Strona główna

Eliza orzeszkowa nad niemnem temat


Pobieranie 18.54 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar18.54 Kb.
ELIZA ORZESZKOWA NAD NIEMNEM
Temat: Pytania i zagadnienia wokół powieści Elizy Orzeszkowej pt: „Nad Niemnem”


  1. Geneza utworu (1887).

  2. Pierwotny tytuł utworu – „Mezalians”.

  3. Dwuwarstwowość tematyczna „Nad Niemnem”.

    1. Pierwsza warstwa to życie rodzinne pokazane na różnych przykładach

    2. Druga warstwa to powstanie styczniowe przywoływane we wspomnieniach i jego konsekwencje w teraźniejszości

    3. Wątek główny zaś stanowi miłość Justyny i Jana

  4. Bohaterowie: Benedykt Korczyński (agronom z wykształcenia), jego żona Emilia, dzieci: Leonia i Witold, Marta Korczyńska (Stanisław Korczyński – ojciec Benedykta, Andrzeja, który zginął w powstaniu, Dominika, który mieszka w Rosji i Jadwigi, która wyszła za Darzeckiego)

  5. Podział społeczny świata szlacheckiego.

    1. Środowisko dworu (średnia szlachta): rodzina Benedykta Korczyńskiego

    2. Środowisko zaścianka: Bohatyrowicze: Anzelm, Fabian, Jakub, Jan

    3. Arystokracja: Darzeccy, Teofil Różyc, Andrzejowa Korczyńska i jej syn Zygmunt mieszkający w Osowcach

    4. Zubożała szlachta; rodzina Kirłów mieszkająca w Olszynce

    5. Rezydenci: ojciec Justyny Orzelskiej, pan Ignacy, Justyna, Teresa Plińska

  6. Czas i przestrzeń.

    1. Przestrzeń: Nad Niemnem w Korczynie, Olszynce, Osowcach, Bohatyrowicach, na Wołoszczyźnie

    2. Czas: okres żniw, wakacje, imieniny pani Emilii, 1886 rok

    3. Teraźniejszość obejmuje lata osiemdziesiąte XIX wieku, okres wakacji do jesieni

    4. Przeszłość sięga w historii Polski do czasów Jagiellonów, przez kampanię napoleońską, powstanie styczniowe po lata osiemdziesiąte XIX wieku

  7. Charakterystyka społeczeństwa popowstaniowego.

  8. Nowy typ bohatera.

  9. Środowisko chłopskie w „Nad Niemnem”.

  10. W kręg symboli powieściowych.

    1. Mogiła Jana i Cecylii – etos pracy, topos Arkadii, ziemskiego raju

    2. Mogiła powstańcza – etos walki

    3. Rytuały i obrzędy związane z pracą w polu, żniwami, świętami, ważnymi wydarzenia mi w życiu rodzinnym (zaręczyny, ślub)

  11. „Nad Niemnem” a „Pan Tadeusz”.

  12. Rola opisów przyrody.

  13. Powieść „zwierciadłem” – założenia realizmu w konstrukcji powieści E.Orzeszkowej.

    1. Powieść zawiera rozległą panoramę życia społecznego i obyczajowego

    2. Z fotograficzną dokładnością odtwarza i naśladuje rzeczywistość

    3. Postaci i zdarzenia są wiarygodne, prawdopodobne, pozbawione elementów fantastyki i baśniowości, bogaty liczebnie i stypizowany wewnętrznie świat postaci

    4. Opisy przestrzeni i postaci są niezwykle szczegółowe

    5. Powieść zawiera przyczynowo-skutkowy ciąg zdarzeń

    6. Odznacza się zwarta kompozycją

    7. W powieści funkcjonuje wszechwiedzący narrator, którego zadaniem jest prezentacja świata przedstawionego, a nie jego bezpośrednia ocena, narrator unika komentarzy

  14. Ambiwalentny stosunek do tradycja romantyczna w „Nad Niemnem”.

    1. Mitologizacja wzniosłej przeszłości z okresu walk o niepodległość, hołd złożony powstańcom

    2. Krytyka zmanierowanej romantycznej obyczajowości; przesadnej egzaltacji, sztuczności manier, pozorne uduchowienie, moda na „ból istnienia”, zagraniczne podróże rujnujące szlacheckie majątki, alienacja od problematyki społecznej

  15. Problematyka powieści:

    1. Dyskusja o nowej formule patriotyzmu

    2. Rola kultury szlacheckiej

    3. Rola, także weryfikacja ideałów pozytywistycznych

    4. Propozycje rozwiązania konfliktów społecznych

    5. Problem emancypacji kobiet

    6. Problematyka psychologiczna



WPROWADZENIE

Nad Niemnem” było początkowo pomyślane jako zarysowana na szerokim tle obyczajowym opowieść o małżeństwie Justyny, zubożałej szlachcianki z pracowitym szlachetnym chłopem. W trakcie pisania utwór zmienił się w doskonale zamaskowaną, ukrytą przed okiem cenzora opowieść o powstaniu styczniowym. Powieść miała ukazać się w 25 lat po powstaniu i przypomnieć wszystkie wydarzenia, o których wielu już zapomniało. Dlatego też ma wyraźne dwa plany fabularne: pierwsze społeczny, którego powolny, dostojny tok przypomina powieści wiejskie wielkiego realisty rosyjskiego Iwana Turgieniewa, obejmuje mały odcinek czasowy.



Rzecz dzieje się latem, w okresie żniw i wytężonej pracy a więc w okresie radosnego urodzaju. Urodę młodych, zbierających te plony, potęguje jeszcze uroda natury w momencie jej najbujniejszego rozkwitu. Jednym z wątków fabularnych jest odwieczny motyw epicki – spór między najbliższymi sąsiadami. Ale wątek ten zgodnie z ogólną atmosferą powieści cechuje „wyciszenie” dramatycznych spięć, a wyeksponowanie momentów sielankowych. To nie jest już spór, antagonizm ale tylko zdradzona przyjaźń, odrzucona miłość, zapomniane braterstwo broni.

Życie wiejskie ukazane w „Nad Niemnem” jest spokojne, niemal sielankowe. Toczy się powolnym dostojnym rytmem. Człowiek żyje blisko przyrody, wrażliwy na jej piękno, wdzięczny za jej dary. Pisarka przeciwstawia wiejskie zacisze miejskiemu piekłu, którego mechanizmy analizowała we wcześniejszych powieściach. Ale w rzeczywistości spokój ten jest tylko pozorny, pod nim kryją się bowiem ostre napięci i konflikty, głębokie sprzeczności. Są one tym bardziej niebezpieczne, że atmosfera popowstaniowych represji nie pozwala na ich stopniowe rozładowywanie się – wszystko to groziło nagłym wybuchem.

Jeżeli sięgniemy więc poza dekoracje, których dostarcza nadniemeńska przyroda, bogaty folklor okolicy oraz dostanie życie ziemian, dostrzeżemy, że bohaterami tej opowieści są ludzie smutni, których gnębi konieczność milczenia, niemożność wypowiadania się na tematy, które ich najbardziej obchodzą. Rozmawiają bowiem albo na tematy obowiązujące w towarzyskiej konwersacji, albo na tematy, które niesie życie codzienne. Na te neutralne, obojętne tematy mogą wypowiadać się względnie swobodnie. Natomiast tylko aluzjami mogą dać znać swoim najbliższym i najbardziej zaufanym, że poza zainteresowaniami gospodarza czy „klucznicy” kryje się „ciemny głębokości nurt życia” psychicznego, na które składają się nieustannie przeżywane klęski oraz analiza jej współczesnych konsekwencji.



Powieść ma jakby dwie warstwy; życia pozornego bohaterów, w którym nawet nie ujawniają się w wszystkie troski dnia codziennego, oraz życia prawdziwego, na które składają się minione klęski i współczesne trudności. Powieść więc mimo pozorów prostoty jest skomplikowana. Mimo także pozorów sielankowości jest utworem poświęconym ludziom i sprawom tragicznym.

Tragizm jej tkwi nie tylko we wspominaniu młodzieńczych uniesień związanych z powstaniem styczniowym. Odwieczny konflikt wsi z dworem, mimo iż został zredukowany do spraw ekonomiczno-społecznych, jest konfliktem, który nie traci na ostrości (Polak, szlachcic, właściciel majątku a Polak, szlachcic, właściciel wiejskiej zagrody). Byli kiedyś bojownikami jednej sprawy. Atmosferę te rozwiała nie tylko klęska powstania ale i ingerencja władz zaborczych.

Tragizm jej tkwi także w niemożności zrozumienia się „starej” i „młodej” generacji. Młode pokolenie ukazane jest jako czynnik postępu, ruchu, zmian, odrzuca kompromisy, szuka własnych dróg. Witold reprezentuje poglądy pozytywistów, program pracy organicznej. Benedykt zaś walczy o utrzymanie ziemi. Zapomina jednak o całym świecie także o sąsiadach, którzy są nie tylko złośliwymi sąsiadami ale także sprzymierzeńcami we wspólnej sprawie. Pozostanie coraz bardziej samotny.

Natomiast „młodzi” w „Nad Niemnem” mają odwagę zrobić to, na co jej nie starczyło „starym”. Po ślubie Justyny zawiąże się między dworem a zaściankiem nić prawdziwej sympatii. Staną się „młodzi” kontynuatorami poczynań „starych”, reprezentantami „powracającej fali”.

Dzięki temu utwór kończy się optymistycznym wydźwiękiem. Pokolenie „stracone”, zużyte i zmęczone uznało swoje błędy ale i pobłogosławiło młodym. Powieść tchnie nadzieją, entuzjazmem, przekonaniem, że ich ofiara nie była daremną.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość