Strona główna

Ewa Rembiałkowska Walory żywności z produkcji ekologicznej


Pobieranie 59.05 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar59.05 Kb.
Ewa Rembiałkowska

Walory żywności z produkcji ekologicznej
Wstęp

Rolnictwo ekologiczne jest dokładnie określone przez Rozporządzenie Rady EWG 2092/91 z 24 czerwca 1991 r. w sprawie rolnictwa ekologicznego oraz znakowania jego produktów i środków spożywczych. Ziemiopłody ekologiczne są produkowane bez chemicznych środków ochrony roślin i łatwo rozpuszczalnych nawozów mineralnych, natomiast z zastosowaniem naturalnych nawozów zwierzęcych i kompostów, zielonych nawozów oraz zróżnicowanego płodozmianu. Produkcja zwierzęca prowadzona jest zgodnie z potrzebami zwierząt, głównym pożywieniem dla zwierząt są pasze produkowane w gospodarstwie.

Ostatnie dekady przyniosły ze sobą kilka skandali (m. in. związanych z BSE, dioksynami, pestycydami), które zachwiały bezpieczeństwem żywieniowym. Wpłynęło to na wzrost świadomości konsumenckiej i zainteresowania naukowców bezpieczeństwem łańcucha rolno-spożywczego, włącznie z systemem produkcji ekologicznej. Rolnictwo ekologiczne jest coraz bardziej popularne w Europie i innych częściach świata. Przy stałym wzroście wynoszącym około 25 % rocznie w ciągu ostatnich 10 lat, rolnictwo ekologiczne jest niewątpliwie jednym z najszybciej rozwijających się sektorów produkcji rolnej. Głównym powodem jest rosnący popyt ze strony konsumentów, poszukujących bardziej bezpiecznych i kontrolowanych produktów żywnościowych, oraz troska konsumentów o zdrowe środowisko i życie.

W Polsce rolnictwo ekologiczne rozwija się bardzo szybko: liczba gospodarstw z certyfikatem zgodności i w trakcie przestawiania w 2003 roku wynosiła 2286, w roku 2004 – 3760, natomiast w 2005 roku – 7183. Powierzchnia gospodarstw ekologicznych łącznie wynosiła w 2005 roku 167 740 ha. Liczba przetwórni ekologicznych także szybko wzrasta i w 2005 roku było ich już 99. Rynek produktów ekologicznych rozwija się, jednak nadal zbyt wolno w stosunku do liczby producentów i przetwórców. W Warszawie powstało już sporo sklepów oferujących żywność ekologiczną, szczególnie w Śródmieściu i na Ursynowie. Ich adresy, a także informacje o jakości żywności ekologicznej, można uzyskać m.in. w Centrum Kompetencji Rolnictwa Ekologicznego na SGGW, tel. 59 37 0 39, e-mail: ekocentrum@sggw.wp.pl.

Metody ekologiczne w rolnictwie uważane są za przyjazne dla środowiska, głównie ze względu na podstawową zasadę harmonijnej współpracy z przyrodą i na brak chemizacji. Rolnictwo ekologiczne jest także często uważane za system poprawiający jakość ziemiopłodów.


Produkty roślinne

W roślinnej produkcji ekologicznej zabronione jest stosowanie inżynierii genetycznej i GMO, syntetycznych pestycydów, syntetycznych nawozów mineralnych oraz substancji wzrostowych. Limitowane jest też stosowanie obornika do 170 kg N / ha / rok. Rolnicy ekologiczni muszą przestrzegać powyższych reguł, jeżeli chcą pozytywnie przejść procedurę inspekcji powtarzana każdego roku i otrzymać certyfikat. Jeżeli wszystkie wymagania są spełnione, można oczekiwać pozytywnych rezultatów jakościowych. Najważniejsze wnioski z badań naukowych porównujących jakość ziemiopłodów z rolnictwa ekologicznego i konwencjonalnego przedstawione są poniżej.



Azotany i azotyny

Wiele danych świadczy o wyraźnie wyższej zawartości azotanów i azotynów w konwencjonalnie produkowanych ziemiopłodach w porównaniu z produkowanymi ekologicznie. Jest to ważne, ponieważ azotany łatwo przekształcają się w azotyny, które mogą powodować niebezpieczną chorobę zwaną methemoglobinemią u noworodków, małych dzieci i ludzi starszych. Ponadto azotyny mogą reagować z aminami tworząc nitrozoaminy, substancje rakotwórcze i mutagenne, powodujące nowotwory przewodu pokarmowego i białaczki. Proces ten jest niebezpieczny nie tylko dla małych dzieci, ale także dla osób dorosłych bez względu na wiek.

Porównano zawartość azotanów w ziemiopłodach ekologicznych i konwencjonalnych, bazując na wielu danych. Przyjmując zawartość azotanów w płodach konwencjonalnych jako 100%, średnio 48 % tej zawartości stwierdza się w surowcach konwencjonalnych (ER). Daje te podstawę do stwierdzenia, że metody ekologiczne pozwalają zmniejszyć pobranie azotanów i azotynów przez ludzki organizm o około 50 %.
Pestycydy

Zdaniem wybitnego toksykologa angielskiego, prof. Howarda z Uniwersytetu w Liverpool (4) nawet małe ilości pestycydów w spożywanej żywności mogą spowodować poważne negatywne zmiany w organizmie człowieka, szczególnie dotyczy to dzieci do lat 15, w tym przede wszystkim rozwijających się w łonie matki, a także kobiet w ciąży i karmiących. Główny problem polega na tym, że najwyższa dopuszczalna pozostałość pestycydów jest zwykle ustalana poprzez testowanie poszczególnych środków (każdego z osobna) na szczurach przez stosunkowo krótki okres. Prawie nic nie wiadomo na temat skutków spożywania łącznie setek różnych pestycydów w ciągu trwania całego życia. Dlatego najlepszym sposobem zabezpieczenia jest unikanie spożywania wszelkich pestycydów.

Poziomy pozostałości pestycydów znajdowane w ekologicznych surowcach roślinnych są zdecydowanie niższe niż w roślinach konwencjonalnych (tabela), co stwarza bezpieczniejsze warunki zdrowotne dla konsumentów żywności ekologicznej. Wart podkreślenia jest fakt, że w polskich produktach ekologicznych nie stwierdzono żadnych pozostałości pestycydów, podczas gdy w innych krajach takie pozostałości występują.

Tabela 1. Pozostałości pestycydów w surowcach z rolnictwa ekologicznego, integrowanego i konwencjonalnego.

 

Rolnictwo ekologiczne

Rolnictwo integrowane

Rolnictwo konwencjonalne

Kraj

% prób z pozostałościami

% prób z pozostałościami

% prób z pozostałościami

USA1
1994-1999


23

47

73

Szwecja2
2002-2003


3

11

44

Polska3
2004


0

50

44

Belgia4

2001

12

brak danych

49

1 USDA (Baker et al. 2002).

2 Monitoring narodowy w żywności pochodzenia roślinnego, 2003.

3 Urzędowa kontrola krajowej żywności pochodzenia roślinnego, 2005.

4 FSCA – FAVY, 2001; badania wielkoskalowe 1995–2001.
Można oczekiwać, ze dieta oparta na produktach ekologicznych powinna skutkować niższym poziomem pestycydów w kobiecym mleku i ludzkich tkankach. Istnieją pewne dowody potwierdzające tę hipotezę. We Francji stwierdzono, że pozostałości pestycydów w mleku kobiet karmiących piersią zmniejszały się istotnie wraz ze wzrostem udziału żywności ekologicznej w codziennej diecie karmiących kobiet (z 25 % do 80 %).
Metale ciężkie

Metale ciężkie takie jak kadm, ołów, arsen, rtęć i cynk wprowadzane są do łańcucha troficznego z różnych źródeł: przemysłu, transportu, odpadów komunalnych i rolnictwa. Na przykład mineralne nawozy fosforowe używane w rolnictwie konwencjonalnym mogą wprowadzać kadm do płodów roślinnych, ale także przemysł metalowy i transport powodują zanieczyszczenie kadmem gleby i ziemiopłodów. Dlatego w badaniach nie stwierdza się wyraźnych różnic w zawartości metali ciężkich pomiędzy surowcami ekologicznymi i konwencjonalnymi. Niektóre wyniki świadczą o wyższym poziomie metali ciężkich w surowcach konwencjonalnych, lecz inne dane wykazują odwrotne rezultaty (8). Problemem do rozwiązania pozostaje to, czy metody ekologiczne w rolnictwie (kompostowanie, zwiększanie zawartości materii organicznej w glebie, stabilizacja pH gleby itp.) mogą zmniejszyć pobieranie metali ciężkich przez rośliny uprawne.


Składniki pożądane w roślinach

Witaminy, związki fenolowe, związki mineralne

Wartość odżywcza żywności zależy przede wszystkim od odpowiedniej zawartości związków niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zawartość fitozwiazków w produktach roślinnych jest przedmiotem dużego zainteresowania w obecnej nauce o żywności. Rosnąca ilość dowodów wskazuje, że wtórne metabolity roślinne odgrywają zasadniczą rolę dla zdrowia człowieka i mogą być ważne pod względem odżywczym (1, 7).

W celu sprawdzenia powyższych teorii szereg autorów badało zawartość wybranych witamin oraz fitozwiązków w ekologicznie i konwencjonalnie produkowanych ziemiopłodach. W celu podsumowania różnorodnych danych obliczono procentową różnicę dla każdego porównania wyniku ekologicznego z konwencjonalnym: (ekologiczne – konwencjonalne) / konwencjonalne x 100.

Obliczenia dla kilku istotnych składników prezentuje tabela 2.


Tabela 2. Zawartość związków i składników w płodach ekologicznych i konwencjonalnych.

Związek

Średnia różnica %

Zakres

Liczba badań

Witamina C

+ 28,7 %

- 38 % ± 135,5 %

21

Związki fenolowe

+ 119,3 %

- 56,6 % ± 734,2 %

15

Żelazo

+ 21, 1%

- 73 % ± 240 %

16

Magnez

+29,3%

- 35 % ± 1206 %

17

Fosfor

+13,6 %

- 44 % ± 240 %

18

Źródło: (10) oraz własne obliczenia.
Witamina C pełni w ludzkim organizmie podstawową rolę dla kilku metabolicznych funkcji, głównie zapewnia prawidłowe funkcjonowanie systemu odpornościowego. Witamina C hamuje także powstawanie w organizmie rakotwórczych nitrozoamin, zmniejszając negatywny wpływ azotanów na ludzki organizm. Dlatego warzywa ekologiczne mogą być pomocne w profilaktyce przeciwnowotworowej.

Roślinne metabolity fenolowe są szczególnie interesujące z powodu ich potencjalnej aktywności antyoksydacyjnej i właściwości medycznych włącznie z aktywnością przeciwnowotworowa (1). Związki mineralne, w tym żelazo, magnez i fosfor są podstawowe dla ludzkiego zdrowia. Zgodnie z Worthington (10) możliwa przyczyna wyższej zawartości pierwiastków mineralnych w surowcach ekologicznych ma związek z wyższą aktywnością biologiczną w ekologicznie uprawianej glebie.



Cukry ogółem

Zawartość cukrów ogółem w surowcach roślinnych nie tylko powoduje ich lepszy smak, ale jest także ważną składową jakości technologicznej, np. w przypadku buraków cukrowych. Badania wyraźnie wykazują wyższą zawartość cukrów ogółem w ekologicznie produkowanych warzywach i owocach takich jak marchew, buraki cukrowe, buraki ćwikłowe, ziemniaki, szpinak, kapusta włoska, wiśnie, czerwone porzeczki i jabłka (8).


Białka

Szereg doświadczeń wskazuje, że ilość białka ogółem jest niższa w ziemiopłodach ekologicznych porównywanych z konwencjonalnymi, ale jakość białka mierzona zawartością podstawowych aminokwasów jest w nich wyższa.

Zgodnie z Worthington (10) duża ilość azotu dostępnego dla rośliny (a tak jest w glebach nawożonych konwencjonalnie) zwiększa produkcję białek, natomiast redukuje produkcję węglowodanów. Ponadto białka produkowane w odpowiedzi na wysoki poziom azotu mają zdaniem wielu autorów niższą wartość żywieniową dla ludzi.
Jakość sensoryczna żywności ekologicznej

Wiele badań dowiodło jednoznacznie, ze warzywa i owoce z gospodarstw ekologicznych wyróżniały się lepszym smakiem i zapachem. Stwierdzono to dla marchwi ziemniaków, selerów i buraków ćwikłowych, kapusty i pomidorów, a także dla jabłek, wiśni i czerwonych porzeczek (8). Owoce ekologiczne zawierały więcej cukrów ogółem, co prawdopodobnie wpływało na lepszą ocenę smakową ze strony konsumentów.

Ciekawe badania były prowadzone na temat preferencji pokarmowej zwierząt, którym podawano pasze ekologiczne i konwencjonalne. Większość wyników dowiodła wyraźnej preferencji zwierząt w kierunku paszy produkowanej ekologicznie; badania były prowadzone na szczurach, myszach, kurach i królikach (9).

Preferencje w kierunku paszy ekologicznej obserwowano także w tych przypadkach, w których – zgodnie z analizami chemicznymi – zarówno ekologiczna jak konwencjonalna pasza spełniała wszystkie fizjologiczne potrzeby badanych zwierząt (9). Prawdopodobnym czynnikiem była różnica w smaku między paszą z produkcji ekologicznej i z produkcji konwencjonalnej.


Jakość przechowalnicza ziemiopłodów ekologicznych

Straty masy wskutek procesów transpiracji i rozkładu, podobnie jak zmiany wartości odżywczej, zawsze występują podczas okresu przechowywania ziemniaków, warzyw i owoców. Jednak zmiany te mogą zachodzić z różną intensywnością.

Większość dostępnych danych świadczy, że procesy rozkładu są wolniejsze w ziemiopłodach ekologicznych, które dlatego wykazują lepszą jakość przechowalniczą po okresie zimowym. Z badań przeglądowych opartych na wielu źródłach (2) wynikało, że jakość owoców, warzyw i ziemniaków po okresie przechowywania była lepsza, gdy pochodziły one z gospodarstw ekologicznych. Autor (2) wiąże to z wyższą zawartością suchej masy w miąższu surowców ekologicznych, co powoduje mniej intensywne procesy gnicia i rozkładu.
Produkty zwierzęce i zdrowie zwierząt

Prawna regulacja ekologicznej produkcji zwierzęcej jest wielostronna i zawiera szereg aspektów żywienia, chowu, znakowania, opieki, zabiegów weterynaryjnych i uboju. Rozporządzenie Unii Europejskiej dotyczące ekologicznego chowu zwierząt ma – jak się uważa - bezpośredni wpływ na jakość ekologicznych produktów zwierzęcych. Rozporządzenie to obliguje producentów do szerokiego dostępu zwierząt do wybiegu przy równoczesnym obniżeniu zagęszczenia zwierząt. Ograniczenia w zakresie pasz dla zwierząt obejmują obowiązkowe stosowanie pasz objętościowych, zakaz stosowania antybiotyków, promotorów wzrostu oraz dodatków do pasz, zakaz stosowania GMO jak też mączki mięsnej i kostnej. Konieczne jest ponadto stosowanie podwójnego okresu karencji po zastosowaniu leku weterynaryjnego.

Przestrzeganie powyższych instrukcji powinno wywierać pozytywny wpływ na skład produktów zwierzęcych z chowu ekologicznego. Badania prowadzone w ostatnich latach pozwalają na wyciągnięcie pewnych zamieszczonych poniżej wniosków.
Jakość ekologicznych produktów zwierzęcych

Mleko

Mleko produkowane przez krowy w systemie ekologicznym w porównaniu z mlekiem od krów z chowu konwencjonalnego ma wyższą wartość odżywczą: zawiera więcej suchej masy, tłuszczu, wapnia i witaminy C. Stwierdza się w nim także z reguły więcej α-tokoferolu i ß-karotenu oraz wyższy poziom CLA (sprzężonego kwasu linolenowego), który jak sugerują badania ma właściwości przeciwnowotworowe, przeciwmiażdżycowe oraz zdolność modulowania systemu odporności. Mleko ekologiczne zawiera często mniej komórek somatycznych, które w znacznej zawartości wskazują na możliwość zapalenia wymienia u krowy, natomiast więcej bakterii z grupy Coli, co wskazuje na gorsze warunki higieniczne podczas udoju.
Mięso

Badania porównujące jakość mięsa od zwierząt z chowu ekologicznego i konwencjonalnego wskazują, że wołowina i cielęcina z ekologicznie chowanego bydła zawiera znacznie wyższy poziom wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA) niż mięso zwierząt z chowu konwencjonalnego; PUFA uważane są za ważne dla zdrowia człowieka. Mięso kurcząt z chowu ekologicznego zawiera również więcej nienasyconych kwasów tłuszczowych z szeregu n-3; głównym powodem jest dieta zwierząt oparta w systemie ekologicznym na trawie, która jest bogatym źródłem PUFA.

Kurczęta z chowu ekologicznego mają w tuszkach wyższą zawartość mięsa i niższą zawartość tłuszczu odwłokowego (chudsze mięso). Może to mieć znaczenie prozdrowotne dla licznych osób, które powinny utrzymywać dietę niskotłuszczową. Ocena sensoryczna dla mięśni piersiowych kurcząt ekologicznych jest lepsza niż w przypadku kurcząt z chowu konwencjonalnego.
Zdrowie zwierząt z produkcji ekologicznej
Zwierzęta gospodarskie

W oparciu o dotychczasowe badania (3, 5, 6) porównujące stan zdrowia krów mlecznych z chowu ekologicznego i konwencjonalnego możliwe jest stwierdzenie, że wydajność mleczna jest wyraźnie niższa w stadach ekologicznych, a jednocześnie choroby pasożytnicze są w tych stadach bardziej rozpowszechnione.

Jednak pomimo to stan zdrowia zwierząt ze stad ekologicznych jest wyraźnie lepszy. Krowy i jałówki z tych stad wykazują znacznie mniej przypadków chorób metabolicznych: ropni, artretyzmu, gorączki mlecznej, ketozy, i chorób wątroby, niż krowy ze stad konwencjonalnych.

Silne zapalenie wymienia występuje istotnie rzadziej w stadach ekologicznych (w Europie Północnej i Centralnej). System odpornościowy krów z chowu ekologicznego funkcjonuje lepiej, co umożliwia zwierzętom bardziej wydajną walkę z chorobami.


Zwierzęta doświadczalne

Wpływ żywienia paszą z produkcji ekologicznej i konwencjonalnej na witalność życiową małych zwierząt był przedmiotem szeregu badań, przedstawionych w pracy przeglądowej Williams (9). W badaniach porównywano tempo rozwoju, płodność i zdolność reprodukcyjną szczurów, myszy, królików i kur.

Z większości dostępnych danych wynika, ze zwierzęta żywione paszą z produkcji ekologicznej wykazują lepsze wskaźniki płodności: większą liczbę jaj, więcej zapłodnień, korzystniejsze zmiany histologiczne u samic, oraz lepsze długoterminowe wskaźniki płodności w ciągu kolejnych trzech generacji (wyższy wskaźnik ciężarności, więcej embrionów, większa masa noworodków, niższa śmiertelność prenatalna).

W stadach ekologicznych stworzono także korzystniejsze parametry zdrowia u nowo narodzonych zwierząt: większy przyrost masy, niższą śmiertelność noworodków, większą przeżywalność młodych zwierząt.

Można zatem wnioskować, że pasze produkowane ekologicznie mogą wywierać korzystny wpływ na zdrowie zwierząt, szczególnie w odniesieniu do wyników reprodukcji i ciąży (9).
Ryzyko mikrobiologiczne

Przegląd problemów bezpieczeństwa żywnościowego w produkcji ekologicznej wymaga rozważenia nie tylko zawartości szeregu związków w produktach żywnościowych, lecz także potencjalnego ryzyka mikrobiologicznego związanego z ekologicznym systemem produkcji.


Zanieczyszczenie nawozami naturalnymi i bakteriami odzwierzęcymi

Kompostowany nawóz zwierzęcy jest najczęściej stosowanym nawozem w rolnictwie ekologicznym. Wiadomo, że kompostowanie znacząco redukuje poziom patogenów, lecz kompostowany nawóz nie jest kompletnie wolny od bakterii.

Inny problem związany jest z infekcjami zwierzęcymi (zoonozami), które mogą być przenoszone ze zwierząt na ludzi poprzez konsumpcję żywności. W porównaniu z praktyką stosowaną w chowie konwencjonalnym szeroki dostęp do wybiegu konieczny w chowie ekologicznym w większym stopniu naraża zwierzęta na chorobotwórcze bakterie glebowe. Ponadto obecność szczurów, myszy i ptaków zwiększa ryzyko zakażenia zwierząt bakteriami Salmonella czy Campylobacter, zwłaszcza w produkcji drobiu.

Podsumowując należy stwierdzić, że dotychczasowe badania nie przyniosły wyraźnej odpowiedzi co do tego, czy system chowu ekologicznego stwarza realne problemy z chorobami bakteryjnymi (5).


Mykotoksyny

Mykotoksyny są to trujące związki produkowane przez wtórny metabolizm toksycznych grzybów (pleśni) w rodzajach Aspergillus, Penicillium i Fusarium, występujące w produktach żywnościowych (5). Produkcja mykotoksyn jest zależna przede wszystkim od temperatury, wilgotności i innych sprzyjających warunków środowiskowych. Wpływ mykotoksyn na zdrowie człowieka jest negatywny, m. in. rakotwórczy i upośledzający system odpornościowy.

Niektórzy badacze sugerują, że ziemiopłody ekologiczne mogą być bardziej podatne na skażenie mykotoksynami, ponieważ w rolnictwie ekologicznym zabronione jest stosowanie fungicydów, czyli pestycydów antygrzybiczych. Jednak kilka ostatnio prowadzonych badań nie przyniosło żadnych dowodów, że żywność ekologiczna jest bardziej podatna na skażenie mykotoksynami niż konwencjonalna (5). Dane naukowe są rozbieżne, zatem problem ten wymaga rozwiązania w przyszłości.
Pasożyty

W systemie ekologicznym zwierzęta są szczególnie narażone na pasożyty z powodu chowu otwartego i zakazu stosowania profilaktycznych leków weterynaryjnych (5). Dlatego w ekologicznej produkcji zwierząt pasożyty są jednym z najpoważniejszych problemów w zakresie zdrowia zwierząt, i w konsekwencji także w zakresie konsumenckiej jakości produktu.

Badania prowadzone w Europie Północnej wykazały, że otwarty chów trzody oraz kur niosek skutkuje bardziej rozpowszechnionym zapasożyceniem płazińcami i nicieniami w porównaniu do intensywnej produkcji konwencjonalnej w warunkach chowu zamkniętego.

Otwarta pozostaje kwestia, czy pasożyty zwierzęce naprawdę zagrażają ludzkiemu zdrowiu, ponieważ są one niszczone podczas zabiegów czyszczenia i obróbki kulinarnej mięsa. Jednak obecność pasożytów u zwierząt gospodarskich może być odbierana negatywnie przez konsumentów (5).


Wpływ przetwórstwa na jakość żywności ekologicznej

Przetwórstwo żywności ekologicznej ma na celu utrzymanie wartości odżywczej oraz ograniczenie liczby i ilości dodatków i środków przetwórczych w produktach żywnościowych.

Regulacje prawne dla przetwórstwa ekologicznego w odniesieniu do bezpieczeństwa żywności zabraniają stosowania więcej niż 5 % składników nieekologicznych, napromieniowywania żywności, stosowania środków barwiących i słodzących, stosowania dodatków syntetycznych, stosowania środków zapachowych do produktów zwierzęcych oraz sztucznych środków zapachowych w produkcji przetworów warzywnych. Zabronione jest także stosowanie GMO oraz syntetycznych kwasów tłuszczowych typu trans.

Rozporządzenie to ma bezpośredni wpływ na skład i wartość odżywczą produktów żywnościowych, a wiec także na bezpieczeństwo żywności. Wystarczy wspomnieć, że w przetwórstwie konwencjonalnym dopuszczalne jest stosowanie około 500 różnych dodatków do żywności, podczas gdy w przetwórstwie ekologicznym – zaledwie około 20, przy czym wszystkie te dodatki są substancjami naturalnymi. Zakaz stosowania większości dodatków do żywności w ekologicznym przetwórstwie żywności oznacza brak potencjalnie negatywnych składników w żywności. Dlatego konsumpcja żywności ekologicznej może zwiększać poczucie bezpieczeństwa konsumentów, co może wpływać pozytywnie na ich samopoczucie i zdrowie.

Na podstawie przedstawionych powyżej wyników badań można postawić hipotezę, że żywność z produkcji ekologicznej prawdopodobnie korzystnie wpływa na zdrowie spożywających ją regularnie osób. Należy jednak podkreślić, że jest to w chwili obecnej jedynie hipoteza, która jak dotąd nie jest poparta wynikami badań naukowych. Dlatego konieczne są dobrze zaplanowane kilkuletnie badania epidemiologiczne i interwencyjne na ludziach.
Piśmiennictwo


  1. Brandt K., Mølgaard J. P.: Organic agriculture: does it enhance or reduce the nutritional value of plant foods? J. Sci. Food Agric. 81: 924–931, 2001,

  2. Bulling W.: Qualitätsvergleich von „biologisch” und „konventionell” erzeugten Feldfruchten. Regierungsprasidium Stuttgart, 1987,

  3. Hardeng F., Edge V. L.: Mastitis, ketosis and milk fever in 31 organic and 93 conventional Norwegian Dairy Herds. J. Dairy Sci. 84: 2673–2679, 2001,

  4. Howard V. Pesticides and Health: International Congress: Organic Farming, Food Quality and Human Heath, Newcastle, UK, 2005,

  5. Kouba M.: Quality of organic animal products. Livestock Production Science 80: 33-40, 2003,

  6. Lund V., Algers B.: Research on animal health and welfare in organic farming – a literature review. Livestock Production Science 80: 55–68, 2003,

  7. Lundegårdh B., Mårtensson A.: Organically produced plant foods – evidence of health benefits. Acta Agric. Scand., Sect. B, Soil and Plant Sci. 53: 3–15, 2003,

  8. Rembiałkowska E.: Zdrowotna i sensoryczna jakość ziemniaków oraz wybranych warzyw z gospodarstw ekologicznych. Fundacja Rozwój SGGW, Warszawa, 2000,

  9. Williams C.M.: Nutritional quality of organic food: shades of grey or shades of green? Proceedings of the Nutrition Society 61: 19-24, 2002,

  10. Worthington V.: Nutritional Quality of Organic Versus Conventional Fruits, Vegetables, and Grains. The Journal of Alternative and Complementary Medicine 7/2: 161 – 173, 2001.

Dr hab. Ewa Rembiałkowska, prof. SGGW

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Zakład Żywności Ekologicznej

2007






©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość