Strona główna

Jan Kochanowski człowiek renesansu


Pobieranie 92.63 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar92.63 Kb.
Jan Kochanowski-

człowiek renesansu

Skrypt opracowały:

Elwira Sawicz- Bakuła

Lidia Błachnio

Aneta Augustynik

Spis treści

  1. Słowo wstępne.



  1. Jan Kochanowski- biografia Jana z Czarnolasu.



  1. Konkurs o życiu, twórczości i epoce Jana Kochanowskiego- przykładowe pytania konkursowe.



  1. Wybrane fraszki, pieśni, treny Jana Kochanowskiego.



Twórczość każdego znakomitego artysty jest dla odbiorców jego sztuki zaproszeniem do zapoznania się z epoką, w jakiej tworzył. Czy można zrozumieć utwory J. Kochanowskiego bez znajomości jego biografii i bez wiedzy o XVI-wiecznej kulturze polskiej i europejskiej? Z pewnością tak, ale będzie to interpretacja bardzo wąska i niepełna. Jan Kochanowski jest przecież mistrzem renesansowej humanistyki, poetą doctusem, który ukształtował swój światopogląd i warsztat artystyczny w nawiązaniu do humanistów europejskich. Jego twórczość jest dowodem naszej trwałej i wielowiekowej obecności w kulturze Europy. Jednocześnie jest to poeta znany ze swego zaangażowania w sprawy kraju, czemu wielokrotnie dawał wyraz i jako twórca, i jako dyplomata. Świat jego tekstów pozostaje żywym, bo ciągle wywołującym wzruszenie, świadectwem pełni człowieczeństwa i zapisem jego biografii. Mało jest natomiast innych pewnych źródeł wiedzy o życiu poety, dlatego życiorys Kochanowskiego – mozolnie odtwarzany przez historyków literatury – wciąż jest pełen luk i niejasności. Niniejsze opracowanie powstało z myślą o uczniach Zespołu Szkół Nr 3 oraz słuchaczach Centrum Kształcenia Ustawicznego w Wyszkowie i będzie podstawą do przeprowadzania konkursów dotyczących życia i twórczości J. Kochanowskiego – patrona obydwu szkół.
Utalentowany poeta, wyróżniający się student, humorysta, moralizator, tłumacz, nie zawsze skuteczny dyplomata, ksiądz, komentator bieżących wydarzeń politycznych i społecznych, pan na połowie Czarnolasu, kochający mąż i zraniony ojciec – oto człowiek… Jan Kochanowski.


Rok 1530. Około tego roku przyszedł na świat Jan Kochanowski, jeden z najwybitniejszych poetów polskich. Urodził się we wsi Sycyna na ziemi radomskiej. Brak metryki chrztu nie pozwala na podanie ścisłej daty urodzin. Ojcem Jana był Piotr Kochanowski, średnio zamożny szlachcic. Matką poety była druga żona Piotra- Anna z Białaczowskich. Anna Kochanowska spokrewniona była z możną rodziną magnacką Łaskich, z której wywodzili się wybitni przedstawiciele czasów polskiego odrodzenia: Jan, Hieronim i Stanisław. Matka odegrała w życiu Kochanowskiego niepoślednią rolę, jej postać została uwieczniona przez poetę w Trenie XIX. Z małżeństwa Piotra i Anny Kochanowskich urodziło się jedenaścioro dzieci, cztery córki i siedmiu synów.
Rok 1538. Przypuszcza się, że w tym właśnie czasie mógł Jan Kochanowski rozpocząć naukę początkową. Mogła to być szkółka parafialna w Policznej lub Zwoleniu. Istnieje także przypuszczenie, że mógł uczęszczać do szkoły parafialnej w Sieciechowie prowadzonej przez benedyktynów. Nie należy wykluczać także nauki domowej w Sycynie, którą mógł prowadzić Jan Sylwiusz z Sieciechowa, późniejszy pracownik naukowy Akademii Krakowskiej.
Rok 1543. „ Krótka rozprawa” Mikołaja Reja.
Rok 1543. Andrzej Frycz Modrzewski ogłosił łacińską broszurę „ Łaski, czyli o karze za mężobójstwo”.
Rok 1543. Ukazało się w druku arcydzieło Mikołaja Kopernika „ O obrotach ciał niebieskich”. W Sycynie rodzice Jana Kochanowskiego rozważają, gdzie wysłać syna na dalsze nauki.
Rok 1544. Do metryki Akademii Krakowskiej w semestrze letnim wpisano: Johannes Kochanowski Petri de Syczynov dioecesis Cracoviensis 3 gr ( ossos) s ( dvit). „ Jan Kochanowski ( syn) Piotra z Sycyny diecezji krakowskiej, zapłacił trzy grosze ( wpisowego). Zapis ten jest jedynym źródłem informacji potwierdzającej pobyt Jana Kochanowskiego w Akademii Krakowskiej.
Rok 1547. Zmarł ojciec poety Piotr Kochanowski. Jego żona Anna, wspomagana przez najstarszego syna Kaspra, dzielnie broni majętności i dba o dobre wychowanie licznego potomstwa.
Rok 1549. Bunt żaków krakowskich. Najprawdopodobniej przyszły poeta, po buncie żaków w Krakowie udał się do Wrocławia, a stamtąd do Wittembergi lub Lipska, gdzie wysłu­chiwał wykładów bez formalnego zapisywania się na studia.
Rok 1550. W tym roku Anna Kocha­nowska wraz z synami wielokrotnie występują w sądach, oto przykłady spraw:
25 stycznia, Radom. Sąd nakazuje Annie Kochanowskiej i jej dzieciom podjąć zastawną sumę 107 1/2 grzywny od powodów Jana, Walentego i Bartłomieja Dąbrowskich i ustąpić z dóbr tychże powodów.

27 stycznia, Radom. Anna Kochanowska wraz z synami zrzekają się na rzecz Piotra Jaroskiego wszelkich praw do Jaroszyna.

17 marca, Radom. Odroczenie procesu braci Kochanowskich, dziedziców Sycyny i Baryczy, z braćmi Zieleńskimi z Zielonki w sprawie urządzenia stawu rybnego.

Kościół o.o. Bernardynów w Radomiu



Rok 1551. „De Republica emendanda" A. Frycza Modrzewskiego.
Rok 1551. „Kronika świata" Marcina Bielskiego.
Rok 1551 - 6 kwietnia. Zmarła królowa Barbara Radziwiłłówna. Pocho­wana została w Wilnie.
Rok 1551 -16 czerwca. Jan Kochanowski staje w Radomiu podczas rozprawy z Feliksem Zieleńskim i składa przysięgę, „że granic między Sycyną a Zielonką nie naruszył (non conculacvit, alias nie rozdeptał)". Sąd uwalnia go od odpowie­dzialności 25.Przypuszczalnie jesienią tego roku Jan Kochanowski wy­jeżdża do Królewca.
Rok 1552. W sierpniu J. Kochanowski wstąpił na uniwersytet w Padwie.

Ówczesna Padwa była miastem uniwersyteckim słynnym w całej Eu­ropie. Uczelnia dzieliła się właściwie na dwa uniwersytety prawa i nauk wyzwolonych, do których wówczas zaliczano: teologię, przyrodę i medy­cynę. Studenci, zwani scholares (scholarze), mieli dwie wielkie korpo­racje: przedalpejską i zaalpejską, ci zaś, co pochodzili z jednego kraju, tworzyli odrębne stowarzyszenia, tzw. nacje. Każda nacja wybierała swe­go konsyliarza, który był obowiązany dbać o jej interesy. Polska kolonia padewska była w tym czasie skupiskiem młodzieży odznaczającej się wy­jątkowymi uzdolnieniami. Z ciekawszych postaci przebywał tu Jan Krzysz­tof Tarnowski, syn hetmana wielkiego koronnego, Piotr Dunin Wolski czy Jan Herburt.


Rok 1554. Jan Kochanowski, cieszący się dużą popularnością i szacunkiem ko­legów z padewskiego uniwersytetu, został obrany konsyliarzem nacji polskiej.

29 lipca doprowadza do porozumienia z innymi nacjami w sprawie rozdziału in­tratnych funkcji uniwersyteckich.


Rok 1555. W tym roku odbył Jan Kochanowski wspólnie z Janem Krzysztofem Tarnowskim i Mikołajem Mieleckim, późniejszym wojewodą podolskim i hetmanem wielkim koronnym, wycieczkę do Rzymu

i Neapolu.


Rok 1555, maj. Wybucha zaraza w Padwie. Jan Kochanowski wraca do kraju.
Rok 1556-1560. Działalność Jana Łaskiego w Polsce.
Rok 1556. Korespondencja Jana Kochanowskiego do księcia pruskiego Albrech­ta w sprawie pomocy finansowej.
Rok 1556. Książę Albrecht pruski udzielił wsparcia finansowego poecie w wy­sokości 50 marek, przeznaczonych na poratowanie zdrowia.
Rok 1556. Wczesną jesienią wy­jeżdża Jan Kochanowski do Padwy.
Rok 1557. Na wiadomość o śmierci matki Jan Kochanowski wraca do kra­ju. W kaplicy Kochanowskich w zwoleńskim kościele parafialnym znajdu­je się do dnia dzisiejszego epitafium nagrobne, które ułożył poeta.
Rok 1612. Po powrocie Jana Kochanowskiego do kraju Filip Padniewski, biskup krakowski sprawujący także urząd podkanclerzego znając go ze słyszenia, powołał do służby na dworze królewskim Zygmunta Augusta. Wspólnie z nim pracowali dla króla: Andrzej Krajowski, kanclerz biskupi i Andrzej Patrycy ( Nidecki), Paweł Stempowski.
Rok 1562. W krakowskiej drukarni Macieja Wirzbięty wydana została „Zuzan­na" Jana Kochanowskiego, poemat poświęcony Elżbiecie z Szydłowieckich, księż­nej Radziwiłłowej.
Rok 1562 - 24 listopada. W Pułtusku zmarł bliski znajomy Jana Kocha­nowskiego, podkomorzy płocki, dyplomata Wojciech Kryski.
Rok 1563. Między 10 czerwca a 19 października Jan Kochanowski przebywa w Wilnie. Nawiązuje tutaj bliższe kontakty z dworem możnych Radziwiłłów.
Rok 1563 - 22 listopada. Piotr Myszkowski, podkanclerzy koronny, wy­głasza tzw. propozycję od tronu, której treść jest uderzająco zbieżna z poematem J. Kochanowskiego „Satyr albo Dziki Mąż. Utwór swój poprzedził Jan Ko­chanowski dedykacją dla Zygmunta Augusta „Panie mój (to największy tytuł u swobodnych)".
Rok 1564 - 4 lutego. W Poznaniu odbyła się instalacja Jana Kochanowskiego na probostwo w katedrze poznańskiej

(funkcji tej zrzekł się Myszkowski).


Widok Poznania



Rok 1564. Jan Kochanowski wydaje poemat heroikomiczny „Szachy".
Rok 1566 - 22 lutego. Jan Kochanowski obejmuje, za sprawą Filipa Podniewskiego, probostwo w Zwoleniu.
Rok 1567. Wyprawa radoszkowicka. W koncenracji wojsk zaciężnych i pospoli­tego ruszenia brał udział Jan z Czarnolasu.
Rok 1568 - 30 sierpnia. W Pułtusku Kochanowski wystawia pisemny przydział domu kanonickiego w Poznaniu dla Hieronima Powodowskiego, głośnego później pisarza religijnego za Batorego i Zygmunta III
Rok 1568. Udział poety czarnoleskiego w słynnej Rzeczypospolitej Babińskiej.

Rzeczpospolita Babińska: 1. Stanisław Pszonka, 2. poeta i sekretarz królewski Andrzej Trzecieski, 3. arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Dzierzgowski, 4. żona Stanisława Pszonki, 5. Jan Kocha­nowski, 6. kronikarz Marcin Bielski, 7. heraldyk Bartosz Paprocki, 8. lutnista królewski Bakfark (Bekwark), 9. lekarz i filozof Sebastian Petrycy, 10. wojewoda lubelski Piotr Firlej, 11. dok­tor Montana, 12. Myszkowski, 13. sędzia Piotr Kaszowski, 14. Mikołaj Rej, 15. ksiądz i pisarz, Stanisław Orzechowski, 16. Magdalena Orzechowska, 17. błazen Gąska, 18. Mikołaj Oleśnicki, 19. stolnik sandomierski Stanisław Lupa Podlodowski, 20. (?) ślaza, 21. Jan Łaski.




Herb Myszkowskich - Jastrzębiec



Fragment pałacu w Książu, Rezydencja biskupa Piotra Myszkowskiego w Książu Wielkim





Unia Lubelska: 1. król Zygmunt August, 2. prymas Jakub Uchański, 3. wojewoda poznański, Łukasz Górka, 4. kardynał Stanisław Hozjusz, 5. marszałek wielki koronny Jan Firlej, 6. kaszte­lan krakowski Marcin Zborowski, 7. hetman wielki koronny Mikołaj Mielecki, 8. hetman wielki litewski książę Mikołaj Radziwiłł, 9. marszałek ziemski Wielkiego Księstwa Litewskiego Jan Chodkiewicz, 10. Jan Łaski, 11. biskup wileński Walery Protasewicz, 12. kasztelan gdański Jan Kostka, 13. pisarz i publicysta Andrzej Frycz Modrzewski, 14. wojewoda kijowski Bazyli Ostrog-ski, 15. Janusz Ostrogski (syn Bazylego), 16. podkanclerzy litewski Ostaflj Wołłowicz, 17. het­man polny litewski książę Roman Sanguszko, 18. książę Michał Wiśniowiecki, 19. wojewoda sandomierski i podskarbi wielki koronny Stanisław Tarnowski, 20. kronikarzi biskup warmiń­ski Marcin Kromer, 21. wojewoda krakowski Andrzej Tęczyński, 22. lennik polski książę pruski Albrecht, 23. (?) Tęczyńska, 24. Beata Kościelecka, 25. Anna Jagiellonka, 26. Zofia Szydłowiec-ka, 27. (?) Herburtówna, 28. Agnieszka Firlejowa, 29. biskup krakowski Filip Padniewski, 30. kasztelan śremski Rafał Leszczyński, 31. referendarz koronny i marszałek sejmu Stanisław Sę-dziwój Czarnkowski, 32. kasztelan sanocki Jan Herburt z Fulsztyna, 33. kanclerz wielki koronny Walenty Dembiński, 34. biskup płocki Piotr Myszkowski, 35. wojewoda sieradzki Olbracht Ła­ski, 36. chłop pańszczyźniany. 29, s. 128





Rok 1569. Uroczysty hołd pruski w Lublinie podobny do hołdu krakowskiego z 1525 r. Hołd ten upamiętnił Jan Kochanowski w swoim „Proporcu albo hołdzie pruskim":

Oto w zacnym ubierze i w złotej koronie Siadł pomazaniec boży na swym pańskim tronie, Jabłko złote i złotą laskę w ręku mając, A Zakon Nawyższego na łonie trzymając. Miecz przed nim srogi, ale złemu tylko srogi, Niewinnemu na sercu nie uczyni trwogi. Z obu stron zacny Senat koronny, a wkoło Sprawiony zastęp stoi i rycerstwa czoło... "



A już więc syn książęcy upadł na kolana I wyznał swe poddaństwo i zwierzchnego pana, Obiecując na swą cześć k 'temu się znać wiecznie, A wiarę panu swemu zachować statecznie. Zatym mu jest do ręku proporzec podany, Kosztownymi farbami wszytek malowany, Wielki, świetny, ozdobny, jaki za lat dawnych W żadnym szyku nie bylznan ani w bitwach sławnych. "
Rok 1570. Jan Kochanowski podejmuje ostateczną decyzję o przeniesieniu się na stałe do Czarnolasu.
Rok 1571. Przypuszczalnie w tym czasie powstaje autobiograficzna fraszka Jana Kochanowskiego „Do gór i lasów".
Rok 1572 - 17 kwietnia. Umarł w Warszawie Filip Padniewski- przyjaciel poety. 16 maja został pochowany we własnej kaplicy w katedrze krakowskiej.
Rok 1572. Zmarł Andrzej Frycz Modrzewski -jeden z największych pol­skich humanistów renesansowych.
Rok 1573 -11 maja. Elekcja Henryka Walezjusza.
Rok 1573 - 28 stycznia. Akt Konfederacji Warszawskiej. Pierwsza w Eu­ropie ustawa tolerancyjna.
Rok 1573 -15 maja. Jan Kochanowski brał udział w burzliwej elekcji Henryka Walezego.

Jan Matejko - Potęga Rzeczypospolitej u zenitu - złota wolność - Elekcja 1573


Rok 1574. Jan Kochanowski na stałe zamieszkał w Czarnolesie.
Rok 1575. Iłża, 17 stycznia. Jakub Udrycki, kanonik krakowski, w imieniu Jana Kochanowskiego zrzeka się parafii w Zwoleniu.
Rok 1575. Jan Kochanowski tworzy łacińską elegię na temat, jak budować rzeczne szkuty do spławu zboża.
Rok 1575 - Radom. Jan Podlodowski winien Janowi Kochanowskiemu 1500 florenów. Zabezpieczył swój dług zakładem i zastawem. Jest to praw­dopodobnie ślad ówczesnego ślubu poety z Dorotą Podlodowską.

Żona Jana Kochanowskiego, Dorota z Przytyka Podlodowską była córką nieżyją­cego już od 1550 r. stolnika sandomierskiego Stanisława Lupy Podlodowskiego, wybitnego posła i mówcy sejmowego z czasów Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta. Był on marszałkiem dworu biskupa Samuela Maciejowskiego i Łukasz Górnicki umieścił go w poczcie rozmówców w „Dworzaninie polskim".


Rok 1575. We wrześniu Podole zostało złupione przez Tatarów. Jan Ko­chanowski pisze pieśń „Wieczna sromota i nienagrodzona..." ( Pieśń V).



J. Matejko. Przedstawiciele społeczeństwa polskiego w latach 1507-1548




Lata 1576-1586. Panowanie Stefana Batorego.
Rok 1577. Śmierć najstarszego brata Jana Kochanowskiego - Kaspra. Oto mowa żałobna poety wygłoszona nad trumną brata, pochowanego na cmentarzu w Policz-nej. „Albowiem straciliśmy w domu swoim tego, jakiego drugiego (prowola się znać musi) nie mamy. A straciliśmy nie tak brata jako właśnie ojca. Bo po zeszciu rodziców naszych, mając on nie tylko laty, ale i rozumem przed inszą bracią, wszystki trudności nasze spólne, które więc po zmarłym ojcu na dzieci pospolicie przypa­dają, wziął był na swoje pieczą, i tak się z nimi sprawował, żeśmy za pilnością jego żadnego uszczerbku w sprawiedliwości swej nie wzięli. A za cośmy mu i dziś wielce powinni, nie tylko nam chudobę naszą w cale zachował, ale i przyjaźń sąsiedzką, bośmy do tej doby, z czego Panu Bogu bądź chwała, ani przysięgi żadnej, ani zaszcia żadnego z nikim nie mieli. Co wszystko Bogu naprzód, a po tym jego obmyśliwaniu i przestrodze przypisać musim".
Rok 1577 - 23 grudnia. Rękopis „Od­prawy posłów greckich" dociera do Warszawy, a jej pierwszym czytelni­kiem jest Jan Zamoyski. Reżyserem tragedii został lekarz nadworny Stefa­na Batorego Wojciech Oczko.
Rok 1577 - 29 grudnia. W Białej Radziwiłłowskiej (dziś Podlaskiej) odbył się ślub Jana Zamoyskiego z Krystyną Radziwiłłówną.


Jan Zamoyski. Fragment obrazu J. Ma­tejki „Kazanie Skargi”



Rok 1578 - 12 stycznia. W salach pałacu Anny Jagiellonki w Ujazdowie odbyła się sławna prapremiera „Odprawy posłów greckich". W uroczy­stościach uczestniczył król Stefan Batory, królowa Anna, cały dwór oraz wielu dostojników państwowych i posłów zagranicznych.
Rok 1579. Założenie Akademii Wileń­skiej.
Rok 1579 - 9 października. Król Stefan Batory podpisuje w Wilnie nominację Jana Kochanowskiego na wojskiego sandomierskiego.
Rok 1579. W Drukarni Łazarzowej w Krakowie ukazuje się „Psałterz Dawidów przekładania Jana Kochanowskiego".
Rok 1579. Zmarła ukochana córeczka poety - Urszulka.
Rok 1580. W Drukarni Łazarzowej w Krakowie ukazały się „Treny (...) Orszuli Kochanowskiej, wdzięcznej, ucieszonej, niepospolitej dziecinie, która cnót wszystkich i dzielności panieńskiej po­czątki wielkie pokazawszy, nagle, nieod­powiednie, w niedoszłym wieku swoim, z wielkim a nieznośnym rodziców swych żalem zgasła -Jan Kochanowski, niefor­tunny ojciec, swojej najmilszej dziewce z łzami opisał. Nie masz cię, Urszula moja!". Na końcu tego druku umieścił poeta „Epitafium Hannie Kochanowskiej ":

I tyś, Hanno, za siostrą prędko pośpieszyła I przed czasem podziemne kraje nawiedziła, Aby ojciec nieszczęsny za raz odżałował Wszytkiego, a na trwalsze rozkoszy, się chował"





Rok 1581. Kampania pskowska Stefana Batorego.




Jan Matejko „Batory pod Pskowem"

Rok 1584. W wydanych w pierwszej połowie roku w Krakowie „Herbach rycerstwa polskiego" Bartłomiej Paprocki umieścił następującą charak­terystykę:




Herb Korwin

Tu w Polszczę jakiej zacności, jakiego zawołania, jakiej ozdoby, Dom Kochanowskich, samego Jana imię daleko o tym znać dawa. Z greckimi, z łacińskimi poety, które on wiek stary za najprzedniejsze liczył, porów­nał, w naszym polskim języku przed nim nigdy, a po nim trudno o takie­go, co by z nim porównać miał. Pisze się z Czarnego Łasa, w sędomirskim województwie.”




R
Jan Matejko „Portret Jana Kochanowskiego”
ok 1584.
W bliżej nie znanych okolicznościach nastąpił zgon poety czarnole­skiego, przypuszczalnie na udar mózgu.
PRZYKŁADOWE PYTANIA KONKURSOWE

  1. W którym roku urodził się Jan Kochanowski?

  2. Jak mieli na imię rodzice poety?

  3. Z jaką magnacką rodziną była spokrewniona matka poety?

  4. Ile rodzeństwa miał poeta?

  5. Ile lat miał poeta, gdy ukazały się następujące dzieła: „Krótka rozprawa…” Mikołaja Reja, „Łaski, czyli o karze za mężobójstwo” Andrzeja Frycza Modrzewskiego i „O obrotach ciał niebieskich” Mikołaja Kopernika?

  6. Jan Kochanowski (syn) Piotra z Sycyny diecezji krakowskiej, zapłacił trzy grosze (wpisowego)”. Zapis ten jest jedynym źródłem informacji potwierdzającej pobyt Jana Kochanowskiego w …

  7. W którym roku zmarł ojciec poety?

  8. W którym roku wybuchł bunt żaków krakowskich?

  9. Podaj przykład jednej sprawy, w której matka poety występowała w sądach.

  10. Dzieło Andrzeja Frycza Modrzewskiego „De Republica emendanda” wydano w roku …

  11. Dopasuj do podanej daty wydarzenie (a)- 06.04.1551, (b) – 16.06.1551. <śmierć królowej Barbary Radziwiłłówny> , < prawdopodobny wyjazd poety do Królewca>, < powstaje „Kronika świata” Marcina Bielskiego>

  12. Jakie przedmioty zaliczano wówczas na uniwersytecie w Padwie do tzw. nauk wyzwolonych?

  13. Wymień innych, oprócz Jana Kochanowskiego, słynnych Polaków studiujących na uniwersytecie w Padwie?

  14. Która z wymienionych osób została konsyliarzem nacji polskiej na uniwersytecie w Padwie?

  1. Jan Kochanowski

  2. Jan Krzysztof Tarnowski

  3. Piotr Dunin Wolski

  4. Jan Herbut

  1. Z kim Jan Kochanowski korespondował w sprawie pomocy finansowej?

  2. Kto i w jakiej kwocie udzielił Janowi Kochanowskiemu wsparcia finansowego dla poratowania zdrowia?

  3. W którym roku umarła matka poety?

  4. Jak się nazywała i jaką funkcję sprawowała osoba polecająca Jana Kochanowskiego do służby na dworze Zygmunta Augusta?

  5. Wymień dwóch przyjaciół poety współpracujących z nim na dworze Zygmunta Augusta.

  6. Komu poeta poświęcił poemat „Zuzanna”?

  7. Który z bliskich znajomych poety zmarł w Pułtusku? Podaj jego imię, nazwisko i sprawowaną funkcję.

  8. Przebywając w Wilnie poeta nawiązał kontakt z dworem możnowładców. Podaj nazwisko tego rodu.

  9. W jakim utworze i do kogo Jan Kochanowski zwraca się słowami : „Panie mój (to największy tytuł u swobodnych”)

  10. Podaj dokładną datę powołania Jana Kochanowskiego na probostwo w katedrze poznańskiej.

  11. Podaj tytuł poematu heroikomicznego autorstwa Jana Kochanowskiego wydanego w roku 1564?

  12. Podaj dokładną datę objęcia przez poetę probostwa w Zwoleniu.

  13. Jaki dokument wystawia Jan Kochanowski 30 sierpnia 1568 roku w Pułtusku?

  14. W którym roku Jan Kochanowski przystąpił do słynnej Rzeczypospolitej Babińskiej?

  15. Wymień, przynajmniej trzy, nazwiska osób należących do Rzeczypospolitej Babińskiej.

  16. W jakim tekście Jan Kochanowski upamiętnił hołd pruski w Lublinie.

  17. W którym roku Jan Kochanowski na stałe zamieszkał w Czarnolesie?

  18. W którym roku powstała autobiograficzna fraszka „Do gór i lasów”?

  1. 1544

  2. 1566

  3. 1571

  4. 1579

  1. Który z przyjaciół Jana Kochanowskiego zmarł 17.04.1572r. w Warszawie?

  2. Który z wybitnych humanistów renesansowych umarł w 1572 roku?

  3. Jan Kochanowski w maju 1573roku brał udział w burzliwej elekcji króla Rzeczpospolitej. O którego króla chodzi?

  1. Zygmunta Augusta

  2. Stefana Batorego

  3. Stanisława Augusta Poniatowskiego

  4. Henryka Walezego

  1. W którym roku Jan Kochanowski zrzekł się parafii w Zwoleniu?

  2. Czy prawdą jest, że Jan Kochanowski jest autorem łacińskiej elegii na temat budowy szkutów do spławu zboża?

  3. Kim był ojciec Doroty Podlodowskiej?

  4. Z kim ożenił się Jan Kochanowski? Podaj jej imię i nazwisko.

  5. W związku z jakim wydarzeniem Jan Kochanowski napisał Pieśń V („Wieczna sromota i nienagrodzona/ Szkoda, Polaku …”

  6. W jakich latach panował Stefan Batory w Polsce?

  1. 1000 – 1056

  2. 1459 – 1499

  3. 1533 – 1566

  4. 1576 – 1586

  1. O kim Jan Kochanowski wypowiedział się w następujący sposób: „Albowiem straciliśmy w domu swoim tego, jakiego drugiego (prowola się znać musi) nie mamy. A straciliśmy nie tak brata jako właśnie ojca.”

  2. Kiedy miała miejsce premiera „Odprawy posłów greckich”?

  3. Podaj rok założenia Akademii Wileńskiej.

  4. Podaj datę nominacji Jana Kochanowskiego na wojewodę sandomierskiego.

  5. W czyjej drukarni (w Krakowie) ukazał się „Psałterz Dawidów”?

  6. Podaj rok śmierci córeczki poety – Urszulki.

  7. W którym roku ukazały się „Treny” Jana Kochanowskiego?

  8. Podaj nazwę herbu rodziny Kochanowskich.

  9. W którym roku zmarł Jan Kochanowski?


WYBRANE FRASZKI, PIEŚNI, TRENY JANA KOCHANOWSKIEGO

O ŻYWOCIE LUDZKIM


 

Fraszki to wszytko, cokolwiek myślimy,

Fraszki to wszytko, cokolwiek czynimy;

Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy,

Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy.

Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,

Wszytko to minie jako polna trawa;

Naśmiawszy się nam i naszym porządkom,

Wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom.

RAKI


 

Folgujmy paniom nie sobie, ma rada;

Miłujmy wiernie nie jest w nich przysada.

Godności trzeba nie za nic tu cnota,

Miłości pragną nie pragną tu złota.

Miłują z serca nie patrzają zdrady,

Pilnują prawdy nie kłamają rady.

Wiarę uprzejmą nie dar sobie ważą,

W miarę nie nazbyt ciągnąć rzemień każą.

Wiecznie wam służę nie służę na chwilę,

Bezpiecznie wierzcie nierad ja omylę.

DO SNU

 

Śnie, który uczysz umierać człowieka



I ukazujesz smak przyszłego wieka,

Uśpi na chwilę to śmiertelne ciało,

A dusza sobie niech pobuja mało!

Chceli, gdzie jasny dzień wychodzi z morza,

Chceli, gdzie wieczór gaśnie pozna zorza

Albo gdzie śniegi panują i lody,

Albo gdzie wyschły przed gorącem wody.

Wolno jej w niebie gwiazdom sie dziwować

I spornym biegom z bliska przypatrować,

A jako koła w społecznym mijaniu

Czynią dźwięk barzo wdzięczny ku słuchaniu.

Niech sie nacieszy nieboga do woli,

A ciało, które odpoczynek woli,

Niechaj tym czasem tesknice nie czuje,

A co to nie żyć, w czas się przypatruje.


Księgi pierwsze


 

PIEŚŃ IX


 

Chcemy sobie być radzi?

Rozkaż, panie, czeladzi,

Niechaj na stół dobrego wina przynaszają,

A przy tym w złote gęśli albo w lutnią grają.

 

Kto tak mądry, że zgadnie,



Co nań jutro przypadnie?

Sam Bóg wie przyszłe rzeczy, a śmieje się z nieba,

Kiedy się człowiek troszcze więcej, niźli trzeba.

 
Szafuj gotowym bacznie!

Ostatek, jako zacznie,

Tak Fortuna niech kona: raczyli łaskawie,

Raczyli też inaczej; my siedzim w jej prawie.

 

U Fortuny to snadnie,



Że kto stojąc upadnie;

A który był dopiero u niej pod nogami,

Patrzajże go po chwili, a on gardzi nami.

 

Wszystko się dziwnie plecie



Na tym tu biednym świecie;

A kto by chciał rozumem wszystkiego dochodzić,

I zginie, a nie będzie umiał w to ugodzić.

 

Prózno ma mieć na pieczy



Śmiertelny wieczne rzeczy;

Dosyć na tym, kiedy wie, że go to nie minie,

Co z przejźrzenia Pańskiego od wieku mu płynie.

 

A nigdy nie zabłądzi,



Kto tak umysł narządzi,

Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić,

Temu mężnie wytrzymać, w owym się nie wznosić.

 

Chwalę szczęście stateczne:



Nie chceli też być wieczne,

Spuszczę, com wziął, a w cnotę własną się ogarnę

I uczciwej chudoby bez posagu pragnę.

 

Nie umiem ja, gdy w żagle



Uderzą wiatry nagle,

Krzyżem padać i świętych przenajdować dary,

Aby łakomej wodzie tureckie towary

 

Bogactwa nie przydały



Wpadwszy gdzie między skały;

Tam ja bezpiecznym sercem i pełen otuchy

W równej fuście popłynę przez morskie rozruchy.

 


TREN I

Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe,


I lamenty, i skargi Simonidowe:
Wszytki troski na świecie, wszytki wzdychania,
I żale, i frasunki, i rąk łamania:
Wszytki a wszytki za raz w dom się mój noście,
A mnie płakać mej wdzięcznej dziewki pomożcie:
Z którą mię niepobożna śmierć rozdzieliła,
I wszytkich moich pociech nagle zbawiła!
Tak więc smok, upatrzywszy gniazdo kryjome,
Słowiczki liche zbiera, a swe łakome
Gardło pasie; tymczasem matka szczebiece
Uboga, a na zbójce co raz sie miece
Próżno! bo i na samę okrutnik zmierza,

[012] A ta nieboga ledwie umyka pierza.


„Próżno płakać” - podobno drudzy rzeczecie.
Cóż prze Bóg żywy, nie jest prózno na świecie?
Wszytko prózno! Macamy - gdzie miękcej w rzeczy,
A ono wszędy ciśnie! Błąd- wiek człowieczy!
Nie wiem co lżej: czy w smutku jawnie żałować,
Czyli się z przyrodzeniem gwałtem mocować?


TREN VI

Ucieszna moja śpiewaczko! Safo Słowieńska!


     Na którą nie tylko moja cząstka ziemieńska,
Ale i lutnia dziedzicznym prawem spaść miała!
     Tęś nadzieję już po sobie okazowała,
Nowe piosnki sobie tworząc, nie zamykając
     Ustek nigdy, ale cały dzień prześpiewając,
Jako więc lichy słowiczek w krzaku zielonym
     Całą noc prześpiewa gardłkiem swym ucieszonym.
Prędkoś mi nazbyt umilkła! Nagle cię sroga
     Śmierć spłoszyła, moja wdzięczna szczebiotko droga!
Nie nasyciłaś mych uszu swymi piosnkami,
     I tę trochę teraz płacę sowicie łzami.
A tyś ani umierając śpiewać przestała,
     Lecz matkę, ucałowawszy, takeś żegnała:
"Już ja tobie, moja matko, służyć nie będę
     Ani za twym wdzięcznym stołem miejsca zasiędę;
Przyjdzie mi klucze położyć, samej precz jechać,
     Domu rodziców swych miłych wiecznie zaniechać".
To, i czego żal ojcowski nie da serdeczny
     Przypominać więcej, był jej głos ostateczny.
A matce, słysząc żegnanie tak żałościwe,
     Dobre serce, że od żalu zostało żywe.
TREN X

Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?


     W którą stronę, w którąś sie krainę udała?
Czyś ty nad wszytki nieba wysoko wniesiona
     I tam w liczbę aniołków małych policzona?
Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szczęśliwe
     Wyspy zaprowadzona? Czy cię przez teskliwe
Charon jeziora wiezie i napawa zdrojem
     Niepomnym, że ty nie wiesz nic o płaczu mojem?
Czy, człowieka zrzuciwszy i myśli dziewicze,
     Wzięłaś na się postawę i piórka słowicze?
Czyli się w czyścu czyścisz, jesli z strony ciała
     Jakakolwiek zmazeczka na tobie została?
Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była,
     Niżeś sie na mą ciężką żałość urodziła?
Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości.
     A nie możesz li w onej dawnej swej całości,
Pociesz mię, jako możesz, a staw się przede mną
     Lubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną!

Bibliografia

  1. Proteus. Świat Jana z Czarnolasu, Biblioteka Sycyńska, monograficzna seria wydawnicza, red. Naukowy prof. dr hab. Henryk Bednarczyk, Radom 2001



  1. Korolko Mirosław, Jana Kochanowskiego żywot i sprawy, materiały, komentarze, przypuszczenia, Wiedza Powszechna, Warszawa 1985



  1. Barycz Henryk, Z zaścianka na Parnas. Drogi kulturalnego rozwoju Jana Kochanowskiego i jego rodu, Kraków 1981



  1. Nieznanowski Stefan, Dynastia literacka Kochanowskich, (w:) Zwoleń, dzieje miasta i ziemi, pod redakcją K. Myślińskiego, Lublin 1976



  1. Polski słownik biograficzny, t. I- XXV


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość