Strona główna

Legitymizacja


Pobieranie 54.59 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar54.59 Kb.
Legitymizacja władzy
LEGITYMIZACJA
Legitymizacja - upoważnienie do działania, przyzwolenie (od łac. legitimus - zgodny z prawem, lex- prawo).

Najczęściej legitymizację przyjęto utożsamiać z prawomocnością, legalnością władz: zdobycie jej i sprawowanie zgodnie z istniejącym systemem prawa: tradycyjnego lub sformalizowanego. (Tego typu korelacja między uznaniem legalności a przyzwoleniem nie zawsze musi mieć miejsce).

W rzeczywistości politycznej istnieją także inne czynniki stabilności systemu politycznego. Do takich można zaliczyć:



  • przymus lub groźbę (fizyczną, ekonomiczną, psychologiczną itp.),

  • imperatyw tradycji (utrwalone wartości, normy),

  • apatię polityczną obywateli (władza legitymizowana na zasadzie biernego podporządkowania, braku sprzeciwu),

  • pragmatyczne i instrumentalne przyzwolenie (tu ceni się skuteczność, przydatność władzy),

  • wspólnotę normatywną (wspólnota „reguł gry”),

  • w końcu akceptację celów, decyzji, działań władzy politycznej (aspekt teleologiczny). (W. Sokół)

Mając na względzie zakres, genezę oraz dynamikę legitymacji można tu wyróżnić:

1). Legitymację - atrybut władzy politycznej wyrażający uprawnienie rządzących do podejmowania wiążących decyzji (ujęcie statyczne). Legitymacja opiera się na: czynnym (poparcie dla władz) oraz dobrowolnym przyzwoleniu – to inaczej autorytet władzy.

2). Legitymizację – proces uzyskiwania aprobaty rządzących dla reguł nabycia i sprawowania władzy oraz dla instytucji i osób ją sprawujących (ujęcie dynamiczne). To proces cyklicznego odnawiania w formie procedury sukcesyjnej, wyborczej lub mobilizacyjnej – autoryzowanie władzy.

3). Uprawomocnienie to uznanie prawnych reguł zdobycia i sprawowania władzy. Jest to pojęcie węższe zakresowo niż legitymacja i odnosi się tylko do płaszczyzny formalno-prawnej.

4.) Autolegitymizacja to przyznanie sobie mandatu przez samych rządzących - samouzasadnienie, na zasadzie wiary w wspólne cele, misję społeczną itp.

W wymiarze historycznym można zauważyć różną genezę legitymacji władzy politycznej.

1.) Legitymacje tradycyjne: opierały się na uznaniu wagi „świętych” uniwersaliów (wartości, norm, reguł) danej społeczności. To one właśnie determinowały sposób obejmowania ról politycznych, wyznaczały polityczne cele, określały kompetencje władz itp. Często w takim przypadku wykorzystywano sakralizację: boskie namaszczenie do roli panujących.

2.) Koncepcje prawomocności: wywodzące się z doktryn liberalnych - to założenie, iż prawomocność władzy jest pochodną świadomej decyzji samoograniczenia wolności obywateli – to koncepcja umowy społecznej.



  • Wskazuje się na wspólnotę interesów władzy i społeczeństwa oraz zaufanie między stronami takiego stosunku.

  • Ważny jest udział obywateli w życiu politycznym oraz zabieganie o jego poparcie przez władze. (Hobbes, Locke. Rousseau, Tocqueville )

3.) Legitymizacja, jako społeczne przekonanie: legitymacja jest tu formą świadomości społecznej, przekonaniem, iż istnieją przesłanki, argumenty przemawiające za podporządkowaniem władzy.

  • W praktyce legitymacja władzy może opierać się tylko na subiektywnej wierze w jej sensowność i nie musi wykazywać faktycznej, obiektywnej zbieżności celów, interesów, wartości i norm rządzących i rządzonych (ujęcie makiaweliczne). Machiavelli, Weber, Lipset, Dahl.

4.) Koncepcja behawioralna: podporządkowanie na zasadzie braku alternatywy, władza jest akceptowana poprzez sam fakt istnienia, przy jednoczesnym braku wiary w możliwość zniesienia stosunku podporządkowania.

5.) Ujęcie symboliczne: źródłem legitymizowania jest tu zdolność do produkcji dystrybucji symboli, kontrola na procesami komunikacyjnymi, socjalizacyjnym wpływem.

Generalnie można mówić o dwóch wymiarach legitymizacji:

1). Legitymizacja normatywna - zasadzającą się na uznaniu, że dana grupa rządząca doszła do władzy i sprawuje ją zgodnie z zasadami i normami przyjętymi w konstytucji państwa i innych aktach prawnych, dotyczących zarówno sposobu dojścia do władzy jak i jej sprawowania (uprawomocnienie).

2). Legitymizacja społeczna - polegającą na przeświadczeniu, że sprawujący władzę i sposób jej sprawowania uchodzą w opinii spo­łecznej za uprawnione, należyte, godne akceptacji. Wynika z uznania ich funkcjonalnego charakteru dla społeczeństwa. (Zieliński, Gulczyński)

W wymiarze syntetycznym legitymizacja to: uprawnienia rządzących do podejmowania wiążących decyzji, przy równoczesnej dobrowolnej aprobacie rządzonych. Legitymizacja wynika z akceptacji sposobu nabycia władzy oraz sposobu jej sprawowania. Jest wyrazem przyzwolenia społeczeństwa na wyznaczane przez władzę cele oraz środków ich urzeczywistniania.


Kluczowe znaczenie czynnika dobrowolności – jako braku elementów przymusu i przemocy – ma zastosowanie, przede wszystkim, w odniesieniu do systemów władzy demokratycznej.

  • W przypadku reżimów niedemokratycznych: despotycznych, autorytarnych, totalitarnych legitymacja może wynikać z innych przyczyn: wiary w charyzmę przywódcy, sprawności władz, działań propagandowych itp., obok których istnieje czynnik przymusu i przemocy.

W systemach demokratycznych, gdzie prowadzona jest polityka w warunkach pluralizmu legitymacja rządzących ma szczególne znaczenie dla stabilności i jest odnawiana w cyklicznych, uczciwych wyborach.

  • Obywatele dają także wyraz swej akceptacji przez dobrowolny udział w referendach, świętach państwowych, partycypowaniu w kosztach systemu, uczestniczeniu w organizacjach społeczno-politycznych, deklarowaniu poparcia dla zasad i podmiotów polityki (opinia publiczna) itp.

  • Formami dezaprobaty (delegitymizacji) mogą być: manifestacje, strajki, zamieszki, obywatelskie nieposłuszeństwo, brak woli do ponoszenia kosztów systemu, a w skrajnych postaciach: rewolucje społeczno-polityczne itp.

Wymiary legitymizacji. Ze względu na charakter reakcji społeczeństwa na istniejącą relację władczą można mówić o trzech poziomach legitymowania.

1). Poziom reguł. Władza jest legitymizowana wtedy, gdy nabywa ją i sprawuje zgodnie z przyjętymi regułami (legalnymi lub tradycyjnymi).



  • W społeczeństwie tradycyjnym to przestrzeganie zwyczajów i konwenansów regulujących zasady sukcesji oraz sposób sprawowania władzy.

  • W państwach demokratycznych władza posiadająca legitymację na poziomie reguł, gdy potwierdza swój mandat w ramach procesu wyborczego oraz sprawuje zgodnie z istniejącymi przepisami prawnymi.

  • Sytuacja przeciwna to nielegalność – nabycie (lub sprawowanie) z pogwałceniem reguł (zamach stanu, rewolucja).

2). Poziom przekonań. Reguły nabycia i sprawowania władzy znajdują usprawiedliwienie w przekonaniach, zarówno posiadających władzę jak i podporządkowanych.

  • Zgodność z prawem nie jest, zatem wystarczająca do legitymizacji.

  • Reguły władzy winny znajdować oparcie w przekonaniach stron związanych stosunkiem władczym.

  • Przeciwieństwo to stan deficytu akceptacji reguł.

3). Poziom zachowań. Istnieją przejawy akceptacji określonych stosunków władzy ze strony podporządkowanych.

  • Trzeci wymiar legitymizacji zakłada czynne przyzwolenie ze strony podporządkowanych na zależności władcze - przyzwolenie wyrażające się w konkretnych zachowaniach (wybory, referenda, uroczystości państwowe itp.)

Władza w pełni legitymizowana uzyskuje aprobatę we wszystkich wymiarach (Beetham)

Poziomy legitymizacji. Proces legitymizowania władzy może zachodzić na różnych poziomach systemu politycznego:

  • ideologiczny - opiera się na akceptacji głównych wartości i zasad organizacji społeczeństwa oraz czynników determinujących system polityczny,

  • strukturalny - to akceptacja norm i reguł proceduralnych reżimu politycznego wynikająca z przekonania o ich prawowitym i legalnym charakterze oraz wszystkich wynikających z nich norm prawnych oraz instytucji,

  • personalny - wynika z szacunku dla osób sprawujących funkcje polityczne. (D. Easton)

Jako skutki (korzyści) stanu posiadania legitymacji przez władzę zwykło się uważać:



  • nobilitację rządzących,

  • trwałość porządku społeczno-politycznego,

  • integrację i stabilizację polityki,

  • obniżenie kosztów sprawowania władzy (mniejsze koszty aparatu kontroli i przymusu),

  • skuteczne operowanie środkami sprawowania władzy,

  • rozszerzenie zakresu i skuteczności działania władz,

  • większą efektywność w realizacji celów politycznych. (Sokół).


  • Wymiary legitymizacji według Davida Beethama


  • Reguły

  • kiedy jest zgodna z ustalonymi regułami. Sposób objęcia władzy.

Poziom reguł. Władza jest legitymizowana wtedy, gdy nabywa się je i sprawuje zgodnie przyjętymi regułami (legalnym lub tradycyjnymi)

Sytuacja przeciwna- nielegalność. Nabycie z pogwałceniem reguł.


  • Przekonania

  • reguły te znajdują usprawiedliwienie w przekonaniach, zarówno sprawujących władzę jak i podporządkowanych.

Poziom przekonań. Zgodność z prawem nie jest wystarczająca do legitymizacji. Reguły władzy winny znajdować oparcie w przekonaniach stron związanych stosunkiem władczym.

Przeciwieństwo - deficyt akceptacji reguł.




  • Zachowania

  • istnieją przejawy akceptacji określonych stosunków władzy ze strony podporządkowanych.

Trzeci wymiar legitymizacji zakłada czynne przyzwolenie ze strony podporządkowanych na zależności władcze- przyzwolenie wyrażające się w konkretnych zachowaniach.









Władza w pełni legitymizowana uzyskuje aprobatę we wszystkich wymiarach



  • Erozja legitymizacji. Zachowania polegające na zaprzestaniu współpracy, biernym oporze, aż po jawne nieposłuszeństwo, zbrojną opozycje.

Erozja tym większa im większy zasięg – delegitymizacja.



  • Weber Max. Trzy typy panowania.




  • Panowanie legalne na mocy ustanowienia.

  • Najczystszym typem panowania jest władza biurokratyczna.

  • Ideą jest przeświadczenie, ze można tworzyć swobodnie dowolnie prawa i zmieniać je za pomocą formalnie poprawnego ustawodawstwa.

  • Posłuszeństwo obowiązuje nie wobec osoby na mocy jej prawa, lecz wobec ustanowionej zasady, która określa, komu i w jakim stopniu jest ono należne

  • organa zarządzania – wybieralny bądź mianowany zespół zarządzający



Biurokracja, jako technicznie najczystszy typ panowania legalnego:

  • Sprawowana przez zatrudnionych w oparciu o umowę i mianowanych urzędników.

  • Wyraźne, precyzyjne i szczegółowe wyodrębnienie funkcji i obowiązków poszczególnych urzędników czy urzędów- wyraźny zakres kompetencji,

  • Rekrutacja na stanowiska na podstawie formalnych kwalifikacji (dyplom).

  • istnienie tzw. Rytmu kariery czyli wzoru kariery zawodowej, model awansu.

  • Urzędnicy pracują za pensje, która jest podstawowym źródłem ich utrzymania.

  • Zasada hierarchiczności jest podstawą struktury biurokratycznej.

  • Urzędnicy w swym postępowaniu kierują się tylko i wyłącznie przepisami prawnymi. Racjonalność urzędnicza.

  • Postępowanie sine ira et studio – nieuleganie wpływom żadnych względów osobistych czy stanów uczuciowych, wyzbycie się zachowań arbitralnych i nieoczekiwanych, a w szczególności wyzbycie się „względów dla osób”



Panowanie legalne spotykamy w:

  • Nowoczesnych strukturach państwowych

  • Przedsiębiorstwach

  • Wszelkich organizacjach sformalizowanych (wojsko, kościół) itp.

  • Partie i organizacje polityczne




  • Panowanie tradycyjne na mocy wiary w świętość istniejącego od dawna porządku i potęgi panujących.

  • Związek ten opiera się na stosunkach o charakterze wspólnoty.

  • Strony: pan-poddani. Zespół zarządzający to służba.

  • Pana słucha się za względu na tradycje, nakazującą szacunek i powagę.

  • Treść rozkazów a tradycja. Rozkazy te nie mogą wychodzić poza jej ramy.

  • Nawet pan jest podporządkowany tradycji. Dzięki jej utrzymuje się przy władzy, więc w jego interesie jest powszechne jej uznanie i przestrzeganie.

  • Nowe reguły powinny być zgodne z istniejącą tradycją. Wszystkie nie zgodne są dyskredytowane.

  • Poza ramami tradycji pan jest w pełni suwerenny, ograniczony jedynie własnym poczuciem sprawiedliwości społecznej.

  • Zespół zarządzający to krewni i znajomi pana. Nie istnieje tu kryterium kompetencji, a jedynie lojalność.




  • Rodzaje władzy tradycyjnej – geneza kadry zarządzającej:




  • patriarchalna struktura zarządzania – jedni ludzie podporządkowani bezpośrednio innym

  • władza opiera się na bezpośrednim zarządzaniu ludźmi

  • całkowite podporządkowanie władcy

  • kadra zarządzająca: służba, krewni, znajomi, także niewolnicy




  • stanowa struktura władzy – słudzy nie podlegają nikomu bezpośrednio, lecz ich byt determinuje przynależność do danej klasy i zajmowanie określonej pozycji społeczno-materialnej

  • władza opiera się na bardziej lub mniej trwałym zawłaszczeniu władzy administracyjnej

  • system oparty jest na poszanowaniu praw władcy i kadry zarządzającej (arystokracja, szlachta itp.)

  • Ten typ władzy najlepiej dostrzec można w społeczeństwach opartych na dziedziczeniu pozycji także politycznej




  • Panowanie charyzmatyczne na mocy uczuciowego oddania osobie pana oraz uznania jego niezwykłych talentów, w szczególności zdolności magicznych, bohaterstwa, na mocy ducha i mowy.




  • Atrybuty panowania charyzmatycznego:

  • Źródłem oddania jest egzaltacja, jaka budzi coś wiecznie nowego, niecodziennego, niebywałego. Stąd też charyzma ma skłonność do rutynizacji.

  • Najczystsze typy:

  • Prorocy

  • Bohaterowie wojenni,

  • Demagodzy

  • Układ przywódca- uczeń, zwolennik, wyznawca

  • Posłuch opiera się na codziennych cechach przywódcy

  • Łatwiej jest zauważyć te cechy, gdy są poparte konkretnymi wynikami, rezultatami, czyli sukcesami.

  • Panowanie to nie jest ograniczone tradycją ani prawem. Czasami rozkazy te są wręcz sprzeczne z logika, wtedy są bardziej niezwykłe np. przemowy Hitlera.




  • Do atrybutów współczesnych charyzmatyków zaliczyć należy następujące elementy:

  • Szczególny dar postrzegany, jako iskra boża,

  • Nieprzeciętna, a przy tym ujawniana w sposób spektakularny i niekonwencjonalny kompetencja i metakompetencja,

  • Poczucie posłannictwa,

  • Sugestywna wiara w siebie,

  • Aureola mistyki,

  • Społeczne przekonanie o niezwykłości danego człowieka

  • Zdolność do autokracji i autopromocji.


Współcześnie zarówno pojecie jak i jego społeczna recepcja w znacznym stopniu trywializują, dewaluują zjawisko

L. Sobkowiak „Legitymizacja polityczna”

1. stabilność systemu jako wynik:



  • Czynników integrujących

  • Czynników dezintegrujących

2. Legitymizacja polityczna: władzę o nią zabiegają, opozycja ją podważa

3. Model Webera

4. Kwestie sporne:

a. legitymizacja w systemach niedemokratycznych



  • Czy pojęcie odnosi się także do systemów niedemokratycznych, gdzie raczej liczy się pojęcie: przystosowania, posłuszeństwa, przyzwolenia.

  • Każdy system, nawet niedemokratyczny, dąży do budowy legitymacji, choć różne są jej podstawy (np.: osobowość autorytarna)

  • Legitymizacja mobilizacyjna i demokratyczna

b. legitymizacja jako efekt sprawności technologicznej i dystrybucyjnej, a nie wspólnota wartości.

  • Nieraz obywatele popierają rządzących wbrew swym interesom.

c. legitymizacja i legitymacja

2. Klasyfikacja sposobów ujmowania legitymacji:



  • Podejście tradycyjne: oparta o prawa natury, sakralizację, tradycję, świętość porządków itp.

  • Koncepcja partycypacyjna: konieczność świadomego i powszechnego uczestnictwa obywateli w życiu politycznym

  • Koncepcja przekonań: pozytywne opinie, oceny, sady o podmiotach władzy (ten trend dominuje)

  • Podejście behawioralne: akceptacja reżimu na zasadzie braku alternatyw, beznadziejności itp.

3. Legitymizacja polityczna

  • Proces wytwarzana akceptacji dla systemu politycznego i podmiotów władzy

  • Wymiary Easton

  • Winczorek: l. normatywna (nabycie) i l. ideologiczna (wartości i cele):

  • Wymiary te mogą występować łącznie (l. pełna) lub częściowo (tylko jeden z wymiarów)

  • Wymiary Beethama

  1. Czynniki procesu legitymizacji:



Zajęcia nr. 3. Legitymizacja władzy. D. Beetham.

  1. Kiedy władza jest legitymizowana?

- kiedy jest zgodna z ustalonymi regułami. Sposób objęcia władzy.

- reguły te znajdują usprawiedliwienie w przekonaniach, zarówno sprawujących władzę jak i podporządkowanych.

- istnieją przejawy akceptacji określonych stosunków władzy ze strony podporządkowanych.

2. Trzy poziomy legitymizacji: reguł, przekonań, zachowań.

3. Poziom reguł- istota. Władza jest legitymizowana wtedy, gdy nabywa się je i sprawuje zgodnie przyjętymi regułami. Sytuacja przeciwna- nielegalność. Nabycie z pogwałceniem reguł.

4. Poziom przekonań. Zgodność z prawem nie jest wystarczająca do legitymizacji. Reguły władzy winny znajdować oparcie w przekonaniach stron związanych stosunkiem władczym. Przeciwieństwo- deficyt akceptacji reguł.

5. trzeci wymiar legitymizacji zakłada czynne przyzwolenie ze strony podporządkowanych na zależności władcze- przyzwolenie wyrażające się w konkretnych zachowaniach.

6. Erozja legitymizacji. Zachowania polegające na zaprzestaniu współpracy, biernym oporze, aż po jawne nieposłuszeństwo, zbrojną opozycje. Erozja tym większa im większy zasięg – delegitymizacja.

7. rola reguł konstytucyjnych w legitymizacji.

Reguły konstytucyjne są odbiciem lub powinny być przekonań obywateli na temat reguł władzy. Sta tez ważne jest poparcie społeczeństwa dla zasad konstytucyjnych.

8. idea suwerenności ludu a legitymizacja porządku konstytucyjnego.

- porządek musi zawierać procedury powszechnej reprezentacji politycznej

- konstytucje wymagają dla swej legitymizacji powszechnej akceptacji wyrażonej przez: Zgromadzenie Narodowe, plebiscyt, masową mobilizację typu rewolucyjnego.

9. Interes ogólny a legitymizacja. Aby zyskać akceptację każdy system sprawowania władzy musi zaspokajać podstawowe interesy grup dominujących i podporządkowanych.

10. poparcie jako forma legitymizacji władzy.

Legitymizacja poprzez wyrażanie przyzwolenia jest zawsze potrzebna systemowi, bez względu na procedury, na których oparta jest władza.

Dwa rodzaje poparcia:

- w ramach procesu wyborczego,

- poparcie typu masowego.

Cechy procesu wyborczego: cykliczność, wolność, powszechność itp. Zadania: wybór pośredni lub bezpośredni rządu ja również wyraz poparcia dla rządu. Samo uczestnictwo jest wyrazem akceptacji reguł kreacji władz.

Poparcie mobilizacyjne wyrażane jest przez długotrwałą masową aktywnością obywateli i współpracę z rządem, jest ukierunkowane na realizacje celów wyznaczanych przez centrum, nie uczestniczy w procesie ich klasyfikacji.

Weber Max. Trzy typy panowania.



  1. Panowanie legalne mocy ustanowienia. Najczystszym typem panowania jest władza biurokratyczna. Ideą jest przeświadczenie, ze można tworzyć swobodnie dowolnie prawa i zmieniać je za pomocą formalnie poprawnego ustawodawstwa. Posłuszeństwo obowiązuje nie wobec osoby na mocy jej prawa, lecz wobec ustanowionej zasady, która określa, komu i jakim stopniu jest ono należne.

  2. Biurokracja jako technicznie najczystszy typ panowania legalnego.

Władza biurokratyczna- cechy?

-Sprawowana przez zatrudnionych w oparciu o umowę i mianowanych urzędników.

-wyraźne, precyzyjne i szczegółowe wyodrębnienie funkcji i obowiązków poszczególnych urzędników czy urzędów- wyraźny zakres kompetencji,

-rekrutacja na stanowiska na podstawie formalnych kwalifikacji (dyplom).

- istnienie tzw. Rytmu kariery czyli wzoru kariery zawodowej, model awansu.

- urzędnicy pracują za pensje, która jest podstawowym źródłem ich utrzymania.

Zasada hierarchiczności jest postawą struktury biurokratycznej.

- urzędnicy w swym postępowaniu kierują się tylko i wyłącznie przepisami prawnymi. Racjonalność urzędnicza.



  1. Panowanie tradycyjne na mocy wiary w świętość istniejącego od dawna porządku i potęgi panujących. Cechy.

- związek ten opiera się na stosunkach o charakterze wspólnoty.

Strony: pan-poddani. Zespół zarządzający to służba.

- pana słucha się za względu na tradycje, nakazującą szacunek i powagę.

- treść rozkazów a tradycja. Rozkazy te nie mogą wychodzić poza jej ramy. - - Nawet pan jest podporządkowany tradycji. Dzięki jej utrzymuje się przy władzy, więc w jego interesie jest powszechne jej uznanie i przestrzeganie.

- Nowe reguły powinny być zgodne z istniejącą tradycją. Wszystkie nie zgodne są dyskredytowane.

- poza ramami tradycji pan jest w pełni suwerenny, ograniczony jedynie własnym poczuciem sprawiedliwości społecznej.

- zespół zarządzający to krewni i znajomi pana. Nie istnieje tu kryterium kompetencji, a jedynie lojalność.

4. Panowanie charyzmatyczne na mocy uczuciowego oddania osobie pana oraz uznania jego niezwykłych talentów, talentów szczególności zdolności magicznych, bohaterstwa, na mocy ducha i mowy.

- źródłem oddania jest egzaltacja jaka budzi coś wiecznie nowego, niecodziennego, niebywałego. Stąd też charyzma ma skłonność do rutynizacji.

- najczystsze typy: prorokowi bohaterowie wojenni, demagodzy

- układ przywódca- uczeń, zwolennik

- posłuch opiera się na codziennych cechach przywódcy

- łatwiej jest zauważyć te cechy, gdy SA poparte konkretnymi wynikami, rezultatami czyli sukcesami.

- panowanie to nie jest ograniczone tradycją ani prawem. Czasami rozkazy te są wręcz sprzeczne z logika, wtedy są bardziej niezwykłe np. przemowy Hitlera.



5. Czynniki ograniczające władców w poszczególnych typów panowania.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość