Strona główna

Cele kształcenia wymagania ogólne


Pobieranie 61.44 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar61.44 Kb.
FILOZOFIA

IV etap edukacyjny1



Cele kształcenia – wymagania ogólne
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystywanie zawartych w nich informacji.

Uczeń rozpoznaje i rozumie problemy (pytania) filozoficzne. Rozumie filozoficzne rozwiązania tych problemów i wspierające je argumenty. Rozumie argumenty wysuwane przeciwko poszczególnym tezom. Odróżnia tezy od założeń i argumentów.
II. Tworzenie wypowiedzi.

Uczeń formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne, prawidłowo rekonstruuje poznane argumenty. Porównuje różne rozwiązania tego samego problemu. Jasno prezentuje własne stanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną argumentacją oraz przykładami. Prawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi. Stosuje argumentację filozoficzną do rozpatrywania problemów życia codziennego i społecznego.
III. Analiza i interpretacja tekstów filozoficznych. Filozoficzna analiza i interpretacja tekstów pozafilozoficznych.

Uczeń rekonstruuje problemy (pytania) zawarte w tekście filozoficznym lub takie, na które tekst stanowi odpowiedź. Rekonstruuje tezy i argumenty zawarte w tekście. W analizie tekstu prawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi. Rekonstruuje problemy, tezy i argumenty filozoficzne zawarte w tekstach kultury.

Treści nauczania i umiejętności. Wymagania szczegółowe.



  1. Filozofia starożytna i średniowieczna

1.1 Klasyczna koncepcja filozofii. Uczeń:

- wyróżnia podstawowe dyscypliny filozoficzne, które wywodzą się z filozofii klasycznej: ontologię, epistemologię, logikę, etykę, filozofię polityki i estetykę

- umieszcza formułowane pytania i problemy filozoficzne w obrębie właściwej dla nich dyscypliny2

1.2 Problematyka ontologiczna w filozofii starożytnej. Uczeń:



  • rekonstruuje i porównuje różne rozwiązania problemu tożsamości i zmienności bytu, rekonstruuje wspierające je argumenty (prazasada u jońskich filozofów przyrody, koncepcja liczby jako zasady wszechświata u Pitagorasa3, logos i zmienność u Heraklita, niezmienny byt Parmenidesa, atomizm Demokryta, wieczne idee Platona, hylemorfizm oraz teoria aktu i możności Arystotelesa)

  • ilustruje funkcjonowanie poszczególnych koncepcji na przykładach wybranych zjawisk

  • na wybranym przykładzie wyjaśnia związek między pojęciami ontologii starożytnej a pojęciami naukowymi (np. pojęcie atomu)4

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Platon, Państwo (alegoria jaskini)

- Arystoteles, Metafizyka (fragment)




    1. 1.3 Problematyka epistemologiczna w filozofii starożytnej. Uczeń:

- rekonstruuje i porównuje główne stanowiska w sporze o źródła poznania i kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające je argumenty (spór Sokratesa z sofistami o obiektywność i relatywność prawdy, aprioryzm Platona i teoria anamnezy, Arystotelesowskie połączenie empiryzmu z racjonalistycznym ideałem wiedzy, Arystotelesowskie sformułowanie klasycznej definicji prawdy)

  • rekonstruuje argumenty starożytnych sceptyków przeciwko możliwości poznania prawdy (zwłaszcza ze względności postrzeżeń i regresu w dowodzeniu) i kontrargumenty ich przeciwników5

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Platon, Menon (fragment)

- Sekstus Empiryk, Zarysy Pirrońskie (fragment)6


1.4 Problematyka etyczna w filozofii starożytnej. Uczeń:

- rekonstruuje tezy i argumenty w sporze między obiektywizmem a relatywizmem etycznym (spór Sokratesa z sofistami)

- rekonstruuje i porównuje klasyczne stanowiska etyczne, rekonstruuje wspierające je argumenty (intelektualizm etyczny Sokratesa, etyka cnót Arystotelesa, hedonizm Epikura, etyka stoicka)

- prezentuje i porównuje filozoficzne koncepcje miłości, przyjaźni i rozwoju osobowego (platońska koncepcja miłości, arystotelesowska koncepcja celów i typów przyjaźni)

- prezentuje i porównuje wskazania moralne religijnych autorytetów świata starożytnego (Mojżesz: wskazania Dekalogu, Bhagavadghita: wskazania hinduizmu, Budda: cztery szlachetne prawdy i zasada ahinsy, Lao-Tsy: wskazania taoizmu, Jezus z Nazaretu: wskazania ewangeliczne)7

- formułuje rozwiązania przykładowych dylematów moralnych, odwołujące się do poznanych koncepcji i pojęć

- przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Platon, Obrona Sokratesa

- Platon, Uczta (fragment)

- Arystoteles, Etyka nikomachejska (fragment)

- Epikur, List do Menoikeusa (fragment)

- Epiktet, Diatryby (fragment)





    1. Problematyka z zakresu filozofii polityki w filozofii starożytnej. Uczeń:

  • przedstawia Platońską krytykę form ustrojowych i jego wizję idealnego państwa

  • prezentuje klasyfikację i ocenę form ustrojowych przeprowadzoną przez Arystotelesa

  • analizuje historyczne bądź aktualne wydarzenia polityczne, odwołując się do poznanych koncepcji i pojęć

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Platon, Państwo (fragment)

- Arystoteles, Polityka (fragment)




    1. Problematyka estetyczna w filozofii starożytnej. Uczeń:

- rekonstruuje i porównuje klasyczne koncepcje piękna: pitagorejską ( harmonia

elementów) , sofistyczną (to, co wywołuje zadowolenie zmysłów), platońską

(piękno jako obiektywna, prosta jakość), zestawia wspierające te koncepcje

argumenty

- rekonstruuje klasyczne koncepcje sztuki (umiejętność wykonywania dzieła według

reguł, naśladownictwo natury, tworzenie w natchnieniu)

- rekonstruuje Arystotelesowską klasyfikację rodzajów i gatunków literackich i

rozważa jej aktualność

- potrafi wskazać związki estetyki starożytnej z późniejszą kulturą europejską.8


    1. Wybrane zagadnienia związane z recepcją myśli antycznej. Uczeń:

- przedstawia związek filozofii św. Augustyna z platonizmem i neoplatonizmem, prezentując różnice między nimi wynikające z chrześcijańskiego charakteru myśli augustyńskiej (różnica między emanacją a stworzeniem z niczego, różnica między anamnezą i iluminacją, kwestia zła i łaski)

- prezentuje rolę współpracy międzykulturowej (z myślą arabską i żydowską) w kształtowaniu się myśli dojrzałego średniowiecza (Awicenna, Majmonides)

- przedstawia związek filozofii św. Tomasza z arystotelizmem, prezentując różnice między nimi wynikające z chrześcijańskiego charakteru myśli tomistycznej (problem stworzenia i wieczności świata, rozróżnienie istoty i istnienia, idea powszechnej hierarchiczności bytu, pojęcie prawa naturalnego)

- przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- św. Augustyn, Wyznania (fragment)

- św. Tomasz, Suma teologii (fragment)


1.8. Wybrane zagadnienia i kontrowersje filozoficzne w myśli chrześcijańskiego średniowiecza. Uczeń:

  • prezentuje zagadnienie wiary i rozumu; rekonstruuje i porównuje podstawowe rozwiązania tego zagadnienia, rekonstruuje wspierające je argumenty (fideistyczna postawa credo quia absurdum, postawa credo ut intelligam, tomistyczne rozdzielenie filozofii i teologii)9

  • prezentuje i porównuje najważniejsze dowody na istnienie Boga (dowód św. Anzelma z Proslogionu, wybrane z pięciu10 dróg św. Tomasza); rekonstruuje przykładowe argumenty przeciwko nim11

  • prezentuje spór o uniwersalia12, rekonstruuje i porównuje zasadnicze stanowiska w tej kontrowersji, rekonstruuje wspierające je argumenty (nominalizm, realizm pojęciowy, umiarkowany realizm pojęciowy, konceptualizm)

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- św. Anzelm, Proslogion (fragment)

- św. Tomasz, Suma teologii (fragment)


2. Filozofia nowożytna

    1. Problematyka epistemologiczna w filozofii XVII i XVIII wieku. Uczeń:

- prezentuje związek między siedemnastowieczną rewolucją naukową a filozofią (koncepcja indukcji i eksperymentu u F. Bacona, metoda intuicyjno-dedukcyjna u R. Descartesa, koncepcja absolutnej przestrzeni i czasu u I. Newtona)13

  • rekonstruuje i porównuje epistemologiczne stanowiska racjonalistów, rekonstruuje wspierające je argumenty (sceptycyzm metodyczny R. Descartesa, idea filozofii more geometrico u B. Spinozy, G. Leibniza zasada racji dostatecznej)

  • rekonstruuje i porównuje epistemologiczne stanowiska empirystów, rekonstruuje wspierające je argumenty (J. Locke’a koncepcja tabula rasa, radykalizacja empiryzmu u G. Berkeleya, empiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne konsekwencje)

  • przedstawia epistemologię I. Kanta jako rozwiązanie sporu empiryzmu z racjonalizmem (objaśnia pojęcia zjawiska i rzeczy samej w sobie, form naoczności przestrzeni i czasu, kategorii intelektu – przyczyny i substancji)

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- René Descartes, Rozprawa o metodzie (fragment)

- John Locke, Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego (fragment)

- David Hume, Badania dotyczące rozumu ludzkiego (fragment)

- Immanuel Kant, Prolegomena (fragment)




    1. Problematyka ontologiczna w filozofii XVII i XVIII wieku. Uczeń:

  • rekonstruuje i porównuje wybrane stanowiska ontologiczne, rekonstruuje wspierające je argumenty (dualizm R. Descartesa, monizm B. Spinozy, naturalizm T. Hobbesa, spirytualizm G. Berkeleya)

  • prezentuje problem stosunku ciała i umysłu, rekonstruuje i porównuje jego różne rozwiązania, rekonstruuje wspierające je argumenty (dualizm psychofizyczny R. Descartesa, teoria podwójnego aspektu B. Spinozy, D. Hume’a krytyka idei jaźni, naturalizm J. La Mettrie’ego)14

  • rekonstruuje i porównuje tezy teizmu, deizmu, ateizmu oraz agnostycyzmu




  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- René Descartes, Medytacje o pierwszej filozofii (fragment)

- Baruch Spinoza, Etyka (fragment)

- George Berkeley, Traktat o zasadach poznania (fragment)


    1. Problematyka z zakresu filozofii polityki we wczesnej i dojrzałej filozofii nowożytnej (przed rewolucją francuską). Uczeń:

  • prezentuje i porównuje zasadnicze koncepcje renesansowej filozofii polityki, rekonstruuje wspierające je argumenty (realizm polityczny i republikanizm N. Machiavelliego, T. Morusa wizja państwa idealnego)

  • rekonstruuje i porównuje stanowiska głównych teoretyków umowy społecznej, rekonstruuje wspierające je argumenty (T. Hobbes, J. Locke, J.-J. Rousseau)15

  • prezentuje oświeceniowe idee demokracji i praw jednostki oraz wspierające je argumenty (Monteskiusza idea trójpodziału władzy jako zabezpieczenia przed tyranią, idee tolerancji i wolności obywatelskich w ujęciu J. Locke’a i Woltera)

  • analizuje historyczne bądź aktualne wydarzenia polityczne, odwołując się do wybranych koncepcji i pojęć

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Niccolo Machiavelli, Książę (fragment)

- Thomas Hobbes, Lewiatan (fragment)

- John Locke, Drugi traktat o rządzie (fragment)

- Jean-Jacques Rousseau, Umowa społeczna (fragment)

- Voltaire, Traktat o tolerancji (fragment)


    1. Problematyka etyczna w filozofii nowożytnej. Uczeń:

  • rekonstruuje i porównuje wymienione w nawiasie koncepcje moralnej oceny czynów, rekonstruuje wspierające je argumenty (etyka D. Hume’a, Kantowska etyka obowiązku, utylitaryzm J. S. Milla)16

  • formułuje rozwiązania przykładowych dylematów moralnych, odwołujące się do poznanych stanowisk etycznych

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Immanuel Kant, Uzasadnienie metafizyki moralności (fragment)

- John Stuart Mill, Utylitaryzm (fragment)




    1. Problematyka nowożytnej filozofii dziejów i filozofii polityki po rewolucji francuskiej. Uczeń:

  • rekonstruuje i porównuje argumenty wspierające tezę o istnieniu sensu i logiki dziejów, oraz argumenty wysuwane przeciwko tej tezie

  • rekonstruuje i porównuje wymienione w nawiasie koncepcje historiozoficzne, rekonstruuje wspierające je argumenty (oświeceniowo-pozytywistyczna wizja postępu, Heglowska filozofia dziejów jako postępu samowiedzy Ducha17, Marksowski materializm historyczny – koncepcja związku między bazą a nadbudową oraz prymatu czynników ekonomicznych18),

  • rekonstruuje i porównuje (między sobą oraz z ideą umowy społecznej) koncepcje w porewolucyjnej filozofii polityki, rekonstruuje wspierające je argumenty (liberalizm J. S. Milla i jego związek z utylitaryzmem i indywidualizmem, komunizm K. Marksa i jego związek z teorią walki klas i koncepcją alienacji pracy19, konserwatyzm E. Burke’a i jego związek z ideą tradycji)

  • analizuje historyczne bądź aktualne wydarzenia polityczne, odwołując się do poznanych koncepcji i pojęć

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Georg W.F. Hegel, Wykłady z filozofii dziejów (fragment)

- Karl Marx, Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej (wstęp)

- John Stuart Mill, O wolności (fragment)


    1. Problematyka filozofii człowieka w filozofii nowożytnej. Uczeń:

  • rekonstruuje i porównuje wybrane koncepcje człowieka w filozofii nowożytnej (B. Pascala wizja kondycji ludzkiej, A. Schopenhauera filozofia woli życia20, S. Kierkegaarda filozofia egzystencji21, F. Nietzschego filozofia woli mocy22)

  • interpretuje przykładowe zjawiska historyczne, zjawiska zaczerpnięte z życia codziennego bądź teksty kultury, odwołując się do poznanych koncepcji

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Blaise Pascal, Myśli (fragment)

- Arthur Schopenhauer, Świat jako wola i przedstawienie (fragment)

- Søren Kierkegaard, Bojaźń i drżenie (fragment)

- Friedrich Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra (fragment)

- Friedrich Nietzsche, Z genealogii moralności (fragment)
3. Filozofia współczesna

3.1 Problematyka epistemologiczna i problematyka z zakresu filozofii nauki w myśli XX wieku. Uczeń:



  • rekonstruuje i porównuje wybrane stanowiska w dwudziestowiecznej epistemologii, rekonstruuje wspierające je argumenty (pragmatyzm W. Jamesa i jego związek z koncepcją człowieka jako aktora a nie widza, intuicjonizm H. Bergsona i przeciwstawienie go oświeceniowej wizji postępu naukowo-technicznego, metoda fenomenologiczna E. Husserla i R. Ingardena i jej związek ze sceptycyzmem metodycznym Kartezjusza, neopozytywizm i jego związek z oświeceniową wizją postępu naukowo-technicznego)

  • rekonstruuje i porównuje główne stanowiska w dwudziestowiecznej filozofii nauk przyrodniczych (weryfikacjonizm Koła Wiedeńskiego: kryterium demarkacji, rozróżnienie obserwacyjne-teoretyczne; falsyfikacjonizm K.R. Poppera;23 teoria paradygmatów T. Kuhna)24

  • rekonstruuje i porównuje różne koncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające je argumenty (koncepcja realistyczna, epistemiczna, pragmatyczna)

  • objaśnia metodę analityczną w filozofii (na przykładach koncepcji izomorfizmu struktury języka i świata we wczesnej filozofii L. Wittgensteina, koncepcji filozofii jako analizy języka nauki w filozofii Koła Wiedeńskiego, analizy pojęcia sprawiedliwości u J. Rawlsa)

  • rekonstruuje W. Diltheya koncepcję rozumienia i koncepcję różnicy między naukami przyrodniczymi i naukami humanistycznymi; rekonstruuje wspierające je argumenty

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- William James, Pragmatyzm (fragment)

- Moritz Schlick, Nowa filozofia doświadczenia (fragment)

- Ludwig Wittgenstein, Traktat logiczno-filozoficzny (fragment)

3.2 Problematyka filozofii człowieka w myśli XX wieku. Uczeń:



  • rekonstruuje i porównuje wybrane dwudziestowieczne koncepcje człowieka, rekonstruuje wspierające je argumenty (Freudowski model psychiki i funkcji kultury; egzystencjalistyczna koncepcja człowieka – J.-P. Sartre, A. Camus – związki między wolnością, samotnością i odpowiedzialnością; personalistyczna koncepcja człowieka – E. Mounier, K. Wojtyła – i jej przeciwstawienie indywidualizmowi i kolektywizmowi; koncepcja człowieka w filozofii dialogu – M. Buber, E. Lévinas; ponowoczesna koncepcja przygodności i autokreacji – R. Rorty)

  • potrafi wskazać etyczne konsekwencje poznanych stanowisk

  • przedstawia zagadnienie rozwoju osobowego w kontekście stanowiska wybranego z powyższych

  • formułuje rozwiązania przykładowych dylematów moralnych, odwołujące się do poznanych koncepcji i pojęć

  • analizuje różne formy więzi międzyludzkich: miłość, przyjaźń (E. Fromm, M. Scheler, K. Wojtyła) i porównuje współczesne koncepcje tych więzi z koncepcjami starożytnymi

  • interpretuje przykładowe zjawiska historyczne, zjawiska zaczerpnięte z życia codziennego bądź teksty kultury, odwołując się do poznanych koncepcji

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Jean-Paul Sartre, Egzystencjalizm jest humanizmem (fragment)

- Albert Camus, Mit Syzyfa (fragment)

- Emmanuel Mounier, Co to jest personalizm? (fragment)

- Martin Buber, Ja i Ty (fragment)

- Karol Wojtyła, Miłość i odpowiedzialność (fragment)

- Richard Rorty, Przygodność, ironia, solidarność (fragment)




    1. Problematyka filozofii polityki i filozofii społecznej w myśli XX wieku. Uczeń:

  • rekonstruuje i porównuje dwudziestowieczne stanowiska w filozofii polityki (między sobą oraz z ich nowożytnymi poprzednikami), rekonstruuje wspierające je argumenty (liberalizm proceduralny – J. Rawls; konserwatyzm – M. Oakeshott; „nowa lewica” – H. Marcuse) oraz porównuje te stanowiska z ich nowożytnymi poprzednikami25

  • analizuje najważniejsze aktualne wydarzenia i problemy społeczno-polityczne, odwołując się do poznanych koncepcji i pojęć

  • ukazuje zespół zagadnień związanych z narodzinami społeczeństwa masowego, zjawiska alienacji i „ucieczki przed wolnością” (J. Ortega y Gasset, E. Fromm)

  • wyjaśnia różnicę między refleksją filozoficzną a ideologią

  • wyjaśnia pojęcia społeczeństwa „otwartego” i „zamkniętego” (K.R. Popper)26

  • przeprowadza analizę i interpretację co najmniej jednego z następujących tekstów:

- Ortega y Gasset, Bunt mas (fragment)

- Erich Fromm, Ucieczka od wolności (fragment)

- Karl Popper, Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie (fragment)

4. Umiejętności logiczne. Uczeń:

4.1 w poprawny sposób wykonuje operacje definiowania, podziału logicznego (klasyfikacji) oraz typologii

4.2 stosuje metodę zero-jedynkową do rozstrzygania prostych schematów rachunku zdań (np. (pq)  q  p)

4.3 odróżnia przesłanki i wniosek w rozumowaniu i potrafi wskazać przesłankę, która nie jest wyrażona wprost

4.4 odróżnia rozumowania dedukcyjne od niededukcyjnych (niezawodne od zawodnych), uzasadnienia epistemiczne od pragmatycznych

4.5 odróżnia właściwe i niewłaściwe odpowiedzi na pytania27

4.7 objaśnia i wykrywa niektóre typy błędów logicznych występujące w rozumowaniach niesformalizowanych, jak ekwiwokacja, regres w nieskończoność, błędne koło, przesunięcie kategorialne, non sequitur

4.8 unika błędów kategorialnych; np. nie myli względności z relatywizmem, doświadczenia z empiryzmem

4.9 prawidłowo stosuje pojęcia filozoficzne i nie myli ich z równo- lub blisko brzmiącymi innymi pojęciami filozoficznymi i potocznymi (np. pojęcia idei, idealizmu, materii, materializmu, alienacji)

4.10 odróżnia tezy od ich założeń (na przykład założenia stanowisk politycznych od ich tez); nie myli znaczenia wyrażeń „X zakłada, że …” i „X głosi/twierdzi, że …”.



5. Umiejętności w zakresie analizy i interpretacji tekstów filozoficznych. Uczeń:

5.1 rekonstruuje zawarte w tekście problemy, tezy i argumenty

5.2 odróżnia zawarte w tekście informacje od opinii, tezy od hipotez, argumenty od kontrargumentów, przesłanki (założenia) od wniosków

5.3 identyfikuje problematykę tekstu i reprezentowany w nim kierunek filozoficzny

5.4 umieszcza tekst w kontekście historycznym: identyfikuje epokę oraz filozoficzny i kulturowy kontekst jego powstania i oddziaływania

5.5 zestawia poglądy autora z innymi według kryterium kontynuacji, modyfikacji lub przeciwstawienia

5.6 formułuje tekst polemiczny do wyjściowego

5.7 wskazuje przykłady tekstów kultury (dzieł literackich, filmów, tekstów publicystycznych, naukowych, religijnych itp.), w których dostrzega problematykę rozpatrywanego tekstu filozoficznego



Uwagi o realizacji podstawy programowej
Prezentacja wymagań ujęta została w podstawie programowej w porządku historyczno – problemowym. Nie oznacza to jednak, że zalecamy nauczenie historii filozofii. Historyczno – problemowe ujęcie treści nauczania ma jedynie ułatwić nauczycielowi zarówno nawiązanie do kontekstu historycznego i kulturowego przy prezentacji określonych idei filozoficznych, jak i zestawianie określonych poglądów filozoficznych z innymi w ramach tej samej dyscypliny filozoficznej (epistemologii, ontologii, etyki, filozofii człowieka czy filozofii polityki). Nauczyciel może realizować podstawę programową zarówno prezentując problematykę filozoficzną w porządku historycznym: filozofia starożytna i średniowieczna, filozofia nowożytna i filozofia współczesna, jak też problemowo, prezentując kolejno problematykę poszczególnych dyscyplin filozoficznych od starożytności po współczesność. Podstawa programowa zostawia w tej kwestii pełną swobodę autorom i realizatorom konkretnych programów.

Wyraz „wybrane” występujący w tekście podstawy należy rozumieć jako możliwość realizowania niekoniecznie wszystkich treści tym wyrazem określonych. Zobowiązuje to egzaminatora do formułowania zadań egzaminacyjnych tak, aby znajomość dwóch-trzech wybranych elementów wystarczyła do jego rozwiązania.

Nauczyciel powinien dążyć przede wszystkim do ukazania filozofii jako toczącego się od setek lat dialogu na temat właściwego rozumienia świata, nas samych i naszych relacji z innymi, na temat metod i granic dostępnego nam poznania. Uczeń powinien zostać zachęcony do włączenia się w ten dialog poprzez formułowanie własnych poglądów w określonych kwestiach, wysuwanie argumentów i kontrargumentów, dowodzenie swoich racji.

Nauczyciel powinien więc szukać okazji do ćwiczeń w stosowaniu przez uczniów poznanych tez i argumentów filozoficznych, do rozwiązywania samodzielnie wybranych, aktualnych problemów. Mogą to być dyskusje o problemach społecznych, politycznych, a także o problemach z życia szkolnego i o problemach indywidualnych uczniów. Inspiracją do prowadzenia tego typu dyskusji może być literatura, teatr, film, publicystyka prasowa i telewizyjna, a także bieżące wydarzenia publiczne i szkolne. Nauczyciel powinien przy tym nawiązywać do wiedzy uczniów zdobytej na lekcjach innych przedmiotów szkolnych. Ważne jednak, by zwracał uwagę na specyfikę wypowiedzi filozoficznej oraz wskazywał na różnice między filozofią a religią, nauką, sztuką i ideologią.

Omawianie argumentów filozoficznych powinno być okazją do kształcenia umiejętności logicznych. W tym celu należy starannie oddzielać od siebie tezy, argumenty i założenia (w tym milczące założenia) przyjęte na użytek argumentacji. Ponadto należy zwracać uwagę na różnice między argumentami rzeczowymi i logicznymi a chwytami erystycznymi i tropami retorycznymi. Nauczyciel powinien zwracać uwagę na błędy kategorialne, frazeologiczne i logiczne popełniane przez uczniów

Ucząc krytycznego i rzetelnego myślenia, a przeciwdziałając tworzeniu się u uczniów postaw dogmatycznych, nauczyciel powinien podkreślać, że rozwiązanie problemów filozoficznych nie są ostateczne, że doskonalą się w wyniku dyskusji. Powinien w tym celu wskazywać na rozwój historyczny określonych stanowisk filozoficznych, zwłaszcza na rozwój pod wpływem krytyki ze strony stanowisk odmiennych.




1 Filozofia jest przewidziana jako przedmiot do wyboru w ostatnich dwóch klasach szkoły ponadgimnazjalnej w łącznym wymiarze 240 lekcji. W myśl reformy programowej wszyscy uczniowie dwóch ostatnich klas uczą się języka polskiego, matematyki i języka obcego i wybierają trzy przedmioty w wersji rozszerzonej (240 lekcji) oraz uzupełniający wykształcenie ogólne, zależnie od wyboru przedmiotów „głównych”, blok przyrodniczo-techniczny lub humanistyczno-społeczny.

2 W poprzednim projekcie ten punkt jest zapisany w rozdziale „teoria filozofii”. W obecnym projekcie jest przypisany do konkretnej epoki.

3 Czerwoną czcionką zaznaczyłem treści, które nie mają swoich odpowiedników w starym projekcie. Treści moim zdaniem zbyt trudne zaznaczam dodatkowo pogrubieniem. Jońską filozofię przyrody pominęliśmy z obawy przed zniechęceniem uczniów jej naiwnością.

4 W poprzednim projekcie było więcej przykładów. W obecnym projekcie brak ontologii współczesnej, przez co wypadło zastosowanie kryterium tożsamości do problemu istnienia przedmiotów abstrakcyjnych, fikcyjnych i teoretycznych przedmiotów nauki.

5 W obecnym projekcie brakuje nowszych argumentów sceptycznych: z halucynacji, z mózgów w laboratorium.

6 Tu i gdzie indziej brakuje wyróżnienia odpowiedniego fragmentu, w poprzednim projekcie są dokładne adresy bibiograficzne.

7 W poprzednim projekcie występowała etyka buddyjska (9.7) jako przykładowe rozwiązanie problemu cierpienia („przykładowe” znaczy jedno z wielu, z których nauczyciel wybiera dwa-trzy).

8 W obecnym projekcie estetyka kończy się na Arystotelesie. Poprzednio była alternatywna definicja sztuki Tatarkiewicza i koncepcja dzieła sztuki Ingardena (zgodnie z wymaganiami maturalnymi).

9 W poprzednim projekcie spór o stosunek wiary i rozumu figuruje tylko jako kontekst dla dowodów na istnienie Boga i ich krytyki.

10 W poprzednim projekcie z trzech: z przyczynowości, przygodności i celowości. Obecny projekt pomija za to późniejsze dowody pragmatyczne (zakład Pascala, argument meliorystyczny Jamesa) i ich krytykę.

11 W poprzednim projekcie jest podany repertuar przykładowych kontrargumentów (2.2).

12 W poprzednim projekcie zamiast sporu o uniwersalia jest bardziej uniwersalny i współczesny problem istnienia przedmiotów abstrakcyjnych (m.in. przedmiotów matematycznych i wartości), do rozwiązania za pomocą kryterium tożsamości oraz dostępności poznawczej, bez rozróżnienia na cztery stanowiska.

13 W poprzednim projekcie metoda intuicyjno-dedukcyjna nie występuje wprost, może być podana jako rozwinięcie natywizmu. Wprowadzenie koncepcji przestrzeni i czasu Newtona bez skontrastowania z odpowiednimi koncepcjami Arystotelesa i Einsteina nie jest chyba dobrym pomysłem.

14 Przez pominięcie współczesnej ontologii obecny projekt pomija współczesne sformułowanie problemu psychofizycznego.

15 Poprzedni projekt pomija Locke’a z obawy przed interferencją teorii umowy społecznej z liberalizmem.

16 W poprzednim projekcie utylitaryzm i etyka Hume’a występują jako przykładowe stanowiska. Obecny zapis czyni je obowiązkowym.

17 W poprzednim projekcie jest wymóg objaśnienia koncepcji wolności jako uświadomionej konieczności (7.5).

18 W poprzednim projekcie z marksizmu występuje tylko pojęcie alienacji pracy jako jeden z przykładów do wyboru, na którym uczeń objaśnia pojęcie alienacji (8.3).

19 W poprzednim projekcie występuje tylko socjalizm i idea sprawiedliwości społecznej (11.5) i różnica między wolnym rynkiem i rynkiem regulowanym (11.4).

20 W poprzednim projekcie występuje jako przykładowe (do wyboru) rozwiązanie problemu cierpienia.

21 W poprzednim projekcie występuje tylko Kierkegaarda krytyka zakładu Pascala, jako jeden z przykładów do wyboru.

22 W poprzednim projekcie występuje relatywizm Nietzschego, jako jeden z przykładów do wyboru.

23 W poprzednim projekcie Popper figuruje jako namiastka epistemologii Kanta.

24 Poprzedni projekt pomija Kuhna, aby nie zostawić uczniów z relatywizmem jako ostatnim słowem w filozofii nauki.

25 Zrezygnowaliśmy z umieszczenia Rawlsa w poprzednim projekcie ze względu na niedobrą jakość polskiego przekładu. Oakeshott i Marcuse nie przyszli nam w ogóle do głowy.

26 W poprzednim projekcie występują też te pojęcia w wersji Bergsona.

27 Obecny projekt pomija występujące w poprzednim projekcie wymaganie rekonstrukcji założeń pytań, przez co wymóg odróżniania właściwych i niewłaściwych odpowiedzi zawisa w próżni teoretycznej.





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość