Strona główna

Andrzej Zieliński Hospitacja diagnozująca w wychowaniu fizycznym


Pobieranie 25.95 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar25.95 Kb.

Andrzej Zieliński


 

Hospitacja diagnozująca w wychowaniu fizycznym


 

W ostatnim czasie pojawia się w publikacjach dla nauczycieli coraz więcej informacji na temat organizacji i planowania mierzenia jakości pracy szkoły. Jakość szkoły w dużej mierze zależy od jakości procesu nauczania i uczenia się, ale także od tworzenia kreatywnych, prospołecznych postaw młodych ludzi, którym często lekcje i zajęcia pozalekcyjne wypełniają znaczną część dnia. Tak długi pobyt uczniów w szkole powinien podlegać stałej obserwacji nadzoru pedagogicznego - ten rodzaj obserwacji nazywamy na ogół hospitacją. Hospitacja wg Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 13 grudnia 1999 roku w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego Dz. U. nr 67, § 4, pkt. 5 polega na obserwacji wiedzy, umiejętności i postaw uczniów, ale także jako jedna z form nadzoru pedagogicznego służy do gromadzenia informacji o pracy nauczyciela w celu dokonania oceny jego pracy.

Hospitacja powinna też inspirować i wspomagać nauczycieli w spełnianiu przez nich wymagań w zakresie jakości pracy szkoły i podejmowania nowatorstwa pedagogicznego.

Dyrektorzy szkół często mają problemy z hospitacją oraz oceną pracy nauczycieli przedmiotów artystycznych, technicznych czy też wychowania fizycznego. zajęcia wychowania fizycznego różnią się nieco od innych przedmiotów nauczania ze względu na specyfikę treści i organizację lekcji. Działania nauczyciela skierowane są na rozwój fizyczny człowieka, zdobywanie nowych umiejętności, nawyków oraz kształtowanie jego cech motorycznych. Dawniej istotą wychowania fizycznego było kształtowanie ciała, następnie długo dominowała koncepcja wychowania przez ćwiczenia ciała. Dziś zwłaszcza przez szkoły kreowana powinna być koncepcja wychowania w trosce o ciało. Głównym celem wychowania fizycznego, który M. Demel nazwał repedagogizacją, jest ukształtowanie takich postaw, nawyków higienicznych, zachowań prozdrowotnych i aktywności fizycznej, które będą podtrzymywane i pielęgnowane również wtedy, gdy proces instytucjonalnego oddziaływania już się zakończy. Stopień realizacji tego celu jest więc w szkole tylko częściowo mierzalny czy też możliwy do zaobserwowania. Procedurą badawczą przydatną do zaobserwowania procesu kształtowania tego rodzaju postaw i zachowań jest hospitacja diagnozująca. To ona zachęca hospitującego do obserwacji przede wszystkim uczniów, oni są podmiotem, ich czynności i postawy winny decydować o ocenie zajęć. Celem obserwacji mogą być oczywiście takie elementy jak stopień usprawnienia uczniów, poziom ich wiedzy na temat przepisów określonych gier zespołowych lub fair play na boisku, ale może to być też zaobserwowanie stopnia integracji klasy czy też współpracy w zespole.

Dziś powszechnie wiadomo, że nauczyciela wychowania fizycznego i efektywności procesu dydaktyczno-wychowawczego nie można oceniać na podstawie tylko jednej sfery aktywności, np. wysokich wyników sportowych części uczniów.

Hospitujący na lekcji wychowania fizycznego może obserwować zachowania i postawy uczniów rzadko postrzegane na innych lekcjach. Realizacja programu gier to pasmo różnego typu interakcji osób - jednej, dwóch bądź kilku grup (drużyn). W zasadzie takie zajęcia jak "małe gry", gra szkolna, gra właściwa bez współpracy poszczególnych członków zespołu i brania współodpowiedzialności za wynik są nie do zrealizowania. Na podstawie własnych obserwacji dostrzegam fakt, iż wychowanie fizyczne już w nauczaniu zintegrowanym (później, naturalnie również) poprzez właściwą realizację treści gier ruchowych i zespołowych oraz zabaw najbardziej sprzyja integracji klasy, pełnieniu ról i polepszeniu współpracy między uczniami w zakresie realizacji celów zespołu.

Innym ważnym elementem hospitacji diagnozującej na lekcji bądź zajęciach pozalekcyjnych jest stopień realizacji zadań wynikających z programu szkoły, planu mierzenia jakości pracy szkoły lub też realizacji zadań umożliwiających osiąganie określonych kompetencji. Nauczyciel wychowania fizycznego na etapie tworzenia programu przedmiotu czy adaptacji innego programu powinien uwzględnić wśród zadań dydaktyczno-wychowawczych standardy jakości i zadania wynikające z programu określonej szkoły. Hospitujący może poprosić nauczyciela, by wskazał w prowadzonych przez siebie zajęciach to, jak w praktyce dydaktyczno-wychowawczej realizuje czy osiąga standard dotyczący np. "Nasza szkoła jest bezpieczna, wolna od agresji i zagrożeń niedostosowaniem społecznym" - jeśli oczywiście w szkole taki standard jakości przyjęto.

Nauczyciel wychowania fizycznego postawiony w takiej sytuacji bez trudu odnajdzie i wyeksponuje takie części lekcji, w których wystąpi element szlachetnej walki sportowej, koleżeństwo lub realizacja zasady fair play (bądź dżentelmenem w grze, graj fair - zgadnie z zasadami). Można to uzyskać stanowiąc proste reguły:



· uczeń, który w czasie gry w piłkę nożną wybije ją poza boisko lub zagra ręką, podnosi

rękę, przyznając się do błędu w grze (nie próbuje oszukiwać);



· zawodnik dziękuje partnerowi z drużyny za podaną piłkę, a rywalom po meczy

gratuluje zwycięstwa lub choćby podaje rękę, prosząc o rewanż.

 

Dobrze też, gdy uczniowie sami pełnią rolę sędziego, a nie biorący chwilowo udziału w grze lub nie ćwiczący dopingują zespoły, nie obrażając nikogo. Uczniowie podczas ćwiczeń gimnastycznych asekurują się wzajemnie dbając o bezpieczeństwo własne i kolegów. Nauczyciel zaś dba o stan sprzętu, dobiera ćwiczenia nie tylko efektywne, ale i bezpieczne dla określonego wieku i poziomu sprawności fizycznej uczniów.



Z dzieciństwa przypominam sobie jak nauczyciel wychowania fizycznego w mojej szkole po przeprowadzonym teście Coopera (12-minutowy marszobieg ciągły) z łatwością niektórym z nas wybijał z głowy palenie papierosów, czyniąc pogadankę na temat wydolności - sam oczywiście nie palił. Dziś wiadomo, że nie mówienie lecz postawienie uczniów w sytuacji, gdy sami muszą dokonać oceny lub wyboru sprzyja przyjmowaniu (interioryzacji), akceptowalnych społecznie zachowań.

Wyżej wymieniony zakres działań podjęty na lekcjach z pewnością zbliży naszą szkołę do określonego na wstępie standardu. Dyrektor podczas hospitacji diagnozującej w tej samej klasie może obserwować uczniów nie tylko na lekcji wychowania fizycznego, lecz również pod tym samym kątem na innych lekcjach, nawet w tym samym dniu, np. obserwując jakość nauczania w aspekcie stosowania różnorodnych metod i technik lub przydzielania uczniom zadań dostosowanych do ich indywidualnych możliwości.

Hospitowany nauczyciel powinien tak zaplanować zajęcia, by można było w ciągu kilku lekcji zaobserwować stopień opanowania zdobytych umiejętności, nawyków lub postaw. Termin hospitacji diagnozującej winien proponować nauczyciel, który uważa, że jego uczniowie są już gotowi do zaprezentowania swoich osiągnięć.

Hospitacji diagnozującej mogą podlegać naturalnie wszystkie czynniki wpływające na jakość lekcji tj. poziom osiągnięcia założonych celów, efektywność uczenia się, jakość nauczania, relacje interpersonalne, zastosowania pomocy dydaktycznych.

Hospitacja diagnozująca powinna umożliwić ocenę takich czynników jak:

1.Sposób zaplanowania przez nauczyciela pracy uczniów.

W wychowaniu fizycznym jest to:

· właściwa praca z zespołem ćwiczebnym,

· operowanie sprzętem (przyborami, przyrządami),

· przejście od przyrządu do przyrządu, od ćwiczenia do ćwiczenia,

· wykorzystanie liderów i uczniów nie ćwiczących.

 

 



2.Dostosowanie rodzajów i stopnia trudności zadań do możliwości ucznia:

· w zespołach uczniowie zbliżeni pod względem sprawnościowym,

· indywidualizacja zadań.

3.Stworzenie sytuacji do samodzielnego lub zespołowego uczenia się i doskonalenia:



· uczeń bądź grupa postawiona w sytuacji problemowej, np. na gimnastyce stworzenie

piramidy z 5 osób, lecz tylko z dwoma punktami podparcia,



· w piłce koszykowej wykonanie obrony 2:4 lub 1:2,

· odbicia siatkarskie sposobem górnym i dolnym itp.

4.Efektywność procesu komunikowania się:



· werbalne - polecenia, objaśnienia, pochwały,

· niewerbalne - gestykulacja, np. przy grach sportowych, różne rodzaje sygnałów

akustycznych, klaśnięcia, gwizdek itp.,



· stosowanie i znajomość wśród uczniów terminologii sportowej, np. drybling,

skip A,B, C, cwał boczny, podpór tyłem leżąc łukiem, 2-takt, 3-takt itp.,



· na lekcji zawsze istnieje możliwość zadawania pytań i zgłaszania wątpliwości.

5.Stwarzanie atmosfery bezpieczeństwa (fizycznego i psychicznego);



· akceptacji (pochwała, dostrzeżenie postępu, ocena motywująca),

· samorealizacji (możliwość zaspokojenia swoich aspiracji, dążeń, pokazania swoich

umiejętności).

6.Umiejętności zdobyte przez uczniów w trakcie lekcji i sposoby ich sprawdzania.

Jeśli uczeń uczył się lub doskonalił podania i chwyty, czy też kozłowanie piłki, prowadzący może postawić akcent na tej umiejętności w grze pomocniczej,

np. w "Grze 5-ciu podań" - jest to możliwość obserwowania wykorzystania określonych umiejętności w złożonej sytuacji zadaniowej.

7.Ocenianie w czasie lekcji:



· motywuje ucznia do ćwiczeń i stawiania sobie celów,

· umożliwia samoocenę wykonania ćwiczeń i postaw (autorefleksja),

· wspiera ucznia w rozwoju, pozwala mu dostrzec mocne i słabe strony.

8.Praktyczne zastosowanie zdobytych umiejętności i wiadomości, a także kształtowanie

nawyków i postaw:

· w jakim stopniu zdobyte umiejętności, wiadomości i kształtowane postawy pozwalają

na osiągnięcie wyższych wyników w grach lub zawodach sportowych,



· czy nawyki (higieniczne) i postawy (partnerstwa, współpracy, fair play) przenoszą się

na zachowania w grupie, w szkole.

Hospitujący, najczęściej dyrektor, może w myśl zasady, że wychowujemy wszyscy

i w każdej sytuacji życia szkolnego poprosić nauczyciela wychowania fizycznego o włączenie się do pomocy w realizacji ważnych zadań wychowawczych, nawet jeśli ktoś inny jest formalnie za nie w programie szkoły odpowiedzialny.

9.Uczeń wykorzystuje praktyczne wiadomości i umiejętności zdobyte na innych

zajęciach lub poza lekcjami:



· biegi na orientację (geografia),

· przyspieszenie i siła odśrodkowa w skoku wzwyż (wiadomości z fizyki),

· historia określonej dyscypliny lub igrzysk sportowych z internetu (historia,

informatyka).

10.Praca na lekcji odbywa się wg norm znanych uczniom i nauczycielowi:

· opracowanych zasad pracy w grupie,

· kontaktu z uczniami.

 

Ważnymi elementami występującymi na lekcji wychowania fizycznego jest: budowa lekcji (część wstępna, główna i końcowa), zasady i metody nauczania, formy organizacyjne, rozkazodawstwo, instruowanie, postawa nauczyciela i bezpieczeństwo uczniów.



W szkole, w której mam przyjemność pracować, dyrektor już od dłuższego czasu wykorzystuje w nadzorze pedagogicznym hospitację diagnozującą, informując nauczyciela, jakie właściwości procesu dydaktyczno-wychowawczego chciałby w określonym zespole klasowym pozanać. Nauczyciel zaprasza hospitującego na zajęcia i stara się tak prowadzić lekcję, by uczniowie mogli wykazać się swoimi umiejętnościami.

Dotychczas częściej spotykanymi formami obserwacji procesu dydaktyczno- wychowawczego są:

1.Hospitacja kontrolno-oceniająca rozumiana jako obserwacja lekcji połączona z dokonaniem oceny pracy nauczyciela;

2.Hospitacja doradczo-doskonaląca, w której przedmiotem obserwacji jest warsztat pracy nauczyciela, sposób planowania pracy, konstrukcja lekcji, wykorzystanie środków dydaktycznych, motywowanie uczniów do pracy, indywidualizacja nauczania, właściwe ocenianie itp.

Rozpoznanie słabych i mocnych stron jest punktem wyjścia do pomocy w doskonaleniu umiejętności metodycznych obserwowanego nauczyciela.

Hospitacja diagnozująca, koncentrująca się na czynnościach i postępach ucznia, wprowadzona przez S. Wlazło jest, moim zdaniem, cenną procedurą badawczą, która jednak w dotychczasowej praktyce nadzoru pedagogicznego w szkolnictwie była nie doceniania, chociaż przy jej pomocy można obserwować, a w wyniku ewaluacji - także zmieniać różne obszary rzeczywistości dydaktyczno-wychowawczej naszych szkół.

 

Andrzej Zieliński



 

Zespół Szkoły Podstawowej

i Gimnazjum Publicznego w Buczku

 

 



_______________

- Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 13 grudnia 1999 roku w sprawie

szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego Dz.U. nr 67.

- Jadwiga, Brzdąk, Janina Miazgowicz, Samoocena pracy szkoły. WOM Katowice 1998.

- Konrad Schneider, Hospitujemy i oceniamy w sali gimnastycznej. „Głos Nauczycielski”

1995 nr 22.

- Stefan Wlazło, Mierzenie jakości pracy szkoły. Wydawnictwo Mar Mar, Wrocław 1998.

- Jadwiga Wysocka, Programowanie pracy szkoły - wewnątrzszkolny system zapewniania



jakości pracy szkoły. Materiały z kursu dla liderów WDN, Sieradz 2001.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość