Strona główna

Kościół św. Mikołaja Historia


Pobieranie 17.1 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar17.1 Kb.
Kościół św. Mikołaja

Historia

  • Przypuszczalnie już w X w. wzniesiono niewielka drewniana kaplicę, kt. przekształcono w murowaną budowlę, ale z owego kościoła nie został żaden ślad.

  • Kościół św. Mikołaja to obok św. Katarzyny druga najstarsza świątynia Gd.

  • Świątynię wzniesiono w XII w. na skrzyżowaniu dwóch ważnych szlaków handlowych: starożytnej drogi kupców (via mercatorum) i traktu wiodącego z gdańskiego zamku do książęcych posiadłości na Pomorzu. Kościół od początku służył zarówno ludności miejscowej, jak i przybywającym tu licznie ze wszystkich stron świata kupcom i żeglarzom (św. Mikołaj był w średniowieczu właśnie ich patronem).

  • W 1227 r. książę pomorski Świętopełk przekazał kościół braciom Dominikanom dopiero co przybyłym na tereny Polski.– Przy rozbudowanym kościele (prawdopodobnie pierwsza budowla ceglana w Gd.) powstał klasztor.

  • W 1260 papież Aleksander IV nadał kościołowi odpust na dzień św. Dominika – słuchacze kazań przybyli na jarmark - początek tradycji Jarmarku św. Dominika ( po 1945 r. tradycja była podtrzymywana przez 3 lata po czym na ponad 20 lat zamarła i została reaktywowana w 1971r.)

  • Po 1308 r. Dominikanie obok starego kościoła zbudowali nowy - zachowany do dziś. (Pozostałości pierwotnego romańskiego założenia znajdują się pod halą targową.)

  • W trakcie wojen Napoleońskich zabudowania klasztorne przekształcono na szpital a potem zniszczono i zamieniono na plac ćwiczeń wojskowych, a później na targowisko. A dominikanie zostali wypędzeni.

  • Od 1838 r. kościół pełnił funkcję świątyni parafialnej, a w 1928 został podniesiony do godności bazyliki mniejszej.

  • Przy kościele powstała parafia katolicka. Jej proboszczami do wybuchu II wojny światowej byli wyłącznie Niemcy ich wikariuszami rodowici Polacy.

  • Kościół został szczęśliwie oszczędzony podczas wojny – Jedna z opowieści głosi,

iż został on oszczędzony przez palących Gdańsk radzieckich żołnierzy ze względu

na postać św. Mikołaja, otaczanego przez prawosławnych Rosjan szczególną czcią.

Według innej teorii ówczesny proboszcz przekupił czerwonoarmistów

alkoholowym zapasem kościelnej piwnicy aby ci nie splądrowali i nie spalili



kościoła.

  • W kwietniu 1945 r. bracia Dominikanie znowu pojawili się w Gdańsku (po 112 latach przerwy) i zamieszkali przy swoim dawnym kościele. Przybyli tu głównie z opuszczanego przez Polaków Lwowa - przywieźli stamtąd średniowieczną ikonę Matki Bożej Zwycięskiej, patronki tego miasta.

  • Obecnie przy kościele żyje i pracuje 10 Dominikanów.

Na zewnątrz

  • W XIV w. rozbudowano kościół: powstała świątynia halowa, korpus podzielony ośmiokątnymi filarami na 3 sześcioprzęsłowe nawy, przypory wciągnięte do wnętrza świątyni, dobudowano zakrystię (kt. jest ustawiona nieco skosem do korpusu) z wieżą: dolna część wieży o przekroju kwadratowym z zamkniętymi ostrołukowo blendami pochodzi z XIV w. zaś górna ośmiokątna część z półkoliście zamkniętymi wnękami pochodzi z XV w. Pod spiczastym dachem biegnie fryz utworzony z uskokowych wnęk zamkniętych odcinkowymi łukami.

  • Zew. wystrój surowy złagodzony ostrołukowymi oknami i blendami.- formy proste i skromne ograniczone przez zakon żebraczy

  • Zach. elewacja jest zwieńczona trójdzielnym sterczynowo-wnękowym szczytem przeprutym okrągłymi przezroczami

W środku

  • W większości pierwotny wystrój pochodzi z XVII i XVIII w. i reprezentuje dojrzały barok.

  • Sklepienia gwiaździste w korpusie i w prezbiterium

  • Prezbiterium i kaplica podwieżowa ozdobione bogatą późnośredniowieczną polichromią przedstawiającą sceny pasyjne na tle krajobrazu.

  • Ukrzyżowanie (późnogotyckie) na belce tęczowej autorstwa Mistrza Pawła (fragment gotyckiego fresku w łuku tęczowym).

  • Brązowy świecznik zwany różańcowym z dwustronną figurą Matki Boskiej z piętnastoma przedstawieniami tajemnic różańcowych (w nawie głównej) pochodzi z XVI w.

  • Stalle w prezbiterium (drewniane lub kamienne ławki ustawione w prezbiterium). są połączeniem dębowych, późnogotyckich ław z rokokowymi zapleckami (oparciami) z 24 scenami z życia Chrystusa i wazami o rokokowych formach– polichromowane płaskorzeźby należą do ciekawszych osiągnięć rzeźby gdańskiej w średniowieczu.

  • Późnorenesansowy pięciokondygnacyjny ołtarz główny z XVII w. z kolumnami, kt. dźwigają bujnie ukształtowane belkowanie. Między nimi figurki: Mikołaja, Jacka (po prawej), Kazimierza, Wacława, Wojciecha. Centralną część retabulum (dekoracja ołtarza na mensie) zajmuje koronacja św. Mikołaja klęczącego u stóp Chrystusa i Marii. Maria wieńczy głowę świętego mitrą ,a Chrystus wręcza mu księgę.

  • W XVIII w. wyposażono kościół w nowe późnobarokowe organy dwuwieżyczkowe. Rrospekt organów ozdobiony jest figurą Niepokalanej Dziewicy adorowanej przez aniołów. Twórcy organów nie są znani. Po prawej barokowa ambona osłonięta rokokowym przepierzeniem.

  • Spośród epitafiów wyróżniają się: klęczącą anonimową parę małżonków z córką, klęczący Feliks Dąbrowski z Wojanowa. Godne uwagi jest tez epitafium Jana Konopackiego- kasztelana chełmińskiego(pod chórem) oraz Jana Schefflera lekarza miejskiego fundatora ołtarza św. Róży z Limy. Tuż przy wejściu (z lewej) tablica upamiętnia Piotra Wyhowskiego – marszałka dworu królowej Marii sobieskiej, zaś w prawej nawie widnieje epitafium Józefa z Łubna Hercyka.

  • W XV w. powstała mała rzeźbiona Pieta

  • Przykład malarstwa tablicowego: Matka Boska z Dzieciątkiem namalowany prawdopodobnie w Niderlandach o czym mogą świadczyć herby Amsterdamu i Holandii, herb Gd. został domalowany.



Nawa południowa (11 bocznych kaplic) prawa

  • Św. Antoni Po prawej – ołtarz Matki Bożej Bolesnej z 1662 roku. Wysokiej klasy dzieło, ze wspaniałą rzeźbą w drewnie - Opłakiwanie Chrystusa.

  • Ołtarz Przemienienia Pańskiego - figura Chrystusa Zmartwychwstałego?

  • Św. Dominik i Obraz Jezusa Miłosiernego

  • Z ołtarzy bocznych na szczególną uwagę zasługuje kamienne retabulum ozdobione 2 malowanymi na blasze obrazami św. Róży z Limy dzieło Gd. malarza Andrzeja Stecha.

  • Tablica z łacińska inskrypcją ku czci pierwszych fundatorów kościoła księcia Sulisława i Świetopełka



Nawa północna lewa

  • Ołtarz św. Jana Chrzciciela z obrazem Chrzest w Jordanie pędzla Augusta Ranischa

  • Wśród siedemnastowiecznych obrazów szczególnie ciekawe jest Ukrzyżowanie św. Piotra – zbliżony do niego obraz znajduje się w Ermitażu, wiele wskazuje na to, że to repliki zaginionego dzieła Caravaggia. (Kaplica św. Piotra)

  • Ikona Matki Boskiej Zwycięskiej umieszczona jest w dawnym ołtarzu Bractwa Różańcowego. Prawdopodobnie jest to najstarszy w Polsce wizerunek maryjny pochodzenia bizantyjskiego. Od początku obraz ten był otaczany czcią, o czym świadczą zachowane do naszych czasów liczne ślady po gwoździkach służących do zawieszania wot. Dochodzenie przeprowadzone w XVIII w. wykazało wiele cudów i łask związanych z kultem lwowskiego wizerunku. Na jego podstawie król August III wystąpił do papieża Benedykta XIV z prośbą o dokonanie koronacji obrazu. Odbyła się ona w1751 r. Legenda:

Według tradycji ikona Matki Bożej Przewodniczki została namalowana przez św. Łukasza Ewangelistę. W średniowieczu znalazła się w posiadaniu dworu książąt Rurykowiczów w Kijowie. Ci otaczali ją szczególnym kultem. Mieli w zwyczaju zabierać cudowny wizerunek na wojny z niewiernymi - dzięki wstawiennictwu Maryi zawsze wracali z nich jako zwycięzcy. Stąd też tradycyjna nazwa obrazu - Matka Boża Zwycięska. Dominikanom obraz miał podarować - wraz z zamkiem, który stał się siedzibą zakonników we Lwowie - książę halicki Lew.

  • Rokokowa Kaplica św. Jacka Odrowąża założyciela polskich Dominikanów – to on właśnie wysłał dominikanów krakowskich do Gd. Przed kaplicą płyta poświęcona pamięci Anny Lniskiej jeden z najbardziej znanych rodów szlachty Gd.

  • Św. Jan i Maria - obecnie figury te znajduje się w barokowym baptysterium. Niegdyś w grupie ukrzyżowania na belce tęczowej.




  • W czasie jarmarku dominikańskiego można zwiedzić wieżę, krypty, a także inne ciekawe zakamarki kościoła i obejrzeć wystawę W domu, w warsztacie, na straganie czyli życie codzienne mieszkańców Gdańska

  • Za kościołem na rogu Świętojańskiej i Lawendowej stoi kamienica, patrząc od strony Pańskiej widać odchylenie – „krzywy dom”





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość