Strona główna

Co to jest prawo pozytywne, stanowione, formalne i podmiotowe?


Pobieranie 158.7 Kb.
Strona3/4
Data20.06.2016
Rozmiar158.7 Kb.
1   2   3   4

Granica państwa to płaszczyzna pionowa przechodząca przez linię graniczną, która oddziela terytorium państwa od terytorium innych państw i morza pełnego. Na lądzie i morzu i utrwala się ją przy pomocy znaków granicznych, określanych w umowach międzynarodowych.

Osobowe (personalne) obowiązywanie prawa:


Podstawowa zasada obowiązywania prawa wskazuje iż zgodnie z zasadą terytorialności każdy kto znajdzie się na obszarze danego państwa, niezależnie od przynależności państwowej, podlega normom prawnym tego państwa. Od tej reguły są jednak wyjątki zwężające i rozszerzające.

  1. rozszerzające:

    1. normy prawa polskiego obowiązują obywateli polskich zawsze, niezależnie od miejsca ich pobytu (a więc nie tylko na terytorium własnego państwa)

    2. niektóre normy prawne, w szczególności prawa karnego, obowiązują także obywateli państw obcych, którzy nie znajdują się na terytorium własnego państwa a ich działania wpływają szkodliwie na dane państwo np. Zbrodnie ludobójstwa, terroryzm międzynarodowy itp.

  2. zwężający:

    1. osoby które korzystają z immunitetów dyplomatycznych np. przedstawiciele państw obcych akredytowani w danym państwie.

Obowiązywanie prawa w czasie


Ważne znaczenie ma ustalenie okresu obowiązywania normy prawnej czyli jej momentu początkowego w którym norma prawna nabiera mocy obowiązującej oraz momentu końcowego po którym norma prawna traci moc obowiązującą.

Momentem początkowym jest moment wyznaczony przez prawodawcę nie wcześniej jednak niż od dnia opublikowania w oficjalnym organie promuglacujnym np. w Dzienniku Ustaw. Tylko takie opublikowanie jest wiążące. W Polsce obowiązuje zasada że akty normatywne powszechnie obowiązujące wchodzą w życie po upływie 14 dni od momentu opublikowania w organie promuglacyjnym, chyba że przepisy wprowadzające określają inny termin wejścia w życie. Przepisy wprowadzające w życie akt normatywny mogą być zawarte w tym akcie, ale mogą być zawarte również w innym akcie prawnym, często wydawanym w tym celu np. jako przepisy wprowadzające ustawę z dnia.......



VACATIO LEGIS (spoczynek prawa) to czas dzielący datę opublikowania i datę wejścia w życie(może wynosić wspomniane 14 dni) lecz również kilka tygodni, miesięcy a nawet lat.

Czasami klauzule aktów normatywnych mogą mieć charakter złożony, wskazujący różne momenty czasowe jednocześnie np.:

- dzień ogłoszenia aktu


  • dzień wejścia w życie aktu

  • dzień nabycia mocy obowiązującej

  • dzień od którego ma on zastosowanie

np. „akt prawny wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z mocą prawną od dnia... i ma zastosowanie do czynności prawnych dokonanych po dniu...” Powszechnie stosuje się metodę że prawo nie działa wstecz (lex retro non agit), jednakże od tej metody również sa wyjątki, działanie prawa wstecz jest dopuszczalne jeżeli wsteczna moc obowiązywania prawa może być dla adresatów korzystna czyli daje pewne uprawnienia , korzyści i przywileje. Natomiast zabrania się stosowania surowszego prawa wstecz. Zjawisko wstecznej mocy obowiązującej nazywamy zjawikiem RETROAKCJI.
Moment końcowy wiąże się z zasadą bezterminowego obowiązywania prawa, rzadko bowiem zdarza się, aby akt prawny zawierał określenie momentu końcowego jego obowiązywania. Generalnie uznawana jest zasada że akt normatywny obowiązuje dopóki nie zostanie on uchylony mocą później wydanych aktów normatywnych. Te późniejsze akty zawierają tzw. klauzule derogacyjne . Klauzule derogacyjne mogą mieć różną postać np.:

  • wyraźnie i w sposób wyczerpujący wyliczać uchylone akty normatywne i przepisy prawne które tracą moc obowiązywania z dniem wejścia w życie nowego aktu normatywnego. Czyli stwarzają jasną sytuację dla stosujących prawo które normy jeszcze obowiązują a które już nie.

  • Ogólnie odnoszą się do utraty mocy obowiązującej określonych aktów, stwierdzając na przykład że z dniem wejścia w życie nowego aktu normatywnego tracą moc obowiązującą wszystkie przepisy dotychczasowe, dotyczące spraw unormowanych w akcie nowym. W tym wypadku prawodawca ciężar ustalania które akty obowiązują a które nie przerzuca na barki stosującego prawa. Takie rozwiązanie często prowadzi do nieporozumień przy stosowaniu prawa.

Niektóre akty normatywne mogą mieć charakter aktów czasowych a więc obowiązujących tylko w określonym czasie. Czas ten może być określony:

- ściśle np. ustawa budżetowa


  • nieprecyzyjnie np. w czasie powodzi

  • czasami bywa wskazana konkretna data z której nadejściem norma prawna przestaje obowiązywać

Obowiązuje również zasada że w sytuacjach dotyczących uprawnień obywateli należy stosować akty prawne obowiązujące w chwili rozpatrywania sprawy o ile są korzystniejsze od norm prawnych obowiązujących w czasie zdarzenia.

KOLIZJE OBOWIĄZYWANIA NORM PRAWNYCH


Czasami zdarzają się sytuacje unormowane przez więcej niż jeden przepis prawny w dodatku wyznaczają odmienne sposoby zachowania się. Występuje wtedy zjawisko kolizji norm prawnych. Dla rozwiązania wypracowano pewne reguły postępowania zwane regułami kolizyjnymi. Oparte one są na kryteriach: chronologiczności, hierarchiczności i szczególności.

Kryterium chronologiczności:

Na tym kryterium oparta jest zasada „lex posterior derogat legi priori” czyli późniejszy akt prawny uchyla moc obowiązującą aktu wcześniejszego tej samej rangi. Opiera się to na tym że akt normatywny późniejszy został wydany po to aby zmienić dotychczasowy stan prawny. Decyduje o tym nie data wydania ale data ogłoszenia.



Kryterium hierarchiczności:

Wedle zasady „lex superior derogat legi inferiori” oznacza że akt normatywny wyższy rangą uchyla moc obowiązującą aktu niższego rzędu. Wynika to z Hierarchicznej budowy prawa czyli że, akty prawne niższego rzędu są wydawane na podstawie delegacji zawartej w aktach prawnych rzędu wyższego, a więc podstawę ich obowiązywania stanowią akty prawne zajmujące wyższą pozycję w hirarchii.



Kryterium szczególności:

Wedle zasady „lex specjalis derogat legi generali” akty normatywne szczególne, uchylają akty o charakterze ogólniejszym w zakresie, w którym wprowadzają regulacje odrębne. Chodzi tu o zachowania nie możliwe do pogodzenia z obydwoma aktami normatywnymi.


Bywają jednak sytuacja gdy mogą mieć zastosowanie dwie reguły kolizyjne i każda z nich daje inne rozstrzygnięcia. Występuje wówczas zjawisko kolizji reguł kolizyjnych.

Kolizje te mają trojaką postać tzn. mogą występować między regułami opartymi na kryteriach:



  • hierarchiczności i chronologiczności (ranga i czas ) należy przez to rozumieć że obowiązuje zawsze norma zajmująca wyższe miejsce w hierarchii mimo tego że jest normą wcześniejszą. Nie może bowiem norma prawna niższego rzędu uchylać normy wyższego rzędu.

  • chronologiczności i szczególności (czas i charakter ogólności) należ przez to rozumieć że późniejszy akt generalny nie uchyla mocy obowiązującej wcześniejszego aktu szczególnego. Dzieje się tak dlatego że wcześniejsza norma prawna szczególna stanowi wyjątek od normy ogólnej, a zatem norma ogólna nie może mieć zastosowania w zakresie regulacji objętej tym wyjątkiem.

  • hierarchiczności i szczególności (ranga i charakter aktu prawnego) w państwie gdzie istnieje pozaparlamentarna kontrola zgodności aktów prawnych z konstytucją i aktami wyższego rzędu należy opowiadać się za kryterium hierarchiczności, choc zdarzają się odstępstwa od tej reguły.

Z przedstawionych rozważań wynika że najważniejszym kryterium rozstrzygania kolizji jest hierarchiczność norm prawnych.

PRZESTRZEGANIE PRAWA
Przestrzeganie prawa polega na tym, że adresat norm prawnych „postępuje zgodnie z ich treścią” czyli postępuje zgodnie z dyspozycja norm prawnych wskazanych w ich hipotezie.

Przestrzeganie prawa jest obowiązkiem wszystkich podmiotów prawa będących adresatami norm prawnych niezależnie od tego czy są nimi organy państwa, osoby fizyczne, czy też osoby prawne. Jeżeli adresat normy mając świadomość, że prawo wymaga od niego określonego zachowania a on postępuje inaczej to znaczy że nie przestrzega tego prawa.



Nieprzestrzeganie prawa może polegać zarówno na zachowaniach wyraźnie niezgodnych z treścią norm prawnych (naruszenie prawa), jak i zachowaniach pozornie zgodnych z prawem, np. z inną normą, ale mających na celu obejście obowiązującej adresata normy prawnej, np. w sprawach podatkowych (obchodzenie prawa). Obchodzenie prawa jest formalnie sprzeczne z prawem sprzyja temu:

  • brak precyzji w sformułowaniu przepisów prawnych

  • decyzje pozostawione organom stosującym prawo

  • brak możliwości kontroli postępowania wszystkich adresatów norm prawnych.

Odmienną cechą charakteryzuje się tzw. obywatelskie nieposłuszeństwo związane z aksjologicznym ujmowaniem obowiązywania prawa. Tu adresat nie tylko nie ukrywa, ale najczęściej manifestuje zachowania niezgodne z prawem ocenianym przez siebie negatywnie i w ten sposób wyraża swój sprzeciw. Rzadko też działa ze względu na zamiar osiągnięcia korzyści osobistych.
STOSUNKI PRAWNE

Stosunki społeczne – to więzy i zależności między poszczególnymi ludźmi. Część tych stosunków unormowana jest ustalonymi normami postępowania ;

  • o charakterze stanowionym – tetycznym np. regulamin gry w piłkę nożna

  • stosunki faktyczne – nie są uregulowane żadnymi normami

Stosunki prawne – to stosunki społeczne szczególnie ważne z punktu widzenia interesów społeczeństwa i państwa regulowane normami prawnymi inaczej mówiąc jest to tetyczny stosunek społeczny regulowany normami prawnymi.Stosunki prawne występują z powodu zaistnienia faktu prawnego. Stosunki prawne to relacje pomiędzy dwoma podmiotami. Prawem są tylko te stosunki które są poparte przepisami prawnymi. Pojęciem „stosunek prawny” posługuje się przede wszystkim teoria prawa dla przedstawienia i opisania zależności pomiędzy podmiotami prawa. W teorii prawa wyróżnia się różne rodzaje stosunków prawnych:

  1. Regulowane przez normy prawne należące do tej samej gałęzi prawa np.

    1. Stosunki cywilnoprawne

    2. Stosunki prawnokarne

    3. Stosunki finansowoprawne

    4. Stosunki administracyjnoprawne

    5. Pracy

    6. Rodzinne

    7. Opiekuńcze

  2. wyróżnione ze względu na metodę regulacji:

    1. metoda cywilnoprawna – stosunki cywilnoprawne charakteryzuje równoprawność i równorzędność, swoboda kształtowania przedmiotu stosunku prawnego, uprawnień, obowiązków oraz rodzaju sankcji (nieważności lub egzekucyjna)

    2. metoda prawnoadministracyjna – charakteryzuje się takimi cechami jak nie równoprawność stron, czyli jedną ze stron jest organ władzy publicznej która gdzie przedmiot, uprawnienia i obowiązki określane są przepisami bezwzględnie obowiązującymi i egzekwowane za pomocą sankcji egzekucyjnych i posiłkowo karnych

    3. metoda prawnokarna podstawą nawiązania jest popełnienie czynu zabronionego przez ustawę karną, Strony są nie równoprawne ( z jednej strony sprawca czynu a z drugiej organ władzy publicznej podparty przepisami bezwzględnie obowiązującymi i egzekwowanymi za pomocą sankcji karnej i posiłkowo egzekucyjnej.

Kryterium wyodrębnienia typów stosunków prawnych może być stopień indywidualizacji stron, który pozwala wyróżnić:

  1. stosunki jednostronne zindywiualizowane - gdzie tylko jedna strona jest wskazana co do tożsamości a inne strony występują anonimowo np. stosunek własności (gdzie znany jest tylko właściciel), stosunek oferty (znany jest tylko oferant)

  2. stosunki dwustronne zindywidualizowane – pozwalające wskazać wszystkie strony stosunku prawnego np. przy stosunku kupna – sprzedaży

  3. stosunki obustronne zindywidualizowane – abstrakcyjne, gdzie nie znana jest żadna strona co do tożsamości np. konstytucyjny obowiązek przestrzegania prawa.

Podział stosunków prawnych ze względu na podstawę prawną ich powstania:


  1. stosunki prawne materialne (nazywane właściwymi) – gdzie podstawę nawiązania stanowią normy prawa materialnego. Jest to podstawowy rodzaj stosunków prawnych.

  2. stosunki prawne procesowe – powstają na tle stosunku materialnego, gdy toczy się postępowanie przed uprawnionym organem, w ramach którym stronom przysługują określone obowiązki i uprawnienia.

  3. stosunki prawne spornoproceduralne – gdzie istnieje mozliwość zaskarżenia rozstrzygnięć niezależnego organu np. decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego


FAKTY PRAWNE I ICH RODZAJE

Faktami prawnymi są te okoliczności wskazane w przepisach prawnych z których zaistnieniem przepisy te łączą powstanie, zmianę lub zniesienie stosunku prawnego, czyli są to okoliczności które te przepisy wiążą np. uprawnienia lub okoliczności.

Powstanie, zmiana lub zniesienie stosunków prawnych zależy od zaistnienia pewnych wydarzeń zwanymi faktami prawnymi (zdarzeniami prawnymi). Przepisy prawa rozstrzygają o tym, które okoliczności są faktami prawnymi. W systemie prawnym państwa istnieje różnorodność faktów prawnych, które w nauce prawa próbuje się uporządkować według określonych kryteriów.



Kryterium zależności od woli ludzi

FAKT PRAWNY






ZDARZENIA- okoliczności niezależne od woli podmiotów np. klęska żywiołowa lub śmierć - dająca obowiązek pochowania zmarłego.


ZACHOWANIA – fakty zależne od woli podmiotów prawa.





DZIAŁANIA PRAWNE – które zmierzają do powstania określonego skutku prawnego


CZYNY- zachowania rodzące skutki prawne, chociaż podmiot prawa nie zamierzał ich wywołać. Czyny mogą się przejawiać: w działaniu – to czynności które dają się poznać za pomocą obserwacji np. uderzenie człowieka lub zniszczenie mienia

Zaniechaniu – a więc braku działania powinnego, wymaganego przez przepisy prawa np. nie udzielenie pomocy potrzebującemu w obliczu bezpośredniego zagrożenia życia.



KONSTYTUTYWNE AKTY STOSOWANIA PRAWA ( tylko one powodują zmianę, powstanie lub zniesienie stos. Prawnych) - wyroki sądowe, decyzje administracyjne o charakterze konstytutywnym, deklaratoryjne nie zmieniają stanu prawnego a więc nie rodzą nowych skutków prawnych


AKTY STANOWIENIA PRAWA –przez organy władzy publicznej






DOZWOLONE- (NAKAZANE) występują w postaci zgodnej z obowiązującymi w danym czasie normami prawnymi np. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia.

NIEDOZWOLONE – występują w postaci nie zgodnej z obowiązującymi normami np. przestępstwa, wykroczenia, wyrządzenie szkody w cudzym mieniu.

CZYNNOŚCI PRAWNE- tzn. działania poszczególnych podmiotów prawa świadomie zmierzających do wywołania określonych skutków prawnych w drodze oświadczenia woli.


DWUSTRONNE np. umowa kupno-sprzedaży

JEDNOSTRONNE np. testament

WYROKI SĄDOWE

AKTY ADMINISTRACYJNE


1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość