Strona główna

Centralna Komisja Egzaminacyjna Egzamin maturalny od roku 2014/2015


Pobieranie 39.62 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar39.62 Kb.


Centralna Komisja Egzaminacyjna
Egzamin maturalny od roku 2014/2015

Biologia. Poziom rozszerzony

Przykładowy zestaw zadań dla osób niewidomych (A6)

Czas pracy: 180 minut

Grudzień 2013

Zadanie 1. (0–3)


Hemoglobina i mioglobina są białkami wiążącymi tlen, ale różnią się budową, rozmieszczeniem w organizmie i zdolnością do oddawania tlenu innym cząsteczkom.

a) Podaj nazwę tego pierwiastka, występującego i w hemoglobinie i w mioglobinie, który bezpośrednio odpowiada za odwracalne wiązanie tlenu przez obie te cząsteczki.


b) Podaj, w której tkance w organizmie człowieka występuje mioglobina i jaką funkcję pełni.


c) Wyjaśnij, dlaczego mioglobina musi mieć większe powinowactwo do tlenu niż hemoglobina.

Zadanie 2. (0–2)
Azot jest jednym z pierwiastków niezbędnych do wzrostu i rozwoju roślin.

a) Spośród wymienionych drobin zawierających azot wybierz i wypisz te, które mogą być bezpośrednio przyswajane przez rośliny.


NH4+, N2, NO3, N2O3

b) Z podanych niżej nazw grup związków organicznych wybierz te, w skład których wchodzi azot i podaj ich numery w odpowiedzi.


1. białka
2. kwasy nukleinowe
3. cukry proste
4. tłuszcze właściwe (proste)

Zadanie 3. (0–2)


Komórki Leydiga w gonadach mężczyzn mają silnie rozbudowaną gładką siateczkę śródplazmatyczną i odpowiadają za wydzielanie hormonu płciowego męskiego.

a) Podaj nazwę hormonu płciowego wytwarzanego przez komórki Leydiga.

b) Wykaż związek pomiędzy dużą zawartością gładkiej siateczki śródplazmatycznej w komórkach Leydiga a ich rolą w syntezie tego hormonu płciowego.

Zadanie 4. (0–2)


Stała Michaelisa-Menten (KM) to takie stężenie substratu (dla określonego stężenia enzymu), przy którym reakcja enzymatyczna osiąga połowę prędkości maksymalnej (1/2 Vmax). Stałą tę uznaje się za orientacyjną miarę powinowactwa enzymu do substratu, ponieważ w przypadku większego powinowactwa następuje wysycenie enzymu substratem przy jego niższym stężeniu.
W doświadczeniu badano zależność szybkości reakcji enzymatycznej od stężenia substratu – dla enzymu bez obecności związku X oraz dla enzymu w obecności związku X.
Okazało się, że w obecności związku X stała Michaelisa-Menten (KM) dla tej reakcji uległa wyraźnemu przesunięciu w kierunku wyższego stężenia substratu.

a) Wybierz prawidłową interpretację wyników doświadczenia i jej uzasadnienie.


A. Związek X jest inhibitorem tego enzymu, ponieważ w jego obecności powinowactwo enzymu do substratu zwiększyło się.
B. Związek X jest inhibitorem tego enzymu, ponieważ w jego obecności powinowactwo enzymu do substratu zmniejszyło się.
C. Związek X jest aktywatorem tego enzymu, ponieważ w jego obecności powinowactwo enzymu do substratu zwiększyło się.
D. Związek X jest aktywatorem tego enzymu, ponieważ w jego obecności powinowactwo enzymu do substratu zmniejszyło się.

b) Wyjaśnij, dlaczego wartość Vmax tej reakcji nie zmienia się w obecności związku X.


Zadanie 5. (0–4)


Złocień ogrodowy jest rośliną krótkiego dnia, a koniczyna łąkowa to roślina długiego dnia. Przeprowadzono doświadczenie dotyczące warunków oświetlenia wpływających na kwitnienie tych roślin przy podaniu lub bez podania gibereliny. Stwierdzono, że podanie gibereliny przyspiesza kwitnienie rośliny długiego dnia w optymalnych dla niej warunkach fotoperiodu.
Poniżej przedstawiono zestawienie 8 grup doświadczalnych i warunków, w jakich były przetrzymywane rośliny.

Legenda oznaczeń w zestawieniu wyników:

Z – złocień

K – koniczyna

h – godziny

O – oświetlenie

C – ciemność

G+ – podanie roztworu gibereliny

G - – brak podania roztworu gibereliny

Zestawienie wyników doświadczenia:


Grupa 1 – Z, 16 h O i 8 h C, G+;
Grupa 2 – K, 16 h O i 8 h C, G+;
Grupa 3 – Z, 8 h O i 16 h C, G+;
Grupa 4 – K, 8 h O i 16 h C, G+;
Grupa 5 – Z, 16 h O i 8 h C, G-;
Grupa 6 – K, 16 h O i 8 h C, G-;
Grupa 7 – Z, 8 h O i 16 h C, G-;
Grupa 8 – K, 8 h O i 16 h C, G-.

a) Sformułuj problem badawczy tego doświadczenia.

b) Podaj numery grup roślin doświadczalnych odpowiadające poniższym opisom.

1. Rośliny dnia krótkiego w warunkach fotoperiodu dnia długiego w obecności gibereliny – ... .


2. Rośliny dnia długiego w warunkach optymalnego dla nich fotoperiodu pod nieobecność gibereliny – ... .

c) Podaj numer grupy roślin doświadczalnych, w której uzyskano wynik świadczący o tym, że podanie gibereliny przyspiesza kwitnienie rośliny długiego dnia w optymalnych dla niej warunkach fotoperiodu.

d) Podaj, z którymi dwiema grupami roślin doświadczalnych należy porównać wynik uzyskany w grupie wymienionej w poleceniu c), by uznać, że wynik ten jest efektem wpływu obu badanych czynników.


Zadanie 6. (0–4)
Podczas przechowywania bulw ziemniaka dochodzi do ubytku ich masy m.in. z powodu odwodnienia (na skutek parowania), kiełkowania i chorób wywoływanych rozmaitymi patogenami.

W zestawieniu poniżej przedstawiono udział różnych przyczyn w całkowitych stratach masy ziemniaków przechowywanych w temperaturach: 3°C, 5°C i 8°C. Wyniki podano


w procentach.
Legenda oznaczeń w zestawieniu wyników:
T – temperatura
O – straty wywołane odwodnieniem
K – straty wywołane kiełkowaniem
Ch – straty wywołane chorobami
Zestawienie wyników:
T 3 oC: O – 66%, K – 0%, Ch – 34%;
T 5 oC: O – 70%, K – 1%, Ch – 29%;
T 8 oC: O – 62%, K – 6%, Ch – 32%.

a) Wiedząc, że udział procentowy strat z powodu odwodnienia w temperaturze 8°C jest niższy niż w temp 5 oC, oceń, w której z tych temperatur straty liczone w gramach wyparowanej wody były większe. Wyjaśnij odpowiedź.

b) Na podstawie analizy przedstawionych danych sformułuj dwa wnioski dotyczące
zależności pomiędzy udziałem różnych przyczyn strat masy ziemniaków a temperaturą ich przechowywania.

c) Wiedząc, że bulwy ziemniaków ważone są wraz z ewentualnymi patogenami czy kiełkami, wyjaśnij, dlaczego kiełkowanie powoduje straty ich masy.

Zadanie 7. (0–3)

Higrofity to rośliny występujące w siedliskach o dużej wilgotności zarówno gleby, jak i powietrza. W takich warunkach transpiracja jest utrudniona, dlatego charakterystyczną cechą budowy higrofitów są liczne przystosowania do ułatwienia tego procesu.

W budowie anatomicznej blaszki liściowej higrofitu występują: włoski zbudowane z żywych komórek, wypukłe komórki skórki, którym brak warstwy kutykuli a także aparaty szparkowe na wzniesieniach skórki.

a) Na podstawie dwóch cech anatomicznych blaszki liściowej higrofitu wykaż związek budowy liścia tej rośliny z przystosowaniem do zwiększenia intensywności transpiracji.

b) Uzasadnij, że zachodzenie transpiracji w warunkach wysokiej wilgotności środowisk
jest warunkiem utrzymania odpowiedniego poziomu metabolizmu u higrofitów.

Zadanie 8. (0–4)


Regulacja temperatury ciała u ssaków obejmuje wiele mechanizmów, funkcjonujących zarówno na poziomie behawioralnym, jak i fizjologicznym, w tym – hormonalne. Na tempo metabolizmu bezpośrednio wpływa hormon tarczycy, która jest stymulowana przez przysadkę mózgową do wydzielania tego hormonu.

a) Podaj nazwę hormonu tarczycy (1) oraz hormonu przysadki mózgowej (2), stymulującego tarczycę i wyjaśnij, na czym w tym przypadku polega działanie ujemnego sprzężenia zwrotnego – mechanizmu regulującego poziom wydzielania wspomnianych hormonów.

b) Wymień inny niż wyżej wspomniany mechanizm fizjologiczny, który pozwala ssakom obniżyć temperaturę ciała i podaj, na czym on polega.

c) W mroźne dni można, np. na przystanku autobusowym, zaobserwować osoby przytupujące i podskakujące. Wykaż, że takie zachowanie może zapobiegać wychłodzeniu organizmu.


Zadanie 9. (0–4)

W badaniach mózgu człowieka stosuje się różnorodne techniki pozwalające określić, które obszary kory mózgowej uaktywniają się w trakcie wykonywania określonych zadań. Metoda tomografii pozytonowej polega na tym, że do organizmu badanej osoby wprowadza się cząsteczki glukozy znakowane radioaktywnymi izotopami i obserwuje gromadzenie się izotopu w miejscach intensywnej pracy komórek kory mózgowej.

Badano pracę kory mózgowej zdrowego człowieka, zachowującego świadomość i wykonującego różne czynności związane z mową. Badana osoba: najpierw słuchała wypowiadanych przez kogoś słów, następnie czytała słowa bez ich wypowiadania, sama wypowiadała słowa oraz opisywała znaczenie słów przy pomocy czasowników i przymiotników. Przy wykonywaniu każdej z tych czynności aktywowały się po dwa, ale położone w różnych miejscach kory mózgowej obszary, wykazujące w różnym stopniu zwiększoną koncentrację radioaktywnego izotopu.

a) Wyjaśnij, dlaczego w miejscach intensywnej pracy komórek kory mózgowej obserwuje się gromadzenie radioaktywnego izotopu.

b) Na podstawie wyników badania opisanych w tekście sformułuj dwa wnioski dotyczące aktywności kory mózgowej podczas wykonywania czynności związanych z mową.

c) Przyporządkuj płatom kory mózgowej (1–4) odpowiednie obszary funkcjonalne (A–D), które są w nich zlokalizowane.
Płaty kory mózgowej:

1. czołowy

2. ciemieniowy

3. skroniowy

4. potyliczny

Obszary funkcjonalne kory mózgowej:

A. słuchowy

B. czuciowy

C. wzrokowy

D. kojarzeniowy

Zadanie 10. (0–1)

Wyróżnia się dwa typy wentylacji płuc:

1. typ brzuszny (zazwyczaj przeważający u mężczyzn) – główną rolę podczas wdechu odgrywa praca przepony,

2. typ piersiowy (przeważnie dominujący u kobiet) – zasadniczą funkcję podczas wdechu

pełnią mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne.

Uczniowie przeprowadzili obserwację sposobu wentylacji płuc w swojej klasie, liczącej 15 dziewcząt i 15 chłopców. Na lekcji wychowania fizycznego zmierzyli u każdej osoby obwód klatki piersiowej osiągany podczas normalnego (płytkiego) wdechu. Zebrali dane i obliczyli średni wynik dla grupy dziewcząt oraz dla grupy chłopców. Okazało się, że średni obwód klatki piersiowej podczas wdechu jest u dziewcząt o 4 cm mniejszy niż u chłopców.

Oceń poprawność poniższych stwierdzeń dotyczących przeprowadzonej obserwacji. Napisz numer stwierdzenia i literę P, jeśli jest prawdziwe, lub literę F, jeśli jest fałszywe.
1. Dane dowodzą, że u dziewcząt w tej klasie dominuje oddychanie brzuszne, ponieważ średni obwód ich klatki piersiowej podczas wdechu był mniejszy niż u chłopców.
2. Z danych wynika, że wśród chłopców w tej klasie dominuje oddychanie piersiowe, ponieważ obwód ich klatek piersiowych podczas wdechu był większy niż u dziewcząt.
3. Dane nie potwierdzają ani nie zaprzeczają tezie, że u mężczyzn przeważa brzuszny typ wentylacji, a u kobiet – piersiowy, ponieważ należało w każdej grupie zmierzyć obwód klatki piersiowej zarówno podczas wdechu jak i podczas wydechu.

Zadanie 11. (0–2)

Przykładem substancji magazynowanej w organizmie człowieka jest glikogen. Największe ilości tego polisacharydu znajdują się w wątrobie i mięśniach szkieletowych. Jednak glikogen mięśniowy, mimo znacznej przewagi ilościowej nad glikogenem wątrobowym, nie stanowi głównej rezerwy węglowodanowej dla pozostałych narządów w organizmie człowieka.

Poniżej przedstawiono przeciętną zawartość glikogenu wątrobowego i mięśniowego u osoby dorosłej.

Glikogen wątrobowy: masa 75 g, udział masy glikogenu w masie gromadzących go narządów 13%

Glikogen mięśniowy: masa 450 g, udział masy glikogenu w masie gromadzących go narządów 1,5%

a) Wyjaśnij, z czego wynika niska, w porównaniu z wątrobą, zawartość procentowa glikogenu w mięśniach szkieletowych, chociaż gromadzą one dużo więcej tego cukru.

b) Wyjaśnij, dlaczego glikogen zmagazynowany w mięśniach szkieletowych nie stanowi głównej rezerwy węglowodanowej dla pozostałych narządów w organizmie człowieka.


Zadanie 12. (0–3)

W 2011 roku, w wyniku trzęsienia ziemi w Japonii, wiele psów straciło swoich właścicieli lub swój dom. Umieszczono je w schroniskach, gdzie badano poziom kortyzolu w ich moczu. Porównano wyniki uzyskane u psów z terenów objętych katastrofą (Fukushima) i psów z terenów, których katastrofa nie dotknęła (Kanagawa).
Zmiany poziomu kortyzolu (w nanogramach na miligram moczu) w obu grupach, od dnia katastrofy, przedstawiono poniżej.

Fukushima: w dniu katastrofy 320, tydzień po katastrofie 210, cztery tygodnie po katastrofie


i później około 170.

Kanagawa: w dniu katastrofy 23, tydzień po katastrofie 27, cztery tygodnie po katastrofie


i później około 25.

a) Wyjaśnij, dlaczego poziom kortyzolu był podwyższony u psów z terenów zniszczonych


w wyniku trzęsienia ziemi w porównaniu z grupą kontrolną. W odpowiedzi uwzględnij rolę tego hormonu w organizmie.

b) Określ tendencję zmian poziomu kortyzolu w pierwszych czterech tygodniach od katastrofy u badanych psów z Fukushimy.


c) Napisz, który z wymienionych potencjalnych efektów fizjologicznych na pewno nie będzie skutkiem długotrwałego utrzymywania się kortyzolu we krwi.

A. Zmniejszenie produkcji przeciwciał.

B. Zwiększenie stężenia glukozy we krwi.

C. Przyspieszenie glikogenogenezy.

D. Przyspieszenie glukoneogenezy.




Zadanie 13. (0–3)

Feromony to chemiczne cząsteczki sygnałowe umożliwiające komunikację między osobnikami tego samego gatunku, uwalniane do środowiska zewnętrznego i działające w bardzo niewielkim stężeniu. Poznanie chemicznej budowy feromonów pozwoliło na ich wykorzystanie w biologicznej walce z niektórymi owadami, np. do zwalczania korników stosuje się pułapki z feromonami agregacyjnymi, które przywabiają osobniki obu płci. Pułapki z feromonami płciowymi stosuje się między innymi do zwalczania moli ubraniowych oraz niektórych motyli będących szkodnikami lasów, np. brudnicy mniszki.

Dymorfizm płciowy u wielu gatunków motyli nocnych przejawia się między innymi tym, że czułki samców są znacznie większe niż czułki samic. Na czułkach tych motyli występują liczne receptory chemiczne.

a) Uzasadnij, podając dwa argumenty, zaletę stosowania pułapek feromonowych jako środków walki biologicznej w porównaniu ze środkami owadobójczymi.

b) Wyjaśnij znaczenie przystosowawcze dużych czułków u samców motyli nocnych.

Zadanie 14. (0–5)

W populacjach owadów społecznych, do których należy pszczoła miodna, występują formy różniące się sposobem zachowania, cechami morfologicznymi i fizjologicznymi. Przeciętna pszczela rodzina składa się zwykle z jednej matki, kilkuset lub więcej trutni i kilkudziesięciu tysięcy robotnic, nie licząc jaj, larw i poczwarek. Królowa roju jest prawie dwukrotnie większa od robotnicy i nie ma narządów umożliwiających zbieranie pokarmu, budowanie gniazda i karmienie larw. Jej zadaniem jest odbycie jedynego w życiu lotu godowego
z trutniami i składanie jaj, z których wykluwa się cała reszta roju. Z niezapłodnionych jaj wykluwają się samce pszczoły – trutnie, a z zapłodnionych – pszczoły robotnice.

Niektóre z larw wyklutych z zapłodnionych jaj mogą zostać w przyszłości matkami (gdy w ulu zabraknie królowej).

W ostatnich latach na całym świecie obserwuje się masowe wymieranie pszczół. Jedną z prawdopodobnych przyczyn mogą być zmiany środowiska spowodowane działalnością człowieka.

a) Określ znaczenie opisanego w tekście zróżnicowania osobników tego samego gatunku dla funkcjonowania społeczności pszczół.

b) Określ ploidalność komórek somatycznych podanych niżej form pszczół (1–3). Obok numeru osobnika napisz 1n lub 2n.

1. królowa roju


2. pszczoła robotnica
3. truteń

c) Podaj nazwę podziału komórkowego, jaki zachodzi w komórkach:

1 trutnia podczas wytwarzania plemników,

2. królowej roju podczas wytwarzania gotowych do zapłodnienia jaj.

d) Określ, jaki procent identycznego DNA (pomijając mutacje) ma przeciętnie w stosunku do królowej roju (matki):
1. robotnica
2. truteń
W odpowiedzi obok numeru osobnika wpisz wartość procentową.

e) Wyjaśnij, uwzględniając znaczenie pszczół w przyrodzie, dlaczego ich masowe wymieranie może przyczynić się do zmian w składzie gatunkowym flory i fauny w danym ekosystemie.

Zadanie 15. (0–2)

Większość płazów ginie w krótkim czasie po umieszczeniu w wodzie morskiej. Istnieje jednak wyjątek – żaba morska Fejervarya cancrivora, która we krwi zatrzymuje dużą ilość mocznika.

a) Wyjaśnij, dlaczego płazy innych gatunków giną w wodzie morskiej. W odpowiedzi uwzględnij budowę skóry płazów.

b) Wykaż związek między wysokim stężeniem mocznika we krwi a przystosowaniem żaby Fejervarya cancrivora do życia w wodzie morskiej.


Zadanie 16. (0–2)

Podczas gdy większość ludzi nie może zatrzymać oddechu na więcej niż dwie lub trzy minuty ani pływać bez aparatu do nurkowania na głębokości przekraczającej 20 m, foka Weddella z Antarktydy nurkuje na głębokość do 500 m i pozostaje tam nawet przez około 20 min.

Poniżej przedstawiono rozmieszczenie tlenu (w procentach całkowitej ilości tlenu
w organizmie) u człowieka i u foki Weddella (ale nie wiemy, którego ssaka oznaczono jaką literą).

Ssak A: płuca 5%, krew 70%, mięśnie 25%

Ssak B: płuca 36%, krew 51%, mięśnie 13%

Podaj, którą z liter (A czy B) oznaczono fokę Weddella.


Uzasadnij wybór dwoma argumentami odnoszącymi się do przystosowania foki
do głębokiego nurkowania i długiego przebywania pod wodą.

Zadanie 17. (0–2)

Istnieje ścisła zależność pomiędzy występowaniem w środowisku pewnych gatunków roślin a hamowaniem wzrostu i rozwoju innych organizmów. Istota tego typu oddziaływań polega na wytwarzaniu i uwalnianiu do środowiska związków o charakterze allelopatycznym. Substancje te przedostają się do atmosfery pod postacią olejków eterycznych, mogą być też wypłukiwane z liści tych roślin podczas deszczu lub wydzielane są z ich korzeni bezpośrednio do roztworu glebowego. Zjawisko to spotykane jest zarówno w uprawach polowych, jak
i w naturalnych ekosystemach, np. wśród rozmieszczonych równomiernie roślin pustynnych.

a) Wyjaśnij, dlaczego niektóre gatunki roślin działają hamująco na wzrost i rozwój osobników innych gatunków, które w danym ekosystemie żyją w ich bezpośrednim sąsiedztwie.

b) Podaj przykład takiego sposobu praktycznego zastosowania tego zjawiska w uprawie roślin, który nie będzie negatywnie wpływał na środowisko naturalne. Odpowiedź uzasadnij.

Zadanie 18. (0–2)

W procesie transkrypcji uczestniczy cząsteczka polimerazy RNA zależnej od DNA.

a) Jakie cząsteczki wchodzą jako substraty do reakcji katalizowanej prze polimerazę RNA zależną od DNA.

b) Określ, które z wymienionych niżej funkcji pełni polimeraza RNA zależna od DNA podczas procesu transkrypcji w komórkach eukariontów. Obok numeru funkcji (1–3) napisz literę T, jeśli polimeraza RNA tę funkcję pełni, lub literę N jeśli polimeraza RNA tej funkcji nie pełni.
1.Rozplatanie cząsteczki DNA na odcinku ulegającym transkrypcji.
2.Naprawianie błędów – usuwanie niewłaściwych nukleotydów w syntezowanej nici mRNA.
3.Wycinanie fragmentów z RNA po zakończeniu jego syntezy.

Zadanie 19. (0–4)


W wyniku procesu transkrypcji i obróbki potranskrypcyjnej genu α–tropomiozyny
w różnych typach komórek ciała człowieka, czytających ten gen, powstają nieco inne cząsteczki mRNA.

a) Podaj znaczenie wymienionych niżej określeń dotyczących budowy genu, jego transkrypcji i obróbki potranskrypcyjnej powstałego na jego podstawie pre-mRNA.


1. eksony to…
2. introny to…
3. transkrypcja to …
4. splicing (składanie genu) to…

b) Podaj, na czym mogą polegać różnice w obróbce potranskrypcyjnej pre-mRNA genu


α–tropomiozyny w różnych typach komórek (proces powodujący te różnice nazywany bywa alternatywnym splicingiem).

c) Oceń, czy omówiona sytuacja, dotycząca ekspresji genu α–tropomiozyny, dowodzi słuszności tezy „gen to fragment DNA kodujący sekwencję aminokwasów jednego białka (łańcucha polipeptydowego)”. Odpowiedź uzasadnij.

Zadanie 20. (0–2)
Poniżej podano (1-5) elementy opisu hipotetycznych wydarzeń ewolucyjnych, które miałyby doprowadzić do pojawienia się i utrwalenia nowej cechy gatunkowej – żółtej barwy ciała pustynnych chrząszczy. Nie wszystkie one są zgodne z założeniami przedstawionymi przez K. Darwina w jego teorii ewolucji.

1. Pojawienie się wśród zielonych chrząszczy, żyjących na pustyni, osobników o barwie żółtej, w wyniku przypadkowej zmiany ewolucyjnej.


2. Uzyskanie przewagi liczebnej przez żółte chrząszcze nad zielonymi.
3. Osiedlenie się na pustyni zielonych chrząszczy pochodzących z lasu.
4. Pojawienie się wśród zielonych chrząszczy, żyjących na pustyni, osobników o barwie żółtej w celu lepszego przystosowania do warunków środowiska (żółty kolor piasku).
5. Zwiększona przeżywalność osobników o żółtej barwie w wyniku lepszej ochrony przed rozpoznaniem przez ptaki drapieżne.

a) Ustal prawidłową kolejność hipotetycznych wydarzeń zgodnie z założeniami teorii ewolucji Darwina, z pominięciem numeru tego elementu opisu, który nie jest zgodny z tymi założeniami.

b) Podaj nazwę czynnika ewolucji, którego działanie opisano w punkcie 5.

Zadanie 21. (0–1)

W ewolucji człowieka zachodziły rozmaite zmiany budowy, fizjologii i zachowań.

Uporządkuj w kolejności chronologicznej pojawienie się w antropogenezie wymienionych niżej cech (1-4).


1. Używanie prostych narzędzi kamiennych.
2. Przejście od koczowniczego do osiadłego trybu życia.
3. Przywiedzenie palucha do osi stopy.
4. Używanie narzędzi wieloelementowych, zbudowanych z różnych materiałów, np. łuk
i strzały.

Zadanie 22. (0–3)

Poniżej wymieniono dziesięć gatunków leśnych ssaków Europy i Kanady, różniących się wielkością i sposobem odżywiania się.
wilk, łoś, jeleń, ryś, sarna, zając, lis, mysz leśna, polnik, łasica

a) Pogrupuj te gatunki na:

1. roślinożerne
2. drapieżne

b) W każdej z grup (roślinożernych i drapieżnych) wskaż gatunek o największym


i najmniejszym zagęszczeniu.

c) Wyjaśnij, dlaczego średnie zagęszczenia gatunków drapieżnych muszą być niższe


od średnich zagęszczeń gatunków roślinożernych, mających zbliżoną wielkość osobników.




©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość