Strona główna

Iwan grozny


Pobieranie 17.72 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar17.72 Kb.

IWAN GROZNY



Wielki car Rosji, którego już za jego panowania nazywano Groźnym w dniu śmierci ojca (3/4 XII 1533) miał niespełna trzy lata. Mały Iwan był niezdolny to kierowania państwem, a tron stał się smakowitym kąskiem dla członków rodziny, zwłaszcza dla stryjów Andrzeja i Jerzego. Oficjalnie władzę w państwie sprawowała jego matka Helena Glińska, druga żona Wasyla III. Wykształcona, energiczna i ambitna kobieta umiała zręcznie manewrować miedzy wrogimi ugrupowaniami. Zgodnie z wolą zmarłego opiekę nad synami i żoną zlecił Michałowi Glińskiemu, jednak gdy ta opowiedziała się za swoim kochankiem Iwanem Owcziną-Oboleńskim, wtrącono go do więzienia, gdzie wkrótce zmarł. Po nagłej śmierci wielkiej księżnej w 1538r. trwały dalej spory o władze przebiegające ze znamiennym szczęściem dla Szujskich i Bielskich. Rodzina Szujskich rządziła wyjątkowo okrutnie, nie interesując się losami kraju. Miasta niszczały, wsie były wyludnione, a próby oporu krwawo tłumione. Nie raz świadkiem takich zdarzeń był młody car. Od najwcześniejszego dzieciństwa nie miał nikogo bliskiego, był upokarzany przez rządzące otoczenie, a hołdy składano mu z chwilą przybycia cudzoziemskich posłów. Wszystkie te wydarzenia w wielkim stopniu odbiły się na jego psychice i wpłynęły na jego późniejsze postępowanie. Dorastający car 29 grudnia 1543 wydał swój pierwszy wyrok śmierci na Andrzeja Szujskiego, z czasem ginęli kolejni. 16 stycznia Iwan czuł się na tyle odpowiedzialny, by koronować się na cara Rosji, a niecały miesiąc później potwierdził swą dojrzałość ślubem. Żonę wybrał sobie wśród Rosjanek , była nią Anastazja Zacharina- Koszkina. Kilka miesięcy po ślubie w Moskwie wybuchło wiele pożarów o które mieszkańcy oskarżali rodzinę Glińskich. Car nie zgodził się wydać im swojej babki wraz z synem, a przywódców powstałych zamieszek kazał po prostu ściąć. Powstanie moskiewskie roku 1547 odbiło się szerokim echem w całej Rosji. W tym czasie na dworze carskim pojawiły się dwie postacie, które przez najbliższe kilka lat odgrywały tam główną role. Jednym z nich był protopop Sylwester, który być może nie dbając o swoje życie doczesne pozwolił sobie na krytykę władcy. Nie bał się otwarcie mówić o zbytnim okrucieństwie Iwana i nawet przekonywał go, że powinien odwoływać się do Boga jako sędziego, ponieważ jest potężniejszy niż car. Drugim był z kolei Aleksy Adaszew, który stanął na czele „Izby Czełobitnej”. Pisma Pereswietowa, m.in. „Wielka suplika” wpłynęły w znacznym stopniu na kształt reform Iwana. Młody władca po upadku powstania rozpoczął walkę o wyzwolenie się spod kurateli bojarów. Duma Bojarska zabierała głos w wielu sprawach i tym „krępowała” monarchę, dlatego zwiększył w niej ilość członków i wyodrębnił Dumę Bliższą, złożoną z przychylnych sobie osób. Po klęsce wyprawy na chanat kazański na przełomie lat 1549-1550 Iwan postanowił przystąpić do reform państwowych. Wyprawa ukazała słabość systemu wojskowego, należało znieść głównie miestniczestwo- zajmowanie stanowiska ze względu na urodzenie. Iwan dał też początek stałej armii, powołując formację strzelców złożona z 3000 ludzi. Najważniejszym osiągnięciem było opublikowanie zbioru praw, mającego zastąpić „Sudiebnik” Iwana III z 1497r. Chęć sekularyzacji dóbr kościelnych nie była jeszcze możliwa, stanowczo sprzeciwił się temu w swoim wystąpieniu temu metropolita Makary, ale przynajmniej ograniczono im w znacznym stopniu przywileje. „Sudiebnik’ godził bezpośrednio w interesy bojarów, dając możliwość prawie wyłącznie możliwość wykupywania ziem przez szlachtę, pozostawiał tzw. juriewy dzień, w którym chłop mógł opuścić ziemię pana i ograniczył rolę namiestników odbierając im możliwość sądzenia „dzieci bojarskich” i spraw o rozbój. Inne reformy to „tysięczna” , czyli osadzenie w pobliżu Moskwy wybranego tysiąca szlachciców, którzy nie posiadając wcześniej tutaj żadnego majątku mogliby stanowić oparcie dla monarchy, jednak nie ma dowodów czy ten pomysł został zrealizowany. Oprócz tego powstał jeszcze dokument „Stogław” na soborze w styczniu 1551, który doprowadził do uzdrowienia kościoła. Zawierał szereg norm, przepisów liturgicznych regulujących stosunki w państwie. Zawierał on jednak prawo do nienaruszania własności kościelnej, co wiązało ręce Iwanowi w podporządkowaniu sobie tej grupy społecznej. Powiększone podatki stały się przyczyną ucieczki chłopów ze wsi, powstawania buntów chłopskich oraz tworzenia się różnych ruchów heretyckich. W 1553r. Iwan nagle zachorował. Przewidując swoja śmierć, sporządził testament i kazał wszystkim bojarom przysiąc, że popierają jako następcę tronu jego rocznego synka Dymitra. Wówczas powstały trzy ugrupowania z których każde zamierzało dosięgnąć władzy. Jedynie grupa Adaszewa poparła małego Dymitra. Reszta była to za carycą Anastazją, to za Włodzimierzem Straickim. Jak wiadomo car ozdrowiał, a sprzeciwiających się z jego zdaniem dotknęły surowe represje. Wkrótce zmarł Dymitr, co jednak uspokoił fakt narodzin nowego potomka Iwana Iwanowicza. W styczniu 1555r. wydany został dekret według którego karano za szerzący się bandytyzm na podstawie zeznań świadków i rewizji. Podzielono również państwo na guby i zlikwidowano „kormlenija”. Reforma wojska zakładała zwiększenie liczebności armii do 160 tyś. oraz nałożenie dość wysokiego żołdu za służbę. W tym okresie powstają również w państwie moskiewskim nowe urzedy centralne tzw. prikazy. Głównymi były: Prikaz Spraw Wojskowych, Prikaz Dóbr Ziemskich, pierwszy zajmował się rekrutacja wojska, a drugi rozdawaniem ziem za godnie pełniona służbę. W 1559r. protopop Sylwester, nie mogąc porozumiec się z carem, opuscił dobrowolnie dwór moskiewski, w roku nastepnym Adaszewa usunięto. Zaraz potem zmarła Anastazja, a Iwanowi ciężko było pogodzić się z jej śmiercią. Tym samym obok cara nie było teraz nikogo kto mógłby mieć na niego jakiś wpływ. Prawdziwe, bądź też wymyslone przez ludzi spiskowanie jego doradców odbiło się szerokim echem na wielu osobach. Car niepohamowany w swoim postępowaniu, odgrażał się za odwrócenie od niego w chwilach choroby, za rzekome otrucie żony. Ludzie wówczas umierali, bądź zostali przesiedlani całymi rodzinami. Represje nie objęły Andrzeja Kurbskiego, któremu udało się zbiec na Litwę. Był on kiedyś dobrym doradcą cara, brał udział w wyprawach na kazań. Jednak w Europie z innego powodu był zasłynął. Prowadził długa, listowna wymianę zdań z monarchą Rosji. Dzięki tej polemice rozeszły się wieści o despotycznym władcy nie tylko na tereny całej Rosji. W listach Iwan był atakowany przez swego dawnego sprzymierzeńca, który pragnął zrozumieć powód tak okrutnego zachowania cara. Władca tłumaczył się w odpowiedziach opowiadając jakby swój własny życiorys. W 1564r. Iwan opuścił wraz ze swoją najbliższą świtą Moskwę i udał się do Słobody Aleksandrowskiej. Stamtąd posłał listy, w których ogłosił ludowi, że przez matactwa, niegodziwość, zdrady i spiski możnowładztwa musiał porzucić państwo. Napomiał jednak, że zarzuty te nie są skierowane do mieszczan, którzy równie jak on przez nich cierpia. Cała akcja wyreżyserowana od poczatku do końca zdała egzamin i car powrócił do stolicy. W ten sposób stał się władcą z woli ludu, co dawało mu mozliwość rządów bardziej samodzielnych. Wprowadził wówczas opriczninę, obszar który był zarządzany bezpośrednio przez urzędników dworu, wydzielony dla rodziny cesarskiej. Reszta ziem stanowiła ziemszczyznę. Ponadto utworzył korpus opryczników, ludzi niepodległych istniejącemu sądownictwu, mających usuwac rody bojarskie z ziem należących już do władcy. Oprycznicy różnili się od zwykłych żołnierzy strojem, a do siodeł przywiązywano im psie głowy i miotły, bo zdaniem cara, najpierw powinni gryźć i kąsac jak psy, a następnie wymiatać z kraju wszystko, co niepotrzebne. Na skutek ich działań wielu bojarów utraciło życie i mienie, ale nie oszczędzano też chłopów i mieszczan. Przykładem jest rzeź mieszkańców Nowogrodu w styczniu 1570r. za rzekomy spisek i „knucie z Litwą”. Zginęło wówczas 25- 40 tysięcy ludzi. Byli torturowani, przypalani ogniem i spuszczani do rzeki, gdy próbowali zaczerpnąć powietrza rzucano w nich toporami rąbiąc głowy. Opryczninę zniesiono w 1572r.
Polityka zewnętrzna wielkiego cara Rosji toczyła się głównie wokół Tatarów i Polski. W 1537r. Iwan zawarł z Polska, po wyrównanej wojnie, pokój na pięć lat, by skupić się na sprawach tatarskich. Zdobycie Kazania do którego rościli sobie pretensje tak car, jak i chan tatarski, po długim oblężeniu miało wpływ na dalsze wyprawy monarchy. Wkrótce zdobyto Astrachań. Iwan wracał do Moskwy witany triumfalnie, porównywany do Konstantyna Wielkiego, Dymitra Dońskiego. Następnie stał się zwierzchnikiem Ordy Nogajskiej i chanatu syberyjskiego. Lata 1550-1570 to wojna o Inflanty, które były obiektem zainteresowania kilku mocarstw. Iwan wynalazł stary traktat zawarty w 1502r. z Zakonem Inflandzkim dotyczący daniny i pod pretekstem jej nie spłacania zagroził im wojną. Jednak rzeczywistym powodem był traktat Zygmunta Augusta z Zakonem. Dzielił on Inflanty na Kurlandię, dziedziczne księstwo Kettlera, będące pod zwierzchnictwem Rzeczypospolitej i na Inflanty należące jako prowincja do polski i Litwy. Władca rosyjski nie mogąc uzyskać odpowiedniego wsparcia ze strony sąsiadów, zwrócił się do Anglii, od dawna szukającej rynku zbytu dla swojego sukna i drogi do Chin i Indii. Nawiązały się stosunki gospodarcze, oba mocarstwa przekazały sobie szerokie przywileje kupieckie. Car miał również w plan poślubienia królowej Anglii, ale jej ciągła niechęc doprowadziła do oziębienia stosunków. W 1572r. umiera Zygmunt August, a Iwan staje się jednym z kandydatów do korony. Szybko jednak stwierdza, że nie uda mu się wprowadzić w polskim systemie swoich rządów. Królem Polski obrano Stefana Batorego i ponownie wywiązały się walki na Inflantach. Toczyły się ze znamiennym szczęściem. Raz wygrywał Iwan posuwając się bardzo naprzód, w głąb Inflant, tylko po to by później Batory mógł odzyskiwać te tereny. Polski król zastosował nowe metody walki, artylerię i mimo złudzeń Iwana dobrze przygotowywał się do wojny. Walki były pomyślne dla Batorego i wydawało się, że Rosja jest w przed dniu klęski, a sukces polski bliższy niż by się wydawać mogło. Jednak uratowały ją zabiegi dyplomatyczne cara, a mianowicie próby rokowań z cesarstwem i papiestwem, którym to było na rękę osłabienie Rzeczypospolitej, bądź rozszerzenie katolicyzmu na tereny Rosji. Sprawa Inflant zakończyła się w 1581r. w Jamie Zapolskim dziesięcioletnim rozejmem.
W końcu 1581r. car zabił swojego własnego syna, jednak okoliczności śmierci do dzisiaj nie są nam znane. Jedna z wersji mówi, że carewicz stanął w obronie swojej małżonki, którą Iwan wcześniej uderzył, przez co poroniła. Gdy miedzy ojcem a synem wywiązała się bijatyka, car uderzył syna posochem w skroń i ten po kilku dniach zmarł. Druga natomiast opowiada, że wywiązała się kłótnia miedzy nimi o dowodzenie wojskiem, które miało pośpieszyć z pomocą obronie Pskowa, ojciec protestował bojąc się starcia syna z Batorym. Bez względu na to jaki był powód zgonu Iwana Iwanowicza, wiadomo, że wszechwładny car po śmierci syna już nigdy nie powrócił do dawnego stanu psychicznego i stał się nad wyraz pobożny. Na przełomie lat 1583/84 nad Rosją ukazała się kometa, dla wielu zwiastująca nieszczęścia i śmierć. Iwan zachorował...Trudno ustalić przyczynę choroby, jedni uważali ze spowodowana była zbyt rozwiązłym trybem życia monarchy, miał przecież w swoim życiu siedem żon i wiele wiecej nałożnic. Podczas choroby często bredził, miewał koszmary, jednak mimo wszystko do końca pozostał sobą. W dniu, w którym wróżbici przepowiedzieli jego śmierć czuł się lepiej i miał dobry humor, dlatego może zdążył powiedzieć, że „nie minie ich kara, zginą, dziś przecież miałem umrzeć”. Zmarł 18 marca 1584r. mając 53 lata.x60


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość