Strona główna

Komunikat komisji do parlamentu europejskiego, rady, europejskiego komitetu ekonomiczno-społecznego I komitetu regionów komunikat konsultacyjny w sprawie zrównoważonego stosowania fosforu


Pobieranie 106.49 Kb.
Strona1/3
Data20.06.2016
Rozmiar106.49 Kb.
  1   2   3


KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Komunikat konsultacyjny w sprawie zrównoważonego stosowania fosforu

(Tekst mający znaczenie dla EOG)



1. Wprowadzenie

Fosfor ma kluczowe znaczenie jako budulec organizmów żywych. Niezastąpiony w paszach dla zwierząt i w nawozach, jest nieodłącznym elementem nowoczesnego rolnictwa. Obecna sytuacja, w której fosfor jest marnowany i tracony na każdym etapie cyklu jego wykorzystania, budzi obawy co do zaopatrzenia w przyszłości oraz zanieczyszczenia wody i gleby, zarówno w UE, jak i na świecie. Dzięki wydajnej produkcji i wykorzystaniu, jak również recyklingowi i minimalizacji marnotrawstwa poczyniono duże postępy w kwestii zrównoważonego stosowania fosforu, kierując w ten sposób świat na drogę efektywnego gospodarowania zasobami i zagwarantowania rezerw na użytek przyszłych pokoleń.

Celem niniejszego komunikatu konsultacyjnego jest zwrócenie uwagi na zrównoważone stosowanie fosforu i rozpoczęcie dyskusji o aktualnym stanie rzeczy i działaniach, jakie należy rozważyć. Nie jest on związany z żadnym konkretnym aktem prawnym dotyczącym fosforu. Działanie to ogłoszono w „Planie działania na rzecz zasobooszczędnej Europy”1 i należy je postrzegać jako element ogólnego dążenia do poprawienia efektywności gospodarowania zasobami w UE i na świecie.

Zasoby fosforu na świecie są stosunkowo bogate, a rezerwy znaczne. Jest jednak wiele czynników, które rozpatrywane łącznie świadczą o tym, że kwestie mające wpływ na bezpieczeństwo zaopatrzenia w fosfor w UE należy monitorować. Po pierwsze rezerwy skał fosforanowych w UE są niewielkie. Po drugie wystąpiła ostatnio zmienność cen – w 2008 r. ceny fosforytu wzrosły o 700 % w okresie niewiele dłuższym niż rok, co przyczyniło się do wzrostu ceny nawozów. Po trzecie nie ma zbyt dużych możliwości wykorzystania fosforu przeznaczanego dotąd do mniej ważnych zastosowań, ponieważ najważniejsze zastosowanie, pasze i nawozy, pochłania około 90 % całości wydobywanych zasobów. Zwiększenie wykorzystania fosforu poddanego recyklingowi w UE i na świecie przyczyniłoby się do zabezpieczenia zaopatrzenia w ten ważny surowiec i zachęciłoby do bardziej równomiernej dystrybucji fosforu zarówno na szczeblu regionalnym, jak i globalnym. Z ekonomicznego punktu widzenia zróżnicowanie zaopatrzenia w fosforany firm unijnych, których działalność od niego zależy, poprawiłoby ich odporność na wszelkie wahania cenowe, jakie mogą się zdarzyć w przyszłości, i inne tendencje mogące zwiększyć ich zależność od importu.

Ponadto zwiększenie wydajności i ograniczenie utraty fosforu dałoby znaczne korzyści ekologiczne i w zakresie wykorzystania zasobów. Obecnie stosowanie fosforu jest nieefektywne na wielu etapach jego cyklu wykorzystania, co powoduje problemy z zanieczyszczeniem wody i marnotrawstwo wielu związanych z tym zasobów. Zanieczyszczenia w surowcach, takie jak kadm i uran, również mogą powodować problemy zdrowotne i ekologiczne. Niezależnie od całkowitej dostępnej ilości wydobywanych fosforanów i aspektu bezpieczeństwa dostaw, takie korzyści uzasadniają podjęcie działań mających na celu bardziej efektywne wykorzystanie i recykling fosforu. Działania podejmowane w celu poprawienia wydajności wykorzystania i recyklingu fosforu miałyby również szereg innych zalet – na przykład lepsze gospodarowanie glebami przyniosłoby korzyści dla klimatu i różnorodności biologicznej.

Nie ma w tym zakresie prostej recepty. Regiony w UE, w których produkuje się rośliny uprawne, dążą do stabilizacji poziomu fosforu w glebie, ale nadal są zależne od stosowania fosforowych nawozów mineralnych. Intensywna produkcja zwierzęca jest skupiona na konkretnych obszarach w pobliżu portów, dużych skupisk ludności oraz dostępnej siły roboczej i wiedzy fachowej. Taka koncentracja prowadzi do nadmiernej podaży obornika w tych regionach i stopniowego zwiększania zawartości fosforanów w glebach oraz zwiększonego ryzyka zanieczyszczenia wody. Podobnie rozwój dużych miast oznacza, że zawierające fosfor ścieki i odpady żywnościowe znajdują się coraz dalej od gospodarstw rolnych, gdzie po odpowiednim oczyszczeniu można byłoby je wykorzystać.

Mimo tego istnieje szeroki wachlarz możliwości poprawienia sytuacji. Główne drogi utraty nadającego się do wykorzystania fosforu to erozja i wymywanie gleby, jak również nieefektywne wykorzystanie obornika, odpadów ulegających biodegradacji i ścieków. Na przykład analizy przepływu we Francji wykazują, że 50 % całkowitej ilości fosforu, jaka tam jest wykorzystywana, ulega utracie – około 20 % trafia do ścieków, tyle samo ucieka na skutek erozji i wymywania gleby, a 10 % w formie odpadów żywnościowych i innych bioodpadów2. Zrównoważone stosowanie fosforu stało się przedmiotem poważnych badań. W Zjednoczonym Królestwie w toku prac przedsięwziętych przez Department of Environment, Food and Rural Affairs [Departament Środowiska, Żywności i Spraw Wiejskich] wskazano kwestię fosforu jako przyszłe ryzyko dotyczące zasobów, które jest znaczne w przypadku rolnictwa, i na które państwo członkowskie, działając samo, niewiele może poradzić3. Niebezpieczeństwa i koszty wiążące się z obecnie stosowanym przez nas podejściem przedstawiono w licznych publikacjach naukowych.

Podjęto już działania na szczeblu krajowym, unijnym i międzynarodowym, przede wszystkim w celu rozwiązania problemu zanieczyszczenia wody przez fosfor i zmniejszenia marnotrawstwa materiałów takich jak żywność czy inne odpady ulegające biodegradacji, które również zawierają fosfor. Działania te jednak zaprojektowano z myślą o zapobieganiu zanieczyszczeniu wody lub realizacji innych celów polityki, nie zaś w celu recyklingu i oszczędzania fosforu. Inicjatywy, które są ukierunkowane bezpośrednio na wydajność wykorzystania fosforu i jego odzyskiwanie, pozostają rozproszone i rzadko są uwzględniane przy tworzeniu strategii politycznych. Wyjątkiem jest Szwecja, gdzie ustanowiono następujący krajowy cel pośredni: do 2015 r. co najmniej 60 % związków fosforu obecnych w ściekach ma podlegać odzyskowi w celu wykorzystania na gruntach użytkowych. Co najmniej połowa tej ilości powinna wracać na grunty orne. Holandia ustanowiła porozumienie w sprawie fosforanowego łańcucha wartości, w którym różne zainteresowane strony zobowiązały się dążyć do realizacji celów, takich jak wykorzystywanie w procesach produkcyjnych ustalonego odsetka fosforu pochodzącego z recyklingu4. Niemcy pracują nad przepisami, które mają ograniczyć marnotrawstwo fosforu. Po pierwszej Europejskiej konferencji w sprawie zrównoważonego stosowania fosforu zainteresowane strony ustanowiły Europejską Platformę Fosforową w celu stworzenia europejskiego rynku fosforu pochodzącego z recyklingu i osiągnięcia bardziej zrównoważonego stosowania fosforu5.

W przewidywalnej przyszłości całkowite zastąpienie fosforytu wydobywanego w UE fosforem z recyklingu nie jest ani wykonalne, ani konieczne. Jednak recykling i wykorzystanie na większą skalę fosforu organicznego tam, gdzie jest on potrzebny, mogłoby przyczynić się do stabilizacji ilości potrzebnego wydobywanego fosforytu i złagodzenia problemów związanych ze skażeniem gleby i zanieczyszczeniem wody. Skieruje nas to na drogę do zamknięcia cyklu fosforowego w perspektywie długoterminowej, kiedy to fizyczne ograniczenia jego zasobów będą się stawać coraz bardziej istotne.

2. Obraz podaży i popytu do roku 2050 i w latach następnych

W przeszłości pierwsze nawozy fosforowe miały pochodzenie organiczne – ich źródłem był przede wszystkim obornik w systemach produkcji mieszanej, a następnie mączka kostna i guano – pierwsze istotne nawozy znajdujące się w handlu. Potem nastąpił rozwój wydajnych technik wydobywania fosforytu i produkcji z niego nawozów – był to jeden z czynników umożliwiających „zieloną rewolucję” w wydajności rolnictwa, która zaczęła się w latach 40. XX w. Mimo że obornik zwierzęcy pozostaje istotnym źródłem fosforu w nawozach (w UE jest to źródło kluczowe – rocznie jako nawóz stosuje się 4,7 mln ton obornika6), głównym źródłem fosforu w światowej produkcji roślinnej, jak również pierwotnym źródłem nowego fosforu w cyklu, stały się fosforowe nawozy mineralne.



Rysunek 1: Historyczne źródła nawozów fosforowych na świecie7





2.1. Zaopatrzenie w fosfor

Obecnie produkcja fosforytu prowadzona jest w ograniczonej liczbie krajów. Żaden z nich nie znajduje się w UE, z wyjątkiem Finlandii, gdzie produkowane są niewielkie ilości. W 2011 r. poziom uzależnienia od przywozu w UE wynosił około 92 %8. Dwie trzecie aktualnych rezerw fosforytu zidentyfikowanych w najnowszych badaniach International Fertilizer Development Center [Międzynarodowy Ośrodek Badań nad Nawozami] (IFDC)9 pochodzi z Maroka/Sahary Zachodniej, Chin i Stanów Zjednoczonych, aczkolwiek jest wiele krajów posiadających mniejsze rezerwy. W niniejszym sprawozdaniu odnotowano, że nowe, duże rezerwy zidentyfikowane w Maroku/na Saharze Zachodniej należy traktować ostrożnie.

W związku z tym trudno jest dokładnie przewidzieć wielkość podaży fosforytu i jej zgodność z popytem w perspektywie długoterminowej. Jednak najlepsze dostępne dowody wskazują na to, że istnieją wystarczające zapasy dla kilku generacji, oraz że regularnie znajdowane są nowe rezerwy z wyraźną tendencją w kierunku poszerzenia obszaru geograficznego przyszłej produkcji. Na pewnym etapie w przyszłości nastąpi moment, gdy zapasy zaczną maleć, ale nie jest to problem naglący.

FAO przygotowuje zestawienia niektórych informacji statystycznych dotyczących stosowania nawozów na świecie, ale nie obejmują one zasobów i rezerw fosforytu. Prywatne rezerwy fosforytu są w dużym zakresie objęte do celów handlowych australijskim kodem JORC10 lub równoważnym, będącym standardem branżowym klasyfikacji i harmonizacji opisów rezerw, nie są one jednak zaprojektowane jako podstawa dla robienia zestawień rezerw krajowych lub międzynarodowych. Źródłem referencyjnym dla takich informacji zawsze był dokument United States Geological Survey [Badanie geologiczne obszaru Stanów Zjednoczonych] (USGS), ale w latach 1990–2010 statystyki USGS nie były w pełni aktualizowane o informacje pochodzące ze źródeł pozarządowych. Jak wspomniano powyżej, w 2010 r. International Fertilizer Development Center (IFDC) zgłosił nowe, znacznie wyższe oszacowania rezerw na podstawie informacji branżowych, a w 2011 r. USGS odpowiednio zaktualizował oszacowania dotyczące źródeł11. Liczby te wraz z definicjami zasobów i rezerw z USGS zostały w miarę możliwości wykorzystane w niniejszej publikacji. Na rys. 2 przedstawiono zmiany w oszacowaniach rezerw.



Rysunek 2: Efekty przeglądu rezerw fosforytu – wyrażone w mld ton P2O512



W wielu publikacjach akademickich zadawano pytanie, czy konieczne jest stworzenie oficjalnego systemu sprawozdawczości i analizy statystycznej podawanych informacji. Wymagałoby to umożliwienia zestawiania informacji w taki sposób, aby można było zachować tajemnicę handlową, ale przy tym dać organom publicznym i innym zainteresowanym stronom pewność, że mają one wiarygodne informacje. Kluczowy byłby udział istniejących krajowych organizacji prowadzących badania geologiczne.

Organiczne źródła fosforu są często materiałami ciężkimi i dużymi objętościowo, np. obornik czy osad ściekowy, których nie można łatwo transportować na duże odległości. Zasoby te można jednak lepiej rozprowadzać na szczeblu regionalnym, a dostępność materiału można poprawić zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym. Kwestię tę omówiono bardziej szczegółowo w punkcie 4.

2.2. Rosnące zapotrzebowanie na nawóz konieczny do wytworzenia odpowiedniej ilości żywności na świecie

Według prognoz FAO dotyczących globalnego zapotrzebowania na nawozy ich wykorzystanie na świecie będzie prawdopodobnie rosnąć. W prognozach wskazano przewidywany wzrost zużycia fosforanów jako składnika odżywczego w nawozach do 43,8 mln ton rocznie w 2015 r. i do 52,9 mln ton w 2030 r.13 Liczby te opierają się na założeniu, że utrzyma się niepożądana sytuacja polegająca na bardzo niskim zużyciu nawozów w niektórych krajach rozwijających się, w szczególności w Afryce subsaharyjskiej. Jeśli chodzi o fosfor, obecnie konsumpcja światowa wynosi około 20 mln ton rocznie. Przewiduje się również wzrost zapotrzebowania na fosfor w paszy na skutek znacznego zwiększenia produkcji zwierzęcej14.

Wiele czynników wskazuje na to, że w dłuższej perspektywie popyt ten będzie nadal rósł. Przewiduje się, że do 2050 r. liczba ludzi na świecie wzrośnie do ponad 9 mld. Łącząc to ze zmianą nawyków żywieniowych FAO wnioskuje, że zapotrzebowanie na żywność wzrośnie do tego czasu o 70 %15, jeśli utrzymają się obecne tendencje sprzeczne z zasadą zrównoważonego rozwoju. Może to z kolei oznaczać, że więcej gruntów zostanie przeznaczonych pod uprawę, lub zwiększy się intensyfikacja działalności na istniejących gruntach rolnych. Spowoduje to popyt na nawozy.

Na wzrost popytu na nawozy wpłynie również zwiększenie światowej produkcji biopaliw16. W latach 2007–2008 wykorzystanie nawozów związane z produkcją biopaliw szacowano już na 870 000 ton fosforanów rocznie17.



2.2.1. Dysproporcje w stosowaniu fosforu na świecie

Rysunek 3: Mapa świata przedstawiająca dysproporcje w użyciu P w rolnictwie w 2000 r.18



Rys. 3 powstał w wyniku badania, w którym podjęto próbę obliczenia bilansu fosforu na świecie. Widać na nim, że jest wiele krajów rozwijających się, w których występuje znaczny deficyt fosforu19. Pokazane poziomy są niższe od tego, co byłoby konieczne do utrzymania wydajności gleby w długoterminowej perspektywie i potrzebnego w przyszłości zwiększenia plonów. Odpowiedzią na to dodatkowe zapotrzebowanie może być w pewnym stopniu lepsze wykorzystywanie lokalnych źródeł organicznych, jednak najprawdopodobniej sporą część tego popytu trzeba będzie zaspokoić poprzez zaopatrzenie w fosforyt. Ponieważ przewiduje się, że zwiększenie liczby ludności nastąpi w krajach rozwijających się, największe zapotrzebowanie na bardziej intensywne stosowanie nawozów fosforowych nastąpi w tych obszarach, w których obecnie poziom fosforu w glebie jest najniższy.

Wzrost zapotrzebowania na skalę światową będzie częściowo spowolniony poprzez mniejsze wykorzystanie fosforu wokół obszarów intensywnej produkcji zwierzęcej, gdzie gleby zawierają obecnie więcej dostępnego fosforu, niż potrzeba do produkcji roślinnej – jest to efektem nadmiernego stosowania obornika (w niektórych regionach UE, USA i Chin). Spadek taki może być spowodowany czynnikami ekonomicznymi, ponieważ nadmiarowy fosfor znajdujący się w wysyconym gruncie nie przynosi żadnych korzyści dla plonów, lub też regulacjami środowiskowymi ukierunkowanymi na walkę z zanieczyszczeniem wody. Należy jednak zauważyć, że jeśli produkcja zwierzęca w tych obszarach nie ulegnie zmniejszeniu, zapotrzebowanie na fosfor w paszy dla zwierząt pozostanie na tym samym poziomie.



2.3. Bilans podaży i popytu

Odkąd rozpoczęła się przemysłowa produkcja nawozów, ciągłemu wzrostowi zapotrzebowania na nawozy odpowiadały coraz większe ilości wydobywanego fosforytu. Okazjonalne spadki spowodowane były wydarzeniami geopolitycznymi na dużą skalę, w szczególności gdy upadek Związku Radzieckiego w latach 90. XX w. doprowadził do tymczasowego spadku światowego zapotrzebowania nawozy, poza tym jednak wzrost popytu był ciągły.



2.3.1. Nagły wzrost cen w 2008 r.

W latach 2007–2008, w ciągu 14 miesięcy, cena fosforytu wzrosła o ponad 700 %. W 2008 r. Chiny nałożyły cło eksportowe na fosforyt w wysokości 110–120 %, zmniejszone następnie stopniowo do stosowanego obecnie poziomu 35 %. Światowa zdolność eksploatacyjna w odniesieniu do kwasu fosforowego osiągnęła wartość niemal maksymalną. Tak wysoka cena przyciągnęła uwagę prasy i zainteresowanych stron. Po nagłym wzroście cen podczas światowej recesji nastąpił spadek, jednak od początku 2011 r. ceny znów rosną. Wzrost cen fosforytu jest zasadniczo funkcją podaży i popytu, a jednym z czynników jest rosnące zapotrzebowanie w związku z uprawą roślin przeznaczonych na biopaliwa. Ceny te są również odzwierciedleniem cen żywności i mogą być jednym z pomniejszych czynników ich wzrostu, choć mają w tej kwestii dużo mniejsze znaczenie niż ceny ropy naftowej.



2.3.2. Dyskusja dotycząca „szczytu produkcji fosforu” i bezpieczeństwa zaopatrzenia

Na podstawie statystyk USGS, które były wówczas jedynym publicznie dostępnym źródłem, liczni komentatorzy ze środowisk akademickich i innych przewidywali, że „szczyt produkcji fosforu”, tj. moment, gdy światowa produkcja fosforu osiągnie maksimum i zacznie spadać, może nastąpić w średnioterminowej perspektywie czasowej20, lub nawet już minął21. Od tego czasu USGS zaktualizował oszacowania dotyczące rezerw i obliczenia te straciły zasadność. Ponadto niektórzykomentatorzy ze strony środowiska akademickiego argumentowali, że badanie rezerw przy użyciu krzywej Hubberta22 jest w przypadku fosforu zasadniczo nieadekwatne, w szczególności ze względu na fakt, iż fosfor nadaje się do recyklingu. Twierdzą oni również, że gdy cena wzrośnie, znajdą się inne źródła, nawet jeśli niektóre z nich będą bardziej skomplikowane pod względem wydobycia lub będą zawierać więcej zanieczyszczeń.

Mimo że nie wydaje się, aby wystąpienie szczytu produkcji fosforu na skutek wyczerpania się zapasów fosforytu było problemem dla najbliższych pokoleń, kwestie bezpieczeństwa zaopatrzenia, jakie zostały podniesione w tej dyskusji, pozostają istotne. Mimo że rozwijane są nowe kopalnie i technologie – zwłaszcza wykorzystujące zasoby znajdujące się na dnach mórz – i zgłaszane są nowe rezerwy, inne źródła się wyczerpują. W obecnych warunkach technologicznych i środowiskowych kopalnie w USA mogą mieć przed sobą okres eksploatacji niewiele dłuższy od 50 lat. Nie ma pewności, jaki jest przewidywany okres eksploatacji dla wewnętrznej produkcji w Chinach, ale z uwagi na duże potrzeby rynku wewnętrznego wydaje się mało prawdopodobne, aby źródło to było w przyszłości w znaczących ilościach dostępne dla eksportu.

2.3.3. Inicjatywa na rzecz surowców

W 2010 r. grupa robocza Komisji Europejskiej oceniła 41 surowców w celu wskazania materiałów, które mają kluczowe znaczenie dla UE. Po ocenie przez grupę roboczą znaczenia gospodarczego, ryzyka niedoboru dostaw oraz wpływu na środowisko każdego z materiałów Komisja przyjęła listę 14 surowców uznanych za kluczowe. Ocena będzie przeprowadzona ponownie w 2013 r. i będzie obejmować oszacowanie dotyczące fosforytu.



2.3.4. Jakość rezerw fosforytu

Potencjalnym powodem do obaw, poważniejszym niż wielkość i lokalizacja rezerw, jest zawartość metali ciężkich w pozostałych złożach. Fosforyt jest zazwyczaj w jakimś stopniu zanieczyszczony kadmem, który jest pierwiastkiem toksycznym. Fosforyt wydobywany w Finlandii, Rosji i Republice Południowej Afryki jest pochodzenia wulkanicznego i ma bardzo niską zawartość kadmu (czasem poniżej 10 mg kadmu/kg P2O5). Z kolei złoża w Afryce północnej i zachodniej oraz na Bliskim Wschodzie są osadowe i zazwyczaj charakteryzują się znacznie wyższymi poziomami kadmu – w najgorszych przypadkach ponad 60 mg kadmu/kg P2O5. Konieczność kontrolowania zanieczyszczenia gleby kadmem z nawozów (punkt 3.3) oznacza, że w razie wyczerpania się czystszych źródeł koszt produkcji nawozów spełniających normy ochrony gleby najprawdopodobniej wzrośnie, lub też bardziej restrykcyjne normy w UE doprowadzą do tego, że materiał o większej zawartości kadmu będzie sprzedawany gdzie indziej. Nieefektywne wykorzystanie czystych rezerw spowoduje, że szybciej znajdziemy się w tym punkcie, chyba że technologie odkadmiania23 staną się rentowne.



P1 – Czy uważają Państwo, że kwestie bezpieczeństwa dostaw dla UE w związku z dystrybucją fosforytu stanowią powód do obaw? Jeśli tak, co należy zrobić, aby zaangażować kraje produkujące fosforyt w rozwiązywanie tych problemom?

P2 – Czy przedstawiony tutaj obraz podaży i popytu jest dokładny? Co UE może zrobić w celu zachęcenia do łagodzenia ryzyka związanego z dostawami poprzez np. wsparcie zrównoważonego wydobycia lub wykorzystania nowych technologii górniczych?

P3 – Czy uważają Państwo, że informacje o podaży fosforytu oraz nawozów fosforowych i popycie na nie na świecie są w wystarczającym stopniu dostępne, przejrzyste i wiarygodne? Jeśli nie, jaki byłby najlepszy sposób uzyskania bardziej przejrzystych i wiarygodnych informacji na poziomie unijnym i światowym?

3. Oddziaływanie na środowisko w ciągu całego cyklu fosforowego

Zrównoważone wykorzystanie fosforu jest problemem szerszym niż kwestie dotyczące tego pierwiastka. W przypadku marnotrawstwa fosforu wraz z nim marnowane są energia, woda i inne zasoby wykorzystywane w cyklu jego produkcji. Ponadto fosfor trafiający do części wód powoduje problemy ekologiczne, zwłaszcza w postaci eutrofizacji. Na rys. 4 przedstawiono skalę nieefektywności w łańcuchu.



Rysunek 4: Straty w łańcuchu fosforowym24





3.1. Wydobycie, przetwórstwo i przekształcanie w nawóz lub paszę

Nowoczesne wydobycie fosforu prowadzone jest na ogół w kopalniach odkrywkowych. Tego rodzaju górnictwo zajmuje dużą powierzchnię gruntu25. Oprócz gruntu, w którym prowadzone jest wydobycie, potrzebne jest również miejsce na hałdy i osadniki polowe. Łączne ilości powstających odpadów stałych mogą być wysokie, ale znacznie się różnią pomiędzy obiektami – w jednym badaniu przedstawiono ustalenia, z których wynika, że na jedną tonę wyprodukowanego kwasu fosforowego potrzebne jest 9,5 tony rudy fosforanowej, a powstaje przy tym 21,8 tony różnych odpadów i 6,5 tony zwałowisk26.

Fabryki kwasu fosforowego wytwarzają również duże ilości produktu ubocznego zwanego fosfogipsem. W niektórych krajach fosfogips przechowuje się w dużych stertach z uwagi na przepisy dotyczące poziomów radioaktywności lub dlatego, że alternatywy (gips naturalny i gips pochodzący z odsiarczania spalin) są bardziej konkurencyjne. W nielicznych krajach, takich jak Brazylia i Chiny, jest on jednak w coraz większym stopniu wykorzystywany w budownictwie i rolnictwie27.

W wydobyciu i przetwórstwie fosforytu zużywana jest również duża ilość wody. Mimo że w nowoczesnych kopalniach można ponownie wykorzystać aż do 95 % pobranej wody, taka wydajność bynajmniej nie jest powszechna. Ponadto istnieje ryzyko wycieku lub przesączania się bardzo kwaśnej wody procesowej, w szczególności z kałuż na stertach fosfogipsu, a to może doprowadzić do skażenia ekosystemów wodnych. Ponieważ złoża fosforytu często występują w regionach, w których brakuje wody, jej zasoby mogą być znaczącym czynnikiem ograniczającym rozwój wydobycia fosforanów.

Proces wydobycia jest również energochłonny. Jedyne kompleksowe badania zużycia energii w branży są obecnie dość przestarzałe, ale podawane są w nich liczby rzędu 2,4 GJ energii pierwotnej potrzebnej do wytworzenia tony produktu końcowego – ilość ta ulega podwojeniu, jeśli uwzględni się transport do Europy28. Sytuację tę prawdopodobnie poprawi przyrost wydajności kopalni fosforytu w ostatnich czasach – pozostaje ona jednak różna w zależności od kopalni. Co roku na całym świecie przewożone są miliony ton fosforytu i nawozów, co niesie ze sobą koszty ekologiczne.

  1   2   3


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość