Strona główna

Data: 27. 05. 2009r. Temat spotkania: Rozwój społeczny ucznia, potrzeby i psychika nastolatka Być człowiekiem znaczy posiadać kryształową


Pobieranie 206.27 Kb.
Strona1/4
Data19.06.2016
Rozmiar206.27 Kb.
  1   2   3   4
Szkolenie Rady Pedagogicznej
Opracowanie: mgr Anna Strzelec- pedagog szkolny

Data: 27.05.2009r.


Temat spotkania: Rozwój społeczny ucznia, potrzeby i psychika nastolatka

“Być człowiekiem znaczy posiadać kryształową


moralność, nieograniczoną tolerancyjność,
do pasji posuniętą pracowitość, dążyć do ciągłego
uzupełniania swego wykształcenia, pomagać innym...”

Janusz Korczak                   


Wiek dojrzewania to okres rozwoju, „ (…) w którym na ogół rzeczy nienormalne dzieją się tak często, że fakt, iż wszystko mija normalnie, staje się czymś nienormalnym” (A. Hutter)

„Nienormalne” jest, jeśli „w okresie dojrzewania dziecko zachowuje stałą równowagę (…)” (A. Freud)

„(…) dojrzewanie to okres życia, który wskutek swojego dezintegracyjnego charakteru sam może sprawiać wrażenie psychozy (…) trudno bowiem na tym etapie odróżnić procesy patologiczne od normalnego rozwoju”


1. Wiek dojrzewania- rozwój społeczny

Dziecko w wieku szkolnym ma do spełnienia pewne zadania rozwojowe, od których realizacji będzie zależał jego dalszy rozwój. Rozwiązując je, przechodzi na stopień wyższy - do następnego etapu, w którym też będzie miało do zrealizowania zadania; z tym, że będą one trudniejsze i charakterystyczne dla tego nowego okresu życia. Treść tych zadań zależy w dużym stopniu od oczekiwań społecznych. Kończąc 12 lat, dziecko wkracza w okres dorastania. Pod koniec wieku szkolnego dziecko musi zdobyć pewne ważne kompetencje, które dzielą się na cztery grupy. Do pierwszej zalicza się kompetencje poznawcze, takie jak stosowanie konkretnych operacji, używanie niezbędnych w życiu pojęć naukowych (liczby, przestrzeni, czasu, ruchu, przyczynowości); dziecko musi także mieć dobrze opanowane podstawowe sprawności szkolne, takie jak czytanie, pisanie i liczenie. Do drugiej grupy należą kompetencje emocjonalne, w których skład wchodzą rozumienie zasad okazywania swoich emocji i stosowanie tych zasad, czyli kontrola emocji. Dziecko powinno umieć wyrażać swoje emocje w sposób akceptowany społecznie. Zmniejsza się także w tym wieku labilność emocjonalna, zanika wybuchowość i popadanie w skrajności z jednego stanu emocjonalnego w zupełnie mu przeciwstawny. Trzecimi podstawowymi kompetencjami w tym wieku są kompetencje osobowościowe, a wśród nich: rozwój sumienia i moralności, rozwój skali wartości, a także kształtowanie się samooceny, poczucia własnej wartości i obrazu własnej osoby. Dzieci muszą się nauczyć rozumieć reguły i zasady moralne, jak również umieć postępować zgodnie z nimi. Oceniając czyjeś postępowanie zaczynają się kierować intencjami i motywami tej osoby, a nie tylko konsekwencjami, do których te postępowania doprowadzają. Do ostatnich i nie mniej ważnych kompetencji należą kompetencje społeczne, wśród których są umiejętność i chęć obcowania z rówieśnikami, umiejętność współpracy i rywalizacji w zabawie zespołowej, uczenie się roli płciowej oraz kształtowanie się postaw wobec grup i instytucji społecznych.

Jest to więc proces o złożonej dynamice i nie zawsze przebiega gładko i harmonijnie. Tym bardziej, że zachowania dziecka mogą niejednokrotnie wywoływać i potęgować negatywne reakcje otoczenia np. rodziców, wychowawców. Równocześnie niewłaściwe reakcje otoczenia mogą pogłębiać u dziecka własne trudności wewnętrzne. Mamy więc do czynienia ze złożonym splotem wzajemnych zależności. Wiele kłopotów, a nawet cierpienia może spowodować rozwój emocjonalny. Napływ nowych i silnych uczuć i ich nagłe zmiany bez wyraźnego powodu są często przyczyną napięcia i rozdrażnienia, obaw o swoje zdrowie psychiczne. Równocześnie pojawić się może poczucie bezradności i zagubienia, a brak możliwości poradzenia sobie, czy kontroli przeżywanych stanów, naruszają wiarę w siebie i poczucie bezpieczeństwa. Narastające uczucia niechęci, złości, a nawet silnej agresji do osób dorosłych, zwłaszcza rodziców, wywołują nierzadko głębokie poczucie winy. Zewnętrznym objawem tej huśtawki uczuciowej, są różnorodne zachowania, których wspólną cechą jest zazwyczaj przesada aż do skrajności, demonstracja , pewna teatralność, a nawet śmieszność. W dodatku zachowanie młodych ludzi zawiera element prowokacji, co otoczenie przyjmuje jako atak lub wyzwanie, nic też dziwnego, że reaguje przeważnie niechęcią i agresją, co na pewno nie sprzyja porozumieniu i jeszcze bardziej pogłębia u młodych – poczucie niezrozumienia i wyobcowania.

Sfera emocjonalna ulega przeobrażeniom w kierunku coraz większej intelektualizacji oraz rozwoju uczuć wyższych: przyjaźni, koleżeństwa, miłości, ideałów piękna, dobra, sprawiedliwości itp. Im dziecko starsze, tym bardziej panuje nad emocjami. Zdolne jest też do przeżywania dłużej trwających stanów emocjonalnych lub nastrojów uczuciowych, powstałych pod wpływem zdarzeń istotnych dla jego potrzeb.

Każdy z nas ma swoje Ja realne i Ja idealne. Zasadniczą role w procesie rozwoju społecznego dziecka jest właściwe wytworzenie pojęcia Ja. Oto typowa lista zagadnienia warunkujących prawidłowy rozwój:

- samoświadomość

- samokontrola

- odsłanianie samego siebie

- poczucie własnej skuteczności

- poczucie własnej wartości

- postrzeganie samego siebie.

Proces socjalizacji jest powolny i długi, to niezliczone lekcje rodziców, rodzeństwa, rówieśników, nauczycieli i innych dorosłych.

Dążenie młodzieży do kontaktów z grupą rówieśniczą i zainteresowanie płcią odmienną jest w pełni uzasadnione. Wynika ono z potrzeby włączania się w coraz szersze kręgi społeczne, nabywania umiejętności współżycia, przyswajania sobie obowiązujących wzorców społecznych.

Istotę trudności stanowi umiejętność przyswojenia przez młodzież zasad postępowania określonych przez kodeks społeczny i etyczny oraz przyjęciu takich form zachowania się, które sprzyjają harmonijnemu dorastaniu społecznemu.
Odrębną trudność stanowią światopoglądowe niepokoje i wątpliwości wiążące się z koniecznością przyjęcia określonych postaw i poglądów wraz ze wzrastaniem młodzieży w społeczeństwo dorosłych. Te wątpliwości rzutują często na jej postawę wobec otaczającego świata społecznego i dóbr kulturalnych ,wytworzonych przez to społeczeństwo. Do zjawisk niepokojących w zachowaniu zaliczamy negatywne postawy wobec wzorów postępowania przekazywanych przez dorosłych, często spotykane odrzucanie w ogóle wzorów i norm moralnych, negatywny stosunek do idei społ.politycznych, ponadto w niektórych środowiskach cynizm, negatywny stosunek do pracy, skłonność do nadużywania alkoholu, niszczenie mienia społecznego, nie prowokowanej agresji.
Grupę trudności wychowawczych może stanowić także wyraz stosunku do samego siebie, który najczęściej wiąże się z nieadekwatną samooceną. Młodzi ludzie najczęściej przeceniają swoje walory i możliwości, bądź nie doceniają ich zupełnie. I na tym tle rodzą się odpowiednie do postaw formy zachowania się, utrudniające proces wychowania. Jedni zachowują się z nadmierną pewnością siebie, lekceważąc wskazówki i ostrzeżenia, inni wykazują nadmierne zahamowania, nieśmiałość, chorobliwy brak pewności siebie, stronią od kontaktów społecznych. Bywają i tacy ,co niską samoocenę usiłują ukryć pod maską zuchwałości, zgrywaniu się, nieoczekiwanymi wyskokami. Te trudności przy braku skutecznego przeciwdziałania mogą przeobrazić się w głębiej sięgające problemy- wagary, ucieczki, kradzieże, wybryki chuligańskie, alkoholizm itp.

Jednym z głównych osiągnięć dziecka w rozwoju społecznym jest rozwiniecie w sobie wewnętrznej kontroli nad własnym zachowaniem- świadome uwewnętrznienie standardów postępowania i moralności. Zachowanie się zgodne z normami zależy nie tylko od chęci unikania sankcji zewnętrznych, lecz-co ważniejsze- od unikania niepożądanej stymulacji (lęk, poczucie winy), mającej swoje źródło we wnętrzu danej osoby. Oto metody wychowawcze sprzyjające wyrobieniu w dziecku wewnętrznych norm postępowania:

- częste zapewnianie wzmocnienia za pozytywne zachowania, bazującego na poczuciu silnej więzi z opiekunem, z którym dziecko może się identyfikować,

- zdecydowane wymaganie od dziecka moralnych zachowań, konsekwentne egzekwowanie wypełniania poleceń,

- częste posługiwanie się metodami indukcyjnymi; wykorzystywanie rozumowania i wyjaśnianie.

2. Zachowania aspołeczne

Uwarunkowania społeczne i pedagogiczne
- nieprawidłowa struktura rodziny;
- niekorzystne układy właściwości psychicznych obojga rodziców:
• despotyczna, agresywna matka i tzw. ojciec nieobecny;
• lękowo nastawiona, perfekcjonistyczna matka – surowy, rygorystyczny ojciec;
• nadmiernie opiekuńcza matka – ojciec chłodny uczuciowo lub tez ojciec agresywny, groźny;
- wadliwe oddziaływanie wychowawcze rodziców
• wychowanie nadmiernie pobłażliwe (liberalne);
• wychowanie surowe rygorystyczne (autokratyczne);
• wychowanie demokratyczne z tendencjami anarchistycznymi;
- błędy wychowawcze popełniane przez rodziców stosunku do dzieci poważnie chorych (np. z mikrouszkodzeniami układu nerwowego, somatycznie słabymi i fizycznie mało wydolnymi lub autystycznymi);
- nieprawidłowe oddziaływanie dydaktyczno-wychowawcze szkoły i środowiska społeczno-kulturowego;

W codziennej szkolnej pracy napotykamy coraz częściej na trudne zachowania dzieci, czyli zachowania społecznie nie akceptowane. Zachowanie człowieka to system reakcji na określoną sytuację społeczną. W relacjach międzyludzkich obowiązują przyjęte i społecznie akceptowane normy zachowań. Jeśli dziecko swoim zachowaniem łamie akceptowane społecznie normy zachowań, mówimy, że jego zachowanie jest zaburzone.


Przyczyną zaburzeń zachowania mogą być:

  • doświadczenia stresowe o silnie traumatycznym charakterze (jednorazowe lub systematyczne),

  • oddziaływania środowiska, w którym dziecko funkcjonuje, najczęściej środowiska rodzinnego,

  • niezaspokojone potrzeby( piramida potrzeb Maslowa).

Przyjmuje się, ze zaburzenia zachowania są wynikiem doznawanych stanów emocjonalnych, z którymi dziecko nie może sobie poradzić.
Powodować je może:

  • przemoc ze strony dorosłych,

  • odtrącenie emocjonalne przez rodziców,

  • długotrwała depresja,

  • brak satysfakcjonującego kontaktu z najbliższymi

  • brak oparcia w rodzinie w sytuacji trudnej,

  • niemożność wywiązania się przez dziecko z obowiązków i oczekiwań.

Człowiek może doznać jednorazowego urazu( śmierć, urodzenie dziecka, pobicie, zagrożenie życia itp.) lub doświadczać systematycznie sytuacji trudnych (konflikty, zagrożenia, przeciążenia). Bez względu na przyczynę istota urazów polega na tym, iż dotyczą one ważnych dla jednostki dziedzin życia, zagrażają jej poczuciu bezpieczeństwa, życiu i zdrowiu. Trudne doświadczenia przeżywane przez dziecko, z którymi nie może sobie poradzić powodują konsekwencje w dopiero budującym się obrazie samego siebie, świata i ludzi. Dziecko ma problemy z:

  • oceną własnej osoby,

  • podejmowaniem decyzji,

  • doznaniami emocjonalnymi( izoluje się uczuciowo),

  • uświadamianiem pragnień

  • wyrażaniem opinii,

  • planowaniem przyszłości,

  • wyrażaniem uczuć.

Przeżywana sytuacja trudna powoduje uogólnienie doświadczeń w postaci określonych sądów o sobie i rzeczywistości oraz powstaniem stereotypu zachowania, czyli takiego zachowania, które będzie je chronić przed kolejnymi przykrymi przeżyciami.
Zachowania takie na ogół nie są zgodne z oczekiwaniami dorosłych, są szkodliwe dla samego dziecka i innych osób.
Cechy zaburzeń zachowania:

  • nieadekwatność (nieracjonalne reakcje na daną sytuację)

  • sztywność ( mają stały przebieg niezależnie od zmieniającej się sytuacji, przypomina reakcje automatyczną, pewne elementy sytuacji uruchamiają zazwyczaj te same zachowania,

  • szkodliwość dla siebie i otoczenia ( szczególnie wyraźna w przypadku dzieci agresywnych-pozbawiają możliwości budowania satysfakcjonującego kontaktu z otoczeniem, odegranie stereotypu pozbawia je możliwości zdobywania nowych umiejętności)

  • negatywne emocje (trudne: złość, lęk, poczucie krzywdy, czasami dziecko stwarza wrażenie, że ich nie przeżywa, jednak wnikliwe przyjrzenie się odkrywa silne napięcie lub chęć ukrycia emocji pod maską obojętności).

3. Rola rodziny.
Potrzeba psychiczna, motywacja to stan osoby doznającej poczucie niespełnienia (napięcie motywacyjne), czyli frustrację potrzeb, działający jako czynnik motywujący, skłaniający zatem jednostkę do aktywności, które mogą tę potrzebę zaspokoić. Inaczej - odczuwalny brak czegoś, który powoduje, że podejmuje się działania zmierzające do zapełnienia tego braku. Z potrzebami wiąże się pozytywna lub negatywna charakterystyka afektywna. Niezaspokojenie potrzeb niższego rzędu powoduje niemożność zaspokojenia potrzeb wyższego rzędu.

Pojęcie potrzeba jest wyrażeniem mylnie używanym zamiennie z pojęciami popęd bądź instynkt.


  1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość