Strona główna

Gleba – to biologicznie czynna warstwa litosfery wykazująca zdolność do produkcji roślin, o jej właściwościach decyduje skała macierzysta


Pobieranie 143.7 Kb.
Strona1/4
Data20.06.2016
Rozmiar143.7 Kb.
  1   2   3   4
GLEBA – to biologicznie czynna warstwa litosfery wykazująca zdolność do produkcji roślin, o jej właściwościach decyduje skała macierzysta. Powstaje w wyniku wzajemnego oddziaływania roślin i zwierząt (biosfery), wód (hydrosfery), klimatu, rzeźby terenu (topografii), zabiegów gospodarczych człowieka (czynniki glebotwórcze), a zachodzące pod ich wpływem procesy to procesy glebotwórcze.

SKŁAD SKORUPY ZIEMSKIEJ (LITOSFERY)

Głównie 8 pierwiastków:



  1. tlen

  2. krzem

w. w. stanowią 75% skorupy ziemskiej

  1. glin

  2. żelazo

  3. wapń

  4. sód

  5. potas

  6. magnez

MINERAŁ – zw. pierwiastek powstały naturalnie (bez ingerencji człowieka, ciało jednorodne o stałym składzie chemicznym.

PODZIAŁ MINERAŁÓW:

(wg budowy chemicznej) 6 klas:



  1. pierwiastki np.: diament, grafit; C, S, Au, Ag, Cu, Fe

  2. siarczki np.: piryt FeS2

  3. chlorowce inaczej - solowce np.: sylwin KCl, halit NaCl = sól kamienna, karnalit KCl*MgCl2*6H2O

  4. tlenki i wodorotlenki np.: kwarc SiO2, opal SiO2*nH2O, limonit 2 Fe2O3*3H2O, minerały ilaste Al2O3*nSiO2*nH2O

  5. sole kwasów tlenowych: węglany (podstawowy budulec skał macierzystych), azotany, siarczany, fosforany, krzemiany, glinokrzemiany (najbardziej rozpowszechnione w skorupie ziemskiej są krzemiany i glinokrzemiany)

np.:

- gips = dwuwodny

siarczan wapnia

CaSO4*2H2O

- magnezyt MgCO3

- anhydryt CaSO4

- skalenie potasowe

(ortoklaz =

glinokrzemian potasu

KalSi3O8)

- skalenie sodowo-

wapniowe

- kalcyt CaCO­3

- dolomit mieszanka CaCO3 + MgCO

6. związki organiczne

np.: węgle kopalne

(kamienny i brunatny,

antracyt, torf), bituminy

(ropa naftowa), żywice

kopalne (bursztyn).



SKAŁA – naturalne skupienie kilku minerałów (rzadziej jednego) powstałe pod wpływem różnych procesów fiz-chem. Przebiegających wewnątrz lub na powierzchni skorupy ziemskiej. Skały mogą być utworami zwięzłymi (granit), mogą też stanowić luźny zespół minerałów (piasek).

PODZIAŁ SKAŁ: (ze względu na genezę – 3 główne grupy)

  • magmowe – 95% skorupy ziemskiej, ale jej powierzchnie jest nieznacznie przez nie zajęta

  • osadowe – 5% skorupy ziemskiej, ale w 75% pokrywają powierzchnię ziemi. Stanowią jedną z głównych skał macierzystych

  • metamorficzne.

1. skały magmowe – powstały podczas zastygania magmy; procentowo najwięcej zawierają krzemionki (SiO2)

a) głębinowe (krystaliczne) – wyraźna budowa grubokrystaliczna, powstały podczas powolnego zastygania magmy w głębi ziemi.

Np.: - granit

- dioryt

- sienit


b) wylewne – budowa drobnokrystaliczna, zbita, jednolita, powstały podczas szybkiego zastygania lawy na lub blisko powierzchni skorupy ziemskiej, mineralogicznie i chemicznie podobne do głębinowych.

Np.: - bazalt

- andezyt

a) i b) różnią się budową, chociaż mogą mieć identyczny skład chemiczny. Rzadko powstają na nich gleby, a już powstałe są kamieniste i płytkie.



2. skały osadowe – tworzą się na powierzchni ziemi, cecha charakterystyczna – zwęglone cząstki roślin i zwierząt. Powstały na skutek niszczenia różnych skał na powierzchni ziemi pod wpływem czynników atmosferycznych. Rozkruszony materiał jest transportowany i odkładany w niższych miejscach najpierw w postaci piasku, żwiru mułu – skały osadowe mechaniczne, potem pod wpływem nowych osadów ulegają scementowaniu i przekształcają się w zlepieńce, piaskowce, łupki, wapienie.

a) pochodzenia mechanicznego (okruchowe)

- luźne (kamienie, gliny, piaski, żwiry)

- zwięzłe – powstałe dzięki scementowaniu składników (piaskowce, pyłowce, zlepieńce)

b) pochodzenia chemicznego (chemiczne) – powstają w wyniku wytrącania niektórych substancji z r-ów wodnych w odp. Warunkach (np. w odciętych od morza zbiornikach)

np.: - gipsy

- anhydryty

(w. w. powstają w wyniku odparowania wody w suchym klimacie)

- sól kamienna

- sole potasowe



c) organogeniczne - powstałe w wyniku nagromadzenia szczątków organicznych mogących dodatkowo ulęgać przeobrażeniom chem.

Np.: - torfy

- wapienie

- dolomity

- węgle: kam. brun.

3. skały metamorficzne – formowały się ze skał magmowych i osadowych pod wpływem wysokich temp. i ciśnienia.

Np.: - gnejsy – powstałe z

granitu

- marmur – przeobrażony



wapień

- łupki łuszczykowe – powstałe z kwarcu



CZYNNIKI GLEBOTWÓRCZE:

- org. żywe

- klimat

- woda (hydrosfera

- rzeźba terenu

- skała macierzysta

- działalność człowieka

ZMIANY POD WPŁYWEM CZYNNIKÓW GLEBOTWÓRCZYCH:

1. przemiany mineralnego tworzywa gleby

- wietrzenie fizyczne - rozpad, kruszenia, rozdrabniania skały macierzystej. Czynniki fiz.: woda, zmiany temp., wiatr.

- wietrzenie chemiczne - prowadzi do rozkładu skał i minerałów wywołanego działaniem czynników chemicznych (gł. rozpuszczające działanie wody i kwasów oraz funkcje życiowe roślin i zwierząt).

2. biochemiczne przemiany subs. organicznych.

a) humifikacja – częściowy rozkład subst. org. lub tworzenie nowych subst. org. o charakterze kw. org – humus Substancje humusowe – mieszanina wielu zw. Nie do końca jest poznany ich skład chemiczny.

Podział:

- kwasy fulwowe



żółte – żółtobrunatne, wyst. W glebach o odczynie kw. (bielicowe), duża ruchliwość, mają duży wpływ na powstawanie gleby, duża zdolność absorpcyjna tlenków Fe i Al., rozp. się zarówno w r-rach kw. jak i zas.

- kwasy huminowe – brunatne – ciemnoszare, mają słaby charakter kw., z met. II gr. ukł. okresowego tworzą nierozp. sole, a z I gr. sole rozp. w wodzie, rozpuszczają się w r-rach zas. nie rozp. w r-rach kw.

- huminy – czarne, na ogół nie biorą udziału w procesach glebowych, nie rozp. w r-rach kw. i zas.

b) mineralizacja – całkowity rozkład zw. Org. na proste zw. Mineralne pod wpływem działania mikroorganizmów (tłuszcze, białka, węglowodany do CO2, H2O, H2S, CH4, NH3)

3. przemieszczanie składników glebowych w profilu gleby w postaci roztworów i cząsteczek koloidalnych przesiąkanie do warstw głębszych lub podsiąkanie z warstw głębszych do płytszych (przemieszczanie równoległe do powierzchni – przemieszczanie wody i soli w niej rozp.)

4. wymiana materii i przepływ energii między żywymi organizmami a glebą.

PROFIL GLEBOWY – układ morfologicznie zróżnicowanych poziomów w pionowym przekroju (najczęściej do 1,5 m)

POZIOM GLEBOWY – mineralno-organiczna część profilu glebowego w przybliżeniu równoległa do powierzchni gleby, jednorodna barwa, konsystencja, skł. chem., ilością i jakością zw. org., jednorodne uziarnienie, właściwości poziomów glebowych tworzą się w procesie glebotwórczym.

WARSTWY GLEBOWE – mogą znajdować się w obrębie lub pod profilem glebowym. Są to materiały charakteryzujące się cechami i właściwościami związanymi z litogenezą (różnym pochodzeniem geologicznym)

SYSTEM IDENTYFIKACYJNY POZIOMÓW I WARSTW GLEBOWYCH:

1. poziomy główne (duże litery alfabetu łacińskiego) poziomy główne ustala się na podstawie dominujących form i przeobrażeń skały macierzystej ukształtowanej w czasie procesu glebotwórczego
O – poziom organiczny próchnic nadkładowych i gleb organicznych
A - próchniczy

E - wymywania

B - wzbogacania

C – skały macierzystej

G - glejowy

P - bagienny

D – podłoże mineralne gleb organicznych

M – poziom murszowy gleb organicznych

R – podłoże skalne (lita skała magmowa lub osadowa)

2. poziomy mieszane – część profilu, w którym morfologiczne zmiany pomiędzy sąsiednimi poziomami gł. obejmują pas szerszy niż 5cm, a cechy poszczególnych poziomów są wyraźne i istnieje ich ciągłość (np. A/E)

3. poziomy przejściowe – równocześnie widoczne są w nich morfologiczne cechy dwóch sąsiednich poziomów głównych (np. AE-A dominuje)

4. podpoziomy – dokładniejsze określenie cech i właściwości związanych z genezą danego poziomu (małe litery)

PROCESY GLEBOTWÓRCZE WYST. NA TERENIE POLSKI:


Proces inicjalny – powstanie gleb prymitywnych litosoli, regosoli przy udziale drobnoustrojów, mchów.

1. przemywanie (płowienie) – prowadzi do wykształcenia gleb płowych, odbywa się przy słabo kwaśnym odczynie gleby (np. na utworach pyłowych, piaskach gliniastych i glinach zwałowych), polega na wypłukiwaniu z górnych poziomów gleby, minerałów koloidalnych będących w stanie rozproszenia bez ich uprzedniego rozkładu (przemieszczanie mechaniczne), razem z iłem przemieszczają się zw. Fe powoduje to odbarwienie górnej cześci profilu.

2. bielicowanie – przebiega przy kwaśnym odczynie gleby (w lasach iglastych), polega na przemieszczaniu skł. zas. + Fe i Al.,

Etapy procesu bielicowania:

I – pod wpływem zakwaszonych r-rów wypłukiwane są łatwo rozp. sole Ca, Mg, K

II – wypieranie z kompleksu sorpcyjnego kationów o charakterze zas., zastępowanie wymytych kationów kationami kwasowymi (H+, Al3+) prowadzi to do zniszczenia kompleksu, zmniejszenia wł. sorpcyjnych gleby

III – pozostałe jony z kompleksu sorpcyjnego przenoszone są do głębszych partii gleby.



Skutki procesu:

- odbarwienie górnych partii profilu glebowego typowa biała barwa (kwarc, krzemionka)

- Fe, Al., Mn (w postaci tlenków) są przenoszone jako koloidy (otoczone przez zw. org.) i tam pod wpływem elektrolitów są wytrącane.

Bielica a gleba bielicowa:

Bielica – pod lasami, poziom org, gl. bielicowa – wycięte lasy a reren przeznaczony pod uprawy rolnicze, brak org. ale jest próchniczy, mniej kwaśne pH



3. Proces brunatnienia – zachodzi na skałach macierzystych bogatych w zw. zas. (pod lasami liściastymi), dużą rolę odgrywa tu wietrzenie chem. – zakwaszona woda + kw. wydzieliny roślin powodują rozkład chem. krzemianów i glinokrzemianów prowadzi to do powstania wtórnych materiałów ilastych, uwolnienia skł. pokarmowych, uwalniane jest Fe, które w reakcji z tlenem i wodą daje wodorotlenek żelaza, który ulega koagulacji i wytrąceniu pod wpływem Ca lub Mg. To powoduje charakterystyczne brunatne zabarwienie. Fe nie przemieszcza się, natychmiast ulega koagulacji.

W glebach brunatnych występuje duży poziom org., w przypadku wzięcia takich gleb pod uprawę spowoduje zanikanie poziomu org. a zwiększenie poz. próchniczego



4. Proces glejenia –polega na redukcji mineralnej części gleby w warunkach dużej wilgotności i obecności subst. org. (przy udziale drobnoustrojów beztlenowych czerpiących z redukcji tlen do rozkładu materii org.). Gleby te mają niebiesko–zielonkawe zabarwienie pochodzące od zw. Fe(II). W wyniku redukcji Fe i Mn stają się lepiej rozpuszczalne i mogą być ługowane wodą. Z procesem oglejenia mamy do czynienia w glebach nadmiernie wilgotnych o ograniczonej ilości powietrza, roślinność trawiasta, przy znacznej zasobności skał macierzystych w CaCO3 i dużego nasycenia kompleksu sorpcyjnego zasadami.

Występuje w czarnych ziemiach i glebach płowych gdzie skała macierzysta jest nieprzepuszczalna (duża wilgotność)



5. Proces bagienny – powolne przemiany chemiczne i strukturalne jakim ulegają szczątki roślin bagiennych w warunkach nadmiernego uwilgotnienia i braku dostępu powietrza, w zależności od długości i nasilenia war. beztlen. produkty mogą być całkowicie zhumifikowane – muły, częściowo – torfy.

6. Proces murszenia (proces pobagienny)– przebiega przy zmianie warunków nawilgotnienia, prowadzi do humifikacji i częściowej mineralizacji torfu, zanika jego pierwotna struktura, odwodniony torf, muł kurczy się pękając na drobne bryły tworząc ziarna murszu
  1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość