Strona główna

Ekonomiczne skutki zjawiska pogoni za renta”


Pobieranie 10.03 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar10.03 Kb.
Joanna Krasuska

Ewa Żebrowska

Ekonomiczne skutki zjawiska pogoni za renta”

Renta jest to zjawisko polegające na dążeniu przez osoby fizyczne, przedsiębiorstwa lub inne organizacje do uzyskania korzyści materialnych przez wywieranie wpływu na otoczenie gospodarcze lub stan prawny. Wyróżniamy dwa rodzaje renty: ekonomiczną i polityczną.

Renta ekonomiczna: wszelka długookresowa płatność otrzymywana za użytkowanie zasobu czynnika produkcji, która przekracza jego koszt alternatywny.

Charakter renty ekonomicznej zależy od kształtu krzywej podaży czynnika produkcji.



  1. Gdy podaż doskonale elastyczna - wszystkie wynagrodzenia czynnika produkcji są równe cenom transferowym, a renta ekonomiczna nie występuje.

  2. Gdy podaż doskonale nieelastyczna - przychody z danego czynnika są rentą, ponieważ czynnik ten nie ma alternatywnych zastosowań (czysta renta ekonomiczna).

  3. Gdy dodatnio nachylona krzywa podaży - ceny transferowe poszczególnych jednostek zasobu są zróżnicowane i występuje renta zwana powszechną rentą ekonomiczną.

Szczególną formą renty ekonomicznej jest zysk monopolowy, który może być uzyskany na dwa sposoby: monopol naturalny (wiąże się ze specyfiką danej branży - naturalnym stanem jest istnienie jednego producenta) oraz monopol sztuczny (pojawia się w przypadku celowego dążenia producenta do przejęcia kontroli nad całością rynku).

Pogoń za rentą ekonomiczną przy założeniu doskonałej konkurencji jest zjawiskiem korzystnym dla gospodarki i wiąże się z efektywnym wykorzystaniem zasobów.

Renta polityczna występuje pod postacią transferu dochodów od jednych podmiotów do innych dzięki wykorzystaniu mechanizmów władzy politycznej. Pogoń za rentą polityczną jest niekorzystna z punktu widzenia gospodarki, angażuje bowiem zasoby w sposób nieefektywny, może przyczynić się do powstania efektów zewnętrznych, np. w postaci napięć społecznych wywołanych poczuciem niesprawiedliwości. Zjawisko pogoni za rentą jest najczęściej utożsamiane z rentą w znaczeniu renty politycznej i może działać w sposób legalny (lobbing) oraz nielegalny (korupcja).

Do pogoni za rentą polityczną przyczyniają się: rozbudowana polityka handlowa, skomplikowane procedury związane z rozpoczynaniem i prowadzeniem działalności gospodarczej, stosowanie licznych instrumentów regulacji procesów gospodarczych, skomplikowana, zmienna lub nadmierna polityka fiskalna, zamówienia publiczne, subsydiowanie niektórych rodzajów działalności.

Rent seeking jest to zjawisko aktywnego poszukiwania renty (tracenia zasobów w procesie zabiegania o rentę monopolistyczną). Monopolista oferuje mniejszą ilość produkcji po wyższej cenie, niż producent funkcjonujący w warunkach konkurencji. Prowadzi to do występowanie ogólnospołecznej straty dobrobytu oraz przechwytywanie przez monopolistę części renty konsumenta. Z ogólnospołecznego punktu widzenia są to zasoby stracone.

Przeciwdziałanie aktywnemu poszukiwaniu renty jest ważne ze względu na rozmiary szkód gospodarczych i społecznych. Pogoń za rentą powoduje między innymi zaburzenia podziału dochodu, nie jest on dzielony według kryteriów rynkowych (ekonomicznej efektywności) ani według kryteriów normatywnych stosowanych przez państwo (sprawiedliwości społecznej). Celem jest ograniczenie skali i utrudnienie poszukiwaczom renty osiągania z tego korzyści. Przeciwdziałanie aktywnemu poszukiwaniu renty jest działaniem trudnym, który nie zakończy się pełnym sukcesem.

Pogoń za rentą w okresie transformacji systemowej w Polsce można podzielić na trzy okresy:


  1. Pierwszy okres w którym dokonano demontażu pośrednich szczebli zarządzania i tym samym wytrącono branżowym grupom nacisku tradycyjne (ukształtowane w gospodarce socjalistycznej) narzędzie realizacji ich interesów. Pośrednie struktury zarządzania w tym okresie były narzędziem realizacji interesów grupowych. Ich rozbicie ograniczyło aktywne poszukiwanie renty w tym okresie. Demontaż pośrednich struktur zarządzania obejmował :

  1. podział przedsiębiorstw wielozakładowych - nowopowstałe przedsiębiorstwa uzyskiwały osobowość prawną, możliwe było rzetelne prowadzenie rachunku kosztów. Dawało to rozeznanie, które przedsięwzięcia są efektywne.

  2. likwidację funduszy celowych,

  3. likwidacja zjednoczeń i ministerstw branżowych

II. Drugi okres, w którym grupy nacisku redefiniowały swoje interesy w nowych warunkach instytucjonalnych opanowywały nowe narzędzia ich realizacji i w niektórych przypadkach doprowadziły do odtworzenia tradycyjnych, wywodzących się z gospodarki socjalistycznej instytucji. Efektem tego było stworzenie nowych funduszy celowych, przedsiębiorstw wielozakładowych czy próba nadania przynależności do izb gospodarczych obligatoryjnego charakteru. O sposobach wykorzystywania funduszy celowych do aktywnego poszukiwania renty informują kontrole Najwyższej Izby Kontroli (NIK).

III. Trzeci okres, w którym głównie z powodu konieczności dostosowania polskiego ustawodawstwa do Unii Europejskiej, wprowadzane są niektóre ograniczenia realizacji interesów grupowych, czyli próba zmiany ustawodawstwa. Przykładem przeciwdziałania praktykom aktywnego poszukiwania renty może być ustawodawstwo antymonopolowe.







©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość