Strona główna

Istota I zasady funkcjonowania kart płatniczych geneza powstania kart płatniczych


Pobieranie 135.83 Kb.
Strona1/3
Data19.06.2016
Rozmiar135.83 Kb.
  1   2   3

ROZDZIAŁ I



ISTOTA I ZASADY FUNKCJONOWANIA KART PŁATNICZYCH

1. Geneza powstania kart płatniczych.
Karty płatnicze narodziły się w Stanach Zjednoczonych już początkiem dwudziestego wieku. Najpierw miały charakter papierowych książeczek bądź metalowych płytek. Pierwsze karty wydały dla swoich klientów takie firmy jak Western Union i General Petroleum Corporation of California w 1914 roku oraz Smart And Roebuck w 1917 roku. Podstawą pojawienia się kart płatniczych był fakt powszechnego udzielania kredytów. Klienci tego typu kredyt otrzymywali w kilku sklepach, których właściciele wydawali swoim klientom tabliczki zawierajęce informacje o zadłużeniu. Rozwój kart kredytowych przypadł na przełom lat czterdziestych i pięćdziesiątych, kiedy to Stany Zjednoczone przeżywały szybki rozwój gospodarki - a co za tym idzie zwiększyło się zapotrzebowanie na takiego rodzaju produkty finansowe. Do wydawania kart przystąpiły różne firmy oferując różne produkty1.

Szybki rozwój kart kredytowych zainteresował również banki, które zorientowały się, że karty stanowią doskonałe źródło dochodu. Pierwszą kartę o zasięgu lokalnym wydał Flatbush National Bank w roku 1947, a pierwszą kartę o zasięgu ponadstanowym wydał Franklin National Bank z Nowego Jorku w roku 1951, wówczas karta płatnicza zaczęła zmieniać swój charakter z instrumentu udzielania kredytu konsumpcyjnego na instrument rozliczeniowy.

Oprócz kart wydawanych przez banki dużą popularnością zaczęły cieszyć się karty typu "Travel And Entertainment" czyli karty "pobytowo - podróżnicze" przeznaczone dla zamożnych osób dużo podróżujących po kraju. Stanowiły one idealny środek wyeliminowania konieczności wożenia ze sobą gotówki. Tak narodziły się karty American Express i Carte Blanche które wkrótce miały zasięg międzynarodowy.

Po pierwszej fascynacji wydawanymi lokalnie kartami banki przystąpiły do wydawania kart o zasięgu krajowym a później międzynarodowym. Tak właśnie powstały w latach sześćdziesiątych dwa duże systemy zajmujące się emisją, obsługą, rozliczaniem i rozwojem kart znane dziś jako Visa i MasterCard.

Korzenie systemu Visa International Service Association (Międzynarodowe Stowarzyszenie Usług VISA) wywodzą się z systemu BankAmericad stosowanego od 1958 roku przez Bank of America. W 1961 roku liczba wydanych kart BankAmericad przekroczyła milion sztuk.

W 1964 roku rozpoczęto sprzedaż praw do wydawania karty także innym bankom - za pomocą utworzonej w 1966 roku instytucji BankAmericard Service Corporation (BSC). Pomysł okazał się sukcesem, ponieważ wiele banków wolało skorzystać z gotowych rozwiązań niż borykać się samodzielnie ze wszystkimi problemami towarzyszącymi opracowywaniu, wdrażaniu i rozwijaniu własnego, nowego projektu. Ponadto banki, jak i posiadacze BankAmericard dostrzegli korzyści jakie niosło za sobą umożliwienie posługiwania się kartami na coraz większym obszarze kraju. Do końca 1970 roku do systemu przyłączyło się ponad 3 tysiące banków. W Europie pierwszą licencję sprzedano angielskiemu Barclays Bank w 1966 roku.

W 1974 roku zawiązana została Międzynarodowa Korporacja BankAmericard (International BankAmericard Corporation - IBANCO), która zrzeszała instytucje finansowe z wielu krajów świata, emitujące karty BankAmericard. Organizacja starała się stworzyć płaszczyznę współpracy bankom działającym w różnych systemach prawnych i strukturach. Sama idea karty okazała się sukcesem, lecz wiele banków nie chciało wydawać karty związanej tylko z jednym bankiem. Dlatego w 1977 roku kartę BankAmericard przemianowano na kartę Visa, zaś korporację IBANCO na Visa International oddając jednocześnie starą nazwę BankAmericard firmie macierzystej (Bank Of America) a zachowując prawo do znanego już na świecie logo kart emitowanych pod nową nazwą Visa. Obecnie organizację VISA tworzy ok. 20 tys. banków działających w ponad 180 krajach świata. Znak „VISA” widoczny jest na ponad połowie kart płatniczych znajdujących się w obiegu. Visa oferuje kilka typów kart, które przeznaczone są dla konkretnych grup użytkowników. Należą do nich karty typu classic, business, gold, electron i plus oraz wzbogacone o mikroprocesory karty VISA Cash, CCPS, COPAC.

VISA International nie jest instytucją nastawioną na zysk, jest podmiotem prawnym zarejestrowanym w stanie Delaware w Stanach Zjednoczonych. VISA jest organizacją otwartą. Każdy bank działający na zasadach komercyjnych, po przedstawieniu odpowiedniego wniosku, może zostać jej członkiem. VISA International pełni dwie główne funkcje:



  • promuje i ochrania własny znak firmowy,

  • jest międzynarodową izbą rozliczeniową dla kart swojego systemu.

Jednostką rozliczeniową w systemie VISA jest dolar amerykański. W walucie tej denominowane są wszystkie międzynarodowe transakcje. VISA International nie wydaje kart, nie organizuje sieci akceptantów swoich kart. Te funkcje przejmują na siebie banki będące członkami Stowarzyszenia.


logo systemu VISA International

System MasterCard swoje początki wywodzi z Kalifornii, gdzie w 1960 roku banki: Wells Fargo Bank, United California Bank, Bank of California, Crocker Bank utworzyły organizację California Bank Card Association (CBCA) powołaną do wspólnego wydawania karty kredytowej o nazwie MasterCharge. W 1969 roku CBCA przeniosła prawa do całego swojego znaku (MasterCharge) na Interbank Card Association (ICA) organizację utworzoną przez siedem banków amerykańskich w celu ułatwienia rozliczeń płatności kartami w różnych częściach Stanów Zjednoczonych. Z czasem do organizacji zaczęło przystępować coraz więcej nowych banków amerykańskich. W 1979 roku InterBank Card Association ogłosił zmianę nazwy i wyglądu karty. Pod koniec roku 1983 ostatecznie zmieniono nazwę karty MasterCharge na MasterCard.


Należy wspomnieć, iż MasterCard jest instytucją finansową "non profit". Zadaniem MasterCard jest promocja i ochrona znaków firmowych: MasterCard, Maestro, Cirrus oraz autoryzacja i obsługa rozliczeń transakcji.


logo systemu MasterCard


W 1964 roku powstała pierwsza europejska organizacja płatnicza Eurocard International. Została założona przez szwedzkiego bankiera jako alternatywa dla amerykańskiej organizacji American Express, która najszybciej zawitała na stary kontynent. W 1965 roku Eurocard International przekształca się w holding, przeniosła swoją siedzibę do Brukseli i rozpoczęła wydawanie karty Eurocard na szeroką skalę. W 1968 roku Eurocard International nawiązała strategiczną współpracę z amerykańską organizacją Interbank Card Association, wydawcę karty MasterCharge. Rok później obie organizacje połączyły się finansowo.

Również w 1968 roku powstała europejska organizacja Eurocheque International, która łączyła krajowe systemy czekowe tworząc w 1972 roku jednolity system czeków o nazwie Eurocheque ze znanym do dziś niebiesko-czerwonym symbolem EC. Pierwszy euroczek został wystawiony już w 1969 roku, w 1972 roku do euroczeków rozpoczęto wydawanie kart euroczekowych. Ostateczne ukształtowanie się charakteru i zakresu działalności Eurocheque International nastąpiło w 1974 roku. Warto przypomnieć, że organizacja Eurocheque International rozpoczęła w 1980 roku standaryzację swoich kart w celu umożliwienia dokonywania wypłat w różnych bankomatach co nastąpiło już w 1984 roku. W 1991 roku organizacje Eurocard International i Cirrus (należąca do MasterCard) podpisały wspólną umowę, która umożliwiła posługiwanie się kartami tych organizacji w bankomatach na całym świecie.

„Euroczek”

wzór blankietu euroczeku emitowanego przez Bank Polska Kasa Opieki S.A.


W 1972 roku powstała także brytyjska organizacja płatnicza o nazwie Joint Credit Card Company (JCCC), którą utworzyły następujące banki: Lloyds Bank, Midland Bank, National Westminster Bank, Royal Bank Of Scotland.

Organizacja ta rozpoczęła wydawanie brytyjskiej karty płatniczej o nazwie Access. W celu zwiększenia możliwości akceptacji kart w Europie, Eurocard International przejęła w 1975 roku organizację JCCC, a w 1979 roku połączyła się finansowo z ówczesną organizacją MasterCharge. W wyniku tego połączenia obie organizacje zmodyfikowały wydawane przez siebie karty, tak aby możliwe stało się wydanie wspólnej karty obejmującej oba systemy: MasterCharge i Eurocard.

Obie organizacje: Eurocard International i Eurocheque International Holding połączyły ostatecznie się we wrześniu 1992 roku tworząc największą europejską organizację płatniczą o nazwie Europay International z siedzibą w Waterloo. Ponieważ Eurocard jest finansowo połączona z MasterCard, każdy bank wstępujący do organizacji Europay International staje się automatycznie członkiem MasterCard International. Poprzez przystąpienie do Europay bank członkowski uzyskuje prawo do emisji produktów finansowych objętych licencją tej organizacji. Europay International jest wyłącznym licencjodawcą w Europie systemów finansowych noszących następujące znaki handlowe:



  • Eurocheque - system euroczeków wraz z kartą gwarancyjną,

  • Maestro - płatnicza karta debetowa, tylko do użytku elektronicznego,

  • Cirrus - karta bankomatowa,

  • Edc - funkcja europejskiej karty płatniczej, obecnie zastępowana przez Maestro,

  • Eurocheque Pictogram - funkcja europejskiej karty bankomatowej, obecnie zastępowana przez Cirrus,

  • Eurocard/MasterCard - karta płatnicza,

  • Etc/Thomas Cook/MasterCard - systemy czeków prodróżnych,

  • Clip - karta procesorowa wydawana przez Europay,

  • Mondex - karta procesorowa wydawana przez MasterCard.

Wszystkie te systemy mogą być ze sobą łączone w jednym produkcie finansowym, co daje bankom członkowskim duże możliwości dostosowania własnych produktów do standardów światowych. Udziałowcami Europay International są instytucje finansowe z wielu krajów Europy. Główne usługi oferowane bankom członkowskim z Europy i basenu Morza Śródziemnego to:

  • autoryzacja transakcji dokonywanych przez posiadaczy kart,

  • codzienny "clearing" transakcji z całego świata,

  • codzienne informowanie banków członkowskich o wyniku rozliczeń między nimi,

  • zapobieganie i walka z fałszerstwami czeków i kart,

  • szkolenie kadr bankowych,

  • promowanie własnych znaków handlowych w krajach emitentów produktów Europay International.

Europay International jako organizacja "non profit" łączy budowane właśnie systemy płatnicze w krajach Europy Wschodniej z infrastrukturą istniejącą już w Europie Zachodniej. Aby zapewnić efektywniejsze wspieranie banków członkowskich zostały otwarte przedstawicielstwa:

  • Frankfurt nad Menem (Europa Środkowa)

  • Rzym (Europa Południowa),

  • Sztokholm (Państwa Nordyckie i Republiki Nadbałtyckie),

  • Warszawa (Polska, Ukraina, Białoruś, Mołdawia),

  • Madryt (Portugalia, Hiszpania),

  • Istambuł (Turcja, Republiki Środkowoazjatyckie),

  • Londyn (Wielka Brytania, Irlandia),

  • Moskwa (Rosja).

American Express (AmEx) jest organizacją typu klubowego, tworząca scentralizowany system. Rozpoczęła wydawanie własnej karty "Travel And Entertainment" już w 1958 roku. Firma jednak została założona prawie sto lat wcześniej - bo aż w 1850 roku przez Henry'ego Wellsa i Williama George'a Fargo. Początkowo firma American Express zajmowała się transportem i finansowaniem towarów przewożonych w Ameryce. W 1881 roku założyła pierwsze europejskie przedstawicielstwo w Liverpoolu. W 1890 firma miała już ponad 300 przedstawicieli w Europie. Wprowadzenie czeków podróżnych spowodowało, że firma przeniosła uwagę z transportu towarów na usługi finansowe i turystykę. Warto wspomnieć, że firma American Express jako pierwsza wprowadziła nowe rodzaje kart: kartę złotą w 1966 roku oraz kartę platynową w 1984 roku. Głównymi jednostkami operacyjnymi American Express są:

  • American Express Travel Related Services Company Inc. - emitent kart płatniczych i czeków podróżnych,

  • IDS Financial Services Inc. - doradztwo finansowe dla osób prywatnych,

  • American Express Bank Ltd. - międzynarodowy bank utworzony w 1918 roku,

  • American Express Information Services Company - świadczy usługi w dziedzinie przetwarzania danych oraz telekomunikacji dla przedsiębiorstw oraz administracji i agend rządowych,

  • Shearson Lehman Hutton Inc. - przedsiębiorstwo zajmujące się rynkiem papierów wartościowych, którego klientami są inwestorzy na całym świecie.

Jak więc widać działalność firmy American Express nie ogranicza się tylko do samych czeków i kart płatniczych jak to ma miejsce w innych organizacjach.
Z bardziej znanych organizacji płatniczych na świecie należy wymienić również japońską organizację JCB (Japan Credit Bureau). Jej członkami są banki japońskie. Należy do niej ponad 3000 instytucji finansowych.
Karty JCB zostały wydane po raz pierwszy w 1961 roku jednak aż przez dwadzieścia lat karta była dostępna tylko w Japonii. Dopiero w 1981 roku karty JCB rozpoczęto wydawać w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Obecnie akceptowane są w 167 krajach, w ponad 5,3 mln punktach handlowo – usługowych. Posiada je ponad 38 mln osób, z czego około 90 % stanowią Japończycy. Zakres działalności Japanese Credit Bureau obejmuje nie tylko działalność związaną z wydawaniem, ale również prowadzenie biura podróży i działalność leasingową.

W Polsce karty JCB akceptowane są w punktach handlowo-usługowych korzystających z usług spółki PolCard.

Kolejną organizacją kartową na świecie jest Diners Club. Anegdota powstania tego systemu mówi, iż wszystko zaczęło się od przygody amerykańskiego dżentelmena w restauracji. Frank McNamara w trakcie pobytu w Nowym Jorku chciał po kolacji z przyjaciółmi zapłacić rachunek, lecz sięgnąwszy do kieszenie po portfel trafił na pustkę. W następstwie tego przypadku opracował wspólnie z przyjaciółmi rodzaj dokumentu, który wybrane restauracje akceptowały w miejsce gotówki przy zapłacie rachunku miało to miejsce w 1950 roku. Od tego czasu karta Diners Club jest ekskluzywnym środkiem płatniczym dla ludzi o specjalnych wymaganiach. Organizacja rozpoczęła działalność od wydawania 200 kart akceptowanych w 27 restauracjach w Nowym Jorku. Sukces pierwszego roku działalności był tak duży, że na początku 1951 r. było już 42 000 posiadaczy kart, którzy dokonali w 330 restauracjach i hotelach transakcji na kwotę 1 mln dolarów.

Od 1990 r. właścicielem Diners Club jest Citibank. Główna siedziba Diners Club International mieści się w Chicago. Prowadzi działalność na świecie za pośrednictwem sieci organizacji członkowskich w poszczególnych krajach, które należą do czterech regionów geograficznych: EMEA (Europa, Bliski Wschód i Afryka), Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Azja – Pacyfik.

Liczba wydanych kart i wartość transakcji największych na świecie systemów kart płatniczych na dzień 31.03.1998 roku

  1   2   3


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość