Strona główna

Historia doradztwa zawodowego


Pobieranie 21.07 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar21.07 Kb.
Historia doradztwa zawodowego

Mogłoby się wydawać, że doradzanie w kwestii wyboru zawodu czy dalszego kierunku kształcenia jest cechą cywilizacji XX lub XXI wieku. Jednak świadomość, że wyboru należy dokonać na podstawie indywidualnych cech człowieka i jego zainteresowań pojawiła się o wiele wcześniej. Oto w skrócie historia doradztwa zawodowego.

Jednym z pierwszych myślicieli, poruszających w sposób bezpośredni proble­matykę doboru zawodowego, był Hezjod, którego życie przypadło na koniec VIII w p.n.e. (Dumont, Carson, 1995). Hezjod był człowiekiem pochodzącym z niższej klasy społecznej, ale jak sam opisywał w poemacie Praca i dni, korzystając z przysługujących mu praw, dzięki intensywnej pracy i wysiłkowi woli zasłużył na dostatnie życie. Hezjod opisywał również wiele zawodów, które w owym czasie wy­magały określonych zdolności i ukształtowanych umiejętności. Oznaczać to mo­że, że nie dziedziczenie profesji a własne kwalifikacje decydowały o przydatności kandydata do zawodu.

W IV wieku p.n.e. filozofem, z którym wiążą swoje początki liczne specjalno­ści psychologiczne, był Platon. W jego przemyśleniach wiele miejsca zajmowała problematyka rozwoju człowieka i edukacji. Pisał- nie wszyscy ludzie są jednako­wi, a między nimi istnieją różne natury, które adaptują się do różnych zawodów.

Po pierwsze, należy sprawdzić, czy kandydat wykazuje dostateczne za­interesowanie przyszłym zawodem, a zatem, ponieważ jest on związany ze służbą publiczną, czy w przeszłości służył ojczyźnie dostatecznie ofiarnie. Po drugie kandydat powinien być poddany próbom, świadczącym o jego kwalifikacjach: Pisząc o przydatności do zawodu lekarza Platon w księdze III Państwa,

Platon był również świadomy mechanizmów rynkowych, tworzących nowe zawody.

Arystoteles, głosił jednak, w przeciwieństwie do Platona, zalety na­uczania domowego a nie realizowanego w publicznej szkole. Nieco inaczej niż Platon rozważał również kwestie przygotowania do zawodu. Twierdził bowiem, że do uzyskania wysokiej biegłości w konkretnym fachu potrzebna jest również wiedza ogólna, wykraczająca poza ramy prostych kwalifikacji zawodo­wych .

Chiny rozwinęły swój własny stosunek do kwestii pracy. Lao-tzu, można uznać za prekursora idei dopasowania człowieka i środowiska, gdyż jak pisał, dobre życie to życie w harmonii z naturą. Za całkowicie z nią sprzeczne uznawał taoizm zawody związane ze służbą cywilną oraz wszelkie próby dokony­wania klasyfikacji do zawodów w sposób sztywny i rutynowy. Li-Tan głosił rów­nież potrzebę otwartości człowieka na różnorodne doświadczenia i możliwości, a ta myśl koresponduje ze współczesnym dowartościowaniem roli przypadku i szansy w życiu zawodowym.

Postacią niewątpliwie historyczną był żyjący w VI w p.n.e. w Chinach filozof i wędrowny nauczyciel Konfucjusz. Zgadzał się z zasadniczą myślą taoizmu, promującą dbałość o dobro jednostki i o jej prawo do indywidualnego rozwoju. Głosił program podniesienia służby cywilnej na wyższy poziom. Jego poglądy zapoczątkowały regularną procedurę kwalifikacyjną do zawodu urzędni­ka państwowego.

Arabscy reformatorzy z Basry 955 napisali dzieło mające charakter encyklopedii zawierającej całą ówczesną wiedzę_ o zawodach. Zatytułowali je „RasaMl Ikhwan al Safa wa-Khulln al Wafa" czyli Rozprawy Braci w Czystości (ang. Treatises the Brother ofPurity). Autorzy, których liczbą ocenia się na pięciu do dziewięciu, pozostali anonimowi, nazywając się „Braćmi w Czystości".

Traktaty zawierają wszystkie elementy typowe dla wspomnianego już wyżej mo­dernistycznego modelu doradztwa - informacje o zawodach niezbędne w podej­mowaniu decyzji, koncept dopasowania człowieka do środowiska zawodowego oraz omówienie komponentów owego dopasowania. Na przykład w ostatnim, 52 traktacie pisze król do syna: „Użyj bracie sił swego umysłu rozróżniania i poprzez wgląd w siebie znajdź wśród zawodów, wzbudzających twoje zainteresowanie te, które najbardziej pasują do ciebie i które ci dadzą zadowolenie" (Carson & Altai, 1974. s. 201) .Uznają konieczność posiadania kogoś w rodzaju przewodnika, kto pomaga objąć przydzieloną jednostce rolą zawodową tak, by wypełniła ją jak najlepiej. Sprzyja temu również znajomość specyfiki zawodów. „Bracia w czystości" dzielą zawody na siedem grup:


  1. artyści i rzemieślnicy

  2. przedsiębiorcy i kupcy

  3. konstruktorzy (projektanci i wykonawcy)

  4. królowie, prawodawcy, sułtani, policjanci i żołnierze

  5. służący i pomocnicy

  6. niepełnosprawni, niezatrudnieni i próżniacy

  7. duchowni i uczeni

Biskup Rodrigo Sanches de Arevalo wydał w roku 1468 - znaczące dla doradztwa zawodowego dzieło -„Zwierciadło ludzkiego życia" (łac. Speculum Yitae Humanae, Chabassus & Zy­towski, 1987; Zytowski, 1972). W następnych 125 latach książka miała wiele wy­dań w języku hiszpańskim, francuskim i niemieckim. Została również zaopatrzona w ilustracje i zgodnie z ówczesnymi obyczajem wielokrotnie modyfikowana przez kolejnych wydawców.

„Zwierciadło ludzkiego życia" nosi podtytuł „Zalety i wady, zadowolenie i go­rycz, ukojenia i smutki, przyjemności i przykrości, rzeczy pochlebne i niebez­pieczne wszystkich aspektów życia". Wskazuje on, że podobnie jak reformatorzy arabscy autor miał zamiar zawrzeć w swoim dziele całą prawdę o ludzkiej kondy­cji. W tomie I (43 rozdziały) opisał po­zytywne i negatywne strony wykonywania zawodów świeckich, stosując własną specyficzną klasyfikację. Podzielił je na kilkanaście grup: królowie, książęta, szlachta, rycerze, małżonkowie, sędziowie i burmistrzowie, tkacze, kowale, stola­rze, myśliwi, gajowi, aktorzy, lekarze i przedstawiciele sztuk wyzwolonych, ta­kich jak gramatyka, logika, retoryka, nauka, 'astronomia, muzyka, arytmetyka i geometria.

W tomie II (30 rozdziałów) opisał profesje związane z kościołem, włączając w nie w kolejności hierarchicznej papieża, kardynałów, arcybiskupów, biskupów, księży, diakonów, kantorów, rządców, nauczycieli, a na samym dole tej drabiny umieścił mnichów.

„Zwierciadło ludzkiego życia" mimo swojej ponad pięćsetletniej historii i nie­co archaicznej formy wyraża idee, które nie straciły do dziś na aktualności. Autor dostarczył informacji o zawodach, opisując niezbędne do ich wykonywania zdol­ności i zainteresowania. Zachęcał również ludzi do poszukiwań pracy spełniającej warunki dopasowania „człowiek-zawód".

Po koniec XVI stulecia, w roku 1585, Włoch Tomaso Garzoni napisał pierwszy podręcznik dla młodzieży pod metaforycznym tytułem „Plac uniwersalny wszystkich profesji Świata" (La Piazza Universale ai Tutti le Professioni del Mundo). Liczył prawie tysiąc stron i opisywał istniejące współcześnie zawody w sposób nie­słychanie precyzyjny, uwzględniając liczne specjalności. Na przykład zawodów związanych z przetwórstwem wełny pojawiło się aż 26.

W XVII wieku również nie brakowało książek opisujących zawody. Tylko trzy z nich oprócz ilustracji zawierały teksty informacyjne. Pierwszą była praca Powella z 1631 roku, zatytułowana „Księga rzemiosł lub jak zdobyć ulubiony zawód" (Tom ofAll Trades; Or the Plain Pathway to Preferement). Około 1694 roku kolejny liecki grawer Christof Weigel stworzył 213 ilustracji zawodów, zainspirowa­ły współczesnym mu dziełem Duńczyków, braci Luikensów, którzy w postaci 100 ,' miedziorytów przedstawili działalność rzemieślników wraz z poetyckim komenta­rzem.

Przegląd źródeł XVIII wiecznych rozpoczyna opis charakterów zdatnych do różnych rzemiosł z 1726 roku, autorstwa Anglika Edmunda Cartera (The Artificers Looking Glass: Containing an Exact and Diverting Representation of Lives, Conduct, Characters, and Yarious Humors ofthe Following Professions). Kolejny zbiór 192 ilustracji zawodów Englebrechta ukazał się w roku 1730. Autor dla ułatwienia czytelnikowi poszukiwań umieścił je w porządku alfabetycznym, od „aptekarza" do „witrażysty". Najbogatsze kompedium zawodów „Londyński rzemieślnik" (The London Tradesman) stworzył w 1747 roku Richard Cambell. Kihlga składa się z sześciu rozdziałów, zawierających opisy rzemiosł i rady dla rodziców „jak rozwinąć naturalne zdolności dzieci zanim oddane zostaną do terminu". Rozpoczęcie edukacji zalecał w 13-14 roku życia. Listę dzieł XVIII-wiecznych kończy wydana w roku 1750 Encyklopedia Diderota, gdzie oprócz charakte­rystyk rzemiosł, nauk i sztuk znalazły się opisy pierwszych manufaktur.

W XIX wieku informatory o zawodach zaczęły ukazywać się drukiem również W Stanach Zjednoczonych Ameryki. Pierwszy z nich, liczący trzy ilustrowane tomy, wydany był anonimowo pod tytułem „Księga rzemiosł lub biblioteka sztuk użytecznych" (The Book of Trad.es: Or Library ofUseful Arts). Opisywał szcze­gółowo 68 zawodów, oddając różnorodność rzemiosł owych czasów. Ponad 40 wydań podobnych tekstów, rów­nież anonimowych autorów, ukazało się w tym samym czasie w Anglii i w Szkocji. Książki te kończyły się pytaniami sprawdzającymi, a więc przypuszczalnie spełniały rolę podręczników szkolnych. Na uwagę zasługuje opublikowana w 1856 roku w Filadelfii „Kompletna księga rzemiosł" (The Complete Book ofTra-d&) Edwarda Hazena, zawierająca pierwszy wzór życiorysu zawodowego. Podobnie zatytułowaną, ale nie będącą plagiatem po­przedniej „Kompletną księgę rzemiosł" (The Complete Books ofTrades) napisał i wydał w 1837 roku w Anglii N. Wittock. Zawierała ona rady dotyczące nauki rzemiosło dla kandydatów do zawodu i ich rodziców, co zwiastował podtytuł „Przewodnik dla rodziców i poradnik dla młodzieży" (Parents' Guide anfYouths' In-stwUłor). W drugiej połowie XIX wieku zaczęto publikować coraz więcej prac zawodoznawczych. Zytowski (1972) szacuje ich liczbę na ponad czterdzieści tytułów.

Można przypuszczać, że wzrastająca pod koniec XIX wieku lawinowo liczba podręczników i informatorów o zawodach, nie zawsze najwyższej jakości, mogła spowodować chaos informacyjny, który w konsekwencji stworzył w Europie i Ameryce zapotrzebowanie na profesjonalnego doradcą zawodowego.

Życzyłbym wszystkim młodym ludziom, którzy często dokonują wyboru szkoły a później zawodu zupełnie przypadkowo aby jednak stosowali regułę sprzed ponad tysiąca lat: „Użyj bracie sił swego umysłu rozróżniania i poprzez wgląd w siebie znajdź wśród zawodów, wzbudzających twoje zainteresowanie te, które najbardziej pasują do ciebie i które ci dadzą zadowolenie"


Bibliografia:
Anna Paszkowska-Rogacz
Psychologiczne podstawy wyboru zawodu. Przegląd koncepcji teoretycznych
Warszawa: KOWEZiU, 2003.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość