Strona główna

Co to jest prawo pozytywne, stanowione, formalne i podmiotowe?


Pobieranie 158.7 Kb.
Strona2/4
Data20.06.2016
Rozmiar158.7 Kb.
1   2   3   4

TWORZENIE PRAWA


Prawo współcześnie tworzone jest drogą stanowienia, albo w formie tzw. uznania. Podstawowym sposobem tworzenia prawa jest stanowienie prawa.

Stanowienie prawa jest to świadome i celowe działanie organów władzy państwowej w wyniku których powstają nowe normy prawne, normy których wcześniej nie było.

Prawo może być stanowione:



  • samodzielnie przez jeden organ władzy publicznej (jednoosobowy lub kolegialny)

  • współstanowione czyli gdy normy prawne powstają w wyniku decyzji dwu lub więcej organów np. dla ustanowienia ustawy niezbędne są decyzje Sejmu, Senatu i Prezydenta RP

  • prawo konsensualne lub kontraktowe powstaje w wyniku jednostronnej decyzji organu władzy publicznej ale w drodze porozumienia i układu zawartego między zainteresowanymi podmiotami. Tworzenie prawa w drodze zawierania umów (kontraktów, traktatów) jest rozpowszechnione w stosunkach międzynarodowych, w Polsce w stosunkach wewnętrznych tworzona jest część prawa pracy (w formie tzw. zbiorowych układów pracy)

Normy kompetencyjne określają warunki przy których spełnieniu proces stanowienia może zachodzić wyznaczają one jaki organ, w jakich sprawach, o jakiej mocy prawnej, w jakim trybie stanowić może normy prawne. Jeżeli powyższe warunki zostają spełnione decyzja staje się normą prawną.

Akty stanowienia prawa mają charakter perspektywny co oznacza że są zwrócone ku przyszłości. Konsekwencją tego jest również przyjęcie zasady, iż prawo nie powinno działać wstecz lex retro non agit



Konstytutowność czyli w akcie stanowienia wprowadzane są do systemu prawa lub usuwane zeń normy prawne. Stanowienie tworzy lub uchyla normy. Jego celem i skutkiem jest akt dekloratoryjny czyli obowiązywania norm już istniejących.

Drugim oprócz stanowienia prawa sposobem tworzenia prawa jest uznanie prawa



Uznanie prawa polega na uznaniu przez państwo jakiejś już istniejącej normy społecznej np. normy moralnej obyczajowej za normę prawną

    1. uznanie ( gdy istnieje norma społeczna a państwo nadaje jej charakter prawny)

-akt aprobaty

-akt zaliczenia (państwo opatrzy normę sankcją)



    1. uznanie reguły ( może zaistnieć uznanie uprzednie )

    2. precedens – jest wówczas gdy jakieś rozstrzygnięcie np. wyrok sądowy uprawnionego organu państwa przyjmuje się jako regułę postępowania przy rozstrzyganiu takich samych spraw. Precedens nie ma mocy stanowienia i źródła prawa. Ma zastosowanie przy zastosowaniu prawa ale nie przy stanowieniu.

    3. recepcja prawa- jest wówczas gdy państwo przyjmuje do stosowania jako obowiązujące normy prawne innego państwa lub organizacji państw.(Tutaj państwo przyjmuje to co uchwalił ktoś inny, w ten sposób wyzbywa się własnej suwerenności np. przyjęcie praw z Unii Europejskiej dobrowolnie w interesie obywateli.

    4. umowa- jest podstawowym sposobem tworzenia prawa międzynarodowego. W prawie wewnętrznym zakres umów jest ograniczony

Przepisów prawa jest bardzo dużo- dlatego dążymy do systematyzacji norm, aby łatwiej nam było się nimi posługiwać.

Normy systematyzacji:

  • unifikacja prawa (ujednolicenie prawa)

  • inkorporacja prawa – zebranie przepisów prawnych dotyczących jakiejś dziedziny działalności ludzkiej i wydanie go w ramach jednego zbioru. Może mieć charakter:

-urzędowy

-prywatny



  • Tekst jednolity aktu normatywnego jest wówczas gdy do danego aktu nazbiera się wiele zmian, to wówczas organ w drodze obwieszczenia wydaje akt normatywny. Nie jest to jednak źródłem prawa, jest tylko formą systematyzacji. Źródłem prawa są akty z których zostały one wytworzone.

  • Kodyfikacja prawa – polega na kompleksowym uregulowaniu stosunków społecznych w pewnej dziedzinie w drodze ustawowej czyli wydaje się jeden akt prawny który ma charakter kodeksu. prawo podatkowe-ordynacja podatkowa, lecz np. kodeks drogowy nie jest kodyfikacją jest to inkorporacja.

STOSOWANIE PRAWA



Przestrzeganie prawa- to świadome zachowanie adresatów norm prawnych, zgodnie z dyspozycją tych norm w warunkach ustalonych w hipotezach. Odnosi się zarówno do społeczeństwa jak i organów.

    1. Stosowanie prawa-to sformalizowane działanie kompetentnych organów państwa polegające na podejmowaniu decyzji władczych o charakterze indywidualnym, konkretnym. Stosować prawo mogą jedynie:

  • sądy

  • organy administracji publicznej i samorządowej

  • podmioty które sprawują określone funkcje

Stosowanie prawa ma na celu:

  • ustalenie istnienia jakiegoś stosunku prawnego i treści tego stosunku bądź jej braku pomiędzy stronami, czyli ma charakter deklaratoryjny- nie tworzy niczego nowego, a stwierdza jedynie istnienie między stronami stosunku prawnego o określonej treści.

  • stworzenie, zmianę lub zniesienie stosunku prawnego między stronami czyli ma charakter konstytutywny

Stosowanie prawa może być praktykowane według dwóch różnych ideologii. Wyróżnia się ideologię:

  • decyzji związanej czyli opartej na wartościach takich jak swobody obywatelskie, pewność prawa, legalizm działań władczych. Wartości te osiąga się poprzez określenie granic i sposobów działania podmiotów stosujących prawo i poparcia tych działań treścią norm prawnych. Same normy prawne nie podlegają ocenie, a zatem nie mają wpływu na treści rozstrzygnięcia.

  • Decyzji swobodnej oparta jest na wartościach takich jak celowość, skuteczność, sprawiedliwość czyli prawo tutaj nie jest jedynym wyznacznikiem rozstrzygnięć indywidualnych. Jest ono zatem przedmiotem oceny i korekty przy uwzględnieniu takich kryteriów jak celowość, słuszność, moralność, sprawiedliwość. W skrajnych przypadkach może to oznaczać uchylanie się od stosowania prawa.

Ustanowienie prawa-ma na celu zniesienie lub zmiany stosunku prawa. Ma charakter konstytutywny bo tworzy nową sytuacja prawną.

Stosowanie prawa –jest procesem ciągłym i przechodzi przez określone etapy:

  1. Ustalenie stanu faktycznego – poprzez postępowanie dowodowe trzeba te fakty ustalić prawdę materialną (głównie prawo karne i administracyjne), lub prawdę formalną (sądową) czyli obraz faktów zgodnie z faktycznym kształtem lub przebiegiem.

    1. Teoria swobodnego ustalenia dowodu (pozwala oddalić się)

    2. Teoria legalnego ustalenia dowodu czyli formalnej związanej (określa w jaki sposób dowody trzeba zbierać. Prawo wartościuje dowody np. dokumenty urzędowe (zaświadczenia).Dowody zbiera się zgodnie z prawem. Z ustaleniem dowodów łączą się zagadnienia domniemań:

        1. Domniemania faktyczne gdy stosujący prawo na podstawie wysokiego stopnia współwystępowania różnych fatów czyli w razie stwierdzenia istnienia jednego faktu wyciąga wniosek o istnieniu faktu innego np.na podstawie wydobywającego się z domu dymu domniemywa się istnienie pożaru

        2. Domniemania prawne gdy prawo nakazuje uznać za istniejący fakt, mimo tego iż został udowodniony inny fakt, mimo że nie ma pewności czy rzeczywiście on zaistniał np. domniemanie że mąż matki jest ojcem dziecka

        3. Fikcje prawne podobne są do domniemań i czasami celowo tworzone przez ustawodawcę który nakazuje stosującemu prawo przyjmować dla celów dowodowych pewien stan faktyczny, chociaż wiadomo że taki stan nie istnieje np. spadkobierca który spadek odrzucił, traktowany jest jak by nie dożył otwarcia spadku i zostaje wyłączony z dziedziczenia

  2. Ustalenie stanu prawnego (kwalifikacje prawne) – wybór przepisu prawnego tzw . kwalifikacja prawa, mówi o znalezieniu przepisu który odnosi się do stanu faktycznego

  3. Wyprowadzenie normy prawnej z przepisów – wykładnia prawa czyli interpretacja ustalonych przepisów tzn. Wydobycie z nich norm prawnych. Poprzez wykładnię ustala się sens i znaczenie reguł zawartych w przepisach prawa

  4. Dokonanie interpretacji tego prawa – ustalenie zwrotów i znaków oraz znaczenia ich. W drodze wykładni trzeba ustalić zakres.

  5. Subsumpcja - czyli podłożenie wyinterpretowanego prawa pod dany przykład prawny.

    1. Przykład unormowany - jeżeli podłożenie prawa pod dany przykład odbyło się poprawnie następuje ustalenie konsekwencji prawnej. Decyzja może być dobrowolna lub może odbyć się egzekucja administracyjna. Następnie występuje wykonanie rozstrzygnięcia czyli wyroku lub decyzji administracyjnej

    2. Przykład nie unormowany – gdzie przykład zbytnio nie pasuje do stanu prawnego, występuje wtedy konieczność korzystania ze sposobów wypracowanych przez dogmatykę i praktykę prawniczą nie zawsze logicznie poprawnych. Sposoby te to wnioskowanie przez analogię, oraz przy zastosowaniu metod interferencyjnych pozwalających na wyprowadzenie norm z innych ustalonych norm prawnych. Wybór wnioskowania w sytuacjach nie unormowanych oparty jest na wartościowaniu. Możemy wyróżnić analogię (czyli sytuacje podobne powinny pociągać za sobą podobne skutki):

        1. Analogia legis (analogia z ustawy) – polega ona na zastosowaniu do sytuacji nieuregulowanej stanu prawnego podobnej sytuacji nieuregulowanej. Czyli wychodzi się tu z założenia że sytuacje podobne powinny wywoływać podobne skutki. Analogia ta ma zastosowanie w prawie cywilnym i czasami w prawie administracyjnym, nie dopuszcza się zastosowania jej w prawie karnym.

        2. Analogia iuris (analogia z prawa) – polega ona na tym że wnioskujący odwołuje się do całokształtu unormowań w całym systemie prawa czyli do tzw. „ducha prawa” nie wyrażonego w tekstach prawnych, poszukując jakiejś nowej normy na której mógłby oprzeć swoje rozstrzygnięcie. Analogia iuris jeszcze bardziej oddala się od prawa niż analogia legis. Analogii iuris nie stosuje się w polskim prawie.

        3. Wnioskowanie z celu na środki polega na rozumowaniu że skoro prawo zezwala lub nakazuje osiągnięcie jakiegoś celu, to pozwala na skorzystanie ze środków, które do tego celu prowadzą np. użycie łodzi bez pozwolenia właściciela w celu ratowania tonącego. Środki te jednak muszą mieścić się w pewnych granicach czyli nie mogą być przez prawo zakazane oraz przedstawiać muszą mniejszą wartość niż cel.

        4. Rozumowanie z przeciwieństwa czyli przepisy prawne dają z jednej strony obowiązanie a z drugiej zaś przyzwolenie np. każdy kto osiąga dochód obowiązny jest zapłacić podatek dochodowy czyli wnioskując z przeciwieństwa, kto nie osiąga dochodów nie musi płacić podatku dochodowego. Wnioskowanie to jest dopuszczalne gdy przepis prawny posługuje się takimi zwrotami jak: „tylko”, „jedynie”, „wyłącznie”.

        5. Wnioskowanie a fortiori występuje w dwóch postaciach i dopuszczalne jest najczęściej gdy przepis prawny posługuje się zwrotem „ tym bardziej” lub ma charakter uprawniający lub zakazujący.

          1. Rozumowanie z uzasadnienia silniejszego na słabsze polega na tym że jeśli komuś można czynić więcej to na pewno można mu czynić mniej. Wnioskowanie to dotyczy uprawnień np. jeżeli wolno jest zerwać wszystkie owoce w sadzie to na pewno można zerwać same jabłka

          2. Rozumowanie z uzasadnienia mniejszego na większe polega na tym że jeśli komuś nie wolno czynić mniej to tym bardziej nie wolno mu czynić więcej. Jest to wnioskowanie dotyczące obowiązków. Na przykład jeżeli nie wolno przechodzić przez czyjeś pole, to na pewno nie wolno na nim również grać w piłkę.

Luka w prawie czyli brak w przepisach prawnych co do którego na podstawie tych przepisów należy sądzić że ustawodawca powinien uregulować dany stosunek społeczny. Przyczyny tego nieuregulowania mogą być różne np.

          1. Niedoskonałość języka

          2. Nie nadążenie zmian w prawie spowodowane szybkim postępem ekonomicznym

          3. Ustawodawca nie wie jak wyregulować prawo i świadomie pozostawia lukę do rozstrzygnięcia w praktyce jednak dopiero z czasem


OBOWIĄZYWANIE PRAWA
Pojęcie obowiązywania prawa jest terminem wieloznacznym.

Obowiązywanie prawa oznacza , że można określić czy dane normy prawne obowiązują, czy należy się do nich stosować i czy można stosować konsekwencje prawne z tym związane. Aby to ustalić trzeba dysponować określonymi kryteriami odróżniania norm prawnych obowiązujących od nieobowiązujących. W nauce wyróżniamy podział tych kryteriów na:

  1. obowiązywanie prawa w pojęciu aksjologicznym - psychologicznym: oznacza to że za obowiązujące uważa się tylko te normy prawne, które są oceniane dodatnio, tzn. jako zgodne z podstawowymi wartościami lub normami moralnymi. Zatem w tym ujęciu uznanie norm za obowiązujące uzależnione jest od hierarchii wartości akceptowanej przez oceniającego. Ujęcie to charakteryzuje się zróżnicowanymi koncepcjami np.:

    1. radykalne polegające na uznaniu norm stanowionych za nieważne, niesłuszne, niezgodne z poczuciem sprawiedliwości jednak przyjmowanych przez zwolenników prawa naturalnego

    2. umiarkowane postulujące traktowanie kryteriów aksjologicznych jako pomocniczych wobec formalnego obowiązywania prawa

    3. często również bywają głoszone postulaty o niestosowaniu norm prawnych uważanych za „niesłuszne”, „krzywdzące”, „ niezgodne z wartościami moralnymi”, obserwujemy więc dość często stanowiska obywatelskiego nieposłuszeństwa

  2. obowiązywanie prawa w pojęciu behawiorystycznym (socjologiczne, realistyczne): polega ona na tym że norma prawna obowiązuje dlatego, iż jest stosowana w przeważającej ilości przypadków ( w skali masowej), przy czym motywy którymi kierują się adresaci norm są obojętne. Zatem jeśli się stwierdzi ze w przeważającej (masowej skali) adresaci norm prawnych postępują niezgodnie z dyspozycją normy prawnej w warunkach wskazanych przez hipotezę, a właściwe organy władzy publicznej nie stosują sankcji, to taka norma nie obowiązuje. Z tym zjawiskiem wiąże się również długotrwałe niestosowanie lub nieprzestrzeganie normy prawnej. Uznaje się wówczas iż wobec braku zainteresowania państwa ochroną takiej normy prawnej, przestała ona obowiązywać. Według kryteriów bahowistycznych daną normę prawną można uznać za obowiązującą dopiero po upływie pewnego okresu czasu, pozwalającego stwierdzić wysoki stopień jej spełnienia.

  3. obowiązywanie prawa formalne - tetyczne polega na uzasadnieniu mocy obowiązującej normy prawnej (a dokładnie w sposób łatwiejszy do ustalenia – przepisu prawnego). W tym ujęciu przyjmuje się że norma prawna obowiązuje gdy:

    1. zostanie ustanowiona przez właściwy organ w przewidzianym trybie prawotwórczym

    2. zostanie właściwie ogłoszona

    3. nie zawiera sprzeczności

    4. nie została uchylona w określonym trybie

Formalne obowiązywanie prawa jest powszechnie uznawane w prawie stanowionym. Stosując prawo bada się czy określone normy prawne obowiązują w znaczeniu formalnym. Oznacza to że stosując prawo nie ocenia norm prawnych pod kątem sprawiedliwości, słuszności itd. (kryteria aksjologiczne), a także nie uwzględnia zaistnienia odwyknienia tj. (kryterium behawiorystyczne) ponieważ w tym przypadku uznaje się, że normy prawne obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone przepisy, w których są one zawarte. W prawie stanowionym można dość precyzyjnie określić sposób spełnienia formalnych warunków obowiązywania prawa.
Dla ustalenia czy prawo obowiązuje konieczne jest określenie adresatów tego prawa, przestrzeni i czasu obowiązywania norm prawnych. W terminologii prawoznawstwa mówi się więc na ogół o zakresach obowiązywania prawa:

Przestrzennym ( terytorialnym), osobowym (personalnym) i czasowym (temporalnym).



Obowiązywanie prawa w przestrzeni – zakres terytorialny obowiązywania prawa:

Terytorium państwa jest przestrzenią geograficzną, która stanowi zarówno przedmiot władzy państwowej, jak i granice sprawowania tej władzy w sposób wyłączny w stosunku do osób, rzeczy i zdarzeń. Granice terytorium państwa określają normy prawa wewnętrznego i umów międzynarodowych (granicznych, prawa morskiego, prawa lotniczego i kosmicznego. W skład terytorium państwa wchodzi obszar:

  • lądowy

  • morskie wody przybrzeżne (morze terytorialne i morskie wody wewnętrzne)

  • wnętrze ziemi - zakres obowiązywania prawa we wnętrzu ziemi ( pod terytorium lądowym i morskimi wodami przybrzeżnymi) jest ograniczony możliwościami technicznymi.

  • przestrzeń powietrzna nad obszarem lądowym i morskimi wodami przybrzeżnymi dzieli się na:

    1. atmosferyczną - należącą do terytorium państwa

    2. kosmiczną która jest przestrzenią wolną

Przyjmuje się że zasadę, że normy prawne ustanowione i usankcjonowane przez centralne organy państwa obowiązują na całym jego terytorium, chyba że zawarte są w nich inne postanowienia. Od tej zasady są nieliczne wyjątki, które rozszerzają lub zwężają

terytorialny zakres obowiązywania prawa. Wyjątki:



  1. rozszerzający

    1. tereny polskich placówek dyplomatycznych

    2. bazy polskich wojsk stacjonujących na mocy porozumień międzynarodowych

    3. statki morskie, powietrzne i kosmiczne które podnoszą banderę lub są oznaczone znakami tego państwa, stanowią one wówczas tzw. terytorium pływające, powietrzne oraz kosmiczne

  2. zwężający

    1. na terytorium baz wojskowych na mocy porozumień międzynarodowych np. rosyjskich

Normy prawne ustanowione przez terenowe organy państwa, obowiązują na tej części tego terytorium, na której organy te sprawują swoją władzę. Tak na przykład akt normatywny wojewody obowiązuje na terenie województwa lub jego części, a akt prawny organów gminy tylko na jej terytorium.
1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość