Strona główna

Dr Aleksandra Lipińska Podstawowe pojęcia historii sztuki


Pobieranie 56.84 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar56.84 Kb.



Dr Aleksandra Lipińska

Podstawowe pojęcia historii sztuki




I. Klasyfikacja sztuk plastycznych

Klasyfikacja – porządkowanie (podział logiczny) zbiorów przedmiotów, grupowanie ich w klasach .Klasa – zbiór jednostek o jednej lub więcej cechach wspólnych.


Podział:

  • dychotomiczny np. architektura drewniana  architektura niedrewniana

  • według kryterium np.

 kryterium materiału:

  • budowla murowana, np. murowany zamek, murowany kościół

  • budowla drewniana, np. drewniany dwór, drewniany kościół

 kryterium funkcji:

  • budowla sakralna, np. murowany kościół, drewniany kościół

  • budowla mieszkalna np. drewniany dwór, murowany zamek

  • Porządkowanie ze względu na stopień, w jakim w danym dziele ujawniają się pewne cechy powoduje powstanie szeregów (ciągów) np. podział drzeworytów ze względu na liczbę użytych braw na: jednobarwne, dwubarwne, trójbarwne czterobarwne

Typologia: podział na klasy według terminów (kryteriów) typologicznych


np. typologia wnętrz katedr gotyckich wg wysokości rozpięcia sklepienia:

  • niskie: poniżej 20m

  • średniowysokie: 20m>30m

  • wysokie: 30m>50 m

W praktyce historyka sztuki podziały te bywają często nieprecyzyjne, m.in. ze względu na trudności w ustaleniu klas granicznych oraz fakt, iż wiele terminów typologicznych nie jest jednowymiarowych – elementy zbioru porządkuje wiele równych kryteriów.
II. DZIEJE KLASYFIKACJI SZTUK PIĘKNYCH

W poprzednich epokach panowały różne systemy klasyfikacji wg kryteriów tj. geneza, cel. funkcja sztuki. Były one odzwierciedleniem ówczesnych poglądów na zakres pojęcia sztuka i jej stosunku do nauki, wiedzy, umiejętności, idei, prawdy czy natury.


II. 1. STAROŻYTNOŚĆ:

Sztuka - bardzo szerokie rozumienie pojęcia jako wszelkich umiejętności wytwarzania rzeczy zgodnie z regułami (via et ordine). Tak rozumiana sztuka obejmowała zarówno sztuki ( w dzisiejszym rozumieniu) jak i to, co my określamy dziś jako nauki i rzemiosła. Tzw. sztuki piękne nie zostały wydzielone.


II. 1. 1. Sofiści: kryterium celu sztuk

  • sztuki uprawiane ze względu na użyteczność (min. architektura)

  • sztuki dostarczające przyjemności (min. malarstwo)

  • (Plutarch) sztuki kultywowane dla swej doskonałości (matematyka, astronomia)

II. 1. 2. Platon (427-347 r. p.n.e.): kryterium MIMEZIS (naśladownictwa), stosunek sztuk do rzeczywistości; kilka klasyfikacji:

  • sztuka wytwarzania (wytwórcza): architektura  sztuka naśladowania (odtwórcza): malarstwo, rzeźba, niektóre formy poezji

  • sztuka naśladująca samą rzecz  sztuka naśladująca zmienny wygląd rzeczy

  • sztuka wytwarzająca rzeczy realne (architektura)  sztuka wytwarzająca obrazy rzeczy (malarstwo)

II. 1. 2. 1. Arystoteles (384-322 r. p.n.e.): poglądy na klasyfikację sztuk zbliżone do Platona;

  • sztuki uzupełniające przyrodę

  • sztuki naśladujące przyrodę

II. 1. 4. Najpopularniejsza klasyfikacja starożytnej Grecji (min. Galen, II w. p.n.e.): kryterium wysiłku fizycznego

  • sztuki wolne (artes liberales) – wymagające czynności umysłowych (np. geometria, astronomia), zwane również encyklicznymi (tworzące krąg sztuk, których znajomość obowiązywała wykształconego człowieka (muzyka, retoryka, ale nie. Architektura lub malarstwo)

  • sztuki pospolite ( artes vulgares) – wymagające wysiłku fizycznego

II. 1. 5. Seneka (5 r. p.n.e. – 65 r. n. e.): połączenie klasyfikacji Galena i sofistów

  • sztuki, które pouczają (pueriles)

  • sztuki, które bawią (ludicrae)

II. 1. 6. Kwintylian (rzymski retor, I w. n.e.): kryterium wytworów uzyskanych przez sztuki

  • sztuki, które badają – teoretyczne np. astronomia

  • sztuki polegające na działaniu (actus), a nie pozostawiające wytworu – praktyczne, np. taniec

  • sztuki wytwarzające rzeczy – poeietyczne (produkcyjne) np. malarstwo, architektura

II. 1. 7. Cyceron (106-43 r. p.n.e.): kryterium wartości sztuk

  • sztuki największe (artes maximae): polityka, wojskowość

  • sztuki średnie (artes mediocres): nauki, poezja, wymowa

  • sztuki mniejsze (artes minores): malarstwo, rzeźba, muzyka, atletyka i in.

  • sztuki „jakby nieme” (guasi mutae)  sztuki słowa (in oratione et ligua)

II. 1. 8. Plotyn (204-269 r.): klasyfikacja kierująca się stopniem uduchowienia sztuk

  • sztuki wytwarzające przedmioty fizyczne np. architektura

  • sztuki współdziałające z naturą np. medycyna

  • sztuki naśladujące naturę np. malarstwo

  • sztuki ulepszające i ozdabiające działania ludzkie np. retoryka i polityka (!?)

  • sztuki czysto umysłowe np. geometria

II. 2. ŚREDNIOWIECZE: przejęło starożytne pojęcie sztuki, ale w nowej formule:

Św. Tomasz z Akwinu (1225-1274): Summa teologiae „sztuka jest trafnym układem umysłu”, pozwalającym znaleźć właściwe środki dla osiągnięcia celu, poprawne pojęcie o rzeczach, które mają być wytworzone.

Podział i wykaz sztuk w średniowieczu miał znaczenie praktyczne: odpowiadał programowi szkół:



  • sztuki wolne – umysłowe (ars = ars liberalis) 7

  • 3 humanistyczne (artes rationales, trywialne): gramatyka, retoryka, dialektyka

  • 4 przyrodnicze (artes reales, kwadrywialne): arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka

  • sztuki pospolite – wymagające pracy rąk, mechaniczne (ars vulgaris = artificium); budziły większe zainteresowanie niż w starożytności; różne podziały od XII w., które ni były klasyfikacjami sensu stricto ale wyborem 7 najważniejszych sztuk: nie ma w nich często poezji i tzw. sztuk pięknych bo nie były uważane za najważniejsze, nie miały doniosłości praktycznej np.

  • scholastyk Radulf de Campo Longo – kryterium celu: sztuki służące przyodziewaniu ludzi, dające im schron, dające środki transportu, leczące choroby, kierujące wymianą dóbr, broniące przed wrogiem

  • Hugon od Św. Wiktora (pocz. XII w.): sztuka wytwarzania odzieży, dostarczająca schronu i narzędzi pracy, łowiectwo, medycyna, sztuka poruszania się, sztuka zabawiania (teatryka)

II. 3. RENESANS i BAROK: obowiązywało klasyczne pojęcie sztuki oraz dawna klasyfikacja (powtarzana za Galenem, Seneką, Platonem) *(Snellinxkx, H. Collaret dla G. de Jode, Cykl sztuk wyzwolonych)

II. 3. 1. Paragone: szczególnie ważne w okresie renesansu były tzw. paragony: wartościujące porównania sztuk w tonie polemicznym, stronniczym

  • Leonardo da Vinci, Traktat o malarstwie rozpoczyna się od paragonu sztuk wykazującego wyższość malarstwa (nie wymaga wysiłu fizycznego, jest oparte na wiedzy, dokonuje cucu dając wrazenie przestrzeni na płaszczyźnie i in.

  • Michał Anioł Buonarotti: uznał, że rzeźba i malarstwo mają wspólny cel (naśladownictwo) i formę (rysunek) – arti del disegno: rysunek oznaczał pomysł, koncepcję wyrażoną w rysunku

II. 3. 2. Rudof Goclenius, Lexicon Philosophicum, 1607:

  • sztuki główne min. architektura  sztuki pomocnicze min. malarstwo

  • sztuki wytwórcze min. rzeźba  sztuki instrumentalne min.

  • sztuki wolne = czyste: dążące do prawdy i wiedzy  sztuki mechaniczne = rękodzielnicze: produkujące rzeczy użyteczne

II. 3. 3. Johann Heinrich Alsted, Encyklopedia, 1630 – 17 podziałów sztuki, typowo barokowe, min.

  • umysłowe i manualne

  • łatwiejsze i trudniejsze

  • dodające (aptekarstwo) i ujmujące (kąpielnictwo)

  • starodawne (rolnictwo) i nowe (drukarstwo)

  • konieczne (pasterstwo) – zbędne (aktorstwa)

  • uczciwe (malarstwo) – nieuczciwe (stręczycielstwo)

II. 3. 4. Znaczenie renesansu i baroku polega na tym, że wówczas pojawiła się świadomość szczególnej pozycji takich sztuk jak malarstwo, rzeźba, poezja, muzyka i tego, że powinny one być wyodrębnione. Było to wynikiem uzyskania wyższej pozycji tych sztuk. Nie było jednak zgody, co do tego co je różni od rzemiosł i nauk

  • określano „sztuki piękne” jako: sztuki umysłowe (lub pomysłowe), najbliższe wyzwolonym zmierzające do” wytworności rzeczy”, szlachetne, pamięciowe, obrazowe, przenośne

  • Francis Bacon (1561-1626), De dignitate et augmentis scientiarum:

  • sztuki oparte o rozum (nauki)

  • sztuki oparte o pamięć (historia)

  • sztuki oparte o wyobraźnię (poezja)

  • sztuki służące przyjemności oczu (malarstwo) i uszu (muzyka)

II. 4. OŚWIECENIE: ostateczne przyjęcie pojęcia sztuki piękne i ich wydzielenie.

II. 4. 1. Zapowiedzi:

  • Francesco da Hollanda, XVI w.: boas artes (port.)

  • Charles Perrault, Cabinet de beaux arts, 1690

  • Nicolas François Blondel w traktacie Cours d’architecture, 1675 – sformułował pojęcie „sztuk pięknych” – są źródeł przyjemności wzbudzanej przez piękno: architektura, malarstwo, rzeźba, poezja, wymowa, teatr, muzyka, taniec.

II. 4. 2. Charles Batteau, Les beaux arts réduits à un seul principe,1747;

  • sztuki piękne – ich zadaniem jest podobać się oraz naśladować naturę: muzyka, poezja, malarstwo, rzeźba, taniec

  • sztuki mechaniczne – użyteczne

  • sztuki dostarczające przyjemności i użytkowe: architektura i wymowa.

Zasługą Batteau nie było stworzenie nowego kryterium, ani termin „sztuki piękne” czy fakt połączenia ich w jedna grupę, ale szybkie upowszechnienie tej teorii przez tłumaczenia, np. Wielka Encyklopedia Francuska, 1751 – Diderot jeszcze stary podział, ale d’Alembert we wstępie już nowy. Powszechnie nie uznano trzeciej grupy i architekturę włączono do sztuk pięknych.

  • w oświeceniu ustalił się schemat 7 sztuk pięknych: architektura, malarstwo, rzeźba, muzyka, poezja + 2 z grupy: wymowa, taniec, teatr, ogrodnictwo. Przyznano im pozycję uprzywilejowaną, przeciwstawiano je mechanicznym, wkrótce zostały uznane za jedyne godne miana „sztuki”.

  • dostrzeżono dwoistość twórczości: wytwarzanie słów (literatura) i rzeczy (sztuki plastyczne – wystąpiono przeciwko wzorowaniu jednych na drugich (ut pictura poesis – ut poesis pictura)

  • Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781): „Malarstwo, jak i poezja posługują się różnymi znakami: znakami malarstwa są figury i kolory w przestrzeni, znakami poezji – artykułowane dźwięki w czasie”

  • Immanuel Kant (1724-1804), Krytyka władzy sądzenia, 1790

  • sztuki mechaniczne

  • sztuki estetyczne

  • sztuki przyjemne

  • sztuki piękne – podział wzorowany na platońskim:

  • sztuki prawdy: architektura  sztuki pozoru: malarstwo

  • sztuki operujące przedmiotami istniejącymi w naturze  sztuki operujące przedmiotami stworzonymi przez sztukę

  • podział sztuk wg sposobów przekazywania myśli i uczuć: poezja i wymowa (posługują się słowami), muzyka (dźwiękami), malarstwo, rzeźba, architektura (gestami)

II. 5. XIX: idealistyczne systemy filozoficzne podjęły próbę podziałów sztuk według innych metod – postępowanie aprioryczne nie empiryczne (jak przedtem)

  • Friedrich Wilhelm Schelling (1775 –1854): klasyfikacja sztuk wedle ich stosunku do nieskończoności

  • Arthur Schpenhauer (1788-1860): wedle stosunku do woli

  • Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), Vorlesungen über die Ästethik, 1818: sztuki symboliczne klasyczne, romantyczne – właściwie bylło to nie zestawienie sztuk, ale stylów

  • Karol Libelt (1807-1875), Estetyka, czyli umnictwo piękne, 1849: podział sztuk wedle ideału, do jakiego zmierzają: architektura  piękno, malarstwo  dobro, snycerstwo  prawda)

II. 6. XX wiek: Bardzo wiele innych podziałów wg różnych fundametae divisionis: nowe – sztuki figuratywne (konkretne) i niefiguratywne (abstrakcyjne), asemantyczne i semantyczne, czyste i stosowane. Pluralizm teorii.

  • Max Dessoir (1867-1947) niemiecki psycholog, estetyk, Ästethik und allgemeine Kunstwissenschaft, 1906: architektura, rzeźba, malarstwo zaliczone do sztuk przestrzennych, nieruchomych, posługujących się obrazami

  • Johannes Volkelt, niemiecki psycholog 1909

  • sztuki o treści przedmiotowej i nieprzedmiotowej

  • sztuki formy i ruchu

  • sztuki rzeczywiście i pozornie cielesne

  • Alain, 1923-39: sztuki społeczne i samotnicze (malarstwo, rzeźba, ceramika, część architektury)

  • Étienne Souriau, La correspondance des arts, 1947: sztuki plastyczne i rytmiczne; operujące linią, masą, barwą, światłem, ruchem, dźwiękami artykułowanymi i dźwiękami nieartykułowanymi – każda z nich może wystąpić w 2 wariantach abstrakcyjnym i odtwarzającym rzeczywistość.

  • Susanne Langer, Feeling and Form, 1953 podział sztuk wg rodzaju złudzenia, którego dostarczają

  • Th. Munro, 1951: sztuki geometryczne, biometryczne

  • L. Adler: sztuki bezpośrednie (bez narzędzi) i pośrednie

  • Janina Makota (O klasyfikacji sztuk pięknych, 1964) opierając się na fenomenologii R. Ingardena podzieliła sztuki wedle warstw jakie zawierają

Powszechny jest pogląd minimalistyczny o wątpliwej naukowej wartości wszelkich klasyfikacji, ze względu na :

  • nie ma ustalonego zakresu i jednego poglądu na to, co jest sztuką

  • trudno ustalić co jest jedną sztuką np. rzeźba w kamieniu i drewnie?

Najbardziej trwały wydaje się podział na sztuki rzeczowe i słowne.

III. GŁÓWNE GATUNKI SZTUK PLASTYCZNYCH

III. 1. Co dziś uznawane jest za cechę wspólną sztuk plastycznych (w wąskim rozumieniu: architektura, rzeźba, malarstwo)?

  • czasowo-przestrzenna niezmienność materialnej struktury przedstawiającej, która odróżnia sztuki plastyczne od muzyki, poezji i tańca (sztuk o czasowo przestrzennej zmiennej niematerialnej strukturze przedstawiającej); materialność struktury dzieł sztuki plastycznej jest przyczyną zachodzących w niej zmian, ale nie są to zmiany zamierzone przez twórcę i nie są związane z budową strukturalną dzieła (przeciwnie niż w grupie 2)

  • struktura przedstawiająca: przedmiot wykonywany przez artystę (płótno pokryte farbami, odkuty marmur itp.)

  • struktura przedstawiona: wynik interpretacji struktury przedstawiającej, a więc: obraz, rzeźba, wnętrze i to co jest na nich przedstawione lub przez nie komunikowane (wydarzenie, stan rzeczy)

  • przedmiot obserwowalny np. człowiek

  • przedmiot nieobserwowalny

  • fikcjonalny np. Apollo

  • teoretyczny np. alegoria siły

III. 2. Kryteria podziału sztuk plastycznych:

III. 2. 1. rodzaj struktury przedstawiającej:

  • struktury przedstawiające dwuwymiarowe, ukształtowane na płaszczyźnie – malarstwo, rysunek, grafika

  • struktury przedstawiające trójwymiarowe, ukształtowane w przestrzeni – architektura i rzeźba

  • struktury przedstawiające trójwymiarowe, operujące jednostkami przestrzeni i ich układami, kształtujące przestrzeń przez jej ograniczenie - architektura

  • struktury przedstawiające trójwymiarowe, operujące jednostkami masy i jej układami, kształtujące bryłę - rzeźba

III. 2. 2. rodzaj struktury przedstawionej:

  • sztuka dwuwymiarowa, operująca przestrzenią pozorną - malarstwo

  • sztuki trójwymiarowe, operujące przestrzenią realną

III. 2. 3. kolor: nie jest to kryterium zadawalające; jest on wprawdzie podstawowym środkiem malarstwa, ale nie wyróżnikiem tylko jego samego; działa również w rzeźbie i architekturze podobnie jak faktura –, jako barwa tworzywa (lub np. polichromii w rzeźbie) i jest jednym z ważnych środków artystycznych.

III. 2. 4. użyteczność:

  • w ścisłym sensie: zdolność zaspokajania naturalnych potrzeb człowieka - warunek ten spełnia przede wszystkim architektura, ale i w jej ramach istnieją obiekty (tzw. „czysta architektura”, rewolucyjna architektura francuska - pomniki architektoniczne), w której aspekt ideowy góruje nad użytkowym

  • w szerokim sensie: zdolność zaspokajania różnych (nie tylko biologicznych, ale i wyższych) potrzeb człowieka – warunek ten spełniają również malarstwo i architektura.

III. 2. 5. mimezis (naśladowanie natury): zazwyczaj kategoria wyróżniająca malarstwo i rzeźbę, ale znamy również przykłady architektury „przedstawiającej” (kościoły na planie krzyża, pałace na planie gwiazdy, współczesna architektura „rzeźbiarska”)

  • teoretycznie rzeźba jako trójwymiarowa, zwłaszcza polichromowana jest najbardziej mimetyczna, jednak to malarstwo – dzięki swej technice, ułatwiającej przedstawienie największego spektrum zjawisk – ilustruje lepiej niż rzeźba; wynika to również z faktu, iż nasze oko przyzwyczaiło się do przekładania obrazu 2-wymiarowego na 3-wymiarowy

  • zwycięstwo nowych technik obrazowych: fotografia, film polega na stałym poszerzaniu ich możliwości komunikowania coraz liczniejszych informacji.

III. 2. 6. czas: struktura przedstawiająca jest od niego niezależna, ale jest to ważny komponent procesu percepcji dzieła sztuk plastycznych

III. 2. 6. 1. czas percepcji:

  • malarstwo: przesuwamy wzrok, oglądamy w pewnym porządku (przebadanym przez psychologię widzenia), nasze wrażenie jest sumą poszczególnych elementów; szczególnie widoczne w przypadku cyklu obrazów lub obrazie skonstruowanym narracyjnie (sceny symultaniczne)

  • rzeźba: podobnie jak w malarstwie w przypadku reliefów (np. reliefy drzwi gnieźnieńskie lub kolumna Trajana), ale też w przypadku rzeźby pełnej – sumowanie wyglądów; w różnych typach rzeźby możemy wyznaczyć „główny wygląd” lub szereg równie ważnych wyglądów

  • architektura: podobnie jak w rzeźbie, ale większego wrażenia nabiera aspekt ruchu – istotne zwłaszcza w teatralnej, scenograficznej architekturze baroku (np. ciąg komunikacyjny w rezydencji barokowej: brama  cour d’honeur  avant-cour  schody na fasadzie  portal  sień  reprezentacyjne klatka schodowa  piano nobile  sala reprezentacyjna

III. 2. 6. 2. czas „historii”, wydarzenia przedstawionego

III. 2. 7. osobisty udział twórcy: wszystkim sztukom plastycznym wspólny jest etap projektowania (disegno), ale udział twórcy w wykonaniu struktury przedstawiającej jest różny

  • architektura: koncepcja dzieła możne być przedstawiona w projekcie (uzupełnionym komentarzem słownym) – możliwe jest oddzielenie procesu koncepcyjnego od wykonawstwa; środkiem pomocniczym bywa model – służący głównie zaprezentowaniu projektu zleceniodawcy oraz korekcie projektu

  • rzeźba: sytuacja uzależniona od materiału i techniki, podobnie jak w architekturze powstają modele (bozetto, modeletto) w łatwiejszym materiale (wosk, glina) i mniejszej skali, na podstawie których fundator ocenia projekt, a wykonawca odkuwa lub odlewa ostateczną wersję (proces czysto techniczny); rzeźbiarz czasem pracuje w etapie końcowym np. nad fakturą; ale istnieje też grupa technik, w których jedynym wykonawca jest sam rzeźbiarz.

  • malarstwo: największe znaczenie własnoręcznego wykonania (stąd min. magia malarstwa), ale w niektórych wypadkach (malarstwo monumentalne), rola autora sprowadza się do wykonania projektu (bozetta, szkiców, kartonów do witraży; *projekt Cranacha do ołtarza w Zwickau).

  • grafika: ostatecznym dziełem jest nie projekt czy opracowany klocek lub płyta, ale odbitka; czasem wszystkie te etapy wykonuje jeden człowiek, ale często są od siebie oddzielone

  • inventor: autor projektu, kompozycji

  • sculptor: rytownik, który naniósł wzór na klocek drzeworytniczy lub płytę miedziorytniczą – często b. istotna rola

  • imprimator: drukarz

  • excudor: wydawca

III. 3. Wzajemne relacje sztuk:

  • poszczególne sztuki wykorzystują, łączą środki innych, przy tym środki charakterystyczne dla danego gatunku pozostają wiodące np. polichromowana rzeźba, malarstwo operujące trzecim wymiarem, architektura wzbogacona o kolor i rzeźbę.

  • sztuki łączą się związane pewnym „nadporządkiem”: np. gmach muzealny: architektura skonstruowana dla właściwego wyeksponowania rzeźby (tło, nisza) lub malarstwa (oświetlenie), malarstwo iluzjonistyczne stanowiące przedłużenie architektury

  • Gesamtkunstwerk (dzieło sztuki totalnej, compositum) tylko wszystkie elementy (architektura, rzeźba, malarstwo, muzyka, światło, ruch) razem pozwalają na właściwy odbiór.


III. 4. Architektura, różne klasyfikacje ze względu na:

III. 4. 1. materiał i technika:

  • drewniana

  • murowana:

  • kamienna

  • ceglana itd.

III. 4. 2. funkcja:

  • architektura sakralna

  • świątynie: kościoły, zbory, bożnice, kaplice, mauzolea

  • architektura świecka

  • architektura publiczna

  • siedziby władz i urzędów: ratusz, parlament, sąd

  • architektura służąca celom handlowym: sukiennice, hale targowe, magazyny, giełdy

  • architektura służąca celom widowiskowym: teatr, cyrk, opera

  • architektura służąca celom sportowym: stadion, hipodrom

  • architektura służąca celom lecznictwa: szpitale, sanatoria

  • architektura służąca celom szkolnictwa, oświaty i kultury: uniwersytety, szkoły, muzea, biblioteki

  • architektura służąca komunikacji: dworzec, hotel, port, poczta

  • architektura obronna i militarna: mur obronny, arsenał

  • architektura niepubliczna

  • architektura mieszkalna: zamek, pałac, dwór, dom mieszczański, kamienica, chałupa

  • architektura ogrodowa: pawilony, oranżerie, altany, pergole

- w niektórych wypadkach budowle łączą różne funkcje

III. 4. 3. stosunek do otoczenia:

  • ze względu na przystosowanie w aspekcie funkcjonalnym i artystycznym rozróżniamy architekturę przystosowaną i nieprzystosowaną

  • ze względu na kompozycyjny i funkcjonalny związek z otoczeniem rozróżniamy architektury związana (otwarta) i niezwiązana (zamknięta, izolowana)

  • otoczenie architektury może być

  • naturalne, np. w stosunku do zamków mówi o nizinnych, górskich, nawodnych

  • nienaturalne:

  • kształtowane z elementów naturalnych jak parki, ogrody

  • kształtowane z elementów nienaturalnych jak zespoły urbanistyczne

III. 4. 4. kompozycja architektoniczna:

  • liczba elementów przestrzennych: jedno-, dwu-, wieloprzestrzenna

  • kształt elementów przestrzennych: regularna, nieregularna

  • wzajemny stosunek elementów przestrzennych: symetryczna, niesymetryczna

  • stosunek elementów przestrzennych do osi lub centrum: centralne, podłużne, poprzeczne

  • stosunek ważności elementów przestrzennych: układ równorzędny (koordynacja) lub nierównorzędny (subordynacja)


III. 4. 5. URBANISTYKA – sztuka planowania i budowy miast, funkcjonalnego i estetycznego powiązania zespołów urbanistycznych. Czasem traktowana jako osobny gatunek, czasem jako jeden z działów architektury.

  • wnętrze urbanistyczne: plac, ulica

  • plastyczna kompozycja elementów –zbliżona do rzeźby


III. 5. RZEŹBA, klasyfikacja ze względu na:

III. 5. 1. materiał i technikę:

dawniej:

  • statuarii: rzeźbiarze w kamieniu

  • caelatores: rzeźbiarze w metalu

  • sculptores: rzeźbiarze w drewnie

  • fictores: rzeźbiarze w glinie

  • encausti: rzeźbiarze w wosku

  • statuaria: rzeźba pełna w kamieniu lub metalu

  • sculptura: rzeźba w drewnie w drewnie

  • anaglyphica: rzeźba drążona w drewnie

  • plastica: rzeźba lepiona w glinie, gipsie

- im bardziej rozbudowany system specjalizacji tym bogatsze słownictwo np. Niemcy, Niderlandy w porównaniu do Polski



III. 5. 2. sposób opracowania i stosunek do otoczenia – pytania - ćwiczenie

  • rzeźba tzw. samodzielna lub pełna, opracowana ze wszystkich stron *(Paludanus, Kypris i Eros)

    • rzeźba bezwzględnie samodzielna, nie umieszczona na tle, dostępna ze wszystkich stron

    • rzeźba względnie samodzielna, umieszczona na tle i od tej strony niedostępna

    • rzeźba tzw. niesamodzielna lub niepełna, nie opracowana ze wszystkich stron, związana z tłem *(Ecce Homo)

    • rzeźba półpełna, opracowana z kilku stron

    • rzeźba reliefowa, opracowana tylko z przodu i przeznaczona do oglądania tylko z przodu

      • relief wypukły: występujący przed tło

        • relief wysoki: zachowane proporcje przedmiotu na płaszczyźnie równoległej do tła, a zmienione (skróty) na pozostałych płaszczyznach

        • malarski (schiacciato): skróty w płaszczyźnie równoległej do tła właściwe malarstwu (perspektywa), duże zróżnicowanie wysokości rzeźba przechodzi w ryt

      • relief wklęsły, rzeźbiony w głąb

III. 5. 3. sposób opracowania:

  • bryła:

    • rzeźba o bryle zwartej lub rozczłonkowanej

    • rzeźba o bryle opracowanej powierzchniowo lub głęboko




  • powierzchnia:

    • gładka lub fakturowana

    • polichromowana lub niepolichromowana


III. 5. 4. funkcje ideowe lub użytkowe:

  • rzeźba religijna: figura kultowa, ołtarz, chrzcielnica

  • pomniki

  • rzeźba sepulkralna: nagrobki, epitafia, sarkofagi

  • rzeźba architektoniczna: rzeźbiarskie obramienie portali, otworów okiennych

  • rzeźba ogrodowa: fontanny


III. 5. 5. temat rzeźby:

  • religijna

  • historyczna

  • mitologiczna

  • rodzajowa

  • portretowa

  • akt

  • animalistyka

  • dekoracyjne


III. 6. MALARSTWO

III. 6. 1. materiał i technika: olej, tempera, gwasz, akwarela, pastel, enkaustyka, akryl.

III. 6. 2. funkcja (+technika)

  • monumentalne: ścienne, sgraffito, witrażowe, mozaikowe

  • sztalugowe: na różnym podłożu (deska, płyta miedziana, płótno, kość i in.)

  • iluminacyjne

  • polichromia: architektury, rzeźby, rzemiosła

III. 6. 3. stosunek do natury: (dot. również innych sztuk przedstawiających)

  • malarstwo realistyczne

  • malarstwo naturalistyczne – komunikuje zgodnie z przyjętą wiedzą o rzeczywistości

  • malarstwo idealistyczne – komunikuje fikcjonalne stany, wydarzenia, rzeczy zgodnie z przyjętą wiedzą o ideale

  • malarstwo fantastyczne – komunikuje nieobserwowalne, fikcjonalne stany, wydarzenia, rzeczy w sposób przeczący przyjętej wiedzy o rzeczywistości

  • malarstwo surrealistyczne

  • malarstwo abstrakcyjne

  • karykatura

III. 5. 5. temat malarstwa: jak rzeźba

  • malarstwo mitologiczne

  • pejzaż, marina)

  • martwa natura,malarstwo wnętrz.

  • Malarstwo rodzajowe

- pewne typy łączą się np. o. religijny +portret rodzinny

  • w obrębie tych grup istnieje wiele różnych podtypów np. PORTRET:

  • ze względu na pozycję społeczną modela: portret panującego, szlachty, rycerstwa, duchownych, mieszczan, dzieci– to nie tylko temat ale konwencja, np. portret kobiet w malarstwie włoskim

  • ze względu na rodzaj związku osób portretowanych: małżeńskie, rodzinne

  • ze względu na sposób przedstawienia portretowanego

  • ze względu na tło i otoczenie modela:

  • tło neutralne

  • tło architektoniczne

  • przestrzeń zamknięta (wnętrze)

  • przestrzeń otwarta (pejzaż)

  • ze względu na sposób ustawienia:

  • na wprost (en face)

  • z profilu

  • w trzech czwartych (en trois quarts)

  • ze względu na zakres ukazania:

  • głowa

  • popiersie

  • do pasa

  • do kolan

  • w całości (en pied)




  • ze względu na liczbę osób:

  • pojedynczy

  • dwuosobowy

  • grupowy




  • realistyczne – idealistyczne reprezentacyjne - intymne

  • ze względu na stosunek twórcy:

-obiektywne i subiektywne *(autoportret Wyspiańskiego)

  • ze względu na zawód portretowanego, wytworzyły się charakterystyczne typy portretów: sędziów, lekarzy, architektów, malarzy, muzyków, poetów i in.

  • portrety rzeczywiste  portrety rzeczywiste (fikcyjny przedmiot np. portrety Homera lub fikcyjna portretowość – np. „portrety” pierwszych władców Polski Matejki,


III. 5. 6. sposób operowania środkami artystycznymi w malarstwie:

  • format: foremny, regularny, nieregularny

  • powierzchnia: płaszczyzna geometryczna lub wygięta sferycznie

  • ze względu na sposób traktowania przestrzeni w obrębie struktury przedstawionej:

  • malarstwo „płaszczyznowe” – komponowanie w dwóch wymiarach, małe zróżnicowanie planów

  • malarstwo „przestrzenne” – próba stworzenia pełnej iluzji trójwymiarowości na płaszczyźnie; obraz jako rama – okno, które widać wycinek rzeczywistości

  • dobór środków malarskich:

  • malarstwo linearne: operuje linia, rysunkiem konturowym

  • malarstwo operujące plamą

  • kompozycja: strefowa, izokefaliczna, piramidalna, diagonalna, rytmiczna i in. – charakteryzowana w pojęciach geometrycznych.

  • barwa: koloryt monochromatyczny i polichromatyczny

  • temperatura barw: koloryt ciepły i zimny

  • tonacja kolorystyczna: dominacja jednego koloru, charakterystyczna skala kolorystyczna, paleta

  • koloryt:

  • lokalny: oparty na „właściwym” kolorycie przedmiotów, bez związku z otoczeniem

  • impresyjny: uwzględnia zależność koloru przedmiotu od otoczenia i oświetlenia

  • ekspresyjny: zestawienia barwne mają wywołać określone wrażenia

  • dekoracyjny – gdy celem zestawień barwnych jest efekt dekoracyjny

  • faktura: gładka („emaliowa” * fr. ołtarza baranka van Eycków), szorstka, impastowa

  • przedstawienie trzeciego wymiaru, za pomocą:

  • modelunku: światłocieniowego lub kolorystycznego

  • perspektywy: linearnej, malarskiej, powietrznej

III. 5. 6. GRAFIKA i RYSUNEK - pokrewne malarstwu, ale grafika różni się rodzajem narzędzi (nóż, rylec, igła, ale i pędzel), które w przypadku rysunku są zbliżone do malarstwa. Nie operują wyłącznie linią – jak się często uważa – ale również plamą (np. akwaforta lub litografia)
III. 6. RZEMIOSŁO ARTYSTYCZNE: złotnictwo, jubilerstwo, konwisarstwo (cyna), kowalstwo, meblarstwo, tkactwo, hafciarstwo, krawiectwo koronkarstwo, pasamonictwo, introligatorstwo, ceramika, szklarstwo.

- często wykluczane ze świata sztuki, gdyż istotna jest funkcja użytkowa – dość często schodzi ona na plan dalszy wobec funkcji estetycznej; nie należały nigdy do sztuk wolnych.



- operują środkami zbliżonymi do trzech głównych sztuk: tkactwo (tapiserie)  malarstwo, złotnictwo  rzeźba

III. 7. SZTUKA OGRODOWA – szczególny charakter ze względu na naturalne tworzywo; sztuką jest element stałej ingerencji człowieka, kształtującej kompozycję z elementów naturalnych i sztucznych (budowle i rzeźby ogrodowe; ogrodnictwo jest zbliżone do:

  • malarstwa: operowanie kolorem dywanów, parterów, planów zieleni

  • architektury: operowanie przestrzenią

  • rzeźby: kształtuje bryły roślin i odwrotnie (rzeźba naśladująca naturę)

- różny stopień ingerencji człowieka w naturę w zależności od typu ogrodu: kwaterowy ogród renesansowy  ogród francuski  angielski park krajobrazowy

III. 8. „NOWE” GATUNKI SZTUKI:

  • fotografia

  • film

  • sztuka video - połączenie komunikacji wizualnej i werbalnej w czasie

  • sztuka konceptualna (1967, Paragrafy sztuki konceptualnej)

  • happening – połączenie komunikacji wizualnej i werbalnej




©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość