Strona główna

Instytut Nauk Politycznych uw semestr letni 2012 Zakład Filozofii I Teorii Polityki


Data18.06.2016
Rozmiar39 Kb.

Instytut Nauk Politycznych UW semestr letni 2012

Zakład Filozofii i Teorii Polityki



Zakres problemowy wykładu z przedmiotu

TEORIA POLITYKI


(II rok studiów II stopnia w zakresie nauk politycznych)

1. Przedmiot, status metodologiczny i funkcje poznawcze teorii polityki
Teoria polityki jako dyscyplina integrująca szczegółowe nauki o polityce – z funkcją analogiczną jak teoria prawa w prawoznawstwie, socjologia ogólna, psychologia ogólna, teoria wychowania w pedagogice itp.

Teoria polityki a teorie polityki: poszukiwanie wspólnego mianownika w wielonurtowym dyskursie. Minimalny zakres zadań: określenie wyróżników politycznego charakteru zjawisk społecznych; uwarunkowań, form i stopnia upolitycznienia różnych zjawisk społecznych; poszukiwanie istoty i adekwatnych definicji polityki; analiza immanentnych mechanizmów funkcjonowania polityki; analiza technologicznych, gospodarczych, kulturowych, ideologicznych, moralnych, prawnych uwarunkowań i ograniczeń polityki; analiza wpływu polityki na „pozapolityczne” dziedziny życia społecznego.

Teoria polityki jako dyscyplina dydaktyczna: systematyka głównych kategorii, problemów badawczych i schematów interpretacji zjawisk politycznych – względnie uznanych i uzgodnionych przez przedstawicieli różnych kierunków i orientacji teoriopolitycznych.
Źródło:

T. Klementewicz. Teoria polityki w praktyce badawczej, [w:] T. Klementewicz (red.). Współczesne teorie polityki – od logiki do retoryki. Studia Politologiczne, vol. 8, Warszawa 2004.


Literatura uzupełniająca:

Zb. Blok (red.), Czym jest teoria w politologii?, Warszawa 2011; T. Klementewicz. Spór o model metodologiczny nauki o polityce. Warszawa 1991; T. Klementewicz, Rozumienie polityki. Zarys metodologii nauki o polityce, Warszawa 2010.



2. Zasady eksplikacji kategorii ‘polityka’

Formalistyczne podejście do definicji polityki: (1) Próby mechanicznego wydzielenia dziedziny zjawisk „specyficznie politycznych”, jakoby jednorodnie politycznych; (2) Stereotypowe wskaźnikowe kryterium: związek zjawisk z władzą w państwie. Ograniczenia tego podejścia. Adekwatny punkt wyjścia: sformułowanie kryteriów politycznego charakteru zjawisk, ustalenie uwikłań różnych zjawisk w politykę. Sfera polityki jako syndrom - konfiguracja niejednorodnych czynników gospodarczych, ideologicznych, ustrojowych związanych z warunkami równowagi oraz integracji/dezintegracji społecznej. Kontekstowo-relacyjny charakter „cechy polityczności”.



Źródła:

C. Schmitt. O pojęciu tego, co polityczne; [w:] C. Schmitt. Teologia polityczna i inne pisma. Kraków 2000; M. Karwat. Cecha polityczności i dziedzina teorii polityki, [w:] R. Skarzyński. Carl Schmitt i współczesna myśl polityczna. Warszawa 1996; B. Kaczmarek, Kilka uwag w sprawie interpretacji polityki, [w:] Pokolenia, kultura, polityk. Księga jubileuszowa na 65-lecie Profesora Bronisława Gołębiowskiego, Warszawa 1999, s. 299-310 x; B. Kaczmarek. Polityka a władza. Kryzys paradygmatu?, [w:] T. Klementewicz (red.). Współczesne teorie polityki – od logiki do retoryki. Studia Politologiczne, vol. 8, Warszawa 2004 x; M. Gulczyński, Alternatywne politologie, [w:] ALMAMER Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Zeszyty Naukowe nr 1 (54)/2009, Warszawa 2009, ss. 7-30 x.



3. Cecha ‘polityczności’. Kryteria politycznego charakteru zjawisk społecznych

‘Polityczność’ jako cecha kontekstowa, względna, stopniowalna – a nie absolutna (bezwarunkowa i statyczna), związana ze splotem zjawisk społecznych, a nie z jednym określonym ich rodzajem i formą.

Zjawiska ściśle polityczne (mające charakter polityczny) a zjawiska parapolityczne (występujące na styku i w ramach wzajemnego przenikania się polityki oraz innych sfer życia społecznego, działalności ludzkiej, współdeterminowane przez politykę, mające kontekst polityczny i znaczenie polityczne). Zjawiska polityczne z genezy i z natury a zjawiska wtórnie „upolitycznione” w określonych okolicznościach i trwale uwikłane w politykę.

Zróżnicowany poziom natężenia cechy „polityczności”.

Polityczny kontekst zjawisk technologicznych, gospodarczych, kulturowych. Zależność politycznego znaczenia zjawisk oraz przy[pisywania im politycznego sensu od cech kręgu cywilizacyjno-kulturowego i wzorców ideologiczno-ustrojowych. Nietożsamość zakresu polityzacji w reżymie demokratycznym, autorytarnym i totalitarnym. Kryteria kwalifikacji zjawisk jako posiadających znaczenie polityczne.

Źrodła:

M. Karwat, Polityczność i upolitycznienie. Metodologiczne ramy analizy, Studia Politologiczne, vol. 17 Wyjaśnianie polityki (red. J. Błuszkowski, J. Zaleśny), Warszawa 2010, s. 63-88 x; M. Karwat. Kryteria politycznego charakteru zjawisk społecznych [Konspekt wykładu] x; M. Karwat. Role polityczne jednostek; [w:] Edukacja Polityczna, 1989, vol. 13 x.; M. Karwat. Człowiek przez pryzmat polityki, [w:] M. Szyszkowska (red.) Wokół istnienia człowieka. Warszawa 1991.



Literatura uzupełniająca:

Zb. Blok, O polityczności, polityce i politologii, Poznań 2009; Ch. Mouffe. Polityczność. Warszawa 2008; Ch. Mouffe (red.), Carl Schmitt., Wyzwanie polityczności, Warszawa 2011; F. Ryszka. O pojęciu polityki. Warszawa 1992 lub: F. Ryszka. O tym, co jest „polityczne”. Przyczynek do rozważań z semantyki politycznej, [w:] Prawo i polityka. Warszawa 1988 x; T. Klementewicz. Pojęcie tego, co polityczne Carla Schmitta a współczesne teorie polityki, [w:] R. Skarzyński. Carl Schmitt i współczesna myśl polityczna. Warszawa 1996; R. Skarzyński. Od chaosu do ładu. Carl Schmitt i problem tego, co polityczne. Warszawa 1992, część III; .



4. Mechanizm i formy upolitycznienia „niepolitycznych” zjawisk społecznych

Mechanizm upolitycznienia zjawisk społecznych: przemian gospodarczych, tendencji artystycznych, dzieł literackich, badań naukowych, więzi religijnych.

„Upolitycznienie” jako żywiołowy (niekontrolowany) proces uzyskania politycznego znaczenia lub politycznego uwikłania zjawisk społecznych z genezy i natury „niepolitycznych”: przemian gospodarczych, tendencji artystycznych, dzieł literackich, badań naukowych, więzi religijnych.

Upolitycznienie naturalne a sztuczne. Upolitycznienie trwałe i kumulatywne a upolitycznienie przejściowe.

Upolitycznienie jako rozmyślne nadawanie sensu politycznego zjawiskom pozapolitycznym lub politycznie neutralnym, zwłaszcza – instrumentalne wykorzystywanie zdarzeń społecznych, sporów artystycznych i literackich, kontrowersji obyczajowych, konfliktów światopoglądowych jako pretekstu do politycznej mobilizacji, agitacji, do politycznych rozgrywek.

Źródło:

M. Karwat. Polityczność i upolitycznienie; cyt. wyd.



Literatura uzupełniająca:

Z. Hübner. Polityka i teatr. Kraków 1991; P. Mościcki, Polityka teatru. Eseje o sztuce angażującej, Warszawa 2008; I. Massaka, Muzyka jako instrument wpływu politycznego, Łódź 2009; F. Pierzchalski, Polityczność polskiej muzyki feministycznej, [w:] F. Pierzchalski, K. Smyczyńska, M. E. Szatlach, K. Gębarowska, Feminizm po polsku, Warszawa 2011; K. Minkner, O filmach politycznych. Między polityką, politycznością i ideologią, Warszawa 2012.



5. Konteksty pojęcia polityki

Wieloaspektowość pojęcia ‘polityka’. Polityka jako układ stosunków politycznych. Polityka jako działalność polityczna.

„Czysta” polityka (walka o władzę, rządzenie, dyplomacja) a polityki szczegółowe (merytoryczne) – polityczne sterowanie i zarządzanie określonymi dziedzinami życia społecznego, rozwiązywanie zadań i problemów społecznych.

Ideologiczny kontekst alternatywnych koncepcji i programów polityki gospodarczej i społecznej oraz ich konkretnych dziedzin (polityki ludnościowej, mieszkaniowej, podatkowej, oświatowej, wyznaniowej etc.).


Źródło:

K. Opałek. Podstawowe zagadnienia marksistowskiej teorii polityki, [rozdz. I w:] Podstawy nauk politycznych. Podręcznik dla szkół wyższych. Warszawa 1977 x; M. Karwat. Polityka rzeczowa, stronnicza i metapolityka, p. 1.-4.; [w:] T. Klementewicz (red.). Współczesne teorie polityki – od logiki do retoryki. Studia Politologiczne, vol. 8, Warszawa 2004.



Literatura uzupełniająca:

F. Ryszka. O pojęciu polityki. Warszawa 1992 - lub: F. Ryszka, O tym co "polityczne". Przyczynek do rozważań z semantyki politycznej, [w:] Prawo i polityka /praca zbiorowa/, Warszawa 1988 x; K. Opałek. Zagadnienia teorii prawa i teorii polityki. Warszawa 1986, rozdz. XIII. Prawo a polityka; P. Mościcki, Polityka teatru, cyt. wyd., [fragment – ss. 14-18] x.



6. Metapolityka
Polityka jako działalność stronnicza, podyktowana partykularyzmem i dążeniem do hegemonii a metapolityka.

Istota metapolityki: refleksja i działalność społeczna skupiona na warunkach i kosztach społecznych uprawiania polityki, ustanawianiu i egzekwowaniu reguł gry politycznej, obronie zasad i praw zagrożonych przez nadużycia polityczne, wymuszaniu kontroli społecznej i odpowiedzialności

Formy metapolityki: (1) funkcjonowanie instytucji metapolitycznych (szczególnych – kontrolnych i „arbitrażowych” organów państwa, nadrzędnych zasad ustrojowych, procedur gwarantujących rzetelność działania politycznego i zachowanie równowagi społecznej), (2) obywatelska aktywność metapolityczna (ruchy obrony praw człowieka, pacyfistyczne, antydyskryminacyjne itp.)

M. Karwat. Polityka rzeczowa, stronnicza i metapolityka, p. 5.; [w:] T. Klementewicz (red.). Współczesne teorie polityki – od logiki do retoryki. Studia Politologiczne, vol. 8, Warszawa 2004.


7. Współzależność polityki innych dziedzin życia społecznego
Technologiczne, gospodarcze, kulturowe uwarunkowania polityki. Polityka jako „skoncentrowany wyraz ekonomiki”.

Prawne ramy stosunków politycznych i działań politycznych. Autonomia i metapolityczne funkcje prawa a polityczna i ideologiczna instrumentalizacja prawa.

Wpływ polityki na inne dziedziny życia społecznego. Polityka jako „homeostat społeczny”, regulator i metaregulator życia społecznego. Konstruktywny a destrukcyjny charakter ingerencji politycznej i politycznego sterowania życiem gospodarczym, kulturalnym, naukowym itd.
Źródła:

O. Cetwiński, M. Karwat. Polityka jako homeostat systemu społecznego; [w:] B. Kaczmarek (red.) Metafory polityki. Warszawa 2001 x; B. Kaczmarek. Polityka jako proces organizacji życia społecznego, [w:] B. Kaczmarek (red.). Metafory polityki (2). Warszawa 2003; M. Karwat. Polityka jako skoncentrowany wyraz ekonomiki; [w:] B. Kaczmarek (red.) Metafory polityki, cyt. wyd. x; K. Opałek. Zagadnienia teorii prawa i teorii polityki. Warszawa 1986, rozdz. XIII. Prawo a polityka; T. Zieliński. Czas prawa i bezprawia, Warszawa 1999, rozdz. IV, V; T. Zieliński. Labirynt praw i obyczajów. Zapiski z końca XX wieku. Warszawa2001, rozdz. VI. Łamanie prawa polityką x.


8. „Materia” polityki: Interesy społeczne i ich sprzeczności
Pojęcie interesu. Interes jako determinanta działań ludzkich. Interes obiektywny a interes subiektywny. Adekwatna a fałszywa świadomość interesów. Wyróżniki interesów politycznych.

Artykulacja, reprezentacja, selekcja i harmonizacja interesów – jako istotna treść polityki.

Rozbieżność, a tym bardziej sprzeczność interesów wielkich grup społecznych jako zjawisko wymagające politycznej regulacji. Typy sprzeczności: antagonistyczne, nieantagonistyczne. Mechanizm przerastania sprzeczności interesów w konflikt.

Źródła:


J. P. Gieorgica. Potrzeby i interesy jako czynniki determinujące działania polityczne, [w:] K. Opałek (red.) Elementy teorii polityki. Warszawa 1989 x; B. Kaczmarek. Polityka jako artykulacja interesów, [w:] B. Kaczmarek (red.) Metafory polityki. Warszawa 2001; W. Lamentowicz, Państwo współczesne, Warszawa 1995, r. II Społeczne podstawy państwa [Fragmenty - ss. 31-49] x.

9. Moralne uwikłania i koszty polityki. Postawy moralne uczestników polityki

Normy moralne jako czynnik ograniczający swobodę działania polityków. Moralne koszty działania politycznego – koszty własne podmiotu oraz koszty społeczne.

Dylematy moralne w działaniu politycznym i ich konsekwencje dla decyzji politycznych. Realistyczne a naiwne i utopijne (życzeniowe) podejście do konfliktu między wymogami moralności a wymogami pragmatycznej skuteczności. Orientacje w kwestii sposobów poradzenia sobie z tym konfliktem: klerkizm („ucieczka” od polityki), moralistyka, pragmatyzm, cynizm. Makiawelizm w polityce – i jego kwalifikacja moralna.
Źródła:

J. J. Wiatr. Socjologia zaangażowana. Szkice o socjologii i polityce. Warszawa 1965, rozdz. III. Moralność a polityka x


Literatura uzupełniająca:

E. Marciniak, T. Mołdawa, K. A. Wojtaszczyk (red.) Etyka i polityka. Warszawa 2001; St. Mocek. Moralne podstawy życia politycznego. Warszawa 1997; E. Modzelewski. Etyka a polityka. Warszawa 2006; M. Szyszkowska, T. Kozłowski (red.). Polityka a moralność. Warszawa 2001; E. Nowicka-Włodarczyk (red.). Etyka i polityka. Kraków 1998; P. Sloterdijk. Krytyka cynicznego rozumu. Wrocław 2008; M. Karwat, Polityk-cwaniak. Trywialna mutacja makiawelizmu, [w:] ROCZNIK NAUK POLITYCZNYCH, Rocznik 7, nr 8, Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku im. Aleksandra Gieysztora, Pułtusk 2004, s. 79-105 x.


10. Odpowiedzialność polityków
Polityka jako działalność brzemienna w problem odpowiedzialności. Etyka przekonań a etyka odpowiedzialności w praktycznych postawach polityków. Wymiary odpowiedzialności – w ujęciu Ingardena: bycie odpowiedzialnym za coś (obiektywne sprawstwo), poczucie odpowiedzialności (nastawienie na postępowanie odpowiedzialne), przyjmowanie na siebie odpowiedzialności, pociągnięcie do odpowiedzialności. Uwikłanie polityków w „układy” i w konieczności społeczne jako powód problematycznego charakteru odpowiedzialności, trudności w ustaleniu i egzekwowaniu odpowiedzialności.
Źródła:

R. Ingarden, Książeczka o człowieku [dowolne wydanie], fragm. pt. O odpowiedzialności i jej podstawach ontycznych; P. Łukomski. Polityka jako powołanie do odpowiedzialności; [w:] B. Kaczmarek (red.) Metafory polityki, cyt. wyd. [szerzej zob. w książce: P. Łukomski. Odpowiedzialność polityków. Sposoby rozumienia i uzasadniania. Warszawa 2004.


Literatura uzupełniająca:

H. Jonas. Zasada odpowiedzialności. Etyka dla cywilizacji technologicznej. Kraków 1996; D. Birnbacher. Odpowiedzialność za przyszłe pokolenia. Warszawa 1999; J. Filek, Odpowiedzialność jako podstawowe pojęcie filozofii przyszłości, [w:] J. Filek, Życie, etyka, inni, Kraków 2010; S. Kozłowski. Swoboda działania polityka. Warszawa 2006; St. Mocek, Moralne podstawy życia politycznego, Warszawa 1997, ss. 24-28 x; M. Orzechowski, Polityka, władza, panowanie w teorii Maxa Webera, Warszawa 1984, ss. 337-344. x.



11. Podmioty polityki

Podmioty polityki jako świadome siły sprawcze: jednostki, zespoły ludzkie i zorganizowane grupy społeczne. Podmiotowość: trwała zdolność do względnie racjonalnych i suwerennych działań zaspokajających własne potrzeby danego podmiotu, a przy tym mających istotne i trwałe znaczenie dla otoczenia; zdolność do wywierania wpływu, tworzenia i przekształcania rzeczywistości.

Typologia podmiotów polityki: podmioty bezpośrednie i ostateczne; pierwotne i wtórne; realne i pozorne. Wielka grupa społeczna jako podmiot. Uwarunkowania i granice wpływu politycznego jednostek, w tym przywódców.

Źródło: M. Karwat, W. Milanowski. Podmioty polityki, rozdz. III w: A. Bodnar (red.), Nauka o polityce. Podręcznik akademicki, Warszawa 1988 [fragmenty] x.

12. Procesy polityczne. Mechanizm wielkich przemian politycznych

Procesy polityczne jako ciąg kumulatywnych przekształceń społecznych, trwale ukierunkowanych zmian w stosunkach politycznych. Integracja, dezintegracja i reintegracja wielkich wspólnot (wielkich grup społecznych, ruchów społecznych, wspólnot religijno-wyznaniowych, imperiów). Dialektyka ciągłości i zmiany w życiu politycznym społeczeństw.

Istota procesów transformacyjnych (przeobrażeń ustrojowo-cywilizacyjnych). Typologia wielkich przemian społecznych: reformatorskie procesy modernizacyjne, procesy rewolucyjne.

Zmiany u steru rządów a głębokie przemiany społeczne. Rewolucja społeczna a bunt (rewolta), pucz, zamach stanu, przewrót; typy przewrotów (pałacowy, wojskowy, „uliczny”).

Istota rewolucji – jako procesu społecznego. Przesłanki i siły napędowe rewolucji. Kryzys społeczny. Sytuacja rewolucyjna. Świadomość rewolucyjna. Czynniki detonacyjne.

Źródła:

O. Cetwiński. Zjawisko polityczne i proces polityczny, [w:] K. Opałek (red.). Metodologiczne i teoretyczne problemy nauk politycznych. Warszawa 1975 x; J. Baszkiewicz. Wolność, równość, własność. Rewolucje burżuazyjne. Warszawa 1981, rozdz. 1., 3., 4.; J. Baszkiewicz, Rewolucja: kilka uwag o zmienności pojęcia, [w:] J. Baszkiewicz, Państwo, rewolucja, kultura polityczna, Poznań 2009; J. Szczepański. Reformy, rewolucje, transformacje. Warszawa 1999.


Literatura uzupełniająca:

H. Arendt. O rewolucji. Warszawa 2003; R. Dahrendorf. Rozważania nad rewolucją w Europie. Warszawa 1991.





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość