Strona główna

Francja i trubadurzy


Pobieranie 26.01 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar26.01 Kb.
Temat : Francja i trubadurzy.
Cele lekcji:

  • poznaje pojęcie Okcytanii i rolę języka okcytańskiego

  • uczeń wie gdzie działali trubadurzy i w jakim okresie

  • omawia środowisko trubadurów

  • charakteryzuje zasady miłości dwornej

  • wyciąga wnioski na podstawie konkretnych tekstów

Metody i techniki pracy:

- pogadanka, analiza tekstu
Forma pracy :

- indywidualna i grupowa


Środki dydaktyczne:

- ilustracje, mapa, atlasy, pieśni trubadurów



Przebieg lekcji:
-zapoznanie uczniów z tematem i celami lekcji
-nauczyciel wprowadza nowe pojęcia: OKCYTANIA, JĘZYK OKCYTAŃSKI


OKCYTANIA

W XII wieku Okcytania zajmowała prawie połowę terytorium dzisiejszej Francji. Kraina ta położona była między Oceanem Atlantyckim a Morzem Śródziemnym oraz pomiędzy Pirenejami , Masywem Centralnym a Alpami: na południu granicę wyznaczało pasmo Pirenejów do krańca hrabstwa Prowansji, wzdłuż królestwa Italii; na północny granicę wyznaczała miejscowość Poitiers, dalej opactwo Grandmont w Marchii, oraz region Owernii; w okolicach Valence granica przecinała Rodan, a następnie łączyła się z granicą pomiędzy hrabstwem Prowansji a Lombardią.


-nauczyciel korzysta z mapy w czasie omawiania granic Okcytanii; z kolei uczniowie korzystają z Atlasu Historycznego i sami sprawdzają przebiegającą granicę.

JĘZYK OKCYTAŃSKI czyli langue d` oc


Okcytania , to regiony gdzie mówiono w języku okcytańskim.

Język okcytański składał się z różnorodnych dialektów. Trubadurzy jako pierwsi w średniowiecznej Europie zaczęli tworzyć właśnie w tym języku. Ich utwory miały charakter świecki. Opisywały obyczaje i wyrafinowaną świecką kulturę. Dzięki trubadurom ludowy język okcytański osiągnął status języka literackiego. Wtedy to łacinę zaczęto wykorzystywać w rozprawach naukowych i pismach kościelnych.


-aby bardziej zainteresować, uczniowie słuchają pieśni trubadurów


-nauczyciel rozdaje uczniom teksty oraz karteczki z pytaniami; każda z grup czyta i przygotowuje odpowiedzi tak, aby potem stworzyć wspólnie mapę pojęciową
Grupa I

„(... ) Epoka trubadurów obejmuje okres od pierwszej połowy XII do początków XIV wieku. Dziś znamy z imienia 460 poetów, z których spuścizny przetrwało około 2600 wierszy, w tym 10 procent wraz z muzyką. Vidas - najwcześniejsze pisma dotyczące trubadurów - pochodzą z XIII i XIV wieku. Znajdują się w nich nazwiska oraz barwne biografie-legendy oparte głównie na treści samych poematów. Pierwszymi ośrodkami kultury dworskiej, w których zrodziła się sztuka trobar, były Poitiers, Limousin i Poitou, skąd rozprzestrzeniła się ona w latach 30. i 40. XII wieku. Teren działalności trubadurów obejmował Okcytanię, czyli regiony, w których posługiwano się językiem okcytańskim (langue d'oc). Dzieliła się ona na Akwitanię, Langwedocję, Prowansję i Katalonię. Tereny te podzielone były na wiele jednostek administracyjnych o niezwykle skomplikowanej sytuacji politycznej. Książę Akwitanii podlegał królowi Anglii, a ten królowi Francji; hrabia Tuluzy zaś z jednej strony posiadając część Prowansji był lennikiem Cesarza, a z drugiej podlegał królowi Aragonii, który był wasalem króla Francji, itd. Złożone zależności lenne powodujące ciągłe konflikty, szerząca się na Południu herezja katarska, której wyznawcami stało się wielu lokalnych możnowładców, a także zamożność dworów okcytańskich wzbudzająca zazdrość rycerzy z Północy były przyczynami krucjaty ogłoszonej przez papieża w 1208 roku. Szybko przeobraziła się ona w okrutną wyprawę łupieżczą, która doszczętnie zniszczyła kulturę dworską Południa, w tym sztukę trubadurów. (...)”

Pytania:

1.Kiedy żyli i działali trubadurzy?

2.Co to są vidas ?

3. Które miasta i regiony pełniły rolę centrum trubadurów?

4.Jaka była ówczesna sytuacja polityczna? Omów zależności lenne.

Grupa II

„(...) Za pierwszego twórcę sztuki trobar uznaje się księcia Akwitanii i hrabiego Poitiers, Wilhelma IX. Był to człowiek znakomicie wykształcony z wysoką pozycją społeczną, a zarazem nieokrzesany i porywczy. Uważano go za błazna, rozpustnika i gorszyciela. Według kronik był dwukrotnie ekskomunikowany: po raz pierwszy - za wytarganie prałata za włosy i grożenie mu mieczem w celu uzyskania rozgrzeszenia, po raz drugi - za podboje miłosne. Uwodziciel dam i mężny rycerz, który spędził większość życia na wojnach, był najwcześniejszym świeckim poetą z terenów dzisiejszej Francji spośród tych, których wiersze się zachowały.

    Trubadurzy nie stworzyli grupy zawodowej czy cechu z kodeksem reguł, strojów i znaków. Środowiska, z których się wywodzili, były skrajnie różne. Reprezentowali wszystkie grupy społeczne oprócz rolników. Do trubadurów należeli tak królowie i książęta z rodzin karolińskich (Dalfin d'Alvernhe - hrabia Owerni i Clermont, Wilhelm IX, Ryszard Lwie Serce, Alfons II - władca Katalonii i Aragonii) jak i ubodzy rycerze, drobna szlachta wiejska i miejska; niektórzy nawet (jak choćby Cercamon i Marcabru) nie posiadali szlachectwa. Uprawianie poezji było popularnym sposobem na awans społeczny i poprawę sytuacji finansowej. Wielmoże nierzadko sami byli trubadurami, więc hojnie wspierali kolegów po fachu. Zdarzali się też i tacy, jak Le Monge de Montaudon, który będąc trubadurem i mnichem zarazem korzystał ze schronienia i wyżywienia klasztornego. Z reguły jednak, kiedy mnich postanawiał zostać poetą, zrywał związki z zakonem (Arnaut Daniel, Peire Cardenal). (...) Dla samych poetów to, czy ktoś utrzymywał się z pisania pieśni i prowadził wędrowny tryb życia, czy też tworzył dla przyjemności i był potężnym władcą, nie miało większego znaczenia. Rzeczywista hierarchia feudalna nie była w tym wypadku istotna, bowiem liczyło się "szlachectwo serca". Bernart de Ventadour pisał: Nikt w miłości żadnym prawem/ Jako pan nie panuje (...)/ Miłość i nędznych, i możnych/ Równo nobilituje. (...)”

Pytania:

1.Kim był pierwszy trubadur?

2.Jakie grupy społeczne reprezentowali trubadurzy?

3.Dlaczego tak chętnie pisano pieśni?

4.Jaka zasadę wyznawali trubadurzy?

Grupa III

„(...) Niezależnie od statusu społecznego żaden z poetów okcytańskich nie był zwykłym grajkiem. Nazwa trubadur pochodzi od starookcytańskiego trobar, co znaczy "odkrywca". Jest to ten, kto znajduje i odkrywa, czyli pisze teksty i komponuje a tylko czasami wykonuje swoje pieśni. Trubadurzy byli ludźmi wykształconymi dużo lepiej od pozostałych mieszkańców Okcytanii, nie mówiąc już o północy Francji. Każdy z nich posługiwał się zarówno łaciną, jak i językami ludowymi - katalońskim, włoskim, francuskim czy portugalskim. Wiedza z zakresu przedmiotów trivium (gramatyka, retoryka, dialektyka) i quadrivium (muzyka, astronomia, arytmetyka, geometria) uzupełniana była lekturą Biblii i Ojców Kościoła, zwłaszcza Augustyna i Boecjusza.

    Wszechstronne wykształcenie i rozległa wiedza były nieodzowne by sprostać wszystkim wymaganiom i móc odnaleźć się w zróżnicowanym środowisku okcytańskich dworów, tak odmiennych od pozostałych dworów europejskich. Jeden z nich opisywał Walter Mapp - dworzanin króla angielskiego Henryka II przebywający w Limoges w 1173 roku: Dwór jest tymczasowy, zmienny i niestały, związany z miejscem i przemieszczający się z miejsca na miejsce, nigdy nie pozostaje w tym samym składzie... Dwór jest zawsze ten sam, lecz jego członkowie się zmieniają. Nieprzerwanie odwiedzali je kościelni dostojnicy, rodzina, czy wasale i lennicy, lub suzeren wizytował akurat swe posiadłości. Zwierzchnicy podróżujący z całą świtą zwoływali zgromadzenia i narady w siedzibach podwładnych. Takie wizyty, podobnie jak sądy i rady rodzinne, przekształcały się w święta i huczne zabawy. Nie szczędzono środków, aby olśnić gości przepychem dworu. Kronikarze donoszą o uroczystości w Beaucaire w 1176 roku z okazji zawarcia pokoju między królem Aragonii Alfonsem II, a hrabią Tuluzy Rajmundem V, na której niejaki Guilhem Gros z Martello jedynie dla kaprysu spalił wiele stosów woskowych świec, a nie pozostający w tyle Rajmund kazał spalić trzydzieści koni(...)”.


Pytania:
1.Co znaczyło słowo trobar i co „odkrywał” trubadur?
2.Jak byli wykształceni trubadurzy?
3.Gdzie mogli występować trubadurzy?
4.Jaka atmosfera panowała na ówczesnym dworze?

Grupa IV

„(...) Miłość dworna (fin 'amor) - kluczowe zagadnienie dla poezji prowansalskiej - była uczuciem niezwykle subtelnym i wieloznacznym. Jej temat stanowiła dama idealna (dompna), wysoko urodzona, świadoma swojej wartości i... zamężna. Dlatego kluczową rolę w poezji pełnił sekret, a kochankowie ukrywali się pod pseudonimami. Czasem uczuciu próbował przeszkodzić lauzengier - oszczerca, który donosił mężowi o związku uczuciowym poety i damy. Warunkiem miłości dwornej było cierpienie przepełnione pragnieniem przebywania choć przez chwilę w towarzystwie wybranki. Dworność oznaczała tłumienie młodzieńczego zapału i zmysłowości. Prawdziwa rozkosz miała pochodzić z nieposiadania. Bernart de Ventadour śpiewał, że dworność jest nade wszystko owocem fin 'amor, dzięki czemu mężczyzna nabiera ceny i wartości, a miłość doskonali człowieka. Tam, gdzie pożądanie nie znajduje zaspokojenia, jest miejsce na poezję. (...) Celem trubadura było złożenie hołdu wybrance. W tym zrytualizowanym elemencie dworności prowansalskiej dostrzega się albo odbicie zwyczajów feudalnych, albo inspirację obyczajami albigensów. Oto bowiem miłość dworna jest ujęta w konwencję miłosnej zależności (domnei lub donnoi). Hołd lenny (składany przez kawalera na kolanach) kobieta-suzeren przyjmowała na stojąco, dając poecie złoty pierścień i całując go w czoło. Zakochani byli od tego momentu zobowiązani do przestrzegania praw (cortezia), zachowania sekretu, wykazania się cierpliwością i umiarkowaniem, rozumianym jako rezygnacja z miłości fizycznej. Czystość jest zasadą naczelną, ponieważ - jak pisał Marcabru - ten, kto przygotowuje się do miłości zmysłowej, wkracza w wojnę z samym sobą, ponieważ głupiec po opróżnieniu sakiewki przedstawia smutny widok. (...)”

Pytania:


1.Jaki temat pojawiał się najczęściej w pieśniach trubadurów?

2.Jak przedstawiali kobietę w swoich utworach?

3.Co oznaczało słowo dworność?

4.W jaki sposób trubadur składał hołd damie?

-uczniowie udzielają odpowiedzi na pytania, rysują na arkuszu mapę pojęciową; prawdopodobnie będzie ona wyglądała następująco:

-na zakończenie lekcji uczniowie ponownie słuchają pieśni trubadurów


bibliografia:

Claudie Duhamel-Amado, Geneviève Brunel-Lobrichon, Życie codzienne w czasach trubadurów, Moderski i S-ka, Poznań 2000

Piotr Matwiejczuk, „Trobar” znaczy odkrywca, Poetyckie awanse, styczeń 2003



Jacek Kowalski i Klub Świętego Ludwika, Rycerze dobrej opieki - pieśni wypraw krzyżowych, Kraków 2003


 Wszystkie cytowane fragmenty pochodzą z pracy Piotra Matwiejczuka: „Trubadur” znaczy odkrywca, Poetyckie awanse, styczeń 2003


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość