Strona główna

Ideologia faszyzmu


Pobieranie 37.79 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar37.79 Kb.




IDEOLOGIA FASZYZMU

Faszyzm to masowy ruch polityczny i ideologia, mające skrajnie antymarksistowski, nacjonalistyczny charakter. Zmierzał do stworzenia totalistycznego, monopartyjnego państwa. Kult państwa łączył się z zasadą wodzostwa; wódz (wł. duce) był utożsamiany z państwem i narodem, był najwyższym przywódcą partyjnym, najwyższym dowódcą wojsk. i najwyższym sędzią; „miał zawsze rację”, „stał na straży prawa”; jego wola wyznaczała ramy obowiązujących norm moralnych, uruchamiała terror, wojnę i masowe zbrodnie, których ofiarą padały miliony ludzi, Reprezentował interesy najbardziej wstecznych i agresywnych odłamów burżuazji. Skupiał w swoich szeregach nie tylko tzw. warstwy średnie (średnia burżuazja miejska i wiejska, drobnomieszczaństwo, drobni kupcy, byli wojskowi), ale także najbardziej zacofane grupy klasy robotniczej (zwłaszcza w Niemczech). Powstał na podstawie ogólnego kryzysu kapitalizmu , kiedy wzrost fali rewolucyjnej zagroził bezpośrednio panowaniu burżuazji, wśród której zarysowała się tendencja do przejścia od form ustrojowych demokracji parlamentarnej do jawnej dyktatury terrorystycznej. Skierowany był przede wszystkim przeciw klasie robotniczej oraz rewolucyjnej części chłopstwa i inteligencji Przybierał specyficzne formy, wynikające ze społeczno-gospodarczej struktury danego kraju. We Włoszech związany głównie z kapitałem finansowym, w Niemczech z przedstawicielami przemysłu ciężkiego, w Hiszpanii ze sferami feudalno-obszarniczymi. Początkowo terminem tym określano wyłącznie ruch rozwijający się we Włoszech pod przywództwem Benito Mussoliniego, którego zawiązką stały się stowarzyszenia żołnierzy frontowych (Fasci di Combattimento), założone 23 III 1919. W dniu 6 VI tego samego roku Mussolini ogłosił manifest faszystowski. Organizacja zdominowana przez elementy syndykalistyczno-rewolucyjne głosiła walkę o utworzenie Zgromadzenia Ustawodawczego, głosowanie powszechne od 21 roku życia, ustanowienie prawa do głosowania dla kobiet, reprezentację proporcjonalną, autonomię lokalną, referendum z inicjatywy ludu, zniesienie policji politycznej, tajnej dyplomacji, armię wyłącznie obronną, konfiskatę dóbr kongregacji, zakaz spekulacji na giełdzie, emeryturę od 55 roku życia, ośmiogodzinny dzień pracy, prawne zagwarantowanie minimum płac, podatku od kapitału utworzonego z zysków wojennych, dochodzącego do 85% itp. We wrześniu 1921 na żądanie B. Mussoliniego ruch faszystowski we Włoszech przeobraził się w Narodową Partię Faszystowską (Partito Nazionale Fascista), której od 28 X 1922 przewodził Benito Mussolini jako Duce.



Do wzorów włoskich nawiązywał początkowo faszyzm w Niemczech, zwany też hitleryzmem, nazizmem, nacjonalsocjalizmem. Już dwudziestopięciopunktowy program Niemieckiej Partii Robotniczej, ogłoszony 24 II 1920, a opracowany przez Dexlera i Adolfa Hitlera miał charakter nacjonalistyczny i silnie antysemicki. Rozprawiał się z kapitalistami i właścicielami ziemskimi. W styczniu 1923 partia narodowych socjalistów, zwołująca dotąd tylko zebrania członków, zorganizowała I Kongres w Monachium. Pomimo stanu wyjątkowego, dzięki dobrym stosunkom von Eppa i kapitana Röhma z policją monachijską i szefem okręgu wojskowego w Bawarii, generałem O. von Lossowem, odbyła się tam defilada oddziałów SA, a A. Hitler z trybuny kongresu zażądał anulowania traktatu pokojowego z Wersalu W wyborach do Reichstagu w maju 1928 hitlerowcy uzyskali dwanaście mandatów, w dwa lata później partia faszystowska, na drodze legalnych wyborów, stała się najsilniejszą partią w Niemczech. W styczniu 1933 prezydent Niemiec, marszałek von Hindenburg powierzył Hitlerowi stanowisko kanclerza, który w lutym i marcu 1933 rozprawił się z opozycją komunistyczną, a następnie z socjaldemokracją i innymi kołami demokratycznymi. W marcu 1933 Reichstag udzielił Hitlerowi pełnomocnictw, które oddały mu w ręce prawie nieograniczoną władzę, odtąd faszyzm niemiecki sam wywierał znaczny wpływ na inne kierunki.

Ideologia faszyzmu nie stanowiła jednolitego systemu światopoglądowego, lecz była wybiórczym połączeniem różnych, czasem wręcz wykluczających się, elementów czerpanych z filozofii irracjonalistycznych XIX w., nacjonalistycznych doktryn solidaryzmu społecznego i antydemokratycznych teorii socjologicznych, które miały teoretycznie uzasadniać idee etnocentryzmu, elitaryzmu i rasizmu. Łącząc te elementy ideologowie faszyści tworzyli całkowicie nierealny pogląd na świat, oparty na micie "misji dziejowej", wyższości własnego narodu nad wrogiem, sprawcą wszelkiego zła społecznego. Wróg ten w każdym kraju jawił się inaczej, dla faszyzmu włoskiego był to "zgniły liberalizm", dla faszyzmu niemieckiego "twór żydowski" (zarówno komunizm, jak i "międzynarodowa plutokracja"). Owa misja dziejowa własnego narodu miała uzasadniać pełną instytucjonalizację życia społecznego i całkowite podporządkowanie jednostki interesowi państwa, mit wroga stanowił uzasadnienie ciągłego terroru. W tych warunkach uzasadniony stawał się faszystowski kodeks moralny, głoszący zasadę bezwzględnej wierności i posłuszeństwa wodzowi, którego wola wyznaczała granice obowiązujących norm etycznych. Na tym fundamencie rozwijały się idee państwa totalitarnego, prowadzące do utożsamiania narodu z państwem, państwa z rządem, rządu z jego szefem, a szefa z wodzem faszystowskim. Metodę oddziaływania propagandowo-ideologicznego faszyzmu stanowiła demagogia społeczna w najszerszym rozumieniu, podsycając rozczarowanie rządami demokratyczno-parlamentarnymi, niezadowolenie mas ukierunkowano na antysemityzm i antykomunizm, odwracając je od prawdziwych przyczyn nędzy i pauperyzacji społeczeństwa. Faszyści dochodzili do władzy różnymi drogami, zależnie od warunków wewnętrznych poszczególnych krajów, albo siłą (Hiszpania), albo na drodze legalnego ustanowienia dyktatury (Włochy, Niemcy). Partie faszystowskie zdobywały silne wpływy jeszcze przed zdobyciem władzy. Z chwilą jej przejęcia podporządkowywały sobie aparat państwowy, a ich bojówki tworzyły trzon nowych organów terroru i ucisku. Ustanowienie dyktatury faszystowskiej w miejsce systemu wielopartyjnego wprowadzało system monopartyjny, władza wykonawcza i ustawodawcza przechodziła w ręce wodza partii, którego gabinet stawał się jedynym ośrodkiem dyspozycyjnym. Wszystkie stanowiska obsadzano faszystami, a organa władzy państwowej podporządkowywano odpowiednim ogniwom aparatu partyjnego, poddając jego kontroli. Nad całokształtem życia publicznego i prywatnego panowała policja polityczna, która eliminowała faktycznych i potencjalnych przeciwników reżimu. System bezpieczeństwa oparty na kilku rodzajach policji mundurowej i tajnej (niemieckiego Gestapo, włoskiego OVRA). Dla przyspieszenia masowej izolacji i wyeliminowania przeciwników politycznych faszyzm stworzył sieć obozów koncentracyjnych. Metodami terroru i donosicielstwa wytwarzano atmosferę strachu, zarówno wśród przeciwników, jak i zwolenników faszyzmu. Szczególną uwagę przywiązywały władze faszystowskie do wychowania młodzieży, tworząc w tym celu specjalne organizacje (włoskie Avanguardia Balilla, niemieckie Hitlerjugend). Głosząc pogardę i nienawiść do innych narodów faszyści od początku swego powstania świadomie przygotowywał się do wojny i podbojów. Niebezpieczeństwo agresji ze strony państw faszystowskich wzrosło w 1933, po objęciu rządów niemieckich przez A. Hitlera, gdzie do potrzeb wojennych przystosowywano całą gospodarkę kraju. Pomimo terroru w państwach faszystowskich działały, choć w ograniczonym zakresie, nielegalne partie i organizacje antyfaszystowskie, które w obliczu narastania groźby wojny w latach trzydziestych konsolidowały siły postępowe poszczególnych krajów w antyfaszystowskich frontach ludowych.

LEWICA CZY PRAWICA?

Początki te sprawiły, że po II wojnie światowej słowo faszyzm przestało odnosić się do pewnej rzeczywistości politycznej czy społecznej, stając się dyskredytującym epitetem, wszyscy myśliciele przyznający się do prawicy starali się za wszelką cenę od faszyzmu odciąć. Podejmowali rozmaite próby przerzucenia go do obozu lewicy. Starania te, choć zrozumiałe, pozostały chyba bezskuteczne. Najprawdopodobniej bowiem faszyzm wymyka się tradycyjnemu podziałowi na lewicę i prawicę. Miał on być prawicowy, bo wszystkie państwa określane tym mianem posiadały cechy utożsamiane z prawicowością: autorytaryzm, silna władza, pragmatyzm, antyliberalizm. Za lewicowością faszyzmu przemawiać jednak może "wrażliwość społeczna" systemów tak określanych, neopogański i antyklerykalny charakter ideologii, deklarowana i realizowana rewolucyjność. Ekstremizm niektórych rozwiązań proponowanych przez faszystów nie pozwala ich zaliczyć również do centrum, któremu właściwa jest filozofia kompromisu. Oni sami przeważnie uważali się za zwolenników Trzeciej Drogi. Falanga - faszystowski człon frankistowskiej koalicji w hiszpańskiej wojnie domowej samookreślał się jako równie daleki tak od lewicy jak i prawicy. Legendarny przywódca Falangi Jose Antonio Prima de Rivera mówił wprost: "Ideał faszystowski nie jest ani ideałem prawicy, ani ideałem lewicy". Mussolini pisał, że faszyzm to nie ustrój, a pragmatyzm władzy. Nie będąc zjawiskiem prawicowym, był jednak faszyzm bliższy raczej prawicy niż lewicy. Benito Mussolini w “Doktrynie Faszyzmu” określając wiek XX pisał: “jest to wiek prawicy, wiek faszystowski.”. W hiszpańskiej wojnie domowej to właśnie tradycyjna prawica walczyła we wspólnej koalicji z faszystowską Falangą i pragnącym przywrócenia porządku wojskiem. Także wielu przedstawicieli niemieckiej “konserwatywnej rewolucji”, jak i niemieckich monarchistów udzieliło w pewnym momencie poparcia Hitlerowi. Polscy Narodowi Demokraci wielokrotnie deklarowali sympatię dla ruchu Mussoliniego (dodajmy, że przyjaźń ta nie była odwzajemniana gdyż wielu włoskich faszystów pogardzało nacjonalizmem). Długa jest lista przedwojennych prawicowych myślicieli politycznych i prawicowych polityków, którzy wyrażali sympatię lub nawet fascynację włoską, a często i niemiecką odmianą faszyzmu. Na wieść o pierwszym sukcesie wyborczym hitlerowców 1930 roku znany konserwatywny działacz i magnat prasowy, lord Rothemere napisał entuzjastyczny artykuł w brytyjskim Times’ie. Najbardziej znany z brytyjskich konserwatystów sir Winston Churchill w kilka lat po zdobyciu władzy przez NSDAP oświadczył publicznie, że gdyby Anglii przytrafiło się takie nieszczęście jak Niemcom podczas Traktatu Wersalskiego, prosiłby wtedy Boga, żeby zesłał jej człowieka o takiej sile woli i ducha, jaką posiada Adolf Hitler. Ten sam Churchill poparł marsz faszystów na Rzym, piał peany na cześć Mussoliniego stwierdzając nawet, że gdyby był Włochem to byłby faszystą. Zaniechał takich wypowiedzi dopiero wtedy, gdy uznał, że Niemcy i Włochy zagrażają brytyjskim interesom. Wielki rosyjski filozof historii i myśliciel chrześcijański Mikołaj Bierdiajew w swym słynnym “Nowym Średniowieczu” określił włoski faszyzm jako “jedyne twórcze zjawisko polityczne we współczesnej Europie”. Odwrotnie niż “prawicowcy”, myśliciele i twórcy związani ideowo z lewicą zawsze byli niechętni, albo wręcz wrodzy faszyzmowi. Wielu z nich osobiście zaangażowało się w walkę z faszyzmem – najbardziej znani to Ernest Hemingway, Pablo Neruda, George Orwell.

ANTYIDEE FASZYZMU

Faszyzm nie rozwijał własnych ideologii natomiast z wielką determinacją zwracał się przeciwko przodującym ówcześnie ideologią. Za to praktyka faszystowska umiejętnie dorabiała ideologię do istniejącego już stanu rzeczy. Antyideologia faszystowska odnosiła się w szczególności do : antyintelektualizmu, antyliberalizmu, antymarksizmu, antykomunizmu, antyindywidualizmu,antyfeminizmu,antyhumanitaryzmu,antydemokratyzmu,antypluralizmu,antyegalitaryzmu,antyinternacjanalizmu, antypacyfizmu

ANTYLIBERALIZM

Jako że liberalizm jest historycznym i logicznym przedsionkiem anarchii. Liberalizm jest błędną i przestarzałą ideologią i trzeba bezwzględnie mu oponować.

ANTYINTELEKTUALIZM

Opowiadał się przeciwko wszelkiej myśli racjonalistycznej. Faszyzm polegał na instynkcie, intuicji, emocjach, witalności i wierze. Faszyzm jest wrogiem wszelkiej nauki filozofii, kulturze, nie przykładał wagi do ideologii. Główną cecha faszyzmu był irracjonalizm.

ANTYINDYWIDUALIZM

Godził w główną idee liberalizmu. Prymat państwa nad jednostka. Jednostka się nie liczy. Koncepcja wolności według faszyzmu to synteza jednostki i państwa o cechach obowiązku obywatelskiego, opierające się na całkowitym podporządkowaniu wodzowi.

ANTYFEMINIZM

Faszyzm sprzeciwiał się wobec równouprawnienia płci. Kobieta jest słaba a zakres jej obowiązków określało hasło „kuchnia, dzieci, kościół” oraz płodzenie wojowników czystych rasowo aryjczyków.

ANTYSEMITYZM

Składał się na propagandę antyżydowską i nawoływał do otwartej walki z Żydami. W narodzie żydowskim upatrywano zagrożenie dla narodu niemieckiego. Żydów uważano za spekulantów, lichwiarzy i pasożytów „na zdrowym organizmie gospodarki niemieckiej”.


ANTYHUMANITARYZM

Faszyzm upowszechniał wzór człowieka, twardego, brutalnego, agresywnego, na kształt zwierzęcia wyzbytego z ludzkich uczuć. Czynił z człowieka instrument na usługach systemu.

ANTYDEMOKRATYZM


Wynikał z zasad organizacji państwa. Atakował zasadę równości ludzi.

Łatwiej przejdzie wielbłąd przez ucho igielne niż geniusz w wyborach. Odrzucał demokratyczną zasadę większości, równości.


ANYUPARLAMENTARYZM


Polegał na całkowitej koncentracji i centralizacji władzy w ręku wodza, eliminując zasadę trójpodziału władzy. Faszyzm określił faszyzm jako „nonsens i obłęd demokracji”. Pożar Reichstagu był najlepszym odzwierciedleniem nazistów do parlamentaryzmu.

ANTYMARSIZIM


Bezkompromisowe dążenie do całkowitego zniszczenia ideologii marksizmu.

ANTYKOMUNIZM


Rozciągał sUderzał w marksistowską koncepcje zmian społecznych.

ANTYPACYFIZM


Rodzi się z agresywnego charakteru faszyzmu oraz jego bezkompromisowości. Zaleca walkę z użyciem przemocy w celu całkowitego wyniszczenia fizycznego ludzi o odmiennych poglądach. Gloryfikuje wojny i podboje w celu uzyskania obranych celów.
FASZYZM A KOŚCIÓŁ

Stosunek faszyzmu do kościoła jest łatwy do rozgryzienia. Najbardziej atakowaną zasadą chrześcijaństwa była co zrozumiałe zasada miłości nieprzyjaciół i niechęć do przemocy. Faszyzm włoski był silniej przesiąknięty antykatolicyzmem, gdyż główną intelektualną siłą ruchu Mussoliniego byli futuryści. Dla nich największym wrogiem pozostawał nieodmiennie Watykan i katolicyzm. Ich celem było nie tylko rozdzielenie kościoła od państwa ale przede wszystkim całkowita likwidacja Watykanu. Uważali, iż „ szkoła jest zakażona chrześcijańską moralnością, która wymaga nierozsądnego przebaczania obelg, degeneruje się w systematycznym tchórzostwie i pracuje gorliwie nad zniewieściałością rasy.” Domagali się by szkoła „ przez sport i próby odwagi przyzwyczajała dzieci do niebezpieczeństwa, klechów zaś należy ze szkoły całkowicie wyrugować” Zalecali „ roznieść nieprzejednaną wojnę z klerykalizmem, z ta polityczną partią, która zagraża przyszłości naszych dzieci”. Jednakże najgwałtowniejszy atak na Kościół znajdziemy w książce Marinettiego – futurysty „ Samolot papieża”, gdzie określenia „dozorca więzienny świata” i „ monopolizator ludzkich ideałów” należą do najłagodniejszych. Tytułowy samolot jest symbolem nowoczesnej techniki, który niszczy znienawidzony przez autora kult. Mimo to kościół katolicki popierał w niektórych sytuacjach faszystowskie reżimy. Być może było to spowodowane faktem, iż Mussolini znając potęgę Kościoła we Włoszech, po przejęciu władzy, ochrzcił swoje dzieci, wziął ślub kościelny, zadbał wy wycofano z obiegu napisane przez niego w przeszłości antyklerykalne książki, doprowadził do delegalizacji masonerii a nawet zwolnił kler od podatków. Kościół potrafił docenić te gesty , a ponieważ program polityczny faszystów w wielu punktach był zbieżny ze społeczną nauką Kościoła w zasadzie przez cały czas trwania dyktatury Włochy utrzymywały poprawne stosunki z Watykanem. Istotne jest , iż do 1938 roku nie było w realizowanej przez faszystów polityce, w zasadzie żadnych (może poza agresją na Etiopię) sprzecznych z zasadami chrześcijaństwa elementów. Nieco inaczej sprawa przedstawiała się w franksistowskiej Hiszpanii, gdzie dobre stosunki z Kościołem były głownie zasługą generała Franco. Nie dopuścił on nigdy do wzmocnienia pozycji falangi w państwie i zachował równowagę między poszczególnymi władzami. Kościół, prześladowany w czasach republiki i bezlitośnie eksterminowany podczas wojny domowej, stał się najbardziej naturalnym sojusznikiem generała Franco. Za wyjątkiem kilku biskupów z Baskonii, udzielił mu całkowitego poparcia. Lojalność Kościoła i głęboka religijność żony Caudillo sprawiły, że Franco zawsze starał się podtrzymywać jego wpływy w państwie. Tak oto niezależnie od poglądów sporej części partyjnych działaczy Hiszpania po wojnie domowej była państwem utrzymującym bardzo dobre stosunki z Kościołem. Kościół niemiecki mógł jednak tylko marzyć o takich stosunkach z władzą. W NSDAP zawsze znaczącą rolę odgrywał nurt neopogański i antychrześcijański. Alfred Rosenberg określał Kościół jako narzędzie judaizacji Europy. Wyrazisty jest także fragment pieśni Oddziałów Szturmowych „ Towarzysze z Oddziałów Szturmowych, wieszajcie Żydów, stawiajcie księży pod ścianą”. W Trzeciej Rzeszy Kościół znalazł się w bardzo trudnej sytuacji. Jeszcze w 1933 roku większość katolików pozostawała wierna chadeckiemu Centrum. Po zwycięstwie wyborczym Hitlera nastroje społeczne uległy jednak radykalnej zmianie i NSDAP uzyskała znaczne poparcie również w landach katolickich. W sytuacji gdy cały naród przeżywał niemal ekstatyczny zachwyt nową władzą występowanie przeciw niej wymagało ogromnej odwagi. Mimo to Kościół zaczyna już od 1936 roku coraz silniej krytykować hitlerowski reżim. 14 marca 1937 roku ukazuje się encyklika “Mit brennender Sorge” pokazująca sprzeczność narodowego socjalizmu z nauką Kościoła i krytykująca coraz częstsze łamanie Konkordatu przez Trzecią Rzeszę. Jedna z książek Alfreda Rosenberga trafiła wtedy na kościelny indeks. Od tej chwili kler i zakony katolickie przedstawiane był jako „hordy przestępców seksualnych”, „ ogniska rozpusty” ; „seksualna dżuma”. Ponad 1000 księży trafiło do więzienia. Od 1938 zabronione było w szkołach śpiewanie kolęd w szkołach i organizowanie widowisk jasełkowych. Święta państwowe organizowane były w trakcie świąt kościelnych ( np. przysięga Hitlerjugend w Wielkanoc).

TRZY OBLICZA FASZYZMU

Faszyzm choć na pewno panujący zarówno w Hiszpanii, Włoszech jak i Niemczech miał różne oblicza w każdym z tych państw. Z pewnością wszystkie te trzy państwa łączyły pewne ideowe czy ustrojowe elementy. Wszystkie były dyktaturami. Ich ideologie określały się jako wrogie wobec komunizmu i liberalizmu. Nie miały one jednak wiele wspólnego z klasycznym konserwatyzmem. Sami faszyści zawsze określali swoje działania jako rewolucyjne. Ich wrogiem była “reakcja”. Faszyzm miał antyburżuazyjny i antykapitalistyczny charakter. Nie istnieje dla faszysty nic bardziej odrażającego, jak “duch kapitalizmu” i “protestancka etyka”, z której on wypływał. Systemy faszystowskie należy odróżnić od typowego totalitaryzmu będącego dyktaturą wszechwładnej biurokracji. W odróżnieniu od totalitaryzmu faszyzm miał zawsze charakter personalistyczny. Na tym jednak istotne podobieństwa ideowe wydają się kończyć. Ideologie, o których mowa oparły się bowiem o odmienne prądy kulturowe. Faszyzm włoski był przesiąknięty futuryzmem i modernizmem. Czołowy przedstawiciel futuryzmu Tommaso Marinetti był jednocześnie był jednocześnie jednym z głównych ideologów ruchu Mussoliniego i towarzyszem walki Duce od 1919 roku. Narodowy socjalizm odwoływał się do romantyzmu i klasycyzmu. Frankistowska koalicja była zlepkiem przeróżnych formacji ideowych: rojalistów, nacjonalistów, liberałów, konserwatywnych republikanów (wielu z nich mocno powiązanych z hierarchią kościelną). Mimo występowania we wszystkich faszystowskich ugrupowaniach silnych nurtów antyklerykalnych stosunki państwo – kościół układały się rozmaicie, o czym była już mowa. Odmienne było odniesienie do nacji i rasy. O ile w narodowym socjalizmie nacjonalizm, rasizm i antysemityzm należały do fundamentów ideologii, hiszpańscy nacjonaliści nie uważali się na ogół za rasistów, zaś włoscy faszyści przeważnie nie byli nawet nacjonalistami, a wielu przyjaciół Duce było z pochodzenia Żydami. W 1934 roku Mussolini publicznie mówił o najwyższej pogardzie jaką ma dla nazistowskiej doktryny rasowej, a w “Doktrynie faszyzmu” podkreślił, że to “nie naród tworzy państwo, a odwrotnie, państwo tworzy naród”. W ogóle nie pojawiały się hasła rasa i rasizm. W 1938 włoski parlament uchwalił, umiarkowane jak na tamte lata, rasistowskie ustawy. Mimo, iż był to wyraźny gest w stronę Niemiec - nowego sojusznika Włoch, spotkały się jednak one ze zdecydowanym sprzeciwem, również w gronie faszystów. Narodowy socjalizm stawiając akcent na nacji, rasie czy wspólnocie krwi, odwoływał się do kolektywu. Faszyzm włoski czy hiszpański przeciwnie, akcentował indywidualny heroizm, zawsze podkreślał rolę wybitnej jednostki w tworzeniu historii. Afirmował instytucję państwa, solidarność zawodową, braterstwo broni, zaś pojęcie rasy nie miało dla niego większego znaczenia. Inna była też rola związków zawodowych. W Hiszpanii i we Włoszech były one de facto współrządzącą siłą – w Niemczech Hitler po prostu zakazał ich działalności. O różnicach ideowych między Frankistami, a nazistami najlepiej chyba świadczy wypowiedź Hitlera z kwietnia 1938 roku: “W Hiszpanii postawiliśmy na niewłaściwego konia. Byłoby dla nas lepiej udzielić poparcia republikanom. Oni reprezentują lud. Zawsze moglibyśmy później uczynić z tych socjalistów dobrych narodowych socjalistów. Ludzie skupieni wokół Franco to wszystko reakcyjny kler, arystokraci i bogacze – nie mają oni nic wspólnego z nami, nazistami”.

Jednakże oblicza ideowe poszczególnych odłamów faszyzmu były dość znaczne. Trudno precyzyjnie określić faszystowską doktrynę. Nie można więc uznać faszyzmu ani za system polityczny ani jednolitą doktrynę. Najtrafniejsze wydają tu słowa niemieckiego historyka i socjologa Armina Mohlera, który określił faszyzm jako styl, który charakteryzował znaczną część elit politycznych i wojskowych w krajach uznanych za faszystowskie.









©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość