Strona główna

Leśny Kompleks Promocyjny Puszcza Notecka – walory przyrodnicze I edukacyjne I wstęp


Pobieranie 270.46 Kb.
Strona1/3
Data19.06.2016
Rozmiar270.46 Kb.
  1   2   3
Dr inż. Władysław Kusiak

Akademia Rolnicza w Poznaniu



Leśny Kompleks Promocyjny Puszcza Notecka – walory przyrodnicze i edukacyjne

I Wstęp

Utworzony zarządzeniem Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych 14 X 2004 r. Leśny Kompleks Promocyjny Puszcza Notecka o powierzchni ponad 137 tys. ha nie obejmuje jakiś nadzwyczaj unikatowych wartości przyrodniczych. Poza kilkoma wyjątkami, które stanowią swoiste enklawy w morzu borów sosnowych, cechuje go raczej gospodarczy charakter. Wartością natomiast tego kompleksu leśnego jest wielkość, zwartość, miejscami pagórkowaty charakter, czytelność granic wyznaczona rzekami, niewielkie zaludnienie, znaczna zasobność w surowiec drzewny.

Drzewostany stanowią typową monokulturę o jednogatunkowym i jednopiętrowym składzie, a przy tym z zachwianą strukturą wiekową. Większa część Puszczy Noteckiej obejmuje ubogie w składniki pokarmowe wydmy śródlądowe. Typowym siedliskiem jest więc bór świeży (puszczański), dawniej w dużym stopniu klasyfikowany jako bór suchy. Prosty podział powierzchniowy wynikający z przyjętych dotąd zasad ładu przestrzennego sprawia, że obszar Puszczy jest jak szachownica, pocięta zrębami, uprawami, młodnikami, tyczkowinami, drągowinami i drzewostanami dojrzałymi.

Podstawowymi zagrożeniami dla tych drzewostanów były i są nadal pożary, szkodniki owadzie, zwierzyna płowa. Do drugiej grupy zagrożeń należy zaliczyć wzmożone oddziaływanie o charakterze antropogenicznym (np. żywiołowy i dewastacyjny dla środowiska rozwój budownictwa letniskowego, czy coroczny zbiór grzybów na przemysłową skalę). Nowym i nieznanym dotąd niebezpieczeństwem jest zbliżające się uruchomienie w środku Puszczy kopalni ropy i gazu ziemnego.

Brak rzek i cieków wodnych wewnątrz Puszczy, niewielkie ilości opadów atmosferycznych, stale obniżający się poziom wód gruntowych, spóźnione przymrozki, silne wiatry powodują, że niewiele gatunków lasotwórczych wytrzymuje te tak trudne warunki. Biorąc to pod uwagę należy uznać za sukces leśników, że potrafili ponownie przywrócić puszczański charakter temu miejscu, które 80 lat wcześniej zostało niemal doszczętnie zniszczone przez gąsiennice motyla strzygonii choinówki.

Leśny Kompleks Promocyjny Puszcza Notecka obejmuje swym zasięgiem teren siedmiu nadleśnictw (Karwin, Krucz, Międzychód, Oborniki, Potrzebowice, Sieraków, Wronki), podległych trzem regionalnym dyrekcjom Lasów Państwowych (w Pile, Poznaniu i Szczecinie). Warto wspomnieć, że łączna powierzchnia wszystkich 19 leśnych kompleksów promocyjnych obejmuje 990 469 ha, przy czym LKP Puszcza Notecka jest największy i zajmuje aż 13,8% ogólnego obszaru.

Ryc. 1 Schematyczna mapa Leśnego Kompleksu Promocyjnego Puszcza Notecka

Administracyjnie obszar ten wchodzi w skład dwóch województw (wielkopolskiego i lubuskiego), ośmiu powiatów (czarnkowsko-trzcianecki, gorzowski, międzychodzki, międzyrzecki, obornicki, poznański, strzelecko-drezdenecki, szamotulski, chodzieski) oraz 20 gmin wiejskich: Chrzypsko Wielkie, Czarnków, Drawsko, Drezdenko, Kwilcz, Lubasz, Międzychód, Obrzycko, Pniewy, Połajewo, Rogoźno, Rokietnica, Ryczywół, Santok, Sieraków, Skwierzyna, Suchy Las, Szamotuły, Wieleń, Wronki oraz sześciu gmin miejskich: Drezdenko, Międzychód, Wieleń, Wronki, Czarnków i Obrzycko.

Należy przypomnieć, że leśne kompleksy promocyjne tworzono z myślą o:


  • Wszechstronnym rozpoznaniu stanu biocenoz leśnych oraz kierunków zachodzących w nich zmian;

  • Trwałym zachowaniu i odtwarzaniu naturalnych walorów lasu metodami racjonalnej gospodarki leśnej prowadzonej na podstawach ekologicznych;

  • Integrowaniu celów trwałej gospodarki leśnej i aktywnej ochrony przyrody;

  • Promowaniu wielofunkcyjnej i zróżnicowanej gospodarki leśnej;

  • Prowadzeniu prac badawczych i doświadczalnych dla potrzeb gospodarki leśnej;

  • Doskonaleniu form współpracy ze społeczeństwem w zakresie zarządzania lasami;

  • Doskonaleniu funkcjonowania Służby Leśnej i edukacji społeczeństwa.

II WALORY PRZYRODNICZE

1. Ukształtowanie terenu

Według regionalizacji fizyczno-geograficznej Kondrackiego, opartej na ukształtowaniu i strukturach geologicznych, teren Leśnego Kompleksu Promocyjnego Puszcza Notecka wchodzi w skład Mezoregionu Kotliny Gorzowskiej (315.33) oraz w przeważającej części Mikroregionu Międzyrzecza Warty i Noteci (315.333).



Ryc. 2 Mezoregiony i Mikroregiony obszaru Puszczy Noteckiej (za Kondrackim 2001)

315.33 – Mezoregion Kotliny Gorzowskiej

315.53 – Mezoregion Pojezierza Chodzieskiego

315.51 – Mezoregion Pojezierza Pomorskiego

315.333 – Mikroregion Międzyrzecza Warty i Noteci

315.332 – Mikroregion Obornickiej Doliny Warty

315.512 – Mikroregion Pojezierza Międzychodzko-Pniewskiego

Całość Puszczy Noteckiej leży w podłużnej, wyżłobionej wodami polodowcowymi części Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Występują na niej wyższe i niższe terasy, rozległe pola sandrowe oraz liczne wały wydmowe. Obszar ten przed ostatnim okresem lodowcowym był płaską równiną, powstałą w wyniku ustąpienia jeziora plioceńskiego, zalewającego przed ponad 1 mln lat większą część nizin polskich. Niewielkie sfałdowania w utworach plioceńskich pochodzą od ruchów tektonicznych lub erozji wód spływających z owego wielkiego jeziora. Znajdywane niekiedy płytko pod powierzchnią iły plioceńskie mogą być również wypiętrzone przez lądolód, jak np. odosobnione wzgórze koło Dębogóry (Góra Gliniasta 75 m n.p.m.) lub owalna wyspa wysoczyznowa w okolicach Dąbrówki Leśnej, w obrębie której leżą najwyższe wzniesienia Puszczy Noteckiej (Góra Pożarowa 102 m i Pryskowa Górka 100 m n.p.m.).

Międzyrzecze warciańsko-noteckie jest jednym z największych w Polsce obszarów wydm śródlądowych, a przy tym obszarem niejako modelowym dla zagadnienia tworzenia się wydm. Po stopieniu lądolodu wytworzone wtedy ogromne pola piasków sandrowych, przemytych przez wody polodowcowe, pokrywała skąpa roślinność typu tundrowo-stepowego. Nie było więc większych przeszkód dla wiejących wówczas wiatrów zachodnich, a okolicznością sprzyjającą tworzeniu się pagórków wydmowych było ogólne wydłużenie całego terenu w kierunku wschód-zachód.



2. Stosunki wodne

Obszar Puszczy Noteckiej, leżącej w międzyrzeczu Warciańsko-Noteckim jest bardzo ubogi w cieki wodne. Przez Puszczę przebiega dział wodny III rzędu dzielący ją na zlewiska Warty, Noteci oraz Wełny. Do ważniejszych cieków wodnych płynących przez teren Puszczy i wpadających do Warty można wymienić: Kończak, Smolnicę (Wilczak) i Rzeciński Rów. Do Noteci wpadają: Gulczanka, Miała, Rudawa, Lubiatka, Gościmka, a do Wełny – Flinta. Powierzchnia zlewni cieków głównych w 1976 r. przedstawiała się następująco: Wełna – 2.651 km2, Flinta – 328 km2, Kończak – 228 km2, Rudawa – 105 km2 i Wilczak – 82 km2.

Skraj Puszczy organiczają dwie duże rzeki: Warta i Noteć. Są to rzeki typowo nizinne, płynące leniwie i wylewające szeroko w okresie powodzi. Pierwsza z nich na obszar Puszczy wpływa koło Obornik na poziomie terasy środkowej i aż do Międzychodu jej dolina niezbyt wyróżnia się w krajobrazie. Odcinek Warty od Obornik po Santok ma długość 137 km, średni spadek rzeki wynosi zaledwie 0,018%. Noteć na 85-kilometrowym odcinku Ciszkowo–Santok ma nieco większy spadek – 0,021%. Szeroka jej dolina jest zmeliorowana, a sama rzeka, ze względów żeglugowych (łączy Wisłę i Odrę) została pogłębiona i „skanalizowana”, a na górnym odcinku (powyżej Czarnkowa) ujęta w śluzy. Kolejną największą rzeką jest Wełna, stanowiąca wsch. granicę Puszczy. Dolny odcinek Wełny, o urozmaiconym i krętym przebiegu, obfituje w osobliwości przyrodnicze. Prawym jej dopływem jest Flinta, uchodząca koło Rożnowa Młyna.

Najważniejszą rzeką wnętrza Puszczy jest Miała (jak wskazują zapiski z XV i XVI w., dawniej nazywana Białą). Wypływa z łąk na zachód od Nowiny, a uchodzi po 62 km do Starej Noteci koło Drezdenka. Płynie ciekawą doliną o przeszło dwukrotnie większym spadku od równoległej dolinu Noteci. Spływ jej wód powstrzymują tamy w Mężyku, Miałach, Kamienniku i Chełście; gdyby nie one, zniknęłyby malownicze jeziora, przez które rzeka przepływa. Innym większym dopływem Noteci jest Gulczanka, wypływająca w okolicach Lubasza. Ma długość 29 km, a w końcowym odcinku znaczny spadek (średnio dla całej rzeki 0,25%). Do Noteci, w zachodniej częsci Puszczy uchodzą także Rudawa, Lubiatka i Gościmka.

W płd. części Puszczy płyną dwa znaczniejsze dopływy Warty. Kończak (Stobnica) bierze początek na rozległych bagnach leżących na południe od Połajewa. Na terenach leśnych tworzy naturalne koryto wcięte w otaczające wydmy. Dolina Kończaka jest oazą liściastej zieleni wśród borów sosnowych. Podobną doliną płynie Smolnica (Wilczak), wypływająca koło wsi Kamionka, a uchodząca po 15 km koło wsi Smolnica. Płynące po tej stronie Puszczy Wełna, Kończak i Smolnica musiały swe doliny utorować przy końcu okresu lodowcowego w naniesionym uprzednio materiale akumulacyjnym. Powstały w ten sposób tzw. meandry wgłębione, szczególnie ciekawe w przypadku doliny Kończaka (niższej o 10-18 m od otaczającego terenu).

Długość rzeki Warty, stanowiącej południową granicę Puszczy Noteckiej, od Obornik do Santoku wynosi 137 km, Noteci, będącej północną granicą, od Ciszkowa do Santoku (miejsca ujścia do Warty) – 85 km, a Wełny, płynącej na wschodnim krańcu Puszczy – około 25 km.

Obszar Puszczy cechuje się nieco większym bogactwem jezior i stawów. Jeziorność południowej części nadleśnictw: Sieraków i Międzychód jest większa od 2%. Obecnie na terenie Puszczy Noteckiej znajduje się 50 jezior i ok. 40 stawów. Jeziora położone są w czterech głównych zgrupowaniach: Pierwsze – Pojezierze Sierakowskie (północny teren nadleśnictw Sieraków i Międzychód): Radziszewskie (pow. 45,1 ha, gł. maks. 12,1 m), Chojno (56,2 ha i 10,1 m), Bucharzewskie (13,1 ha i 4,8 ha), Kubek (69 ha i 3,5 m), Lichwińskie (50,3 ha i 5,1 m), Mnisze (25,4 ha i 4,9 m), Kłosowskie (137,8 ha i 14,3 m), Barlin (103,2 ha i 3,2 m), Piaskowe (13,7 ha i 5,8 m), Niedziółka (27 ha), Duży Szeken (11,8 ha i 2,0 m), Młyńskie (34,4 ha i 6,5 m), Radgoskie (46 ha i 4,2 m), Szenin (19,7 ha i 7,2 m), Głęboczek (10 ha i 3,6 m), Mierzyńskie (48 ha i 8,9 m), Średnie (6 ha), Szeken Mały (4 ha).

Drugą grupę – jeziora mialskie, usytuowane szeregowo w dolinie rzeki Miały (nadleśnictwa Krucz i Potrzebowice): Kruteckie (71,2 ha, 2,0 m), Białe (108,8 ha, 2,7 m), Górne (29,1 ha i 1,4 m), Bąd (21,1 ha 1,8 m), Wielkie (33,5 ha i 1,5 m), Główki (19 ha 1,6 m), Księże (8 ha i 1,5 m), Małe (9 ha i 1,1 m), Mileczki (4 ha i 1,2 m), Święte (6 ha i 2,4 m), Wielkie (34 ha i 1,5 m), Zdręczno (6 ha).

Trzecie – skupisko to jeziora soleckie, leżące w północnej części Nadleśnictwa Karwin: Gostomie (55,3 ha i 17,6 m), Łąkie (65,4 ha i 8,8 m), Solecko (165 ha i 6,2 m), Piersko (17,5 ha i 13,1 m), Siwino (16,3 ha i 4,4 m), Glinki (24,0 ha i 2,4 m), Zdroje (29,8 ha i 8,4 m), Solczyk (9,1 ha i 6,2 m), Rąpino (55 ha i 0,7 m), Kliczyna (18,9 ha, 8,9 m), Lubowo (Lubiatowskie) (100,1 ha i 8,0 m), Grotowskie (13,4 ha i 0,4 m), Niewilno (13,2 ha i 1,6 m), Miel (6 ha).

Czwartą grupę stanowią jeziora nowokwileckie: Długie (12 ha i 9 m), Piast (13 ha i 3,0 m), Perskie (18 ha i 3,1 m), Moczydło (3 ha), Orzołek (8 ha), Rakówko (4 ha) Warsz (8 ha), Zieleniec (7 ha).

Z innych jezior należy wymienić: Ciszkowskie (Mirocin – 4 ha), Duże (Lubaskie) (42 ha i 11,2 m) oraz oraz malownicze, znajdujące się wewnątrz Puszczy jeziora: Pokraczyn i Ósemka oraz Rzecińskie (34 ha i 0,8 m), które w zasadzie już w pełni zarosło, choć jeszcze do niedawna miało powierzchnię lustra wody 34 ha. Ostatnio zostało ono zgłoszone do obszaru Natura 2000.

W granicach obrębu Sieraków, leżącego po południowej stronie rzeki Warty występuje wiele (najwięcej na terenie LKP) zbiorników wodnych oraz cieków wodnych. Są to: Jezioro Lutomskie (173 ha i 15 m gł.), Śremskie (138 ha i 45 m), Ławickie (90 ha i 36 m), Jezioro (63 ha i 33 m), Mnich (25 ha i 5 m), Wielkie (261 ha, 30 m), Białokoskie (146 ha, 31 m), Kuchenne (63 ha, 17 m), Chrzypskie (304 ha, 15 m), Chalinek (6 ha), Janukowo (33 ha, 21 m), Moczydło (6 ha), Głęboczek (9 ha), Białeckie (36 ha), Liśnica (19 ha), Charcickie (14 ha), Koszynek (7 ha), Młyńskie (20 ha), Kuchenne k. Prusimia (32 ha) Kilkowskie oraz Widzno, Okienko, Krwawe, Bukowiecko, Golęczewskie, Bragant, Małe, Kwileckie, Długie, Niedziółka, Mościejewo. Jest także kilka jezior leśnych (bez nazwy) oraz stawów hodowlanych.

Przez teren nadleśnictwa przebiega na długości ok. 15 km Warta, rozdzielając obręby Sieraków i Bucharzewo Sierakowskie. Największym lewobrzeżnym dopływem Warty jest Oszczynica (Oszczenica), Szczanica, a jej mniejszymi dopływami są: strugi Lichwińska, Niedziółka, Kłosowska, Samita, Prusimska (Bielina), Jaroszewska, Górska, Krzymień, Śremska, Bnińska oraz strumienie: Kwilecko i Mianka.

Należy przyjąć, że z uwagi na proces obniżania się wód gruntowych, powierzchnia jezior ulega znacznemu zmniejszeniu. Zwraca też uwagę brak jezior i stawów na obszarze Nadleśnictwa Oborniki. Choć z racji pozyskania torfu w rejonie Bagna Chlebowo, utworzyło się tam wiele zbiorników wodnych. Brakuje też jezior w zachodniej części nadleśnictw: Międzychód i Karwin (obręby: Krobielewko i Lipki Wielkie). Generalnie najgorsze stosunki wodne, ze względu na brak jezior i cieków wodnych oraz przebiegającą granicę zlewni Warty i Noteci i rzeźbę terenu występują w środkowej części Puszczy.



3. Charakterystyka zasobów leśnych

Puszcza Notecka, pomimo nazwy, wielkości i zwartości, cechuje się bardzo ubogim składem gatunkowym roślin. Bardziej adekwatna byłaby może nazwa Bory Noteckie, gdyż teren ten porasta w zasadzie tylko sosna (Pinus silvestris L.). Podejmowano wiele prób zmierzających do „złamania” tego monolitu. Na przeszkodzie zmiany składu gatunkowego stanęło jednak wiele czynników jak uboga gleba i brak składników pokarmowych, brak wody, szkody wyrządzane przez zwierzynę, spóźnione przymrozki.

Na terenie LKP zdecydowanie dominują siedliska borowe, należące do najuboższych. Udział siedlisk borowych (Bs, Bśw, Bw, Bb, BMśw, BMw, BMb) wynosi 86,97%, w tym Bśw stanowi 65,51%, a BMśw – 20,09%. Udział siedlisk lasowych (LMśw, LMw, LMb, Lśw, Lw) wynosi 11,96%, w tym LMśw zajmuje 6,50%. Powierzchnia siedlisk wilgotnych Ol, OLJ i Lł wynosi 1,07%.

W ramach kolejnych rewizji urządzania lasu zwiększa się powierzchnia żyźniejszych typów siedliskowych lasu (BMśw i LMśw) a maleje udział siedlisk uboższych (Bs i Bśw). Statystyczna więc poprawa stanu siedlisk wynika przede wszystkim z coraz pełniejszego i dokładniejszego ich zbadania, poprzez wykonanie badań glebo-siedliskowych. Zakłada się, że poprzez poprawę stosunków wodnych oraz wprowadzanie gatunków liściastych także poprawią się warunki siedliskowe. Jednakże tak duże zmiany powodują reperkusję w długoterminowym planowaniu składów gatunkowych upraw, szczególnie przy przeklasyfikowaniu siedlisk BMśw na LMśw.

Należy zaznaczyć, że obręb Sieraków składem siedlisk znacznie odbiega od przeciętnej dla LKP (np. Lśw stanowi tam aż 40,07% wszystkich siedlisk tego typu).

Najważniejszym gatunkiem dla Puszczy Noteckiej jest sosna zwyczajna, której udział w środkowej części Uroczyska sięga 100%. W ciągu ostatnich 35 lat, procentowy udział sosny w Puszczy Noteckiej (na porównywalnym obszarze) w zasadzie nie uległ zmianom i wynosi ok. 93%.

Po uszeregowaniu nadleśnictw pod względem procentowego udziału sosny wynika, że największy jej udział jest w nadleśnictwach:

1. Nadleśnictwie Międzychód - 97,1%

2. Nadleśnictwie Wronki - 95,6%

3. Nadleśnictwie Karwin - 95,0%

4. Nadleśnictwie Potrzebowice - 94,5%

5. Nadleśnictwie Oborniki - 90,6%

6. Nadleśnictwie Krucz - 88,2%

7. Nadleśnictwie Sieraków - 85,1%

Niższy udział procentowy sosny w Nadleśnictwie Sieraków wynika z uwzględnienia w zestawieniu leżącego na żyznych siedliskach obrębu Sieraków, w którym udział sosny wynosi 69,1% oraz bardzo ubogiego Bucharzewa Sier., gdzie sosna stanowi 96,8%. Różnica udziału sosny, pomiędzy tymi obrębami wynosi aż 27,7%. Nadleśnictwo Krucz z kolei obejmuje bogatsze siedliska, leżące po północnej stronie kompleksu, w tym teren Moreny Czarnkowskiej. Procentowy udział sosny w Nadleśnictwie Oborniki zmalał do 90,6%, po włączeniu w jego struktury obrębu Parkowo, obejmującego wschodni, zupełnie odmienny siedliskowo kraniec Puszczy.

Obok sosny ważnym dla Puszczy gatunkiem jest brzoza brodawkowata, której udział wynosi 2,27%. W ostatnim czasie odnotowuje się wzrost udziału brzozy. Drzewo to, podobnie jak sosna należy do gatunków plastycznych i może rosnąć zarówno na piaszczystych, ubogich glebach, jak i na siedliskach wilgotnych (brzoza omszona). Z innych gatunków lasotwórczych należy wymienić dęby – szypułkowy i bezszypułkowy (ich udział w drzewostanach wynosi 1,65%), olszę czarną (1,59%), świerk pospolity (0,59%), buk zwyczajny (0,5%). W składzie gatunkowym drzewostanów występują ponadto: modrzew europejski (0,26%), jesion wyniosły (0,18%), grab zwyczajny (0,06%), robinia (0,05%), topole (0,02%), osika (0,02%), olsza szara (0,01%), klon (0,01%), daglezja zielona (0,01%), wierzby (0,01%), lipa (0,01%), wiąz (0,01%), oraz jawor. Udział i różnorodność poszczególnych gatunków drzew zależy od żyzności podłoża – gleby, na której rosną.

Najbardziej wielogatunkowe drzewostany rosną na obrzeżach kompleksu, m.in. w pobliżu jezior sierakowskich i soleckich czy w dolinie Miały. Najmniejszy udział sosny mają drzewostany na wsch. krańcu Puszczy (w rejonie Parkowa). Środek Puszczy porośnięty jest niemal w 100% sosną, poprzetykanymi gdzieniegdzie brzozami i pojedynczymi drzewami innych gatunków. Tylko bowiem sosna może rosnąć na suchych stokach wydm i choć ich przyrost jest powolny, to drewno takie z racji wąskich słojów i zdrowych sęków stanowi atrakcyjny surowiec drzewny.

4. Ważniejsze formy ochrony przyrody na terenie LKP Puszcza Notecka

1) Sierakowski Park Krajobrazowy

Na mocy Rozporządzenia Wojewody Poznańskiego nr 6/91 z dnia 12.08.1991 r., ze względu na duże wartości krajobrazowe, przyrodnicze i kulturowe utworzono Sierakowski Park Krajobrazowy o powierzchni 30.413 ha, w tym leśnej – 9.898 ha, a wody zajmują 2.254 ha.

Największą wartością Sierakowskiego Parku Krajobrazowego jest urozmaicony krajobraz z licznymi pagórkami morenowymi, rynnami jeziornymi, dolinami rzek, wydmami oraz rozległymi i atrakcyjnymi kompleksami leśnymi. Atrakcją jest 25 jezior polodowcowych. Warta dzieli Park na dwie różniące się części: północną, obejmującą fragment Puszczy Noteckiej porośnięty prawie w całości drzewostanami sosnowymi, i południową z malowniczym pagórkowatym obszarem morenowy i leżącymi w głębokich rynnach jeziorami, częściowo pokrytą lasami liściastymi (m.in. bukowymi). W najbliższym czasie postuluje się poszerzenie powierzchni Sierakowskiego Parku Krajobrazowego.

2) Rezerwaty przyrody na obszarze LKP Puszcza Notecka

Rezerwat wodny „Słonawy”, leży na terenie miasta Oborniki. Utworzony został 6.03.1957 r. w celu ochrony jednego z najważniejszych tarlisk cennych gatunków ryb w dorzeczu Warty. Obejmuje powierzchnię 3,5 ha, pomiędzy 209 do 204 km rzeki Warty. Jest to rezerwat faunistyczny, utworzony z zamiarem ochrony tarlisk ryb, a w szczególności łososia, troci, certy, pstrąga i lipienia. Postępujące zanieczyszczenie rzeki spowodowało jednak zapewne zmniejszenie różnorodności ichtiofauny.

Rezerwat „Czaple Wyspy” leży na terenie Nadleśnictwa Sieraków (obręb Bucharzewo Sier., w Leśnictwie Kukułka). Rezerwatem objęto dwie wyspy znajdujące się na jednym z najładniejszych jezior w Puszczy – jeziorem Kłosowskim. Jako faunistyczny, utworzony został 24.06.1957 r. i obejmuje powierzchnię 7,14 ha. Tworzące go wyspy porośnięte są starym drzewostanem sosnowo-bukowym. Utworzono go w celu ochrony miejsc lęgowych rzadkich gatunków ptaków, a w szczególności kani czarnej, sokoła wędrownego, kormorana czarnego. W rezerwacie bytuje także rybołów. Rezerwat odznacza się walorami faunistycznymi i florystycznymi. Występuje tutaj proces regeneracji zbiorowisk naturalnych z wymianą dotychczasowych gatunków na naturalnie występujące. W górnej warstwie drzew dominuje sosna zwyczajna i dąb szypułkowy. W bogatym runie występują: ciemiężyk białokwiatowy, gorysz pogórkowaty, kokoryczka wonna, bodziszek czerwony, dzwonek brzoskwiniolistny, kończyna dwukłosa, pięciornik biały, wilczomlecz kątowy, konwalia majowa, narecznica samcza.

Rezerwat faunistyczny „Łabędziniec” utworzony został 13.09.1958 r. na terenie Nadleśnictwa Karwin. Rezerwat powstał w celu zachowania kolonii ptactwa wodnego i błotnego, a zwłaszcza łabędzia, czapli siwej i żurawia. Obejmuje pięć wysp na jeziorze Solecko (Pawle) o powierzchni 2,79 ha.

Rezerwat częściowy, faunistyczny „Czaplisko” powstał 14.09.1959 r. Leży na zachodnim brzegu jeziora Łąkie, na terenie Nadleśnictwa Karwin (obręb Rąpin) i obejmuje 2,90 ha. Rosnący tam drzewostan sosnowy ma blisko 200 lat. Obecnie nie stwierdzono występowania w nim kolonii czapli siwej.

Rezerwat faunistyczny „Czaplenice” ustanowiony został 14.09.1959 dla zachowania, ze względów naukowych i dydaktycznych fragmentu boru sosnowego naturalnego pochodzenia i kolonii czapli siwej. Leży na półwyspie jeziora Solecko w Nadleśnictwie Karwin (obręb Rąpin). Zajmuje powierzchnię 8,10 ha. Wiek sosen ocenia się na 140-170 l.

Rezerwat wodny „Wełna” utworzono 19.09.1959 r. celem ochrony osobliwości botanicznych i rzadkich zwierząt bezkręgowych, charakterystycznych dla potoków górskich. Obejmuje 9,55 ha rzeki na odcinku długości 3,5 km od wsi Wełna do młyna w Jaraczu. Leży na terenie terytorialnym Nadleśnictwa Oborniki, obręb Parkowo. Celem ochrony jest tutaj zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych bardzo rzadkiej w regionie wielkopolskim flory i fauny, charakterystycznej dla wartkich potoków górskich.

Rezerwat „Cegliniec” znajduje się na terenie Nadleśnictwa Sieraków, w obrębie Bucharzewo Sier.. Utworzony został 8.03.1960 r. Rezerwat obejmuje powierzchnię 4,31 ha w Leśnictwie Borowy Młyn. Jest to rezerwat leśny, w którym ochronie podlega fragment lasu sosnowego, ocalałego z klęski gradacji strzygoni choinówki z roku 1923-24. Jest to ciekawy ze względów krajobrazowych fragment lasu, z urozmaiconą rzeźbą terenu, przylegającą do jeziora Mnich.

Rezerwat torfowiskowy „Mszar nad jeziorem Mnich” leży na terenie Nadleśnictwa Sieraków w obrębie Bucharzewo Sier., w Leśnictwo Borowy Młyn. Utworzony został w 23.11.1967 r. i obejmuje ochroną torfowisko zarastające część południową jeziora Mnich. Jego powierzchnia wynosi 6,04 ha. Rezerwat utworzony został w celu zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych zbiorowiska roślin bagiennych oraz torfowiska przejściowego, wytworzonego na jeziorze o charakterze dystroficznym. Szata roślinna jest bardzo bogata, tak pod względem florystycznym, jak i fitosocjologicznym. Wśród roślinności szczególną uwagę zwracają rzadko spotykane gatunki mchów jak Paludella squarosa, Cinclidium stygium, Meesia triquera, Calliergon trifarium. Na południowym brzegu jeziora znajdują się mszary z ponikłem skąpokwiatowym i oczerety z kłocią wiechowatą. Na fragmentach forfowiska przejściowego rośnie turzyca bagienna, bagnica torfowa, żurawina błotna. Z innych gatunków chronionych spotkać tutaj można widłaka goździstego, goździka pysznego, grzybienie białe, grążel żółty, rosiczkę okrągłolistną i długolistną, storyczyki – kukawkę, krwistego, szerokolistnego, plamistego, kruszczyka błotnego. Uwagę zwraca również, występujący lipiennik Loesela oraz torfowisko wysokie z porośniete sosną.

Rezerwat torfowiskowy „Wilcze Błoto” obejmuje powierzchnię 2,76 ha zbiorowiska roślinności bagiennej i torfowiskowej na terenie nadleśnictwa Krucz, w obrębie Krucz, w Leśnictwie Ciszkowo (oddział 52). Utworzony został 5.10.1968 r. Jest to rezerwat chroniący mało zmienione zbiorowiska roślinne. Rezerwat obejmuje ochroną bezodpływowe zagłębienie wypełnione wodą, otoczoną wzniesieniami wydmowymi porośniętymi borem sosnowym. W strefie brzegowej utworzył się pływający kożuch mchów torfowców, na który stopniowo wkracza sosna, brzoza omszona i olsza czarna. Wyróżniono w nim zespół lilii wodnych, szuwary wielkoturzycowe, zespół torfowiska przejściowego z turzyca nitkowatą, zespół wysokotorfowiskowych mszarów środkowoeuropejskich, zespół olsu porzeczkowego, i brzeziny bagiennej. Z rzadkich roślin zobaczyć tutaj można rosiczkę okrągłolistną i długolistną, grzybień biały, grążel żółty, modrzewnicę północą, bobrek trójlistny, siedmiopalecznik błotny, szalej jadowity. Tego rodzaju zbiorowiska leśne są w Wielkopolsce rzadkością, stąd rezerwat ma duże znaczenie przyrodnicze.

Rezerwat torfowiskowy „Bagno Chlebowo” o powierzchni 4,42 ha leży na terenie administracyjnego zasięgu Nadleśnictwa Krucz, obręb Lubasz. Został utworzony 19.06.1959 r. Jest to rezerwat mający na celu zachowania torfowiska wysokiego z charakterystycznymi zespołami roślin bagiennych. Rezerwat obejmuje niewielką część rozległego torfowiska znajdującego się na terenie dawnego biegu rzeki Warty. Rezerwat charakteryzuje się budową dolinkowo-kępową. W dolinkach występują torfowce z wełnianką wąskolistną i rosiczką okrągłolistną, a kępy tworzy wełnianka pochwowata, żurawina błotna, modrzewnica zwyczajna, borówka brusznica i wrzos pospolity. Z gatunków drzew występujących na tym terenie należy wymienić sosnę zwyczajną, brzozę omszoną i brodawkowatą. Uwagę zwraca także łanowo występujące bagno zwyczajne. Osobliwością rezerwatu jest występująca żmija zygzakowata, żurawie, bobry.

Rezerwat leśny „Promenada” obejmuje powierzchnię 4,41 ha i został utworzony w dniu 12.08.1987 r. Rezerwat leży na terenie Nadleśnictwa Oborniki, w obrębie Parkowo. Rezerwat został utworzony w celu ochrony dobrze wykształconej fitocenozy grądu z okazałymi dębami i paklonami oraz łanowo występującą kokoryczą pustą. Wraz ze złocią żółtą oba gatunki wyróżniają podzespół kokoryczowy grądu. W rezerwacie rośnie także licznie ziarnopłon wiosenny i przytulia leśna, tworząc bogaty aspekt wczesnowiosenny. Cała powierzchnię zaliczono do zespołu – grądu środkowoeuropejskiego (Galio silvatici-carpinetum). W drzewostanie występuje 20 gatunków drzew, spośród których rolę panujących – pełnią dąb i sosna. Naukowe wartości rezerwatu polegają na możliwości obserwowania zmian zachodzących w biocenozie, w warunkach zbliżonych do stanu naturalnego. Walorami są także pomnikowe dęby. Na terenie rezerwatu stwierdzono przebywanie bobra europejskiego, zanotowano gniazdo remiza i szerszenia.

Rezerwat „Lubiatowskie Uroczyska” znajduje się na terenie Nadleśnictwa Karwin, obręb Rąpin. Jest to rezerwat o charakterze krajobrazowym, a to za sprawą bardzo dużej różnicy wzniesień, dochodzącej do 22 m. Ustanowiony został rozporządzeniem Wojewody Lubuskiego z dnia 14.03.2000 r. Zajmuje powierzchnię 188,42 ha, na której stwierdzono występowanie 230 gatunków roślin, zgrupowanych w 16 zespołach roślinnych. Swym zasięgiem obejmuje jezioro Solecko (Lubiatówko) wraz z przylegającymi terenami. Ma na celu ochronę biotopów ptaków wodno-błotnych a także drapieżnych. Ciekawostką jest fakt, że rezerwat powstał poprzez połączenie terenów rezerwatów „Czaplenice” i „Łabędziniec” oraz włączenia do tego obszaru jezior (jednego w całości i część drugiego) oraz lasów rosnących na skarpie przyjeziornej. Wydaje się więc zasadne, aby rezerwaty „Czaplenice” i „Łabędzinice” skreślić z listy rezerwatów, ponieważ ich powierzchnia wliczona jest już do obszaru rezerwatu „Lubiatowskie Uroczyska”.

Rezerwat „Dołęga” znajduje się na terenie Nadleśnictwa Oborniki, w obrębie Obrzycko, na lewym brzegu Warty. Utworzony został 30.07.1958 r. i zajmuje powierzchnię 1.17 ha. Jest to rezerwat florystyczny, w którym rośnie skrzyp olbrzymi (Equisetum maximum L.).

Rezerwat „Buki nad jeziorem Lutomskim” położony jest na terenie Nadleśnictwa Sieraków (obręb Sieraków), po południowej stronie Warty. Jest to rezerwat leśny, zajmujący powierzchnię 55,17 ha. Ustanowiony został 10.10.1958 r. Rezerwat znajduje się na południowo-zachodnim zboczu rynny polodowocowej, której dno wypełniają wody jeziora Lutomskiego. Stok jest w wielu miejscach pocięty głębokimi i rozgałęzionymi jarami i wąwozami. W drzewostanie dominuje buk o pierśnicach dochodzących do 200 cm. Największym zbiorowiskiem roślinnym jest tutaj grąd środkowoeuropejski. Strome zbocza i jary porastają drzewostany bukowe z domieszką grabu, dębu, jesionu i innych gatunków o powierzchni łącznej 32,70 ha, sosnowe (lite i mieszane) – 5,92 ha, brzozowe – 1,63 ha, dębowe – 0,81 ha, a na miejscach podmokłych rosną drzewostany olszowe i jesionowe – 12,85 ha.

Rezerwat „Świetlista Dąbrowa” został utworzony na podstawie zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska z dnia 23.12.1998 r. Zajmuje powierzchnię 79,86 ha i położony jest w województwie wielkopolskim, w gminie Obrzycko, Na terenie Nadleśnictwa Oborniki, w Obrębie Obrzycko, Leśnictwie Daniele w oddz. 1042, 1067, 1068, 1077 i 1078. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych, zanikającego w zachodniej części Niżu Polskiego – lasu typu świetlistej dąbrowy (Potentillo albae-Quercetum). Zespół ten jest niezwykle bogaty pod względem florystycznym. Notuje się tutaj wiele rzadkich roślin jak pięciornik biały, bukwica zwyczajna, kończyna dwukłosa, turzyca pogórkowata, jaskier wielokwiatowy, miodunka wąskolistna, pajęcznica gałęzista, dzwonek brzoskwiniolistny, dzwonek boloński, dziurawiec skąpolistny, jałowiec barwierski, grosz siny, kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów, podkolan biały. Bytują tutaj także rzadkie gatunki zwierząt jak bielik, żuraw, kania ruda i czarna, kobuz, puszczyk.

Bukowy Ostrów” – utworzony został 31.07.2006 r. Leży na terenie Gm. Kwilcz, w Obrębie Sieraków, w Leśnictwie Stary Młyn, Oddział: 174, 175, 176, 179. Ochroną objęta jest roślinność wodna. Jest to rezerwat leśny o powierzchni 77,92 ha.

  1   2   3


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość