Strona główna

Co to jest prawo pozytywne, stanowione, formalne i podmiotowe?


Pobieranie 158.7 Kb.
Strona4/4
Data20.06.2016
Rozmiar158.7 Kb.
1   2   3   4
ELEMENTY STOSUNKU PRAWNEGO

  1. strony stosunku prawnego, nazywane czasami podmiotem. Podmiot prawa nie ma jednolitego znaczenia. Stronami stosunków prawnych mogą być tylko podmioty prawa, przy czym liczba tych podmiotów nie musi pokrywać się z liczbą stron stosunku prawnego czyli jedna ze stron może mieć kilka podmiotów prawa. W każdej gałęzi prawa można wskazać różne typy podmiotów prawa np :

    1. Prawo konstytucyjne gdzie podmiotem może być państwo, jego organy, obywatele, posłowie, radni itp.

    2. Prawo administracyjne gdzie podmiotem może być krajowa osoba fizyczna, zagraniczna osoba prawna, jednostki osobowe nie posiadające osobowości prawnej

    3. Prawo karne gdzie podmiotami prawnymi są głównie organy wymiaru sprawiedliwości oraz sprawcy przestępstw

    4. Prawo cywilne gdzie podmiotami są osoby prawne i osoby fizyczne

  2. przedmiot stosunku prawnego Przedmiotem stosunku prawnego są zachowania (wykonanie usługi), dobra materialne (rzeczy), dobra niematerialne (prawa osobiste) czyli przedmiotem prawa jest wszystko to, z powodu czego podmioty prawa stają się stronami tego stosunku prawa i co stanowi obiekt (przedmiot) ich wzajemnych uprawnień i obowiązków.

  3. uprawnienia i obowiązek (znane jako treść)- Uprawnienia i obowiązki są elementami stosunku prawnego i składają się na treść tego stosunku. Polega to na tym że każdemu uprawnieniu jednej strony odpowiada obowiązek drugiej strony i odwrotnie, każdemu obowiązkowi jednej strony odpowiada uprawnienie z drugiej strony ponieważ stosunek prawny jest konstrukcją złożoną.

    1. UPRAWNIENIE to ustalona w przepisach prawa lub postanowieniach umownych możliwość wyboru określonego zachowania się, która pociąga za sobą obowiązek z drugiej strony. (Nie zawsze jednak uprawnienie jednej strony daje obowiązek z drugiej strony, dotyczy to np. wolności religijnych, słowa, immunitetów- jest to prawo podmiotowe podlegające silniejszej stronie prawnej). Rodzaje uprawnień:

        1. ROSZCZENIE to uprawnienie skonkretyzowane skierowane do oznaczonej strony z żądaniem spełnienia określonego obowiązku.

        2. PRZYWILEJ to szczególny rodzaj uprawnień, polegająca na tym że strona uprawniona jest do podejmowania działań w sposób wyłączny albo szczególnie korzystny w porównaniu z innymi podmiotami

        3. KOMPETENCJE oprócz uprawnień obejmuje również obowiązki. Ich istotą jest przyznanie podmiotowi prawa upoważnienia do dokonywania pewnych czynności w sposób ciągły i wiążący, tzn. powodujący powstanie z drugiej strony pewnego obowiązku np. do wydania decyzji podatkowej. Przedmiotem kompetencji może być stanowienie norm prawa i wówczas mówi się o kompetencji normatywnej lub prawotwórczej

          1. PREROGATYWY są to uprawnienia głowy państwa (w Polsce prezydenta) do podejmowania aktów urzędowych nie podlegających kontrasygnacie, a więc wyłączonej spod kontroli parlamentarnej.

    2. OBOWIĄZEK występuje wtedy gdy norma prawna przewiduje dla swojego adresata tylko jeden sposób postępowania. Istotą obowiązku jest to że adresat (strona stosunku prawnego) nie ma możliwości wyboru gdyż wiąże się to z możliwością przymusowego wyegzekwowania zachowania wymaganego.



WYKŁADNIA PRAWA


Wykładnia prawa to zespół czynności zmierzających do ustalenia znaczenia i zakresu . przepisów prawnych. Ponieważ przepisy prawne sformuowane są w języku prawnym, to wykładnia zmierza do wyjaśnienia sensu przepisów prawnych, ustalenia właściwego ich rozumienia, przypisaniu im odpowiedniego znaczenia i wyznaczenia zakresu wyrażeń języka prawnego. Jej celem jest wyprowadzenie (odkodowanie) hipotezy i dyspozycji normy prawnej. Wykładnia jest więc interpretacją prawa i wiąże się ściśle z procesem stosowania prawa i bywa traktowana jako jeden z jej etapów. Wykładnia służy do usunięcia występujących wątpliwości.

Podstawowe przyczyny tych wątpliwości to:



  • generalny i abstrakcyjny charakter norm prawnych

  • występowanie w języku prawnym języka naturalnego(potocznego) w postaci zjawisk niejasności, nieostrości, nieokreśloności itp.

  • Błędy językowe (stylistyczne, interpunkcyjne, składniowe) popełnione w procesie tworzenia prawa

  • Rozbieżności między gramatycznym sformuowaniem przepisu prawnego a celowością, sprawiedliwością i słusznością jego postanowień (wątpliwości pozajęzykowe)

  • Starzenie się regulacji prawnych powodujących różnice między stanem prawnym i stanem rzeczywistym

Wykładnia służy do usuwania tych wątpliwości, uelastycznieniu przepisów prawa i unikaniu ich częstych zmian oraz wydobyciu norm prawnych nawet z niejasnych przepisów.

Wykładnia prawa nie tworzy nowych przepisów ani ich nie modyfikuje.

Formułuje się różne teorie na jej temat



TEORIE WYKŁADNI PRAWA

Teorie wykładni prawa to naukowe rozważania na temat procesu wykładni, jej celów, skutków, mocy wiążącej. Teorie wykładni prawa możemy podzielić na dwie grupy:



  1. teorie opisowe które w sposób logiczny i wierny przedstawiają i ustalają proces wykładni, czynniki warunkujące ten proces (kto, pod wpływem czego i w jakich okolicznościach interpretuje przepisy prawa), sposób dochodzenia do określonych ustaleń oraz uzyskane rezultaty.

  2. teorie normatywne to ideologie czyli, formują postulaty (dyrektywy, wskazówki), często przeciwstawne co do procesu wykładni czyli jest to teoria ocenna jednak zróżnicowana. Można w niej wyróżnić koncepcje:

    1. subiektywistyczne – zalecają przy ustaleniu znaczenia odwołać się do zamierzenia-woli prawodawcy stanowiącego te przepisy

    2. obiektywistyczne –traktują one przepis prawa jako niezależny od prawodawcy czyli ograniczają się do interpretacji samego tekstu który staje się źródłem ustalenia jego znaczenia

Inny podział teorii normatywnych tym razem ze względu na kryterium wartości:

    1. statyczne – opiera się na założeniu że prawodawca ustalając przepis prawny nadaje mu określone znaczenie, które jest wiążące przez cały czas obowiązywania przepisu. Można to osiągnąć stosując głównie dyrektywy wykładni językowej i systemowej. Dla tych teorii najwyższą wartością jest pewność prawa, może to w konsekwencji prowadzić do zahamowania w rozwoju społecznym, ekonomicznym lub politycznym.

    2. dynamiczne – oparte są na wykładni pozajęzykowej czyli nadawanie starym przepisom nowego znaczenia powołując się na względy słuszności, celowości, sprawiedliwości

    3. aktualnego prawodawcy – zalecający przy wykładni przepisów prawa kierowanie się preferencjami aktualnego prawodawcy, które można ustalić w oparciu o znajomość prawa obecnie stanowionego. W kierunku tej teorii skłania się polska nauka prawa.


RODZAJE WYKŁADNI PRAWA
Do ustalenia wykładni prawa potrzebne są zalecenia i wskazówki zwane dyrektywami interpretacyjnymi. Zostały one wypracowane przez naukę i praktykę prawniczą. Chociaż nie mają mocy prawa są powszechnie akceptowane i stosowane przez prawników.

Wyróżnia się dyrektywy:



  • I stopnia, które określają w jaki sposób przepisy prawa powinny być interpretowane

  • II stopnia wskazujące:

  • jakimi dyrektywami I stopnia należy się posługiwać

  • kolejność posługiwania się dyrektywami I stopnia

  • kryterium wyboru jednego znaczenia, jeśli dyrektywy I stopnia wskazały różne znaczenia zwrotów zawartych w tekstach prawnych

Występują dwa podstawowe podziały wykładni:

  1. Wykładnia językowa nazywana również językowo-logiczną, gramatyczną, słowną, werbalną – polega ona na ustaleniu znaczenia tekstu prawnego przy pomocy reguł znaczeniowych, stylistycznych, składniowych, logiki czyli poprawnego myślenia oraz logiki prawniczej. Wykładnia językowa ma pierwszeństwo przed innymi rodzajami wykładni. Dopiero później można zastosować wykładnię pozajęzykową. Przy zastosowaniu wykładni językowej należy pamiętać i przestrzegać wskazanych reguł:

    1. Zwrotów wiążących należy używać tylko w znaczeniu np. tajemnica państwowa, zgromadzenie, stowarzyszenie.

    2. Interpretowanym zwrotom nie należy nadawać innych znaczeń niż mają w języku naturalnym – potocznym

    3. Tak samo brzmiącym zwrotom w ramach tego samego aktu prawnego nie należy nadawać innych znaczeń, oraz odwrotnie odmiennie brzmiące nie mogą mieć tego samego znaczenia

    4. Nie można niczego dodawać ani odejmować z tekstu prawnego

    5. Przepisy należy traktować jako całość i też tak go interpretować – żaden fragment nie może stać się zbędny

    6. Zwroty języka prawnego należy rozumieć zgodnie z nadanym im znaczeniem np. ”zasiedzenie”, ”powód”, „artykuł”

    7. Przepisy szczególne jako wyjątek od przepisów ogólnych nie mogą być interpretowane rozszerzająco

  2. wykładnia pozajęzykowa stanowi grupę opartą na różnych kryteriach pozajęzykowych obejmującą wyjaśnienie znaczenia prawnego przez:

    1. wykładnię celowościową (teologiczną) polega na odwołaniu się do celu przepisu prawnego, pomocne tutaj mogą być parambuły aktów normatywnych gdzie cel najczęściej jest wskazany czyli jest interpretowana z punktu widzenia celu.

    2. wykładnię funkcjonalną polega ona na wskazaniu skutków jego zastosowania zarówno pożądanych jak i ocenianych negatywnie w oparciu o kryteria

    3. wykładnię systemową (systematyczną) polega ona na ustaleniu jego rzeczywistego miejsca w strukturze wewnętrznej aktu normatywnego, w gałęzi prawa albo przez odwołanie się do zasad gałęzi prawa lub całego systemu prawa. Opiera się ona na założeniu że miejsce przepisu prawa wynika ze świadomego działania prawodawcy, uwzględniając niesprzeczalność systemu prawa

    4. wykładnie historyczną polegającą na odwołaniu się do materiałów historycznych, wcześniej obowiązujących, uzasadnienia projektów obecnych, dyskusji nad tymi projektami. Wiąże się ona z wykładnią celowościową gdyż materiały historyczne pozwalają ustalić także zamierzony cel przepisów prawa

    5. wykładnię porównawczą polega ona na porównaniu ich z innymi podobnymi przepisami prawa o ustalonym już znaczeniu

Nie zawsze wykładnia językowa i wykładnia pozajęzykowa prowadzi do takich samych rezultatów. Często są one rozbieżne i trzeba wybrać jedno znaczenie przepisu prawnego. Służy temu wykładnia odnosząca się do rezultatu interpretowania a nie do całego procesu interpretowania . Właśnie taki rezultat- wynik, efekt, interpretacji stanowi kryterium podziału wykładni na:

  • adekwatną (dosłowna, literalną, stwierdzającą) gdy spośród uzyskanych znaczeń uzyskanych za pomocą odmiennych wykładni zostanie wybrane rozumienie na podstawie wykładni językowej

  • rozszerzającą gdy wybiera się rozumienie z wykładni pozajęzykowej i jest ono szersze od otrzymanego drogą wykładni językowej

  • zwężającą (ścieśniającą) polega na wyborze (uzyskanego za pomocą wykładni pozajęzykowych) węższego rozumienia zakresu przepisu prawnego, niż zakres wynikający z wykładni językowej.

Przy wykładni rozszerzającej i zwężającej punktem wyjścia jest wykładnia adekwatna. Posługiwanie się wykładnią rozszerzającą i zwężającą wymaga ostrożności gdyż może prowadzić do sprzecznej treści niż jest to zawarte w brzmieniu przepisu.

MOC WIĄŻĄCA WYKŁADNI PRAWA


Moc wiążąca wykładni jest to narzucony odgórnie obowiązek interpretowania przepisów prawa ustalony przez uprawniony organ państwowy. Wykładnia dokonywana przez wszystkie inne podmioty prawa nie ma mocy wiążącej czyli ma charakter nieoficjalny.

Kryterium mocy wiążącej pozwala wyróżnić:



  • wykładnię o mocy powszechnie wiążącej

  • wykładnię o ograniczonej mocy wiążącej

  • wykładnię nie mającej mocy wiążącej

  1. Moc powszechnie wiążącą pozwalającą rozumieć przepisy tylko w jeden sposób wskazany w wykładni posiada wykładnia:

    1. Autentyczna – dokonywana jest ona przez organ państwowy który dany przepis ustanowił np. minister który wydał rozporządzenie dokonuje wykładni jego przepisów. Opiera się to na założeniu że ten kto stanowił prawo może go również interpretować. Jest to wykładnia powszechnie wiążąca gdyż pokrywa się z mocą prawną, wynikającej z miejsca jakie zajmuje akt normatywny w systemie źródeł prawa.

    2. Legalna :

      1. ogólna – dokonywana jest przez organ państwa który posiada kompetencje do ustalania wykładni o mocy powszechnie wiążącej. Obecnie w Polsce nie ma organu dokonującego tego rodzaju wykładni. W latach 1952-1989 uprawnienia takie miała Rada Państwa, a w latach 1989-1997 Trybunał Konstytucyjny

      2. delegowana – kompetencja jej ogranicza ja do interpretacji tylko konkretnych przepisów i wynika ze szczególnego upoważnienia ustawowego

  2. Ograniczona moc wiążąca oznacza że ustalone przez interpretatora znaczenie wiąże tylko niektóre podmioty. Zakres mocy wiążącej w poszczególnych przypadkach może się znacznie różnić. Ograniczoną moc wiążącą ma :

    1. Wykładnia praktyczna – operatywna jest to wykładnia organów stosujących prawo, dokonywana jest przez organ I instancji (sąd, organ administracji publicznej) stosując prawo w konkretnej sprawie. Wiąże ona organ dokonujący wykładni i podmioty do których prawo jest skierowane. Ma ona największe znaczenie (zwłaszcza sądowa) i najczęściej występuje ponieważ w praktyce rozstrzyga o tym jaką treść ma prawo.

    2. Wykładnia dokonywana przez organ odwoławczy II instancji – występuje ona w razie uchylenia orzeczenia i zwrócenia sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wiąże on wówczas i organ I instancji i podmioty występujące w sprawie.

    3. Wykładnia dokonywana przez Sąd Najwyższy, która może mieć postać:

        1. wykładni zawartej w uzasadnieniu wyroku kasacyjnego. Jest nią związany sąd któremu sprawa zostanie przekazana do rozpatrzenia. Wprawdzie nie wiąże ona innych sądów, ale z uwagi na to że tezy i uzasadnienia orzeczeń Sądu Najwyższego są publikowane, wykładnia ta pośrednio oddziaływuje na orzecznictwo innych sądów

        2. Uchwał Sądu Najwyższego, dotyczących rozstrzygnięcia zagadnień prawnych, budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie. Rozstrzygnięcie to wiąże strony rozpatrujące daną sprawę.

        3. uchwał Sądu Najwyższego, mających na celu wyjaśnienie znaczenia przepisów prawnych, budzących wątpliwości lub których stosownie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Decyzje te zapadają w składzie:

          1. 7 sędziów

          2. całej Izby Sądu Najwyższego uzyskują moc zasad

          3. połączonych izb prawnych

          4. pełnym składzie Sądu Najwyższego

na wniosek Pierwszego prezesa, prezesa Sądu Najwyższego, prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezesa Urzędu Patentowego, ministra Pracy i Polityki Socjalnej itp. Uchwały całego Sądu Najwyższego, połączonych izb oraz składu całej izby z chwilą podjęcia uzyskują moc zasad prawnych , które wiążą wszystkie składy Sądu Najwyższego, ale oddziaływują też na orzeczenia innych sądów, obawiających się zarzutu błędnej interpretacji. Uchwały w składzie 7 sędziów zyskują moc zasad prawnych dopiero na wniosek tego składu.

    1. Wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej, które po opublikowaniu wiązały wszystkie sądy w zakresie wykładni określonych przepisów. Od grudnia 1989r. instytucję wytycznych zniesiono. W praktyce orzeczniczej sięga się jeszcze do tych wytycznych, zawierających ustalone przeczenie określonych przepisów prawa np. pojęcie stanu nietrzeźwości

  1. Wykładnia nie mająca mocy wiążącej jest wykładnia doktrynalna – naukowa, ma ona w zasadzie charakter prywatny. Jest dokonywana najczęściej przez teoretyków i wybitnych praktyków prawa. Stąd często jest oderwana od konkretnego rozstrzygnięcia. Przykładem wykładni doktrynalnej są:

    1. Komentarze do przepisów aktów normatywnych

    2. Głosy są to naukowe komentarze do orzeczeń sądowych, zawierające ich krytyczną analizę i wyrażające stanowisko doktryny oparte na ocenie konkretnego przykładu np. wyroku












1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość