Strona główna

Andrzej Kassenberg Prognozy oddziaływania na środowisko dokumentów strategicznych jako instrument zarządzania środowiskiem1 Wprowadzenie


Pobieranie 55.98 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar55.98 Kb.
Andrzej Kassenberg

Prognozy oddziaływania na środowisko dokumentów strategicznych jako instrument zarządzania środowiskiem1

Wprowadzenie

Od dziesiątków lat problematyka ochrony środowiska jest obecna na świecie. Podejmuje się wiele programów, inicjatyw czy działań, jednak uzyskiwane efekty nie są w pełni zadawalające i z odpowiedzialnością można stwierdzić, że ich skuteczność jest często niska. Za jedną z najpoważniejszych przyczyn takiego stanu uznaje się ułomność rynku, który nie jest w stanie we właściwy sposób uwzględnić aspektów ekologicznych, a jest podstawowym mechanizmem rządzącym gospodarką na świecie. Na to nakłada się często niewłaściwe interpretowanie określenia zrównoważony rozwój polegające na poszukiwaniu prostego kompromisu pomiędzy trzema jego składowymi. Zrównoważony rozwój to równoprawne traktowanie racji społecznych, ekonomicznych i ekologicznych, czyli integracja i całościowe podejście, a nie prosty kompromis, gdyż przyrodnicze systemy podtrzymujące życie na Ziemi, jak np. klimat globalny, nie mogą podlegać kompromisowi.

Biorąc powyższe pod uwagę, a w szczególności to, że na poziomie gospodarki rynkowej, pojedynczych decyzji inwestycyjnych czy konsumenckich, często jest już za późno albo koszty ewentualnych działań są wysokie, aby rozwiązywać problemy ekologiczne, trzeba poszukiwać wcześniejszego etapu w celu uwzględnienia w szerszym zakresie i efektywnie aspektów przyrodniczych. Poziomem takim jest poziom decyzji strategicznych w postaci takich dokumentów jak strategie, polityki, plany czy programy dotyczące różnych aspektów życia społecznego i gospodarczego. Dawno już wiadomo, że profilaktyka jest najtańsza i najbardziej skuteczna, a taki charakter mają działania na rzecz ochrony środowiska na poziomie strategicznym. W roku 1998 na Szczycie w Cardiff dostrzegła to Unia Europejska wprowadzając zasadę integracji polityk sektorowych z polityką ekologiczną.

Czym jest strategiczna ocena oddziaływania na środowisko?

Poszukiwanie sposobu jak uwzględnić i zintegrować problematykę ekologiczną ze społeczną i gospodarczą w dokumentach strategicznych, ściśle wiąże się z propagowanym, od co najmniej dwudziestu lat instrumentem polityki ekologicznej, jakim są strategiczne oceny oddziaływania na środowisko, czyli w polskiej nomenklaturze prognozy oddziaływania na środowisko. Innymi słowy są one narzędziem do oceny stopnia ww. integracji. Prognozy są, bowiem systemową analizą służącą2:



  • Rzetelnemu ujmowaniu problematyki ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju oraz pomocy w osiągnięciu celów z nimi związanych;

      • Wzmocnieniu i ukierunkowaniu przedsięwzięć podlegających ocenie oddziaływania na środowisko;

          • Integracji problematyki środowiskowej z innymi sektorami;

  • Włączaniu szerokich grup społecznych do współtworzenia dokumentu i ocen.

Prognoza taka, w zakresie ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju w ramach obowiązującego systemu prawnego, odnosi się bezpośrednio do poszczególnych części dokumentów strategicznych. Są to cele, zasady, priorytety, kierunki działania, instrumenty wdrażania (prawne, finansowe, instytucjonalne, informacyjne) czy monitorowanie, a także wskaźniki. Tak jak wspomniano powyżej prognoza stanowi także podstawę do przyszłych ocen pojedynczych przedsięwzięć. Mimo, że oba te narzędzia polityki ekologicznej mają wspólne korzenie, wynikające z wyprzedzającego zidentyfikowania potencjalnych i przewidywalnych skutków środowiskowych różnych działań są jednak różne, o czym świadczy poniższe zestawienie.

Tabela 1. Różnice między oceną pojedynczego przedsięwzięcia, a prognozą

Elementy różnicujące

Ocena oddziaływania na środowisko

Prognoza oddziaływania na środowisko

przedmiot

Przedsięwzięcie


Polityka, plan, program

oddziaływanie

Bezpośrednie

Skumulowane i wtórne

perspektywa

Wąska

Szeroka

szczegółowość

Duża

Znaczny stopień ogólności

koncentracja

Negatywny wpływ i przeciwdziałanie jego skutkom

Jakość środowiska, równoważenie rozwoju i tworzenie podstaw do oceny dla przedsięwzięć

proces

Zdefiniowany początek i koniec

Część procesu, informacja we właściwym czasie

dodatkowe badania lub studia

Istnieje taka możliwość

Brak takiej możliwości

metodologia

Standardowa

Zróżnicowana w zależności od potrzeb

Przeprowadzenie całego postępowania w sprawie prognoz wymaga przestrzegania kilku podstawowych zasad, a mianowicie3:

  • Dostosowanie do istoty dokumentu podlegającego prognozie;

  • Ukierunkowanie na cele i priorytety środowiskowe;

  • Identyfikowanie na ile proponowane działania przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju w sensie ekologicznym;

  • Stosowanie całościowego podejścia odnoszącego się do wszystkich typów i rodzajów proponowanych działań oraz rozwiązań mogących mieć znaczące oddziaływanie na środowisko i zdrowie ludzi;

  • Koncentrowanie się na tej części dokumentu, która ma być przedmiotem decyzji;

  • Integrowanie zagrożeń i efektów środowiskowych oraz zdrowotnych, ale o uwarunkowaniach środowiskowych, włączając inne aspekty społeczne na ile jest to zasadne i celowe;

  • Utrzymanie przejrzystości procesu, w którym wymagania i procedury są klarownie sformułowane, włączając w to obowiązek udziału społecznego na właściwym do rodzaju dokumentu poziomie;

  • Przeprowadzenie procesu wykonania prognozy w granicach wyznaczonych treścią dokumentu, dostępnych informacji, czasu i środków.

Prognoza w polskim systemie prawnym

Wykonywanie prognoz oddziaływania na środowisko skutków realizacji planów i programów dotyczących dokumentów strategicznych jest regulowane w Polsce przez dwa podstawowe akty prawne. Pierwszym z nich jest Dyrektywa 2001/42 WE z dn. 21 czerwca 2001 r. o ocenie skutków, jakie niektóre plany i programy mogą mieć dla środowiska, a drugim, przenoszącym prawo UE w omawianym zakresie do naszego prawodawstwa jest Ustawa Prawo ochrony środowiska z dn. 27 kwietnia 2001 r. z późniejszymi zmianami4. Przeprowadzenie postępowania w sprawie prognozy oddziaływania na środowisko wg Prawa ochrony środowiska wymagają projekty:



  • koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju,

  • planów zagospodarowania przestrzennego,

  • strategii rozwoju regionalnego,

  • polityk, strategii, planów lub programów w dziedzinie przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, leśnictwa, rolnictwa, rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu, opracowywane przez organy administracji,

  • Innych polityk, strategii, planów lub programów, które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej ochrony, jeżeli realizacja ich postanowień może znacząco oddziaływać na ten obszar.

W Prawie ochrony środowiska ust.2 art. 41 określono formalny zakres, jakiemu powinna odpowiadać prognoza. Przede wszystkim powinna ona:

  • Zawierać informacje o zawartości, głównych celach projektowanego dokumentu oraz jego powiązaniach z innymi dokumentami,

  • Określać, analizować i oceniać istniejący stan środowiska oraz potencjalne zmiany tego stanu w przypadku braku realizacji projektowanego dokumentu,

  • Określać, analizować i oceniać stan środowiska na obszarach objętych przewidywanym znaczącym oddziaływaniem,

  • Określać, analizować i oceniać istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu widzenia projektowanego dokumentu, w szczególności dotyczące obszarów chronionych,

  • Określać, analizować i oceniać cele ochrony środowiska ustanowione na szczeblu międzynarodowym albo krajowym, istotne z punktu widzenia projektowanego dokumentu oraz sposoby, w jakich te cele i inne problemy środowiska zostały uwzględnione podczas opracowywania dokumentu,

  • Określać, analizować i oceniać przewidywane znaczące oddziaływania na środowisko oraz zabytki, w tym oddziaływania bezpośrednie, pośrednie, wtórne, skumulowane, krótkookresowe, średniookresowe, długookresowe, stałe i chwilowe,

  • Przedstawiać rozwiązania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko, mogących być rezultatem realizacji projektowanego dokumentu,

  • Przedstawiać rozwiązania alternatywne do rozwiązań zawartych w projektowanym dokumencie wraz z uzasadnieniem ich wyboru oraz opis metod dokonania oceny prowadzącej do tego wyboru, w tym także wskazanie napotkanych trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy,

  • Zawierać informacje o metodach zastosowanych przy sporządzaniu prognozy,

  • Zawierać informacje o przewidywanych metodach analizy realizacji postanowień projektowanego dokumentu oraz częstotliwości jej przeprowadzania,

  • Zawierać informacje o możliwym transgranicznym oddziaływaniu na środowisko,

  • Zawierać streszczenie sporządzone w języku niespecjalistycznym.

Wybrane przykłady prognoz

Poniżej krótkie omówienie sposobu przygotowania trzech wybranych prognoz, a mianowicie:



    • „Ramowej strategicznej oceny oddziaływania na środowisko Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004 – 2006”. Warszawa, listopad 2002 r.5

    • „Prognozy oddziaływania na środowisko projektu Strategii Rozwoju Turystyki na lata 2007-2013”. Warszawa, kwiecień 2005 r.6

    • „Prognozy oddziaływania na środowisko projektu Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego w latach 2007 – 2013”. Warszawa, październik 2005 r.7

We wszystkich tych trzech dokumentach punktem wyjścia do przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowiska był zapis konstytucyjny mówiący, że ochrona środowiska ma być realizowana zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Przyjęto dla tych trzech prognoz te same cele, a mianowicie:

  • Przeprowadzenie oceny ujmowania zagadnień ochrony środowiska;

  • Dokonanie oceny skutków oddziaływania na środowisko proponowanych działań;

  • Przygotowanie rekomendacji w celu udoskonalenia dokumentów.

Punktem wyjścia do prac nad tymi prognozami była metodologia wypracowana przy ocenie Narodowego Planu Rozwoju (NPR) gdzie najpierw przeprowadzono analizę ponad 100 aktów prawnych i strategicznych dokumentów programowych Polski oraz Unii Europejskiej, dotyczących tematyki ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju. Wybrano z nich 14 najważniejszych i one posłużyły do sformułowania listy ponad dwustu pięćdziesięciu kryteriów oceny, które następnie pogrupowano w ponad 50 kryteriów zsyntetyzowanych w dwóch następujących działach:

  • Gospodarowanie zasobami/proekologiczne kierunki działania w podziale na:

    • Zagadnienia ogólne i wielosektorowe,

    • Transport,

    • Energetyka,

    • Rolnictwo,

    • Przyroda i ochrona krajobrazu,

    • Leśnictwo,

    • Gospodarka wodna, rybacka i morska.



  • Wprowadzanie zmian w środowisku w podziale na:

  • Powietrze,

  • Hałas i promieniowanie,

  • Gleba i odpady,

  • Woda,

  • Przyroda ożywiona i nieożywiona,

  • Inne.

Tak wypracowane kryteria były następnie modyfikowane i adaptowane przy pracach nad wymienionymi dokumentami, w zależności od specyfiki tych opracowań.

Przygotowane w ten sposób kryteria posłużyły do przeprowadzenia analizy współzależności między nimi a zapisanymi w ww. dokumentach kierunkami działania w celu określenia stopnia ważności. Wybrane najważniejsze relacje pomiędzy kryteriami a elementami strategicznych dokumentów poddano ostatecznej ocenie wraz z komentarzami. Posłużyło to do wypracowania rekomendacji zarówno w postaci alternatywnych propozycji, jak i szczegółowych zmian lub uzupełnień, jakich należałoby dokonać w dokumencie. Tak przygotowane opracowanie zostało poddane wewnętrznej weryfikacji przez zaproszony zespół ekspertów. Następnie przygotowywano ostateczną wersję tekstu prognozy.

W syntetycznej formie wyniki tych prognoz przedstawiają trzy tabele nr 2-4.

Tabela 2. Kluczowe rekomendacje uwzględnione i nieuwzględnione, wynikające z „Ramowej strategicznej oceny oddziaływania na środowisko Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004 – 2006”.

Rekomendacje uwzględnione

Rekomendacje nieuwzględnione

  • Szersze uwzględnienie kwestii środowiskowych;

  • Lepsza konstrukcja i struktura dokumentu;

  • Korzystne zmiany w diagnozie np.:

    • Rolnictwo ekologiczne szansą,

    • Dobry stan środowiska kapitałem Polski,

    • Aspekty ekologiczne konkuren-cyjności;

  • Wprowadzanie osi „promowanie zrównoważonego rozwoju” (pierwotnie zawężenie do infrastruktury ochrony środowiska);

  • Wiele zaleceń realizacyjnych np.:

    • poszerzenie zakresu ocen oddziały-wania na środowisko,

    • wymagania OŚ w realizacji pro-jektów,

    • Podkomitet Monitorujący ds. Środowiska;

  • Szersze uwzględnienie aspektów środowiskowych w sektorach np.:

    • dostrzeżenie zielonych miejsc pracy (nie wszędzie),

    • wsparcie dla odnawialnych źródeł energii (choć nadal niewystarcza-jące),

    • zmiany w podejściu do ochrony przed powodzią.

  • Strategicznego celu i podstawowych cząstkowych celów;

  • Monitorowania przebiegu realizacji NPR – brak wskaźników zrównoważonego rozwoju;

  • Promowania ekoinnowacyjności – wzrost produktywności zasobów, zmniejszenie uciążliwości;

  • Kształcenia i rozwijania kadr – w celu zrozumienia istoty zrównoważonego rozwoju;

  • Preferencji w udzielaniu pomocy małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP);

- tak - dla przynoszących korzyści środowiskowe,

- nie – dla wpływających negatywnie;



  • Rozwoju infrastruktury transportowej – brak uzasadnienia ekonomicznego i ekologicznego dla infrastruktury drogowej (zwłaszcza budowy autostrad i dróg ekspresowych na nowych przebiegach).




Tabela 3. Pozytywne oraz negatywne elementy dokumentu, jaki i rekomendacje wynikające z „Prognozy oddziaływania na środowisko projektu Strategii Rozwoju Turystyki na lata 2007-2013”

Pozytywne elementy

Negatywne elementy

  • Nawiązywanie do zrównoważonego rozwoju;

  • Elementy prośrodowiskowe jak eko-, agro-turystyka, zarządzanie środowiskowe;

  • Budowanie świadomości ekologicznej przez turystykę u młodego pokolenia.




  • Brak integracji rozwoju turystyki z problematyką ekologiczną;

  • Dwa zagadnienia szczególnie konfliktogenne (rozwój transportu i presja na obszary cenne przyrodniczo);

  • Brak wspomagania dla kształtowania proekologicznych zachowań – przedsiębiorstwa, kadra i klient.

Rekomendacje

  • Zmiana misji i celu nadrzędnego na zgodne ze zrównoważonym rozwojem;

  • Wprowadzenie do diagnozy/uwarunkowań oceny stanu zagrożenia środowiska ze strony turystyki;

  • Wprowadzenie ekologizacji turystyki jako stymulatora konkurencyjności;

  • Budowanie produktu poprzez jakość środowiska i proekologiczny sposób świadczenia usług;

  • Wprowadzenie do tematyki szkoleń kadr turystycznych zagadnień szeroko rozumianej ochrony środowiska i znajomości przyrody;

  • Wprowadzenie do badań marketingowych problematyki ekologicznej;

  • Wprowadzenie zasad współdziałania turystyki z obszarami cennymi przyrodniczo;

  • Wzmożenie uwagi przy stosowaniu kryteriów ekologicznych (kategoria pojemności ekologicznej) odnośnie do nowych inwestycji (przede wszystkim drogowych) zwłaszcza w obszarach sieci Natura 2000 i innych z nimi związanych;

  • Promowanie alternatywnych rozwiązań w zakresie transportu do obszarów turystycznych, jak i poruszania się po tych obszarach;

  • Rozszerzenie i stworzenie podstaw instytucjonalnych do współpracy instytucji/organizacji zajmujących się turystyką i ochroną środowiska;

  • Podkreślenie konieczności integracji turystyki z rozwojem terenów wiejskich zwłaszcza przy tworzeniu zielonych miejsc pracy;

  • Wprowadzenie do kreowania produktów turystycznych analizy cyklu życia usługi;

  • Silne wspomaganie MŚP branży turystycznej w celu uzyskiwania przez nie ekocertyfikatów;

  • Lansowanie wykorzystywania do celów turystycznych nieczynnych obiektów budowlanych i infrastrukturalnych;

  • Wprowadzenie dodatkowego działania w sferze badań naukowych – integracja turystyki z potrzebami i wymogami ochrony środowiska;

  • Wykorzystanie wskaźników zrównoważonego rozwoju do procesu ewaluacji.

Tabela 4. Pozytywne oraz negatywne elementy dokumentu, jaki i rekomendacje wynikające z „Prognozy oddziaływania na środowisko projektu Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego w latach 2007 – 2013”

Pozytywne elementy

Negatywne elementy

  • Nawiązywanie do zrównoważonego rozwoju, chociaż tylko w definicji;

  • Wsparcie inicjatyw samorządu lokalnego na obszarach gmin uzdrowiskowych lub objętych siecią Natura 2000 oraz inicjatywą Zielone Płuca Polski;

  • Wspieranie wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich;

  • Restrukturyzacja terenów zdegradowanych;

  • Dostrzeganie potrzeb rozwoju transportu publicznego i kolejowego, choć w niewystarczającym stopniu;

  • Promocja dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego;

  • Innowacyjność i budowa społeczeństwa wiedzy.

  • Koncentrowanie się na problematyce gospodarczej i społecznej, a marginalizowanie zrównoważonego rozwoju (ochrona środowiska traktowana jako koszt a nie podstawa rozwoju);

  • Budowa infrastruktury drogowej jako cel a nie środek – brak analizy kosztów zewnętrznych użytkowania samochodu (przecinanie połączeń ekologicznych i fragmentacja siedlisk, pogarszaniem stanu środowiska, np. wyniku emisji CO2, wraz z wpływem na zdrowie);

  • Zbyt słabo wskazano na przyrodnicze uwarunkowania rozwoju miast i funkcji metropolitalnych (negatywny wpływ nadmiernego rozprzestrze-niania się terenów zurbanizowanych na tereny otwarte);

  • Brak działań służących wzmacnianiu systemów przyrodniczych;

  • Nie nawiązano do wskazanych w Koncepcji Przestrzennego Zagospo-darowania Kraju przyrodniczych obszarów funkcjonalnych.

Rekomendacje

  • Szerokie uzupełnienie diagnozy o elementy przyrodnicze i dotyczące zrównoważonego rozwoju;

  • Modyfikacja misji;

  • Dodatkowy priorytet „Wzmacnianie działań na rzecz proekologicznej restrukturyzacji gospodarki i wdrażania ekoinnowacyjności” z nowymi kierunkami działań - zielone miejsca pracy;

  • Wzmocnienie roli planowania przestrzennego jako instrumentu realizacji polityki regionalnej;

  • Zachowanie zwartości przestrzennej miast wraz z ochroną terenów otwartych (zielone pierścienie i tereny prawnie chronione) oraz wzrost efektywność funkcjonowania miast w powiązaniu z układem policentrycznym osadnictwa w regionie;

  • Uwarunkowania środowiskowe podstawą do planowania szczegółowych rozwiązań inwestycyjnych;

  • Wprowadzenie przyrodniczych obszarów funkcjonalnych;

  • Ujęcie przyrodniczych aspektów transgranicznych (zlewnia Odry, Bałtyk);

  • Wzmocnienie systemu przyrodniczego zwłaszcza obszarów Natura 2000;

  • Kompensacja przyrodnicza w stosunku do zdegradowanych obszarów;

  • Prowadzenie działań na rzecz zabezpieczenia przed powodzią metodami prośrodowiskowymi;

  • Zintegrowane systemy transportu publicznego i tworzenie tzw. łańcuchów ekomobilności;

  • Wykorzystanie bogactwa bioróżnorodności do budowania marki Polski;

  • Podtrzymywanie tradycji narodowych oraz ochrony zasobów przyrodniczych i kulturowych w celu wykorzystywania ich jako produktu turystycznego;

  • Wprowadzenie kryteriów ekologicznych na poziomie kontraktów, grantów, konkursów i selekcji poszczególnych projektów;

  • Zasadnicza zmiana i szerokie uzupełnienie wskaźników, w tym o dotyczące zrównoważonego rozwoju;

  • Wykorzystanie proponowanych działań do podnoszenia świadomości obywatelskiej i ekologicznej;

  • Poszerzenie współpracy na różnych poziomach o problematykę zrównoważonego rozwoju.

Przygotowywanie wymienionych prognoz nastręczało wiele trudność. Jedną z podstawowych, która szczególnie dała się odczuć to częste zmiany zapisów w ocenianych dokumentach, czasami o kluczowym znaczeniu. Drugą istotną kwestią była znaczna ogólność, co ograniczało możliwość precyzyjnego określenia skali oddziaływania. Z tym związany był brak wielu podstawowych informacji, bezpośrednio czy pośrednio, odnoszących się do bieżącego i przyszłego oddziaływania na środowisko.

Natomiast informacje, które można było znaleźć w dokumentach, były różnej szczegółowości, co utrudniało nadanie ocenie jednolitego charakteru. Szczególną trudność powodował brak informacji o wielkości i podziale środków finansowych, które są istotne dla oceny skali oddziaływania na środowisko poszczególnych działań. Warto pamiętać o tym, że przy przygotowaniu prognozy korzysta się z dotychczasowej wiedzy, wykorzystuje się zdobyte doświadczenia, ale nie ma możliwości przeprowadzenia dodatkowch studiów czy analiz.



Zakończenie

Funkcjonujący od niedawna instrument polityki ekologicznej, jakim są prognozy oddziaływania na środowisko dokumentów strategicznych przygotowanych na poziomie kraju czy województwa powoli staje się ważnym narzędziem, choć jego zrozumienie jest wśród administracji publicznej jeszcze słabe. Dla pozarządowych organizacji powinien stawać się ważnym obszarem aktywności, gdyż pozwala na włączenie w sposób właściwy problematyki ochrony środowiska już na jak najwcześniejszym etapie procesu decyzyjnego. Dlatego należy monitorować czy zgodnie z prawem ochrony środowiska poszczególne dokumenty strategiczne poddawane są prognozie oddziaływania na środowisko, jeżeli tak czy jest to robione prawidłowo i w sposób merytorycznie zasadny.


Dr Andrzej Kassenberg

Instytut na rzecz Ekorozwoju

Warszawa

2006


1 Przygotowano na podstawie - A. Kassenberg. Prognozy oddziaływania na środowisko dokumentów jako efektywny instrument wdrażania polityki ekologicznej i włączania społeczeństwa w proces planistyczny. (w:) Partnerstwo dla efektywności ekologicznej. Instytut na rzecz Ekorozwoju przy współpracy European Environmental Bureau. Warszawa czerwiec 2006.

2 Jendrośka J. 2003. Ocena strategiczna w Polsce: odrębna procedura czy integralna część procesu planowania? Obowiązująca regulacja prawna w świetle doświadczeń z oceną strategiczną Narodowego Planu Rozwoju. Jendrośka, Jerzmański, Bar i Wspólnicy. Prawo gospodarcze i ochrony środowiska. Wrocław- Kraków- Toruń;

Sadler B. 2001, A Framework Approach to Strategic Environmental Assessment: Aims, Principles and Elements of Good Practice. (in:) Proceedings of International Workshop on Public Participation and Health Aspects in Strategic Environmental Assessment. Ed. J. Dusik. Regional Environmental Center for Eastern and Central Europe. November 2001. Szetendre.; oraz zmiany własne.



3 Sadler op. cit.

4 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. (Dz. U. z dnia 20 czerwca 2001 r.). Ustawa z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 28 czerwiec 2005 r.).

5 Ocena została wykonana przez ekspertów zaproszonych do współpracy przez Regionalnego Centrum Ekologicznego na Europę Środkową i Wschodnią (REC): K. Kacprzyk, Z. Karaczun, U. Rzeszot i B. Wójcik, pracami zespołu kierował A. Kassenberg, zaś koordynatorem projektu była M. Koziarek wsparcia udzielał J. Dusik Dyrektor Programu Ocen Strategicznych w REC.

6 Prognoza została wykonana przez zespół specjalistów z Instytutu na rzecz Ekorozwoju w składzie: Jolanta Kamieniecka, Krzysztof Kamieniecki, Zbigniew Karaczun, Andrzej Kassenberg – kierownik zespołu, Aleksander Kędra, Bożenna Wójcik oraz Marta Zadurska – sekretarz zespołu.

7 Opracowanie wykonane przez Instytut na rzecz Ekorozwoju na zlecenie Departamentu Polityki Regionalnej Ministerstwa Gospodarki i Pracy przez zespół w składzie: Jolanta Kamieniecka, Krzysztof Kamieniecki, Zbigniew Karaczun, Andrzej Kassenberg (kier. zesp.), Aleksander Kędra, Mariusz Kistowski, Jan Polski, Bożenna Wójcik i Marta Zadurska.





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość