
"Anarchizm jest to kierunek odrzucający wszelkie formy państwa, rządu i prawa w życiu społecznym i uznający zupełną, nieskrępowaną żadnym przymusem zewnętrznym, wolność jednostki. Społeczeństwo powinno być samorzutną, wolną grupą jednostek współdziałających ze sobą na podstawie wspólnych interesów i sympatii. Jednostki łączyć się winny w grupy, te zaś w większe związki itd. Taka wolna organizacja nie powinna mieć żadnych stałych, z góry obowiązujących, norm. Jednostki powinny mieć nieograniczoną wolność wychodzenia z jednych i tworzenia innych grup, te również w stosunku do większych związków. (...)"4
Równie ważnym dla zrozumienia istoty anarchizmu wydaje mi się przytoczenie wypowiedzi samych anarchistów. Jak oni rozumieją i pojmują ten kierunek myśli społecznej, co dla nich oznacza owe słowo "anarchia".
Jeden z najwybitniejszych teoretyków anarchizmu Piotr Kropotkin pisał iż dla niego anarchizm to praktyka i teoria życia, gdzie społeczeństwo nie ma żadnego rządu, gdzie harmonia jest gwarantowana nie poprzez przemoc, autorytet, czy przymus państwowy, lecz dzięki porozumieniom zawartym na zasadzie wolności pomiędzy grupami terytorialnymi5.
W podobny sposób wypowiada się druga równie znacząca postać światowego anarchizmu - Michał Bakunin. Pisze on iż wszelka władza państwowa, wszelki rząd z samej swej istoty dąży do podporządkowania obywateli dla swych własnych celów. Dlatego też oświadcza iż jest wrogiem wszelkiej rządowej, państwowej władzy, wrogiem ustroju państwowego w ogóle i sądzi że lud może być tylko wówczas szczęśliwy kiedy sam tworzy swoje życie, organizuje się od dołu ku górze poprzez samodzielne i dobrowolne zrzeszenia6.
Z powyższego opisu jasno więc wynika, iż anarchizm nie ma nic wspólnego z chaosem czy też krwawymi zamachami, lecz jest propozycją stworzenia nowego bezpaństwowego ładu społecznego opartego na dobrowolnym porozumieniu, eliminującym potrzebę istnienia aparatu przemocy i przymusu w postaci państwa.
Powyższa próba uchwycenia istoty, definicji anarchizmu nie jest oczywiście ostateczna i jedynie prawdziwa, gdyż anarchizm jako doktryna społeczna w swej istocie nigdy nie przyjmuje rozwiązań ostatecznych, jest otwarty na wszelkie nowe, lepsze rozwiązania, nowe wizje ładu bezpaństwowego.
Na zakończenie niniejszego rozdziału chciałbym przytoczyć współczesny wiersz próbujący wyjaśnić nam co autor rozumie poprzez słowo "anarchia", a który to będzie podsumowaniem próby uchwycenia istoty anarchizmu.

ANARCHIA


Anarchia matką ładu!

Anarchia to wolność i rozum.


To działanie rozumu w wolności.
Człowiek świadomy swoich potrzeb żyje w wolności tworząc radość.
Anarchia to ład bez praw i rządu.

Anarchia to rozumna wolność, człowiek świadomy pragnień i możliwości.


Człowiek żyjący razem z innymi ludźmi.
Anarchia to Wolność i Rozum.
Wolność bez Rozumu jest szansą nienawiści.
Kiedy człowiek myśli wybiera Życie i Radość, z nieograniczonej Wolności wybiera ideę Dobra. Buduje kształty Utopii.
Anarchia to działanie Rozumu w Wolności, przeciwstawianie się rozbudowie aparatu władzy, konkurencji i walce w społeczeństwie. Anarchia to Ład, w którym nie ma praw, bo prawa są niepotrzebne - każdy Człowiek jest świadom swoich potrzeb i zaspokaja je nie zagrażając innym ludziom. 7

/\ /\ /\ spis treści /\ /\ /\


--------------------------------------------------------------------------------
2.ŹRÓDŁA ANARCHIZMU ŚWIATOWEGO

Anarchizm jako doktryna propagująca wolność, równość i idee społecznej sprawiedliwości szuka swych protoplastów sięgając głęboko wstecz w korzenie historii.


Dlatego też na owej swoistej liście przodków pojawiają się takie kontrowersyjne postaci jak: praojciec Adam, Prometeusz, Szatan, Robin Hood czy Jezus Chrystus8.
Jednak z całą pewnością można stwierdzić iż anarchizm wyrasta z filozofii greckich sofistów, stoików, czy cyników odrzucających potrzebę istnienia państwa9.
Szukając dalej korzeni anarchistycznego myślenia docieramy do średniowiecznych i doby reformacji ruchów religijnych: gnostyków, husytów, anabaptystów, bogomiłow, katarów czy taborytów, jak również w dobie rewolucji francuskiej w postaci Jeana Varlet czy Jeana Roux, padają też nazwiska takie jak: Diderot, Mesiler, Bossuet i inni10.
Jednakże pierwszą spójną i rozbudowaną teorię wolności jednostki bez państwa i praw pisanych sformułował dopiero w 1793 roku William Godwin11 w dziele pod tytułem "Badania nad polityczną sprawiedliwością i nad jej wpływem na powszechną cnotę i szczęśliwość". Pisał on iż najwyższym prawem jest dobro zbiorowości do którego droga prowadzi poprzez zupełną wolność jednostek. Godwin odrzucał prawo w ogóle jako szkodliwe dla dobra ogólnego, bowiem raz wydane prawo rozpoczyna niekończący się łańcuch nowych praw, a z ich mnogości wynika chwiejność całego systemu. Uważał że prawo powinno zostać zastąpione poprzez zdrowy rozsądek12. Z tego względu uważał iż istniejąca organizacja społeczeństwa unieszczęśliwia ludzi, ponieważ posiłkuje się wszechwładnym przymusem opartym na prawie, które jest tyrańskim narzędziem każdej władzy. Uważał iż na przeszkodzie do stworzenia społeczeństwa prawdziwej wolności i doskonałej równości stoi władza polityczna - źródło wszelkiego zła. Zastanawiając się zaś nad naturą idealnego rządu doszedł do wniosku, że nie powinno go być w ogóle. Pisał on iż mimo że rząd ma za zadanie zapewnić bezpieczeństwo, w rzeczywistości wspierając ucisk, despotyzm, wojny, podbój sprowadza na lud niebezpieczeństwo. Zaś zwielokrotniając nierówność dotyczącą własności wspiera szkodliwe żądze i popycha ludzi do zła i przestępstw13. Dlatego też sądził iż wszyscy ludzie rodzą się dobrzy i to dopiero potem społeczeństwo kształtuje ich na swój obraz. Jeśli społeczeństwo oparte jest na władzy i przymusie to i człowiek ukształtowany przez to społeczeństwo będzie czynił zło. Całą winę za to ponosi jednak właśnie społeczeństwo, które w taki sposób wychowuje swoich członków. Wychodząc z takiego założenia Godwin był więc zwolennikiem i prekursorem idei wolnej szkoły, rozwijającej niezależność intelektualną i wrażliwość moralną. Krytykując konsekwentnie władzę Godwin występował także przeciw demokracji przedstawicielskiej, gdzie każdorazowo większość tymczasowa narzuca pozostałym fikcję jedności. Społeczeństwo przyszłości widzi zatem jako ogólnoświatową republikę złożoną z setek tysięcy drobnych wspólnot lokalnych, całkowicie od siebie niezależnych, gdzie własność poddana jest uspołecznieniu, a w pierwszym rzędzie wykonywana jest praca społecznie użyteczna14.
Z powyższego opisu widzimy, iż Godwin był w istocie pierwszym teoretykiem anarchizmu, pierwszą osobą która nie tylko poddała dogłębnej krytyce państwo, rząd, demokrację, społeczeństwo oparte na przymusie i prawie państwowym, ale i nakreśliła wizję przyszłego społeczeństwa i stosunków panujących między wolnymi obywatelami. O tym jak wielki wkład w rozwój anarchizmu, teorii wolnościowych i antypaństwowych wniósł Godwin świadczy dobitnie fakt, iż po jego śmierci przeciwnicy anarchizmu w "Gentleman Magazine" napisali, iż "byłoby lepiej dla ludzkości, gdyby ten człowiek nigdy się nie urodził"15. Godwin był zatem pierwszym, który pokazał, iż ludzie mogą się pokojowo zorganizować bez potrzeby tworzenia państwa z całym jego aparatem nakazów, zakazów, przymusu, przemocy i represji.
Jednak z punktu widzenia korzeni anarchizmu światowego bardzo istotnym wydaje się wspomnienie o osobie innego wybitnego przedstawiciela tego kierunku jakim był Pierre Joseph Proudhon. Pochodził z rodziny chłopów-górali nie podlegających powinnościom pańszczyźnianym. Od najmłodszych lat wykazywał on zainteresowanie dziennikarstwem, co w dużym stopniu wpłynęło na jego dalsze życie. Pisze wiele rozpraw społeczno-politycznych, nacechowanych już wówczas rewolucjonizmem i antyklerykalizmem. W tym okresie poznaje twórczość Hegla i przede wszystkim Fouriera pod którego wpływem został już do końca życia. Formułuje własny program społeczny, na tyle kontrowersyjny, iż spędza pewien czas w więzieniu. W czasie rewolucji, choć bez zbytniego entuzjazmu, rzuca się w wir działań. Z entuzjazmem pod koniec swego życia wita konstytuowanie się I Międzynarodówki, jako ducha demokratycznej i międzynarodowej solidarności robotników16. Wspomnienie to jest o tyle istotne iż żyjący w latach 1809-65 Proudhon, jako pierwszy w historii anarchizmu już w 1840 roku w dziele "Co to jest własność" nazwał system społeczny proponowany przez siebie "anarchią", a siebie anarchistą - "Je suis anarchiste!"17.Od tej to dopiero pory kierunek ten w myśli społecznej zaczęto powszechnie nazywać anarchizmem. W systemie etycznym Proudhona naczelne miejsce zajmuje sprawiedliwość - czyń bliźniemu tak jak byś chciał by czyniono tobie. Występuje on zatem, podobnie jak Godwin, przeciw prawom, które służą bogaczom, a nakładają kajdany biednym i są jedynym poza siła i przymusem orężem władzy. Dopuszcza on tylko jedno prawo - wykonywania zobowiązań. Odrzuca również autorytet władzy, która powinna być zastąpiona umową18. Proudhon stanowczo też krytykuje własność, posuwa się nawet do stwierdzenia iż własność to kradzież19. Jako zwolennik równości uważa, iż podział gdzie nie ma postępu, bogactwa, równości spycha robotnika na podrzędne stanowisko, inteligencję zaś czyni bezużyteczną, a równość niemożliwą20. Krytykuje państwo i władzę za stosowanie przymusu i siły, za korupcję21, niesprawiedliwość, czy nadmiernie wybujałą biurokrację mówiąc "Czyż nie sądzicie że całkowita anarchia jest lepsza dla naszego wypoczynku, naszej pracy, naszego dobrobytu niż ten milion pasożytów uzbrojonych przeciwko naszym wolnościom i interesom"22. Przyszły ustrój widzi zaś podobnie jak Godwin jako swobodne stowarzyszenia oparte na wolności, której wyłączną funkcją jest utrzymywanie równości w środkach produkcji i wzajemności w wymianach23. Sądził on bowiem, iż kapitalistyczne stosunki własnościowe można będzie wyeliminować przy pomocy systemu mutualistycznego, umożliwiającego świadczenie wzajemnych usług na podstawie dobrowolnej umowy wolnych jednostek. Jego zdaniem będzie to możliwe po zniesieniu pieniędzy, umożliwiających gromadzenie dochodu bez pracy i utworzeniu banku wymiany dóbr na bony, za które można by nabywać potrzebne produkty. Będąc zaś zwolennikiem mutualizmu opowiadał się za pokojową drogą organizowania społeczeństwa anarchistycznego24.
Widzimy więc że również Proudhon proponuje jako przyszły ustrój swoistą federację wolnych i niezależnych stowarzyszeń. Niewątpliwie jednak jego zasługą było iż swój system polityczno-społeczny nazwał anarchią, przez co w kronikach historii po wsze czasy zwany będzie "Ojcem anarchizmu". Na dowód prawdziwości tego twierdzenia pragnę przytoczyć wypowiedź Kropotkina oskarżonego w procesie w Lyonie 15 stycznia 1883 roku. "Zarzuca mi się wciąż że jestem ojcem Anarchii. Czyni mi się honor zbyt wielki. Ojcem Anarchii jest nieśmiertelny Proudhon, który wyłożył ją po raz pierwszy w 1848"25.
Tym cytatem chciałbym zakończyć omawianie źródeł anarchizmu światowego i w dalszej części pracy krótko omówić podział anarchizmu na poszczególne kierunki z wyodrębnieniem najważniejszych teoretyków danego odłamu.

/\ /\ /\ spis treści /\ /\ /\


--------------------------------------------------------------------------------
2.1.PODZIAŁ ANARCHIZMU NA POSZCZEGÓLNE KIERUNKI

Anarchizm negujący potrzebę organizowania się społeczności za pośrednictwem państwa, jakkolwiek proponujący rozmaite środki, metody i drogi do osiągnięcia tego celu, jest spójną doktryną. Wszyscy anarchiści byli zgodni co do faktu, iż podstawowym krokiem w celu urzeczywistnienia nowego, lepszego społeczeństwa jest likwidacja wszelkiej władzy, wszystkich państw i rządów, tak by ludzie mogli sami organizować swe życie na osnowie powszechnej wolności i równości.


Zatem cechą wspólną wszystkich anarchistów była negacja władzy, a co za tym idzie również i autorytetu, który nie jest przecież nieomylny. Ujmując to słowami Tołstoja, wiara w autorytety powoduje, że ich błędy przyjmowane są przez ogół za wzorce26. Również wszyscy anarchiści byli zgodni co do tego, iż przyszłe społeczeństwo musi się opierać wyłącznie na dobrowolnych formach stowarzyszeń. Wszystkie kierunki anarchizmu także zgodnie krytykowały ustrój kapitalistyczny za materialistyczne i bezduszne traktowanie człowieka. Wspólną naczelną wartością, stanowiącą nieomal formę kultu, była wolność. Bowiem to owa wolność, dążenie do niej było motorem działań wszystkich anarchistów. Można nawet zaryzykować stwierdzenie, iż właśnie to owe pragnienie bezkresnej wolności dla wszystkich ludzi było impulsem do powstania ideologii anarchistycznej. Najlepiej ujął to Sébastien Faure, który w 1934 roku w redagowanej przez siebie "Encyclopedie anarchiste" napisał iż "anarchizm sprowadza się do jednego słowa: WOLNOŚĆ, zaś anarchistą jest ten kto występuje przeciwko władzy i zwalcza ją"27.
Zatem podsumowując można stwierdzić, iż anarchizm, jak to ujął Stefan Morawski, posiada pięć wspólnych zasad, do których należą: zasada zrzeszeń swobodnych, zasada antyetatyzmu (krytyka władzy), zasada antyautorytetu, krytyka kapitalizmu, oraz zasada wolności jako wartości absolutnej28, a najistotniejszym jawi się przekonanie, iż właściwie wszystko co ważne w życiu społecznym, daje się załatwić bez pośrednictwa państwa29.
Mimo tych wszystkich wspólnych, podstawowych cech anarchizm nie jest doktryną jednolitą, zamkniętą, proponującą ostateczne i najlepsze rozwiązanie. Jako ruch otwarty, skupiający wszelkiego rodzaju indywidualności, anarchizm proponuje nam nie tylko różne rozwiązania przyszłościowej wizji społeczeństwa powszechnej szczęśliwości, ale również rozmaite drogi wiodące ku wspólnemu celowi jakim jest wolność życia w społeczeństwie bezpaństwowym.
Z tego powodu w anarchizmie możemy wyodrębnić następujące kierunki: anarchizm indywidualistyczny, anarchizm kolektywistyczny, anarchizm komunistyczny, anarchizm syndykalistyczny oraz anarchizm chrześcijański zwany również pokojowym, które chciałbym w następnych rozdziałach pokrótce scharakteryzować.

/\ /\ /\ spis treści /\ /\ /\


--------------------------------------------------------------------------------
2.1.1.ANARCHIZM INDYWIDUALISTYCZNY

Twórcą i głównym teoretykiem anarchizmu indywidualistycznego był Johann Caspar Schmidt znany szerzej pod pseudonimem Max Stirner30. Był on, mówiąc słowami Ludwika Kulczyckiego "najkrańcowszym indywidualistą ze wszystkich jacy byli przed i po nim". Bowiem w odróżnieniu od swych poprzedników Godwina i Proudhon, którzy występowali przeciw instytucjom krępującym wolność jednostki, Stirner występuje nie tylko przeciw państwu i prawu lecz także przeciw abstrakcjom i ideom ogólnym mającym władzę nad nim. Odrzuca zatem takie pojęcia jak: Bóg, Ojczyzna, ludzkość, rodzina, moralność jako krępujące jego wolność i indywidualność31.


Głównym jego dziełem, w którym wyłożył podwaliny filozoficzne swojej wersji anarchizmu było wydane w 1844 "Jedyny i jego własność". Dzieło to stanowiło hymn na cześć nieograniczonej wolności jednostki, dawało argumenty iż człowiek powinien słuchać wyłącznie głosu swoich pragnień. Striner konsekwentnie obala tu wszelkie idee (widma) takie jak: Bóg, społeczeństwo, człowiek, prawo, państwo, obowiązek, dobro, zło, grzech, Ojczyzna. Unicestwia zatem wszystko co nie jest konkretną poszczególną jednostką - Jedynym (bez względu na płeć, wiek, rasę, narodowość czy inne)32.
Widzimy zatem, iż dla Stirnera najwyższą zasadą jest dobro osobiste, które powinno kierować naszym postępowaniem. Przyznaje zatem jednostce prawo robienia absolutnie wszystkiego na co ma tylko ochotę, do czego tylko starczy jej sił. Posuwa się nawet do stwierdzenia, iż "Ja" ma prawo do morderstwa, jeśli nie uważa tego czynu za bezprawie. Bowiem nie mamy jedynie prawa robić tego, do czego sami sobie nie dajemy prawa33. Dla Stirnera zatem każdy jest owym "Jedynym", ponieważ jest niepowtarzalną i egoistyczną osobowością. Uważa on zatem, iż człowiek w obronie swej absolutnej wolności powinien być egoistą, w sobie i tylko w sobie poszukiwać najwyższych wartości34. Pochwala on więc egoizm, który rozumie jako troszczenie się o własne interesy, udowadniając przy tym że np. interes państwa, społeczeństwa, kościoła, klasy robotniczej, demokracji, rodziny itp. nie jest jego interesem, lecz przeciwnie to właśnie w interesie owych instytucji leży ograniczenie jego wolności. Krytykuje on zatem gwałtownie państwo jako wroga indywidualnej wolności. Walkę z nim wyobraża sobie, nie jak inni anarchiści poprzez rewolucję, która jego zdaniem może prowadzić tylko do ustanowienia nowego porządku, nowej władzy, jako że rewolucja ma postać zorganizowaną. Rewolucji przeciwstawia zatem bunt polegający na powszechnym bojkocie państwa przez obywateli, którzy przestaną je wspierać czy to pracą czy pieniądzem. W ten sposób doprowadzi się do zaniku państwa. Stirner proponuje i pochwala, jako doraźną walkę z państwem, oszukiwanie go na wszelkie sposoby35.
Inny pogląd na tę sprawę ma Daniel Grinberg, który uważa iż Stirner odrzuca rewolucję ponieważ dążenie do stworzenia bezkonfliktowego społeczeństwa uważa za niebezpieczną utopię. Rewolucji zaś przeciwstawia rebelię - czysty bunt jednostki, wolny od jakichkolwiek społeczno-politycznych aspiracji, który nie dąży do obalenia istniejącego porządku, lecz poprzez sprzeciw wznosi się ponad ten porządek. Przestaje się zatem z nim liczyć i to jest właśnie prawdziwe wyzwolenie "Jedynego"36. Stirner atakując i dążąc do zniesienia państwa krytykuje również takie pojęcia jak Ojczyzna czy naród, twierdząc iż "naród może być wolny jedynie kosztem wolności jednostki" dodając przy tym że "o ile wolniejszym jest naród o tyle większym niewolnikiem jest jednostka"37.
Autor "Jedynego" prorokując przyszłość w miejscu obalonego państwa i społeczeństwa widzi stworzone oddolnie i tymczasowo luźne Zrzeszenia Egoistów, których celem byłoby jedynie zaspokojenie konkretnych egoistycznych potrzeb członków zrzeszenia. Stirner w swojej wizji nowego społeczeństwa nie krytykuje własności. Posuwa się nawet do stwierdzenia, iż każdy "Jedyny" ma prawo do własności tego wszystkiego co sam potrafi poprzez swoją siłę zdobyć. Zatem własność może być zdobyta albo poprzez ciężką pracę fizyczną, albo w drodze siły fizycznej. Występuje tu pochwała kradzieży, o ile "Ja" jest na tyle silny by rzecz zdobyć i ją utrzymać38. Do tego wszystkiego Stirner w odróżnieniu od wszystkich pozostałych teoretyków anarchizmu odrzuca wszelkiego rodzaju woluntaryzm, służenie jakiejś idei czy to Boga, czy równości, sprawiedliwości, człowieczeństwa czy innych. Jest przeciwny składaniu ofiary z samego siebie na ołtarzu tych widm. Idealizm nazywa psychicznym zwyrodnieniem, bowiem to egoizm, służenie własnemu "Ja" jest najlepsze dla "Jedynego"39.
  1   2   3   4   5   6   7   8


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość