Ciekawy świat ptakóW



Pobieranie 56.13 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar56.13 Kb.
CIEKAWY ŚWIAT PTAKÓW

Ptaki stanowią jedna z najliczniejszych gromad, zaliczanych do kręgowców. Obecnie znanych jest prawie 9 tyś gatunków. Są to najmłodsze pod względem ewolucji kręgowce, które w bardzo krótkim czasie potrafiły opanować wszystkie środowiska i kontynenty. Ich ekspansja stała się możliwa dzięki uzyskaniu stałocieplności i osiągnięciu umiejętności lotu. Gromada ta posiada bardzo szeroki obszar zasięgu. Najdalej na biegunie południowym występują pingwiny. Ptaki żyją także na bardzo dużych wysokościach, dochodzących nawet do 7 tyś metrów. Niektóre gatunki spotykamy także na obszarach pustynnych a także na wyspach oceanicznych, na których nie ma innych kręgowców. A więc ogólnie rzecz biorąc ptaki możemy spotkać wszędzie tam, gdzie panują przynajmniej minimalne warunki życiowe. Prawie wszystkie ptaki posiadają zdolność latania. Obecnie znane są tylko nieliczne gatunki pozbawione tej umiejętności pingwiny, strusie itp. Aby stało się możliwe opanowanie powietrza, konieczne było wykształcenie pewnych przystosowań

Ptaki mają najbardziej wydajne płuca w królestwie zwierząt. Gdy oddychają, powietrze nie jest wdychane - jak u ludzi - do pęcherzyków płucnych, gdzie miesza się ze starym, zużytym powietrzem, lecz dostaje się przez płuca do worków powietrznych. Przy wydechu przechodzi po raz drugi przez płuca i ponownie oddaje tlen. Dzięki temu ptakom w czasie lotu nigdy nie brakuje tchu i wiele z nich może sobie pozwolić na śpiew w locie. U niektórych gatunków temperatura ciała wynosi 44'C (dla człowieka śmiertelna). U ptaków nie dzieje się to kosztem długości życia. Małe ptaki, które w klatce żyją do 15 lat, na wolności żyją kilka lat. Wielkie sępy pod opieką człowieka żyją prawie 100 lat. Orły i sępy żyjąc na wolności mogą osiągać wiek do 40 lat. Wysoką temperaturę ciała ptaki utrzymują dzięki upierzeniu. Mogą one, zależnie od potrzeby, napuszyć pióra, ułożyć je ciasno lub tak nastroszyć, że wiatr chłodzi im skórę. Wiele ptaków regularnie natłuszcza lub pudruje pióra, co sprawia, że w czasie deszczu woda spływa po nich kroplami, a po nurkowaniu ptak pozostaje suchy. Pióra wykluczają jednak istnienie gruczołów potowych. Dlatego ptaki nie pocą się w upały, lecz zieją z otwartymi dziobaci. Grube warstwy tłuszczu byłyby zbyt dużym obciążeniem przy lataniu, więc niewiele ptaków gromadzi zapasy tłuszczu w swoich organizmach

Większość ptaków to wiecznie ruchliwe, bardzo aktywne stworzenia z wyczulonymi zmysłami i szybkim refleksem. Krogulec, który mknie wśród drzew gęstego lasu z szybkością 100 km/h, wykonuje nagłe zwroty z największą precyzją. Przede wszystkim jednak ptaki mają zadziwiające oczy. Mały ptak widzi mniej więcej tak jak człowiek, chociaż jego oko, podobne do kamery małoobrazkowej, przyjmuje mniej informacji niż oko dużego ptaka, które należałoby porównać do kamery wielkoobrazkowej. Sowy, oprócz oczu wyłapujących nawet najmniejsze ilości światła, mają wyjątkowy słuch. Wyspecjalizowały się tak dalece, że niektóre mogą w ciemności dogonić i złapać przemykającą mysz. Zmysł powonienia u większości ptaków jest upośledzony, choć na przykład amerykańskie sępy znajdują padlinę, nawet gdy jej nie widzą. Zmył smaku, przynajmniej u owadożernych, jest słaby. Ptak stepowy szukając nasion nie może rozpoznać po smaku czy trzyma w dziobie coś do jedzenia czy nie. Wydaje się, że dopiero doświadczenie go uczy. Zdarza się, że ptak złapany i umieszczony w klatce umiera z głodu przed pełną miseczką pokarmu, ponieważ nie jadł go nigdy wcześniej



Szkielet ptaka utworzony jest przez lekkie ale wytrzymałe kości, które wewnątrz są puste (pneumatyczne). Prawo mechaniki mówi bowiem, że w strukturach o takiej samej średnicy, bardziej wytrzymała jest rurka niż belka. W układzie szkieletowym na uwagę zasługuje także czaszka, która ma podobnie jak pozostałe kości pneumatyczność. Dodatkowo kości czaszki są bardzo cienkie i misternie połączone poprzez szwy. Czaszka pozbawiona jest uzębienia, które mogłoby ciążyć przy unoszeniu się w powietrze. Do rozdrabniania pokarmu służy dziób.

Ich kończyny przednie przekształcone są w skrzydła. U ptaków występuje redukcja nadgarstka oraz palców. Występują u nich trzy palce, gdyż nastąpiła redukcja pierwszego palca ( patrząc w stosunku do kończyny pięciopalczastej). Kości przedniej kończyny łączą się w sposób umożliwiający ruch tylko w jednej płaszczyźnie skrzydła. Ptaki mogą tylko otwierać skrzydło lub je składać. Takie przekształcenie odgrywa ważną rolę w czasie lotu gdyż zapewnia znaczna statyczność. Ponieważ skrzydłami poruszają bardzo silnie wykształcone mięśnie, konieczne było wykształcenie na mostku charakterystycznej V- kształtnej struktury grzebienia.

Kończyny tylne także uległy przekształceniom i licznym modyfikacjom. Przede wszystkim uległy one wydłużeniu a ich masa, na która składają się mięśnie i kości, została skupiona w ich górnych częściach. Dzięki takiemu rozwiązaniu łatwiejsze jest poderwanie się do lotu. Te ptaki, które wzbijają się w górę z biegu, posiadają zazwyczaj dłuższe nogi. Zapewniają one bowiem znacznie szybsze osiągnięcie właściwej prędkości.

Aby wzbić się w górę oprócz szkieletu ważne jest także posiadanie odpowiednio silnych mięśni, dzięki którym możliwe jest poruszanie skrzydłami. U ptaków większość masy mięśniowej zgromadzona jest w okolicy tułowia. Największymi mięśniami u ptaków są mięśnie piersiowe, gdyż stanowią one nawet 30 procent całkowitej wagi ciała ptaka. Mięśnie te odgrywają rolę przy opuszczaniu skrzydeł. Przyczepione są do mostka a szczególnie do struktury nazywanej grzebieniem. Za podnoszenie skrzydeł odpowiedzialne są mięśnie podobojczykowe, które także leżą na mostku.

Ponieważ praca mięśni wymaga znacznej ilości energii konieczne stało się ulepszenie układu oddechowego. Ptaki oddychają płucami, jednakże płuca te różnią się znacznie od płuc ssaka. W obrębie oskrzeli występują rozgałęzienia głównych przewodów oddechowych. Tchawica przechodzi po stronie brzusznej w kuliste rozszerzenia, nazywane przedsionkami. Od tych struktur odchodzą rurki łączące je z brzusznymi workami powietrznymi. W tych strukturach gromadzone jest powietrze zapasowe, które odgrywa pomocniczą rolę w oddychaniu, szczególnie w momencie lotu, kiedy to potrzebna jest większa ilość energii.

U ptaków występuje kilka par worków powietrznych. Wyróżniamy worki szyjne, piersiowe, przednie, piersiowe tylne oraz worek podwidełkowy. Struktury workowe wnikać mogą pomiędzy niektóre narządy i szczeliny oraz do niektórych kości pneumatycznych. Rolą powietrza w workach oprócz oddychania jest także ogrzewanie ciała oraz regulowanie jego masy. Kolejne oskrzela przechodzą w system rurek, aż do rurek oskrzeli trzeciego rzędu. Te struktury ostatecznie przechodzą w oskrzeliki, otoczone pęcherzykami płucnymi, które są bardzo dobrze unaczynione. Sposób oddychania ptaka zależy od tego czy jest on w spoczynku czy też znajduje się w powietrzu. Jeśli ptak znajduje się na lądzie sposób wentylacji jego płuc bardzo przypomina oddychanie innych kręgowców i polega na rozszerzaniu i zwężaniu klatki piersiowej. Mechanizm ruchu klatki zależy od ruchu mostka. W czasie lotu taki ruch jest niemożliwy, dlatego ze mięśnie piersiowe zaangażowane są w ruchy skrzydłami, wentylacja płuc odbywa się wówczas dzięki workom powietrznym. W czasie uniesienia skrzydeł następuje rozciągnięcie worków powietrznych, które napełniają się powietrzem, przechodzącym przez płuca. Przy opuszczeniu skrzydeł powietrze jest wyciskane z worków i ponownie poprzez płuca wydostaje się na zewnątrz. Wbrew pozorom w workach płucnych nie ma wymiany tlenu, gdyż nie ma tu właściwego ukrwienia. Pojemność tych struktur znacznie przewyższa pojemność płucną, dzięki czemu tylko niewielka część tlenu z przechodzącego do worków powietrza zostaje wykorzystana. Pozostały tlen zużywany jest w czasie wycofywania powietrza z worków na zewnątrz. Cały proces nosi nazwę podwójnego oddychania. Niezwykle istotne w tym mechanizmie przepływu powietrza jest to, że im szybsze poruszanie skrzydłami, tym intensywniejsza cyrkulacja.

Intensywniejsza wymiana gazowa wymagała także znacznie lepszego systemu krążeniowego. Serce ptaków jest czterodziałowe. Dzieli się ono na część lewą oraz prawą, z których każdą odpowiednio nazywamy tętniczą i żylną. Oba rodzaje krwi nie mieszają dzięki takiemu podziałowi ze sobą. Takie rozwiązanie może być przyczyną zwiększenia szybkości przemiany materii. Przystosowania do szybszego metabolizmu występują także w budowie biochemicznej krwi. Krew ptaków posiada znacznie większą liczbę erytrocytów. Dodatkowo erytrocyty te są mniejsze a ich hemoglobina wykazuje słabe powinowactwo tlenowe. Dzięki takiemu rozwiązaniu oddawanie tlenu jest znacznie szybsze. Kolejnym skutkiem tego mechanizmu jest podniesienie temperatury ciała ptaka. Jest ona w porównaniu do innych kręgowców bardzo wysoka , gdyż dochodzi nawet do 45 stopni Celsjusza.

Przystosowania do lotu występują także w układzie wydalniczym. W grupie ptaków występuje znaczna redukcja dróg moczowych oraz pęcherza moczowego. Substancje szkodliwe wydalane są w postaci kryształów kwasu moczowego. Płynny mocz dodatkowo mógłby obciążać ciało nie tylko pod względem ciężaru ale działał by także niekorzystnie na gospodarkę wodną, która w czasie długiego lotu musi być bardzo oszczędna. Tak wysoka temperatura ciała sprzyja bowiem szybkiemu wyparowywaniu wody, która staje się wówczas niezwykle cenna.

Same przystosowania w narządach wewnętrznych nie są wystarczające aby ptak mógł poderwać się do lotu. Konieczne jest posiadanie odpowiedniej powierzchni nośnej. Stanowią ją przednie kończyny, które okrywają pióra, które wykazują znaczny stopień zróżnicowania. Pióra umożliwiają uzyskanie plastyczności ruchów w czasie lotu. Pióra, tak jak włosy u ssaków lub łuski u gadów, zbudowane są z substancji białkowej. Wyrastają one z brodawek skórnych. Pióro składa się z centralnie położonej osi, z której wyrastają na boki wąskie, rogowe listewki, zwane promieniami. Promienie dzielą się na promyki zaopatrzone w małe haczyki. Przy pomocy tych haczyków promyki łączą się ze sobą, tworząc gładkie, elastyczne powierzchnie zwane chorągiewkami - są dwie chorągiewki: zewnętrzna i wewnętrzna. Pióra lotek są asymetryczne - ich chorągiewka zewnętrzna jest węższa niż chorągiewka wewnętrzna. Część osi pióra wyrastająca ze skóry, dochodząca do chorągiewki, nazywa się dutką, reszta osi o czworokątnym przekroju nosi nazwę stosiny. Dutka jest rurką wypełnioną delikatnymi rogowymi łuskami (tzw. duszą). Przez całą długość stosiny, po jej brzusznej stronie biegnie rowek. Stosina wypełniona jest rdzeniem z licznymi przestrzeniami powietrznymi

W zależności od położenia na ciele pióra możemy odpowiednio podzielić na:



  • Pióra konturowe -pokrywają ciało ptaka, zachodząc na siebie dachówkowato i nadając mu odpowiedni, opływowy kształt.

  • Pod piórami konturowymi znajdują się pióra puchowe, mające zredukowaną stosinę i miękkie promienie, wyrastające wprost z dutki. Ich promyki pozbawione haczyków nie łączą się ze sobą. Pióra puchowe pełnią rolę izolacyjną.

  • Na brzegu skrzydła w części tylnej znajdują się lotki.

  • Pióra wyrastające z ogona noszą nazwę sterówek. Pióra te spełniają rolę steru. Lotki i sterówki są piórami sztywnymi i dużymi, a ich zadaniem jest stworzenie powierzchni nośnej, umożliwiającej ptakom aktywne latanie. Pióra strusi i pingwinów zostały zredukowane do samych tylko stosin, zatraciły promienie i promyki, co upodabnia je do włosów ssaków. Pióra sów i lelków są pokryte specjalnymi, delikatnymi włoskami, co sprawia, że lot tych ptaków jest bezszelestny.

  • U papóg żako i kakadu oraz u czapli wyrastają specjalne pióra, które bardzo łatwo się kruszą. Noszą one nazwę piór pudrowych i są pomocne w pielęgnacji piór. Ptaki, krusząc dziobami pióra pudrowe, rozprowadzają powstały proszek po brudnych miejscach.

Ptasie pióra spełniają ważną rolę w utrzymaniu odpowiedniej ciepłoty ciała. Kiedy jest zimno, ptaki stroszą pióra tak, że ich końce się stykają, tworząc izolacyjną warstwę powietrza zapobiegającą wychłodzeniu ciała. Kiedy ptakom jest za gorąco, podnoszą pióra tak, aby ich końce się nie stykały, co umożliwia swobodną wymianę ciepła z otoczeniem i zapobiega przegrzaniu. Dodatkowo pióra, poza tym że zapewniają stałą temperaturę ciała, nadają ciału bardzo opływowy kształt, który jest bardzo istotny w czasie lotu.

U wielu gatunków ptaków występują pióra ozdobne. Przybierają one różne kształty i mają różne zabarwienie. Pełnią one ważną rolę w okresie godowym przy doborze partnerów.

Barwa upierzenia ptaków spełnia często rolę ochronną, maskującą je w otoczeniu. U wielu gatunków ptaków (np. u bażanta) występuje dymorfizm płciowy w ubarwieniu. Oznacza to, że obie płcie różnią się barwą upierzenia. Z reguły samce są barwnie upierzone, natomiast samice przyjmują barwy ochronne. U wielu gatunków ptaków, u których obie płcie ubarwione są jednakowo, obserwuje się sezonowe zmiany barwy upierzenia. Pióra są co jakiś czas wymieniane. Stare pióra wypadają, a na ich miejscu wyrastają nowe. Zjawisko to nazywa się pierzeniem. Niektóre gatunki ptaków (np. gęsi) pierzą się raz w roku, inne (np. niektóre gatunki kaczek) - 2 razy.

Ptaki czyszczą pióra z brudu oraz stosują również bardzo ważny zabieg - wygładzanie. Gdy struktura pióra zostaje rozerwana, ptaki, przesuwając dziobami po uszkodzonych powierzchniach zbliżają do siebie promyki, które za pomocą haczyków ponownie łączą się w gładką całość. Toaleta piór obejmuje również natłuszczanie stosowane przez gatunki wodne (np. przez kaczki). Gruczoł kuprowy kaczki wytwarza specjalną, tłustą wydzielinę, którą ptak rozprowadza dziobem po piórach. Zabieg ten sprawia, że pióra nie nasiąkają wodą, a wilgoć nie przenika do skóry. Ptaki żywiące się rybami, nie mające gruczołów z wydzieliną do natłuszczania piór muszą suszyć pióra. Na przykład kormorany po polowaniu na ryby siedzą na gałęziach z rozpostartymi skrzydłami tak długo, aż pióra wyschną.

Ptaki mają też sposoby na pozbycie się pasożytów piór i skóry. Na przykład gawrony chętnie siadają przy mrowisku i pozwalają mrówkom swobodnie chodzić po sobie. Mrówki obficie spryskują skórę i pióra mrówczą wydzieliną, której głównym składnikiem jest kwas mrówkowy. Kwas mrówkowy jest naturalnym środkiem niszczącym pasożyty skóry i piór. Podobną rolę spełnia dym. Niektóre ptaki chętnie przelatują przez dym, aby wypłoszyć spomiędzy piór uciążliwe pasożyty.

Ptaki możemy podzielić na:

Gniazdowniki - których pisklęta są po wykluciu niedołężne i wymagają opieki rodziców, w związku z czym dłuższy czas spędzają w gnieździe. Gniazdowniki najczęściej wykluwają się nagie (bez upierzenia) i ślepe, czasami są pokryte rzadkim puchem. Nie potrafią same zdobywać pożywienia i są całkowicie uzależnione od pomocy dorosłych ptaków, które je ogrzewają i karmią. Gniazdowniki wykluwają się na wcześniejszym etapie rozwoju osobniczego (zwłaszcza rozwoju mózgu) niż zagniazdowniki. Żółtko w jajach tych gatunków stanowi 15-27% masy. Do gniazdowników należą m.in. ptaki drapieżne, wróblowe, gołębiowate i dzięciołowate.

Zagniazdownik - których pisklęta bardzo szybko po wykluciu z jaja są zdolne do samodzielnego życia i nie przebywają w gnieździe. Są one pokryte gęstym puchem, sprawnie chodzą, biegają (niektóre także pływają), potrafią utrzymać stałą temperaturę ciała. Opuszczają gniazdo w trakcie pierwszego dnia od wyklucia i samodzielnie zbierają pokarm (wskazywany przez rodziców). Samice przez pewien czas prowadzą je, chronią przed napastnikami i ogrzewają pod skrzydłami. Zagniazdowniki wykluwają się na późniejszym etapie rozwoju osobniczego (zwłaszcza rozwoju mózgu) niż gniazdowniki. Żółtko w jajach tych gatunków stanowi 30-40% masy. Typowymi zagniazdownikami są: kaczki, gęsi (w tym łabędzie), kury. Pisklęta tylko około 20 gatunków ptaków od momentu wyklucia nie korzystają z pomocy rodziców (mogą ich nawet nie widzieć), są w pełni zdolne do samodzielnego życia, niektóre już w ciągu pierwszego dnia potrafią fruwać.

Wszystkie ptaki składają jaja. Chociaż z pozoru jaja wyglądają na bardzo delikatne, ich owalny kształt sprawia, że są mocne i mogą wytrzymać znaczne naciski. Samica składa jaja tuż po zapłodnieniu, ponieważ są za ciężkie i zbyt kłopotliwe do przenoszenia. Składa je w gnieździe chronionym przed drapieżnikami i gdzie panuje ciepło wystarczające do rozwoju embriona. Różne gatunki składają inną liczbę jaj: pingwiny zwykle jedno, a sikorki modre około 18-19.



Konstrukcje ptasich gniazd to jedne z najciekawszych budowli w królestwie zwierząt. Każdy z gatunków ma swoje własne, niezwykłe techniki budowlane. Niektóre ptaki budują maleńkie i tak dobrze ukryte gniazdka, że nie znajdzie ich nawet najbardziej wytrwały myśliwy. Inne z kolei konstruują olbrzymie, dobrze widoczne gniazda, których zawzięcie bronią przed każdym intruzem. Gniazda łabędzi mają średnicę kilkudziesięciu centymetrów. Afrykańska waruga buduje olbrzymie gniazda w kształcie kopuły o wadze do 50 kilogramów. Budowa takiego gniazda trwa kilka tygodni. Do budowy gniazd ptaki wykorzystują najprzeróżniejsze materiały. Niektóre gatunki budują rodzinne gniazda wśród gałęzi drzew i krzewów. Można je najczęściej zobaczyć ukryte w żywopłotach i ogrodach. Inne budują swoje domy z liści, piór, mchu, gliny, porostów, nawet kawałków folii aluminiowej. Malutkie jerzyki z Południowo-Wschodniej Azji budują gniazda całkowicie z własnej wydzieliny ślinowej. Te „jadalne” gniazdka można znaleźć w skalnych jaskiniach.

Nie wszystkie ptaki budują gniazda. Kukułka ale również takie ptaki jak starzyki czy miodowody wykorzystują gniazda innych ptaków. Samice kukułki szybko wlatują do upatrzonego gniazda, wyrzucają jedno jajo właścicielki i natychmiast składają jedno swoje, tego samego kształtu, wielkości i koloru.

Natomiast pingwiny cesarskie w ogóle nie zaprzątają sobie głowy gniazdami. Składają pojedyncze jajo bezpośrednio na śniegu i wysiadują, ogrzewając ciepłem swego ciała. Po złożeniu jaj w gnieździe jedno z rodziców zajmuje się ich wysiadywaniem. Musi utrzymać odpowiednią temperaturę niezbędną do rozwoju embriona. Okresy inkubacji trwają różnie, zależnie od gatunku. Niektóre pisklaki wykluwają się już po 11 dniach. Młode pingwiny cesarskie wychodzą na świat dopiero po 60 dniach. Kiedy pisklęta są gotowe do wyklucia, rozbijają dziobem skorupę jaja. Pisklaki z jednego lęgu mogą przyjść na świat jednocześnie lub w ciągu kilku kolejnych dni. Kiedy pisklęta wyklują się z jaj, są w pełni uzależnione od swoich rodziców, którzy muszą zapewnić im pożywienie i odpowiednią temperaturę w gnieździe. Zwykle jedno z rodziców pilnuje piskląt, a drugi ptak wyrusza na poszukiwanie pożywienia. U niektórych gatunków, takich jak sójki błękitne, samice spędzają większość czasu opiekując się potomstwem, a samiec szuka pożywienia i regularnie powraca do gniazda, aby nakarmić matkę i pisklęta.



Często pisklęta rywalizują między sobą o względy rodziców. Bywa tak, że najstarsze z piskląt zdobywa pozycję dominującą i chciwie pożera wszystko, kosztem rodzeństwa.
Możemy też dokonać innego podziału ptaków ze względu na środowisko życia lub zjadany pokarm:

  • Ptaki drapieżne-mają hakowaty dziób i silne, ostre szpony pozwalające na schwytanie i rozszarpanie ofiary. Potrafią szybować wysoko na niebie, mają duże i szerokie skrzydła lub wąskie, wygięte do tyłu jeżeli chwytają ofiarę w locie. Do ptaków drapieżnych zalicza się sowa. Większość sów poluje w nocy na drobne i bardzo płochliwe gryzonie. Ciało sowy pokryte jest miękkim upierzeniem, dzięki czemu może ona bezszelestnie się poruszać. Sowa posiada bardzo duże oczy, dzięki którym ptak ten posiada doskonały wzrok, a poza tym bardzo dobrze potrafi ocenić odległości. Sowy wokół oczu posiadają tzw. szlarę. Są to promieniście wyrastające pióra, które odbijają i przekazują do uszu dźwięki. Palce nóg uległy w tej grupie modyfikacjom polegającym na uzyskaniu przez nie znacznej zwrotności, która przydaje się w czasie chwytania zdobyczy. Ich ubarwienie jest ciemne, "maskujące", zlewa się z otoczeniem .

  • Ptaki wodne- potrafią nurkować. Należą do nich kaczki, gęsi, perkozy, łabędzie. Miedzy palcami w kończynie tylnej mają rozpiętą błonę pławną, która pomaga w pływaniu, duża ilość tkanki tłuszczowej chroni je przed utratą ciepła. Gruczoł kuprowy produkuje bardzo dużo wydzieliny, którą rozprowadzają po całym ciele. Jest to izolacja przed zamakaniem piór. U łabędzi, odżywiających się roślinami wodnymi występują długie szyje, które umożliwiają szeroki zasięg przeczesywania wody celem zdobycia pokarmu. Z kolei gęsi i kaczki za pomocą spłaszczonych dziobów wyciągają z jezior i stawów glony i małe bezkręgowce. Na dziobie kaczki występuje szereg rogowych płytek, dzięki którym zwierze to może łatwo odcedzać pożywienie z mułu. Podobne rozwiązanie występuje u mew i alk.

  • Ptaki brodzące- zamieszkują tereny podmokłe, porośnięte wysokimi trawami. Mają długie szyje i nogi, dzięki czemu mogą swobodnie brodzić po mokradłach. Palce u nóg są długie i cienkie. Derkacze wprawdzie latają słabo, ale potrafią szybko uciekać w wydreptanych przez siebie tunelach, nie poruszając przy tym trawą. W ten sposób chronią się przed napastnikiem. Czapla purpurowa potrafi upodobnić się do trzcin, stojąc nieruchomo tzw. słupkiem. Szyję i dziób ma wyciągniętą pionowo do góry. To również jest sposób maskowania. Do brodzących zalicza się również bociany, ibisy, flamingi, które odfiltrowują pokarm z wody dzięki specyficznej budowie dzioba.

  • Żyjące na morzu- jedynymi ptakami, które dobrze opanowały to środowisko życia są rurkonose. Na lądzie pojawiają się tylko na okres lęgowy. Przez resztę czasu spotkać je można na morzach i oceanach. Do tej rodziny należą albatrosy, nawałniki, nurce. Przez rurkowate nozdrza zewnętrze, wydalają sól. Polują wykorzystując hakowaty dziób do połowu głównie ryb.

  • Pingwiny Ptakami rybożernymi są pingwiny. Mają one na języku i na dziobie rogowe brodawki, dzięki którym możliwe jest utrzymanie śliskiej ryby oraz odwrócenie jej w czasie połykania. Kolejni rybożerny poradzili sobie w nieco inny sposób.

  • Żywiące się nektarem- mają wydłużone, proste dzioby, niekiedy zagięte na końcu i długi rozdwojony lub pędzelkowaty język. Umożliwia im to dostanie się do dna kielicha kwiatowego i pobranie nektaru. Takie przystosowania występują u miodojadów, nektarników i kolibrów. Dodatkowo te ostatnie potrafią obniżać swój metabolizm gdy brak jest pokarmu, potrafią również latać z prędkością 120 km/h, zawisać w miejscu i lecieć do tyłu dzięki rozbudowanym mięśniom piersiowym. Ptaki żywiące się głównie nektarem, mają długie języki ze szczecinkami, które pozwalają na wydobywanie nektaru z kwiatu. Kolibry, które jedzą głównie nektar posiadają bardzo długi dziób oraz wysuwany język. Charakterystyczne dla tych ptaków jest posiadanie umiejętności zawisania nad kwiatem oraz poruszania się do tyłu. Umiejętności te możliwe są, ponieważ skrzydła kolibra zdolne są do bardzo szybkiego ruchu co więcej możliwy jest on we wszystkich kierunkach.

  • Gołębie- odziedziczyły po swoich przodkach bardzo ważną cechę. Potrafią odszukiwać właściwą drogę. Przystosowanie to wykorzystano do hodowli gołębi pocztowych.

  • Ziarnojady Do tej grupy należą głównie wróblowate. Ptaki te przystosowały się do rozdrabniania pokarmu poprzez połykanie ziaren lub drobnych kamieni. Kamyczki te znajdują się w mięśniowej części żołądka. Przystosowaniem do pobieranego pokarmu jest także wykształcenie specyficznego i mocnego dzioba. Szczególnie przystosowanie to widać u krzyżodziobów. Dziób ptaków z tego gatunku jest lekko przekrzywiony, dzięki czemu można nim bardzo szybko rozłupywać szyszki. Wśród ptaków odżywiających się nasionami na uwagę zasługuje też grubodziób. Głowa tego ptaka zaopatrzona jest w bardzo potężny dziób, który bez żadnego problemu potrafi rozłupać pestki wiśni.

  • Owadożerne żywiące się owadami. Gatunkami tymi są przede wszystkim lelki, jaskółki i jerzyki. Ptaki te posiadają krótkie dzioby i szerokie otwory gębowe. Wokół nich znajduje się szereg szczecinek, które ułatwiają łowienie owadów Owadożercą jest także dzięcioł. Dzięcioły wydziobują pokarm( korniki) spod kory, uderzając dziobem o pień drzewa. Aby wydłubywać owady spod kory konieczny jest dłutowaty dziób. Jest on spłaszczony u nasady, a ku przodowi zwęża się. Górna część dzioba przypomina kształtem daszek, przez który środkiem przebiega znaczna krawędź.. Ponieważ dziób ten jest stale narażony na ścieranie się, stały jego wzrost warunkowany jest przez twardą masę rogową. Dzięcioł potrafi uderzać w korę ze znaczną siłą. Co ciekawe, przy tak silnym " waleniu" ptak ten nie doznaje żadnego urazu głowy. Możliwe jest to dzięki osadzeniu głowy na bardzo krótkiej szyi i poruszanie w czasie uderzania całym ciałem. Dodatkowo głowa w czasie uderzania jest amortyzowana, umożliwia to specjalna budowa czaszki oraz dzioba. Do wyciągania owadów z drzewa służy giętki, lepki i bardzo długi język. Na jego końcu znajduje się malutkie ostrze, które jest otoczone zadziorami ze szczecinkami. Taki język pozwala na dotarcie do krętych zakamarków i sprawne wyciągnięcie owadów, które zostają nabite na ostrze lub przyklejają się. Utrzymanie się w praktycznie pionowej pozycji na drzewie umożliwiają dzięciołowi charakterystyczne nogi. Posiadają one cztery palce z których jedna para skierowana jest ku przodowi a druga do tyłu. Zaczepienie się na drzewie możliwe jest dzięki mocnym i silnie zakrzywionym pazurom.

  • Takie ptaki jak wrony mają dzioby specjalnie przystosowane do zjadania prawie wszystkiego. Mogą jeść nie tylko owoce i nasiona, ale także owady, ryby, padlinę i małe ssaki.

Wędrówki

Wiele gatunków ptaków podejmuje wędrówki. Dlaczego niektóre ptaki migrują? Podstawową przyczyną jest brak pożywienia. Ptakom żyjącym w ciepłych krajach, położonych bliżej równika, pożywienia nie brakuje przez cały rok. Jednak dni w tych regionach są krótsze, tylko 12 godzin na samym równiku. Podczas poszukiwań jedzenia większość ptaków polega na zmyśle wzroku i krótki dzień ogranicza ich możliwości wykarmienia głodnych piskląt. Ptaki wędrowne przemieszają się więc na północ lub południe, do stref klimatu umiarkowanego, gdzie nie brakuje pożywienia, a dodatkową zachętą są dłuższe dni bliżej biegunów. Na wędrówki wyruszają różne gatunki ptaków, które czasami pokonują tysiące kilometrów. Najbardziej wytrwałym ptakiem wędrownym jest rybitwa popielata, która rozmnaża się na północ od koła podbiegunowego północnego i migruje prawie 18 tysięcy kilometrów do Antarktyki, kiedy północne lato zmienia się w zimę. Wiele gatunków kaczek, gęsi i łabędzi wędruje zimą z arktycznych regionów na południe, do Europy, Azji i Ameryki Północnej, aby wiosną znowu powrócić na północ i złożyć jaja. Nawet tak małe ptaszki jak kolibry wędrują po świecie. Kolibry zwyczajne lecą ponad 800 kilometrów z południowych wybrzeży Ameryki Północnej na meksykański Jukatan, gdzie podczas zimowych miesięcy żywią się nektarem kwiatowym. Biorąc pod uwagę ten aspekt biologii ptaków, możemy podzielić je na:



  • osiadłe - tj. te które przez cały rok przebywają w swojej ojczyźnie, gdzie się gnieżdżą, wywodzą lęgi i zimują. W związku z koniecznością zdobywania pożywienia odbywają w okresie jesienno-zimowym lokalne wędrówki, po czym powracają na swe lęgowiska. Do tej grupy ptaków zaliczamy np. trznadla, sikorę bogatkę, dzwońca, srokę, kuropatwę, cietrzewia, głuszca, jarząbka.

  • lęgowe - to te, które przylatują na wiosnę w celu odbycia lęgów (gnieżdżą się u nas i wychowują młode), a jesienią odlatują, przebywając od kilkuset do nawet kilkunastu tysięcy kilometrów. Zimują przeważnie w Afryce, Azji, a wiele gatunków w południowej i zachodniej Europie. Należą do nich: świergotek, skowronek borowy, wilga, bocian biały.

  • przelotne - ptaki, które swoją ojczyznę mają w krajach północnych lub wschodnich, zimują zaś na południu lub zachodzie. Przez Polskę przelatują w porze wędrówek sezonowych (wiosennych lub jesiennych), zatrzymując się na krótki okres czasu. Należ do nich np. myszołowy i żurawie.

  • zalatujące - te które na okres zimy przylatują do nas z północy i wschodu. Jest to tzw. grupa gości zimowych i należą do nich: gil, jemiołuszka, czeczotka, myszołów włochaty, tracz.

  • przypadkowo zalatujące - należą do nich nieliczne gatunki ptaków, które zalatują do nas zagnane burzami, wiatrami lub zabłąkane np. pelikan, ibis, albatros, sęp, flaming.

Naukowcy jeszcze nie do końca poznali wszystkie przyczyny i aspekty ptasich wędrówek. Twierdzą jednak, że duże znaczenie odgrywa długość dnia, kierunek i prędkość wiatru oraz przemiany hormonalne u ptaków. Naukowcy nie są też do końca pewni, jak te długodystansowe ptaki wędrowne znajdują drogę do swoich tymczasowych „domów”. Niektóre badania sugerują, że podczas lotu ptaki wykorzystują położenie słońca i gwiazd oraz zwracają uwagę na elementy krajobrazu. Inne, jak sugerują eksperci, lecą wzdłuż pola magnetycznego Ziemi, które wskazuje im drogę nad otwartą przestrzenią oceanów i pustyniami.

WYBÓR PARTNERA

Wybory partnera to jeden z najbardziej niezwykłych rytuałów ptasiego życia. Samice większości gatunków są bardzo wybiórcze i wybredne podczas poszukiwań partnera. Samce wykształciły niezwykle różnorodne sposoby imponowania swoim przyszłym towarzyszkom życia. Podczas precyzyjnie określonego w czasie okresu godowego samce większości gatunków robią wszystko, aby przyciągnąć uwagę samic. Wiele gatunków gromadzi się w dużych stadach w określonych miejscach, gdzie zawzięcie konkurują między sobą o względy określonej samicy. Dwa główne zmysły, wzroku i słuchu, odgrywają niezwykle ważną rolę podczas zalotów i łączenia się w pary.

Ptaki śpiewające, takie jak drozdy i słowiki, wykorzystują swoje charakterystyczne śpiewy do przyciągnięcia uwagi partnerek i do oznaczenia terytorium, gdzie potem złożą jaja. Samice różnie odpowiadają na te godowe śpiewy. Niektórym imponuje głośność śpiewu, inne zachwyca długość lub szczególna wariacja „pieśni” samca.

Samce wielu gatunków są bardzo kolorowo upierzone, a w okresie godowym często mogą poszczycić się rzucającymi się w oczy kompozycjami z piór. Im jaskrawsze i wyraziste ubarwienie, tym samiec jest atrakcyjniejszy dla samicy. Rajskie ptaki wiszą na gałęziach, aby w pełni wyeksponować swoje przepiękne pióra. Inne gatunki ptaków stosują bardziej wyszukaną taktykę podczas zalotów: dumnie kroczą albo szybko przemykają, albo nurkują z powietrza.

Niektóre samce (np. altanniki) budują bardzo misterne gniazda, aby zaimponować samicom, że są zdolne zapewnić im schronienie. Czasami nawet ozdabiają gniazda kwiatami, owocami i innymi jaskrawymi przedmiotami. Inne ptaki z kolei budują jak najwięcej gniazd, aby udowodnić swoje zaangażowanie w sprawy rodzinne. Niektóre potrafią zbudować za jednym razem ponad dwanaście gniazd.

Zagrożenia dla ptaków w Polsce

- wysoki stopień skażenia środowiska (wody, gleby, powietrza)


- stosowanie pestycydów w rolnictwie
- polowania i odstrzał gatunków, kłusownictwo
- intensywny i stale postępujący wyrąb lasów
- melioracje osuszające, melioracje dolin rzecznych 
- budowa tras komunikacyjnych przez tereny zamieszkałe przez ptaki  
- wzrost presji drapieżników np. lisa, tchórza, psa domowego
- opylanie lasów środkami chemicznymi
- wypalanie szuwarów i lasów
- dewastacja i zabudowa obrzeży zbiorników wodnych
- regulacja rzek
- nadmierna penetracja ludzka (niszczenie gniazd i płoszenie ptaków)
- zmiany klimatyczne
- antropogeniczne przeobrażenia siedlisk lęgowych
- budowa zbiorników zaporowych
- intensywna uprawa nadrzecznych łąk i pastwisk









©snauka.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna
Komunikat prasowy
przedmiotu zamówienia
najkorzystniejszej oferty
Informacja prasowa
wyborze najkorzystniejszej
warunków zamówienia
istotnych warunków
sprawie powołania
Regulamin konkursu
udzielenie zamówienia
przetargu nieograniczonego
zamówienia publicznego
Nazwa przedmiotu
Specyfikacja istotnych
modułu kształcenia
Rozporządzenie komisji
studia stacjonarne
wyborze oferty
Zapytanie ofertowe
Szkolny zestaw
Ochrony rodowiska
ramach projektu
prasowy posiedzenie
trybie przetargu
obwodowych komisji
zagospodarowania przestrzennego
komisji wyborczych
komisji wyborczej
Program konferencji
Wymagania edukacyjne
Lista kandydatów
szkoły podstawowej
która odbyła
Województwa ląskiego
Decyzja komisji
przedmiotu modułu
poszczególne oceny
Sylabus przedmiotu
szkół podstawowych
semestr letni
Postanowienia ogólne
przedsi biorców
produktu leczniczego
Karta przedmiotu
Scenariusz lekcji
Lista uczestników
Program nauczania
Projekt współfinansowany
Informacje ogólne
biblioteka wojewódzka
semestr zimowy