Strona główna

Jedyny podręcznik z obrazkami


Pobieranie 212.71 Kb.
Strona1/5
Data20.06.2016
Rozmiar212.71 Kb.
  1   2   3   4   5
prof. Andrzej Jakubecki Postępowanie cywilne
kpc z 1964 roku

Witold Broniewicz Postępowanie cywilne

Jodłowski, Resich, Lapier, Misiuk-Jodłowska, Veirz

Henryk Dolecki Postępowanie cywilne (jedyny podręcznik z obrazkami )

Marszałkowska-Krześ

Andrzej Zieliński Postępowanie cywilne –kompendium

Postępowanie cywilne należy do grupy przedmiotów proceduralnych.

Pojecie postępowania cywilnego składa się z dwóch elementów:



Postępowanie oznacza szereg następujących po sobie uporządkowanych procedur

z łac „procesus”



Cywilne nawiązuje do pojęcia prawa cywilnego. Postępowanie cywilne można określić jako „postępowanie w sprawie cywilnej”. Kluczowym pojęciem jest pojęcie sprawy cywilnej.

Art. 1 kpc – definicja sprawy cywilnej. KPC normuje postępowanie sądowe ze stosunku z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego i prawa pracy (w znaczeniu materialnym) oraz      

(takie coś w nawiasie) – oznacza, że (np. art. 1) zawiera definicję.

Pojęcie sprawy cywilnej nie jest pojęciem jednolitym. Sprawy cywilne w znaczeniu materialnym i w znaczeniu formalnym. Różnica polega na: dla spraw cywilnych w znaczeniu materialnym wspólna jest metoda regulacji, która opiera się na zasadzie równości podmiotów. Materialnym – mogą wynikać z różnych ustaw. Prym wiedzie kodeks cywilny, który jest podstawą ustawą z zakresu prawa cywilnego, ale nie jedyną. Nie należy pojęcia prawa cywilnego ograniczać do KC. Na identycznych zasadach należy traktować KRiO. Prawo rodzinne (swymi korzeniami) zawiera się w prawie cywilnym.

Prawo pracy – podstawowym aktem jest KP z 1974, a wcześniej w akcie pracy „kodeks zobowiązań”.

Sprawy o wpis do KRS to sprawy cywilne.

Sprawy dotyczące akt stanu cywilnego to sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, sprawy z zakresu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, prawa energetycznego,
Cel i funkcje postępowania cywilnego.

np. Złamanie nogi na oblodzonym chodniku przylegającym do nieruchomości (właściciel nie odśnieżył) – art. 415 kc roszczenie o odszkodowanie. Orzeczenie w postaci wyroku. Celem postępowania cywilnego jest konkretyzacja norm prawnych (od ogólnie mówiącego art. do konkretnej treści orzeczenia). Potem postępowanie egzekucyjne (jak nie chce zapłacić), po uzyskaniu klauzuli wykonalności, wniosek do Komornika, który prowadzi postępowanie egzekucyjne.

Konkretyzacja i przymusowa realizacja norm prawnych z zakresu prawa cywilnego jest celem postępowania cywilnego.
KPC pochodzi z 1964 roku. Jest to akt prawny, na który składa się ok. 1400 przepisów prawnych, czyli jest to ustawa bardzo obszerna (bardziej niż KC). Dzieli się na 5 części, które zasadniczo odpowiadają poszczególnym rodzajom postępowania cywilnego.


  1. postępowanie rozpoznawcze

  2. postępowanie zabezpieczające

  3. postępowanie egzekucyjne

  4. międzynarodowe postępowanie cywilne

  5. sąd polubowny – postępowanie polubowne albo arbitrażowe

Schemat ten odpowiada rodzajom postępowania cywilnego.




część I

w tej części unormowano przebieg czynności związanych z rozpoznaniem i rozstrzygnięciem sprawy cywilnej przez sąd. Postępowanie rozpoznawcze w świetle przepisów kc może się toczyć w 2 trybach: tryb procesowy lub tryb nieprocesowy. Sposób prowadzenia postępowania dostosowany jest do rozpoznawanej sprawy. Tryb procesowy charakteryzuje się istnieniem dwóch przeciwstawnych stron, których interesy są sprzeczne, spór między stronami. W trybie procesowym stron musi być zawsze dwie (!) – powód (strona czynna inaczej atakująca) i pozwany (strona bierna, inaczej broni się). W charakterze stron może niekiedy występować większa ilość osób (współuczestnictwo).



W postępowaniu nieprocesowym pojęcie strony w ogóle nie występuje ( nie ma stron). Tu jest uczestnik – ten, kto jest zainteresowany wynikiem sprawy. Aby postępowanie nieprocesowe mogło się toczyć musi istnieć przynajmniej jeden uczestnik. Sprawy te ze swej natury nie mają spornego charakteru.

Proces zawsze i bez wyjątku musi toczyć się na wniosek zainteresowanego, wniosek o wszczęcie postępowania w trybie procesowym nazywa się powództwem. Czyli proces cywilny wszczyna się poprzez wniesienie (wytoczenie) do sądu powództwa. Wytoczenie powództwa przed sądem polega na wniesieniu do sądu pisma procesowego, w którym zawarte jest powództwo i to pismo procesowe nazywa się pozew.

W postępowaniu nieprocesowym też wszczyna się na wniosek, ale istnieją wyjątki. Może być wszczęte z urzędu (np. pozbawienie władzy rodzicielskiej opiekunów).

W postępowaniu procesowym, rozstrzygnięcie to WYROK

W postępowaniu nieprocesowym, rozstrzygnięcie to POSTANOWIENIE

Rozstrzygnięcie to postanowienie Sądu.

Tryb procesowy w skrócie = „proces”.

Proces jest określeniem niejednoznacznym – jest to całe postępowanie rozpoznawcze lub jeden z trybów postępowania rozpoznawczego.


Tryb procesowy. Podkreślić trzeba, że postępowanie w trybie procesowym może toczyć się w postępowaniu zwykłym, albo w jednym z kilkunastu postępowań odrębnych.

Postępowania odrębne:

- postępowanie w sprawach małżeństwa,

- postępowanie ze stosunku między rodzicami i dziećmi,

- postępowanie z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych,

- postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych (między przedsiębiorcami), w tym ogólne postępowanie gospodarcze i szczególne postępowanie gospodarcze,

- postępowanie o naruszenie posiadania,

- postępowanie nakazowe,

- postępowanie upominawcze,

- postępowanie uproszczone.

Wychodzi 17 postępowań odrębnych. To były podstawowe informacje na temat postępowania rozpoznawczego.
Część II

Postępowanie zabezpieczające. Jeżeli w skutek upływu czasu roszczenie powoda nie zostanie zaspokojone wchodzi w sukurs postępowanie zabezpieczające (np. ustanowienie hipoteki przymusowej, zajęcie rachunek bankowego). Zabezpieczające postępowanie służy do wykonalności przyszłego wyroku. Sąd wydaje (przed wyrokiem) już okresowo, żeby pozwany wypłacił pewną sumę. Jeżeli wygra, to może domagać się zwrotu. Jeśli przegra, to wliczone jest na poczet spłaty wierzyciela.

Prawo własności intelektualnej (płyty pirackie, znaki towarowe) – uprawniony ma prawo o roszczenie. Po 3 latach wyrok (ale za późno). Sąd może zakazać od razu wprowadzania do obrotu lub zajęcie tych przedmiotów – natychmiastowe udzielenie ochrony prawnej.


Część III

Postępowanie egzekucyjne. Jest postępowaniem, które służy przymusowej realizacji orzeczeń cywilnych, norm prawa cywilnego. Najbardziej podstawowa klasyfikacja to podział na egzekucje świadczeń pieniężnych (rachunek bankowy, nieruchomość spieniężona) i niepieniężnych (wydanie rzeczy ruchomej – odebranie rzeczy dłużnikowi i oddanie wierzycielowi). Dłużnik ma pomalować mieszkanie, bo się zobowiązał – w grę wchodzi wykonanie zastępcze, ktoś inny pomaluje, a my ściągniemy koszty od dłużnika.

albo:


Wyrok zakazał zakłócania ciszy nocnej. Wyrok jest a on dalej zakłóca. Grzywna z zamianą na areszt. Sąd na wniosek wierzyciela nakłada na niego grzywnę z zamianą na areszt (do 6 m-cy). Po odsiedzeniu my możemy wszcząć następną egzekucję (od początku) – nie ma innego sposobu.
Część IV

Międzynarodowe postępowanie cywilne. Występuje element obcy (zagraniczny). Jeżeli powód mieszka w Polsce a pozwany w Ameryce – pytanie o jurysdykcję. Regulacja części IV kpc (nowa wejdzie w życie na przełomie VI/VII) jest regulacją, która ma znaczenie subsydiarne. Stosuje się te przepisy tylko o tyle, o ile zagadnienie nie jest uregulowane w umowach międzynarodowych. Polska jako członka UE obowiązują przepisy unijne, przepisy o jurysdykcji mające postać Rozporządzenia Rady Europejskiej.
Część V

Sąd polubowny. Przepisy o sądzie polubownym normują tworzenie i przebieg postępowania przed czymś, co nazywa się sądem a sądem nie jest. Brakuje mu niezawisłości sędziowskiej. Sąd polubowny jest tworem organu stworzony przez same strony. Strony muszą zawrzeć umowę o sąd polubowny. W kodeksie zwany „zapisem polubownym”, lub „sąd arbitrażowy”.
Dogmatyczne rozważania postępowania cywilnego.

Sprawy cywilne (art. 2 kpc) rozpoznają sądy powszechne – o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych oraz sąd najwyższy. Nie istnieją w Polsce sądy szczególne, które rozpoznają sprawy cywilne. Z regulacji art. 2 wynika, że w sprawach cywilnych istnieje droga sądowa. Nie istnieje natomiast dopuszczalność drogi sądowej w sprawie, która nie jest sprawą szczególną w rozumieniu art. 2, nie ma charakteru sprawy cywilnej. Art. 190 kpc – w takiej sytuacji dochodzi do odrzucenia pozwu (postanowienie). Postanowienie o odrzuceniu pozwu oznacza, że postępowanie w takiej sprawie nie może się toczyć. A jeżeli sąd mimo to prowadził postępowanie i wydał rozstrzygniecie jest to postępowanie wadliwe (nieważność postępowania).

Art. 13 § 1 kpc – zasadą jest, że sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że jakaś sprawa jest zaliczona do postępowania nieprocesowego. Jeżeli przepis nie mówi w jakim trybie, to wniosek – proces. Wynika również, że w przypadku, gdy dana sprawa zaliczona do trybu nieprocesowego. Wyjątkiem – postępowanie nakazowe (bo wyłącznie na wniosek powoda), wszystkie inne postępowania odrębne są automatyczne.

§ 2 – przepisy o postępowaniu procesowym stosuje się odpowiednio we wszystkich innych postępowaniach uregulowanych w kodeksie. Naruszenie przepisów o właściwym trybie postępowania prowadzi do wadliwości postępowania, ale nie oznacza nieważności postępowania. Na podstawie naruszenia przepisów można oprzeć zaskarżenie.


Przesłanki postępowania cywilnego

Procesowe (formalne) merytoryczne

- dotyczące dopuszczalności postępowania dot. celu

odrzucenie pozwu POSTANOWIENIE istnienie legitymacji

- dotyczące prawidłowości postępowania procesowej



inne odrzucenie powództwa WYROK

Pojęcie przesłanek jest pojęciem doktrynalnym.

Pod pojęciem przesłanek postępowania cywilnego rozumie się okoliczności, od których istnienia (lub nieistnienia) zależy dopuszczalność prawidłowość (procesowe) postępowania cywilnego oraz osiągnięcie celu (merytoryczna) postępowania cywilnego w konkretnej sprawie. Przesłanki dopuszczalności prawidłowości oparte są na przepisach kc. Przesłanki warunkujące osiągnięcie celów postępowania wynikają z prawa materialnego. Między przesłankami zachodzi zasadnicza różnica. Aby postępowanie cywilne osiągnęło swój cel (rozstrzygniecie) zgodne z prawem materialnym – przede wszystkim postępowanie musi być dopuszczalne w świetle prawa procesowego i przeprowadzone w sposób prawidłowy. W przypadku, kiedy postępowanie cywilne jest niedopuszczalne – przepisy kc przewidują, że powinno nastąpić odrzucenie pozwu. Wiedząc to, jeżeli chcemy określić katalog przesłanek procesowych musimy sięgnąć do przepisów art. 199, 1099, 1124 i art. 1165.

Art. 199 – wynika, że sąd odrzuci pozew, jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna. O to samo roszczenie między tymi samymi stronami, sprawa jest już w toku lub została prawomocnie osądzona – „stan sprawy w toku” albo „stan zawisłości w toku” (powaga rzeczy osadzonej). Brak zdolności sądowej, procesowej, brak jurysdykcji krajowej sądu w RP.

Art. 1165 – jeżeli w sprawie istnieje zapis na sąd polubowny – ich skutkiem jest odrzucenie pozwu.

Jeżeli chodzi o okoliczności, które regulują prawidłowość występują przesłanki: prowadzone we właściwym trybie procesu; właściwy skład sądu; właściwość sądu.


Przesłanki merytoryczne warunkujące osiągnięcie celu. Roszczenie windykacyjne, negatoryjne. Zagadnienie legitymacji procesowej – występowanie w sprawie, być stroną w procesie. Art. 415 kc – okoliczności faktyczne, które muszą zaistnieć.

W przypadku, kiedy zachodzi brak przesłanki merytorycznej – sąd wydaje rozstrzygnięcie (wyrok) o oddalenie powództwa a gdy jest odrzucenie pozwu to postanowienie.

1.03.2009 r. – dr Demendecki
Zasady naczelne – to pojęcie doktrynalne, są różne definicje.

Wg prawa procesowego zasady naczelne to pewne idee przewodnie, założenia podstawowe, które odnoszą się do postępowania cywilnego traktowanego jako całość do wszystkich lub do większości instytucji działów tego prawa, znajdujące odzwierciedlenie w określonych normach prawnych i określające funkcje oraz cel takiego postępowania( oczywiście postępowania cywilnego. Od zasad naczelnych należy odróżnić natomiast zasady konstruktywne a więc takie założenia, które odnoszą się do       instytucji z zakresu prawa procesowego cywilnego.

Zasady naczelne powinny być traktowane również jako zespół (spójny) wytycznych (dyrektyw) skierowanych tak do organów stosujących prawo cywilne jak również wszystkich podmiotów biorących udział w postępowaniu przed takimi organami dla prawidłowego realizowania funkcji celów takiego postępowania. Katalog zasad naczelnych może być zmienny w zależności od przyjętych kryteriów (wiąże się to z poglądami głoszonymi przez autora). Niezależnie od poglądu doktrynalnego, zawsze w tym katalogu pojawiają się następujące zasady:

zasada prawdy

zasada równości podmiotów postępowania

zasada dyspozytywności,

zasada kontradyktoryjności,

zasada bezpośredniości,

zasada ustności,

zasada koncentracji materiału procesowego.


Zasada prawdy. W literaturze na dzień dzisiejszy nie ma zdefiniowanej „prawdy”.

Zasada prawdy obiektywnej. W świetle tej zasady organ rozstrzygający (z reguły sąd w postępowaniu cywilnym) jest obowiązany swoje rozstrzygnięcia opierać na ustaleniach faktycznych i prawnych, zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Realizacja takiego postulatu umożliwia sądowi dążenie do dokonania ustaleń rzeczywistych, niezależnie od intencji samych stron postępowania. Przejawem więc tej zasady jest m.in. wyraźne uprawnienie sądu do gromadzenia z urzędu materiału dowodowego w sprawie, choćby nawet strony postępowania nie wykazywały w tym względzie inicjatywy dowodowej.

Z drugiej strony zasada ta również na strony nakładała powinność przedstawianych w toku sprawy wszelkich znanych stronom okoliczności faktycznych oraz środków dowodowych. Ci przedstawiciele, którzy twierdzą, iż ta zasada nadal obowiązuje doprecyzowują, że jest to zasada o charakterze ograniczonym (reprezentantem takiej tezy jest wykładowca). Takie ograniczenie wynika z jednej strony ze wzmocnienia tzw. systemu prekluzji, czyli założenia, że okoliczności faktyczne, dowody powinny być powoływane w określonym czasie, w określonym stadium tak aby postępowanie nie ulegało nadmiernemu przewlekaniu. Z drugiej strony ograniczeniu roli sądu w ramach inicjatywy gromadzenia materiałów dowodowych.

Przeciwieństwem zasady prawdy materialnej jest zasada prawdy formalnej, szczególna – zasada prawdy sądowej. Zgodnie z wymienioną zasadą sąd jest obowiązany swoje rozstrzygnięcia opierać na ustaleniach faktycznych i prawnych zaprezentowanych mu wyłącznie przez strony postępowania. Nie zawsze ustalenia zaprezentowane przez strony mają odzwierciedlenie w rzeczywistości. Pogląd o obowiązywaniu tej zasady znalazł odzwierciedlenie w doktrynie po roku 1996. Na dzień dzisiejszy obserwuje się odwrót od tego poglądu. Sąd w zakresie gromadzenia materiału dowodowego jest coraz bardziej ograniczony.


Zasada równości podmiotów postępowania. Wyraża ona postulat zapewnienie na gruncie prawa procesowego cywilnego stronom postępowania cywilnego takich środków ochrony procesowej, które zapewnią tym podmiotom podobne prawa i powinności procesowe, czy to w zakresie przedstawiania swojego stanowiska w toku postępowania, prezentowania materiału faktycznego dowodowego, czy w zakresie dopuszczalności zaskarżania tych rozstrzygnięć, które w ocenie zainteresowanych stron nie są zgodne z ich interesem prawnym, prawami podmiotowymi. Zasady naczelne dotyczą wszystkich instytucji postępowania cywilnego. Zasady są ze sobą ściśle powiązane. Przykładem instytucji, które wpływają na realizacje tej zasady to: zwolnienie z kosztów sądowych, pomoc prawna z urzędu (możliwość korzystania stronom uboższym z fachowej pomocy), zakaz zawierania ugody w sprawach ubezpieczeń społecznych.
Zasada dyspozytywności. Jest to taka zasada naczelna, która wskazuje, iż dysponentami postępowania (gospodarzami) są same podmioty bezpośrednio zainteresowane rozstrzygnięciem sprawy. Tak w sferze materialno-prawnej jak również w sferze procesowej (dyspozytywność w znaczeniu formalnym). W pierwszym przypadku dyspozytywność zakłada uprawnienie stron do rozporządzania przedmiotem sporu (uprawnieniami materialno-prawnymi). Dyspozytywność materialna objawia się możliwością dokonywania takich czynności, które powodują zniszczenie postępowania (cofnięcie pozwu). Dyspozytywność formalna oznacza uprawnienie do dysponowania przez strony swymi uprawnieniami procesowymi. Tylko od zainteresowanego podmiotu zależy czy będzie on aktywnie dochodził swojej ochrony. Jedynym negatywnym skutkiem pasywności może być przegrana, ale nie ma żadnych innych negatywnych konsekwencji.
Zasada kontradyktoryjności. Określenie zapożyczone z łaciny contra dice (pozostawanie w sporze). Zasada kontradyktoryjności oznacza, że postępowanie cywilne (podstawowy rodzaj) jest toczone w formie sporu pomiędzy przeciwstawnymi podmiotami. Zgodnie z tą zasadą strony przedstawiają swoje przeciwstawne racje, argumentują je dążąc do obalenia argumentów przeciwnika procesowego. Stanowisko strony powodowej jest wyrażane najpierw w pozwie. Strona pozwana może na ten pozew odpowiedzieć ale nie musi odpowiadać. Dochodzi do otwarcia rozprawy. Sąd (przewodniczący składu orzekającego) najpierw zwraca się do strony powodowej „czy powód podtrzymuje powództwo?” - odpowiedź „tak” lub „nie”., „czy pozwany zgadza się z żądaniem pozwu?” – odpowiedź „tak” lub „nie”. Jeśli strona powodowa twierdzi, że podtrzymuje powództwo a strona pozwana że nie, to jest spór. Odpowiedzi zgodne – nie ma sporu.
Zasada bezpośredniości. Zakłada ona, że sąd (ale również każdy członek składu orzekającego) powinien posiadać bezpośredni kontakt z podmiotami (stronami) postępowania, ale również powinien mieć możliwość bezpośredniego badania prezentowanych przez strony dowodów na potwierdzenie twierdzeń (na posiedzeniu jawnym)
Zasada ustności. Zakłada ona, że podmioty postępowania posiadają możliwość prezentowania swoich poglądów w formie ustnej, przynajmniej w przypadku bezpośredniego z sądem kontaktu. Zasada ta jest realizowana przede wszystkim na rozprawie. Ustawa przewiduje w takich przypadkach, że wyłączną formą składania oświadczeń stron jest forma ustna. Ta zasada w największym zakresie podlega ograniczeniu, ponieważ jest uzupełniana zasadą pisemności, bo wszelkie oświadczenia poza rozprawą składane są pisemnie w formie pism procesowych.

W trybie nieprocesowym przede wszystkim pisemności a nie ustności.


Zasada koncentracji materiału procesowego. Zakłada ona, że materiał procesowy (który jest podstawą do rozstrzygnięcia przez sąd), powinien być zaprezentowany w odpowiednim czasie tak, żeby nie wpływało to na przewlekłość postępowania. Realizacja tej zasady jest uzależniona od:

1.systemu prekluzji, który zakłada, że strony są obowiązane tylko w określonym czasie prezentować materiał dowodowy pod rygorem wygaśnięcia tego prawa kiedy terminy wygasną,

2. system władzy dyskrecjonalnej sędziego który pozwala na gromadzenie materiału dowodowego przez przewodniczącego składu sędziowskiego.
Obejmuje organy jak i podmioty zainteresowane tym rozstrzygnięciem (stron i uczestników).

Sąd powszechny jest tym organem państwowym, który jest powołany do rozstrzygania w postępowaniu cywilnym. Sądem I instancji może być albo rejonowy albo okręgowy. W II instancji będzie okręgowy lub apelacyjny (odpowiednio). Mimo że mamy 3 rzędy sądów, to są dwie instancje (dwuinstancyjność).



Jurysdykcja krajowa (za miesiąc zupełnie nowy stan prawny). Jest to jurysdykcja z zakresu postępowania narodowego, czyli takiego postępowania, w którym występuje element obcy, czyli element powiązany z systemem prawnym obcym (nie krajowym) – miejsce występowania, forma.

Jurysdykcja krajowa normowana przez przepisy części IV KPC z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego. W razie zbiegu przepisów różne art. 1096 – pierwszeństwo zastosowania przepisów. Określenie „jurysdykcja krajowa” jest używana jako pojęcie doktrynalne. Ustawodawca się nim posługuje, ale go nie wyjaśnia. Oznacza generalną kompetencję sądów danego państwa (w domyśle wszystkich sadów) w zakresie rozpoznawania i rozstrzygania spraw cywilnych nie jednego sądu (wszystkich) należących do jednego państwa. Wszystko to, co znajduje się na terytorium państwa. Jurysdykcja krajowa jest przesłanką procesową o charakterze pozytywnym (musi wystąpić) o charakterze bezwzględnym (bowiem jej brak skutkuje nieważnością postępowania). Jurysdykcja krajowa może mieć dwojaki charakter: wyłączny (kompetencje tylko danego organu państwa) i fakultatywna – jest to kompetencja sądu danego państwa, która może być bądź wyłączona bądź modyfikowana (kwalifikowana?). Sąd z urzędu w każdym stadium bada jej istnienie. Jeżeli stwierdzi brak (a jest to o charakterze pierwotnym) wówczas odrzuca wnoszony pozew w postępowaniu procesowym (albo wniosek w postępowaniu nieprocesowym). Odrzucenie pozwu (czy wniosku) jest to rozstrzygnięcie formalne i którym sąd na istnienie przeszkód procesowych odmawia ze względów procesowych. Jeżeli brak jurysdykcji ma charakter następczy (w trakcie postępowania, po jego wszczęciu) to wówczas sąd musi postępowanie umorzyć. Umorzenie jest drugim postępowaniem formalnego zakończenia sprawy. Odpowiednio art. 1099 i 1113. Stwierdzenie istnienia jurysdykcji krajowej następujące w chwili wszczęcia postępowania, powoduje, że taka jurysdykcja utrwala się, czyli sąd staje się już kompetentny do rozstrzygnięcia sprawy (sporu) niezależnie od tego czy taka jurysdykcja będzie istniała czy nie (art. 1097). Przepisy dotyczące jurysdykcji są pogrupowane na przepisy, które łącznie dotyczą spraw procesowych i nieprocesowych i oddzielnie. Tzw. Łącznik (kryterium) przesądza o jurysdykcji (np. obywatelstwo, miejsce zamieszkania, miejsce pobytu, miejsce siedziby, miejsce położenia rzeczy, miejsce wystąpienia określonego zdarzenia – miejsce śmierci spadkodawcy, dokonania określonej czynności prawa materialnego, wykonania danej czynności). W przypadku spraw małżeńskich, jeżeli oboje małżonkowie posiadają miejsce posiadania w RP – jurysdykcja krajowa jest wyłączna. Jeżeli choćby jedno z takich małżonków ma obywatelstwo polskie, lub nie posiadając żadnego obywatelstwa ma na terytorium RP miejsce pobytu ma jurysdykcję fakultatywną. Kodeks przewiduje modyfikowanie lub wyłączanie jurysdykcji (albo oddawania jurysdykcji sądów polskich za granice) umowa stron. Ustawodawca przewiduje dwa rodzaje takich umów: umowę prorogacyjną tzw. prorogatio iurisdictionis art. 1104, inaczej umowa o oddanie spraw jurysdykcyjnych sądów polskich oraz umowę derogacyjną – art. 1105 o wyłączenie kompetencji sądów polskich na rzecz organów obcych (państwowych lub prywatnych). Są to tzw. umowy procesowe – umowne pojęcie), bowiem są to umowy cywilno-prawne zawierane pomiędzy podmiotami nie będącymi jeszcze stronami procesowymi, ale o skutkach procesowych (albo poddanie kompetencji, albo wyłączenie). Są uzależnione od stosownego wniosku zainteresowanych stron, wniosku formowanego zarzutem stron. Umowy prorogacyjne mogą dotyczyć wszelkich spraw majątkowych, muszą być zawierane pisemnie. Może być zawierana tylko w tych sprawach, w których ustawa dotyczy spraw procesowych.

Umowa derogacyjna może być zawierana tylko pomiędzy przedsiębiorcami, z których przynajmniej jeden posiada związek z systemem prawa polskiego, pomiędzy stronami stosunku zobowiązanego umownego w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, pod warunkiem, że takie wyłączenie: nie narusza przepisów o jurysdykcji sądów polskich i jeżeli skutek tej umowy przewidywanej przez strony jest zgodny z prawem obcym. Formą właściwą jest forma pisemna.

Od zasady, że jurysdykcja krajowa obejmuje wszystko co znajduje się na terytorium państwa należy wyróżnić wyjątek – immunitet jurysdykcyjny. Jest to przywilej przysługujący określonym osobom pełniącym w imieniu państwa funkcję reprezentacyjną na terytorium państwa pobytu (dyplomatyczne, konsularne) – art. 1111 i przysługuje ono tylko cudzoziemcom oraz zwolnienie o charakterze szczególnym tj. związanym wyłącznie z zakresem czynności w ramach pełnionych funkcji urzędowych takich osób – art. 1112. Jest to katalog otwarty. Są bowiem przepisy szczególne, które będą poszerzać ten katalog (np. konwencje wiedeńskie). Takie zwolnienie dotyczy każdego, jeśli podmiot miałby występować w roli strony pozwanej. Przysługuje tylko z racji, że reprezentuje państwo. Takie zwolnienie NIE jest immunitetem bezwzględnym (art. 1111 § 2).

  1   2   3   4   5


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość