Leszek Wilk Sankcje za złamanie zakazu reklamy i promocji hazardu



Pobieranie 77.29 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar77.29 Kb.

Sankcje za złamanie zakazu reklamy…

Leszek Wilk

Sankcje za złamanie zakazu reklamy i promocji hazardu

Streszczenie

Przedmiotem artykułu jest problematyka zróżnicowanych sankcji grożących za złamanie zakazu reklamy gier hazardowych, przewidzianego w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. Autor wskazuje na niedostatki legislacyjne regulacji tej ustawy, które powodują, że blankietowe przepisy k.k.s., przewidujące sankcje karne skarbowe, nie spełniają wymogów dostatecznej określoności czynu zabronionego.


Organizowanie i prowadzenie gier hazardowych traktowane jest w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości jako świadczenie usług, korzystające co do zasady ze swobody przepływu usług1. Są to jednak usługi szczególne. Hazard bowiem jest rodzajem rozrywki zaspokajającej pewną potrzebę relaksu i jako taki miałby znaczenie pozytywne, gdyby nie jego różnorakie społecznie negatywne skutki i zjawiska, które mu towarzyszą. To one lokują hazard w kategoriach patologii społecznej.

W znacznej mierze wiążą się z nadmierną konsumpcją usług hazardowych i zbyt intensywnym angażowaniem się w hazard. Aktywność taka może prowadzić do zaburzeń, które mogą przybrać postać uzależnienia od hazardu2. Uzależnienie tego rodzaju należy do wyodrębnionej stosunkowo niedawno i dość słabo wciąż poznanej naukowo kategorii tzw. uzależnień behawioralnych. Wielu osobom pojęcie uzależnienia kojarzy się przede wszystkim z narkomanią oraz alkoholem. Ostatnio jednak coraz częściej mówi się o uzależniających właściwościach wielu innych zachowań, w tym m.in. od hazardu, pracy, jedzenia, seksu, ćwiczeń fizycznych, komputerów itp. Według przykładowej definicji zachowania uzależniającego oznacza ono powtarzający się nawyk, który zwiększa ryzyko choroby i/lub związanych z nim problemów osobistych oraz społecznych. Zachowania uzależniające są często subiektywnie odczuwane jako „utrata kontroli” – pojawiają się mimo świadomych wysiłków zmierzających do ich powstrzymania lub ograniczenia. Typowa jest natychmiastowa, krótkotrwała nagroda oraz późniejsze szkodliwe i długotrwałe następstwa (koszty). Próbom zmiany tych zachowań (w wyniku terapii lub z własnej inicjatywy) towarzyszy zazwyczaj wysoki współczynnik nawrotów3. Podkreśla się wszakże, że literatura naukowa na ten temat jest jeszcze dość uboga.

Właściwie od dawna przypuszczano (podejrzewano), że osoby tracące fortuny w kasynach, czy na wyścigach działają pod wpływem jakiegoś wewnętrznego przymusu4, jednak dopiero niedawno postęp w naukach medycznych i społecznych umożliwił identyfikację na drodze empirycznej pewnych zachowań stanowiących oznaki uzależnienia. Podobnie jak w przypadku przyjmowania substancji powodujących efekt odurzenia, takich jak alkohol czy narkotyki, zachowania te w sposób stymulujący oddziałują na ośrodki mózgowe odpowiedzialne za odczuwanie przyjemności5.

Literatura naukowa wskazuje, że obraz kliniczny uzależnienia od hazardu niewiele się różni od obrazu klinicznego uzależnień od alkoholu czy narkotyków6, co więcej – uzależnieniu od hazardu nader często towarzyszą alkohol i narkotyki. Jak wynika z badań, skłonność do nadużywania alkoholu lub zjawisko uzależnienia alkoholowego występuje wśród hazardowych graczy patologicznych od dwu do czterokrotnie częściej niż w pozostałej części populacji7. Przy podwójnym uzależnieniu, np. od hazardu i narkotyków, występuje zwiększony poziom impulsywności i rozhamowania, podatności na depresję, lęki czy tendencje samobójcze. Oba typy uzależnień charakteryzują się podobnymi cechami:

  • zaabsorbowaniem – obsesja ciągłego grania/dostarczania środka psychoaktywnego,

  • eskalacją – podwyższanie stawek/zwiększanie dawek,

  • charakterystycznym „zespołem odstawienia” – napięcie, niepokój, drażliwość, dreszcze, poty itp.,

  • zaprzeczaniem – ukrywanie problemu,

  • trwaniem – pragnieniem kontynuacji,

  • wielowymiarową szkodliwością8.

Szkody wynikające z hazardu dotyczą zdrowotnej, rodzinnej, ekonomicznej, zawodowej i społecznej sfery funkcjonowania człowieka.

Należy także zwrócić uwagę na kryminogenność i wiktymogenność omawianego zjawiska. Chodzi przy tym o wszelki hazard, nie tylko patologiczny, choć ten ostatni w szczególności, ponadto wspomniane czynniki występują zarówno w odniesieniu do legalnej działalności hazardowej, jak i hazardu nielegalnego. Ich genezą jest dość naturalna u człowieka skłonność łączenia niebezpieczeństwa utraty pewnego poświęcanego dobra z nadzieją zyskania (wygrania) dobra znacznie większego, a także równie silne u większości ludzi dążenie do zdobycia i posiadania majątku. Dochód z uprawiania hazardu postrzegany jest jako „łatwy zarobek”. Wykorzystywanie naturalnej ludzkiej skłonności do „łatwego zarobku” przejawiającej się tutaj w lekkomyślnym pozbywaniu się własnego majątku dla osiągnięcia tego celu przynosi bardzo duże dochody. Przy tym hazard jest w znacznej mierze jednym z przejawów tzw. „życia nocnego” z wszelkim znanymi zagrożeniami, jakie ono niesie, nie tylko chodzi tu np. o ataki czy rozboje na klientach odchodzących z gry, którym udało się wygrać, w szczególności bowiem chodzi głównie o penetrację ze strony zorganizowanej przestępczości. Wysoka dochodowość, burzliwy rozwój rynku usług hazardowych w wielu krajach, wzmacnianie się konkurencji, próby monopolizacji (poza rzecz jasna oficjalnym monopolem państwowym), nasilają to zagrożenie. Są to zresztą czynniki kryminogenne charakterystyczne dla całej przestępczości gospodarczej.

O tym, że na tle hazardu może dochodzić do różnych przestępstw, świadczy w sferze normatywnej choćby fakt wprowadzenia do kodeksu karnego nowego środka karnego w postaci zakazu wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych, który może zostać orzeczony w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z urządzaniem gier hazardowych lub udziałem w nich9.

W wielu krajach zorganizowana przestępczość kontroluje rynek gier hazardowych, tak samo zresztą jak biznes narkotykowy, prostytucję czy handel bronią10. Zorganizowana przestępczość dostrzega w hazardzie duże możliwości uprawiania procederu „prania pieniędzy”. Stąd też wskazuje się na silne powiązania tego procederu z pewnymi sektorami hazardu. Legalny hazard, zwłaszcza kasyna, lokale gier hazardowych, ale także totalizatory sportowe, wyścigi konne itp. są wykorzystywane w fazie tzw. lokowania (placement), czyli fizycznego rozdysponowania środków pochodzących ze źródeł nielegalnych i ich wprowadzania do systemu finansowego11.

W opracowanych przez ekspertów zajmujących się zwalczaniem „prania pieniędzy” klasyfikacjach, pomocnych do typowania „grupy podwyższonego ryzyka”, znajdują się na wysokiej pozycji właśnie instytucje zajmujące się prowadzeniem gier hazardowych, takie jak: kasyna gry, wyścigi konne, loterie i inne gry losowe12. Normatywnym tego przejawem są liczne powiązania pomiędzy np. naszą aktualną ustawą o grach hazardowych13 a ustawą z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu14. Penetracja działalności hazardowej ze strony zorganizowanej przestępczości naraża tą działalność, a konkretnie jej podmioty, na groźby i rozmaite wymuszenia jako próby kontrolowania tej sfery przez zorganizowane struktury przestępcze.

Z tych też, lecz nie tylko z tych powodów, podejście ustawodawców do działalności hazardowej jest zdecydowanie różne od podejścia w stosunku do pozostałej, zwykłej (powszechnej) działalności gospodarczej. O ile w ustawodawstwie regulującym zwykłą działalność gospodarczą chodzi zasadniczo (przynajmniej w krajach o gospodarce wolnorynkowej) o takie działanie administracji gospodarczej, aby zabezpieczając ważne interesy publiczne, tzn. nie hamować, lecz sprzyjać rozwojowi przedsiębiorczości, o tyle w reglamentacji prawnej hazardu chodzi raczej o ograniczenie tego zjawiska, a zwłaszcza o ścisłą nad nim kontrolę i nadzór15.

W świetle powyższego nie powinno dziwić wprowadzanie prawnych ograniczeń w zakresie reklamy i promocji hazardu. Są one instrumentami polityki publicznej, której celem jest przede wszystkim ochrona gracza-konsumenta przed niekorzystnymi skutkami, jakie może nieść dla niego nadmierna konsumpcja usług hazardowych. Wskazuje się na analogie do ograniczeń reklamy tzw. „produktów sensytywnych”, którym to określeniem zwykło się posługiwać w odniesieniu do takich produktów, jak: wyroby tytoniowe, napoje alkoholowe, produkty farmaceutyczne, czyli produkty zawierające substancje chemiczne, których przyjmowanie może się wiązać ze zwiększeniem ryzyka wystąpienia problemów zdrowotnych16.

Podobnie jak w przypadku „produktów sensytywnych”, także u podstaw wprowadzenia ograniczeń w promowaniu oraz reklamowaniu gier i zakładów (czyli można powiedzieć, trawestując – „usług sensytywnych”) stoi cel ochrony zdrowia. Literatura traktuje go jako przesłankę i wskazówkę interpretacji postanowień ustawy17. Obecnie obowiązującą ustawą „hazardową” jest ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych18. Tytułowe pojęcie „gier hazardowych” ustawa definiuje w art. 2 ust. 1–5 oraz art. 4 ust. 2. Ustawa ta w stosunku do poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych19 znacznie rozszerza zakaz reklamy i promocji gier hazardowych, dodając do niego jeszcze zakaz informowania o sponsorowaniu20.

Tak więc obecne przepisy ustawy o grach hazardowych zabraniają reklamy i promocji gier cylindrycznych, gier w karty i kości, zakładów wzajemnych oraz gier na automatach. Zabraniają także informowania o sponsorowaniu przez podmiot prowadzący działalność w zakresie tych gier i zakładów. Zakazy te dotyczą osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, które zlecają lub prowadzą czynności w zakresie reklamy i promocji oraz informowania o sponsorowaniu, umieszczają reklamę lub informację albo czerpią korzyści z takich czynności. Ustawa definiuje pojęcia reklamy i promocji oraz informowania o sponsorowaniu.

Za reklamę zatem uznaje ustawa publiczne rozpowszechnianie znaków towarowych lub symboli graficznych i innych oznaczeń związanych z grami i zakładami objętymi omawianymi zakazami, a także nazw i symboli graficznych podmiotów prowadzących działalność w zakresie tych gier i zakładów oraz informacji o miejscach, w których są one urządzane i możliwościach uczestnictwa w nich.

Z kolei za promocję ustawa uważa publiczną prezentację objętych zakazem gier i zakładów, rozdawanie rekwizytów z nimi związanych, wręczanie żetonów lub dowodów uczestnictwa w tych grach albo ich sprzedaż w miejscach publicznych, a także inne formy publicznego zachęcania do uczestnictwa w nich lub przekonywania o ich zaletach bądź zachęcania do wstępu do kasyn gry lub punktów przyjmowania zakładów.

Ustawodawca w celu zapobieżenia ewentualnym próbom obchodzenia zakazów reklamy i promocji hazardu przez wykorzystanie podobieństwa pewnych nazw, znaków czy wizerunków reklamowych rozszerzył powyższe definicje reklamy i promocji. Obejmują one zatem również reklamę i promocję:

  • produktów i usług, których nazwa, znak towarowy, kształt graficzny lub opakowanie wykorzystuje podobieństwo lub jest tożsame z oznaczeniem gier i zakładów objętych zakazami reklamy i promocji, kasyna lub punktu przyjmowania zakładów albo z firmą, nazwą lub oznaczeniem podmiotu prowadzącego działalność w zakresie tych gier i zakładów;

  • podmiotów, których wizerunek reklamowy wykorzystuje podobieństwo lub jest tożsamy z oznaczeniem gier i zakładów objętych zakazami reklamy i promocji, kasyna gry lub punktu przyjmowania zakładów albo z firmą, nazwą lub oznaczeniem podmiotu prowadzącego działalność w zakresie tych gier i zakładów lub innym symbolem obiektywnie odnoszącym się do takich oznaczeń.

Ustawa definiuje także pojęcie sponsorowania oraz określa, na czym polega zakazane informowanie o sponsorowaniu. Pod pojęciem sponsorowania ustawa nakazuje rozumieć bezpośrednie lub pośrednie finansowanie lub współfinansowanie działalności osób fizycznych, osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej w celu upowszechniania, utrwalania lub podniesienia renomy gier i zakładów objętych zakazem, podmiotów prowadzących działalność w zakresie tych gier i zakładów lub innego oznaczenia indywidualizującego taki podmiot lub jego działalność, w zamian za informowanie o sponsorowaniu. Informowanie o sponsorowaniu zdefiniowane zostało jako prezentowanie informacji zawierającej nazwę lub innego oznaczenia indywidualizującego sponsora, w związku ze sponsorowaniem.

Gry i zakłady objęte omawianymi zakazami można reklamować i promować wyłącznie w miejscach, gdzie są urządzane. Zakazy te bowiem nie obejmują reklamy i promocji prowadzonej wewnątrz kasyna gry lub punktu przyjmowania zakładów wzajemnych oraz oznaczenia nazwą podmiotu, logo firmy lub nazwą prowadzonej działalności gospodarczej, na zewnątrz budynku, miejsca, w którym znajduje się kasyno lub punkt przyjmowania zakładów. W przypadku zakładów wzajemnych urządzanych przez sieć Internet zakazy nie obejmują reklamy i promocji prowadzonej na określonej w zezwoleniu stronie internetowej wykorzystywanej do ich urządzania.

Jak widać z przytoczonych regulacji interpretowanych a contrario, z zakazów reklamy i promocji wyłączone zostały gry liczbowe, wszelkie gry bingo i telebingo oraz wszelkie loterie. Ustawa postanawia, że zakaz informowania o sponsorowaniu nie obejmuje informowania o sponsorowaniu przez podmiot prowadzący działalność wyłącznie w zakresie przyjmowania zakładów wzajemnych albą tą działalność łącznie z inną, niepodlegającą ograniczeniom w zakresie reklamy, promocji lub informowania o sponsorowaniu. Dopuszcza się zatem informowanie o sponsorowaniu przez taki podmiot, ale wyłącznie przez prezentowanie informacji zawierającej nazwę lub innego oznaczenia indywidualizującego sponsora, czyli w ustawowym rozumieniu „informowania o sponsorowaniu”.

Kilka uwag warto poświęcić przytoczonej wyżej ustawowej definicji reklamy. Definicja ta ma dwie cechy charakterystyczne: po pierwsze wykracza poza tradycyjne ujmowanie reklamy, obejmując częściowo swoim zakresem również pokrewne do reklamy, aczkolwiek wyodrębniane pojęcie tzw. informacji handlowej21, po drugie zaś całkowicie abstrahuje od strony podmiotowej, czyli celowościowego ukierunkowania zachowań obejmowanych pojęciem ”reklamy”.

Otóż, zarówno w doktrynalnych, jak i normatywnych definicjach reklamy wyraźnie eksponowany jest jej cel, jakim jest popieranie, zwiększanie sprzedaży produktów czy usług, zachęcanie, wzbudzanie zainteresowania, krótko mówiąc – kształtowanie pozytywnych postaw potencjalnych konsumentów w stosunku do reklamowanego produktu lub usługi (sterowanie decyzjami). Ten cel stanowi kryterium, za pomocą którego specjaliści od zagadnień reklamy odróżniają ją od pojęć pokrewnych, takich jak „ogłoszenie” czy „informacja handlowa”. Tak więc mówi się, że o ile ogłoszenie ma przede wszystkim informować, o tyle reklama – zachęcać do kupna. Dodaje się przy tym, że w związku z tym ogłoszenie powinno być bardziej rzetelne od reklamy, której cechą charakterystyczną jest swoista przesada i przejaskrawienie22.

Innym pojęciem pokrewnym i to zarówno dla ogłoszenia, jak i reklamy jest tzw. informacja handlowa. Stanowi ona źródło rzetelnych wiadomości dla klientów i odbiorców o cechach towarów i świadczonych usług. Od reklamy odróżnia ją cel, jakim jest zapoznawanie z wszelkimi danymi o towarze i usługach, natomiast od ogłoszenia – większa szczegółowość i konkretność. Ponadto, informacja handlowa nie jest tak powszechna i ogólnie dostępna jak ogłoszenia i reklamy23.

W zawartej w ustawie o grach hazardowych definicji reklamy występują elementy czysto przedmiotowe. Są nimi publiczne rozpowszechnianie różnych oznaczeń gier i zakładów oraz podmiotów, które je prowadzą, a ponadto – informacji o miejscach urządzania tych gier i zakładów oraz możliwościach w nich uczestnictwa.

W poprzedniej ustawie z 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych reklamę definiowano jako „zachęcanie do udziału” (w grach i zakładach), „przekonywanie o ich zaletach” oraz „informowanie o miejscach, w których są urządzane i możliwościach uczestnictwa”24. Poprzednia zatem ustawa rozróżniała jakby reklamę sensu stricto (jako zachowanie perswazyjne, celowościowo ukierunkowane) oraz „informowanie”, czy de facto rozpowszechnianie tzw. informacji handlowej.

W obecnej definicji reklamy element perswazyjny, celowościowy, nie występuje, jest natomiast publiczne rozpowszechnianie samych znaków, nazw czy symboli oraz wspomniane „informowanie” o miejscach i możliwościach uczestnictwa25. Jednak w obecnej ustawie pojęcie reklamy występuje w łączności z pojęciem promocji, zakazy bowiem dotyczą „reklamy i promocji”. W tej ostatniej odnajdujemy element podmiotowy, gdyż obejmuje ona formy „publicznego zachęcania do uczestnictwa”, „przekonywania o zaletach” bądź „zachęcania do wstępu do kasyn gry lub punktów przyjmowania zakładów wzajemnych”26.

Z powyższego widać, że perswazyjny element celowościowy został usunięty z pojęcia „reklamy” (gdzie występował w poprzedniej ustawowej definicji reklamy) i przesunięty do ściśle powiązanej z reklamą definicji „promocji”. Ustawodawca obecny mówi zatem łącznie o „reklamie i promocji”, ale element podmiotowy zawarł tylko w definicji tej ostatniej. Oznacza to – jak się wydaje – że zabronione jest publiczne rozpowszechnianie znaków towarowych, symboli graficznych i innych oznaczeń związanych z objętymi zakazem grami i zakładami, a także nazw i symboli graficznych podmiotów, które je prowadzą, oraz informacji o miejscach urządzania i możliwościach uczestnictwa bez względu na cel towarzyszący takim zachowaniom. Nie muszą one zatem (chociaż mogą i najczęściej są) być ukierunkowane na „zachęcanie” i mieć cel „perswazyjny”.

Znawcy zagadnień reklamy mówią wprawdzie, że „jakkolwiek nie zdefiniowano by reklamy, to z pewnością, z punktu widzenia psychologii, jest ona typowym procesem komunikacji o charakterze perswazyjnym”, mającym na celu wpływanie na kształtowanie i zmianę postaw ludzi w określonym zamierzonym kierunku27, tym niemniej granice zakazu reklamy określa w tym przypadku ustawodawca, ten zaś sformułował zakaz w sposób abstrahujący od owej strony psychologicznej, co pozostaje faktem de lege lata.

Nie wyklucza to oczywiście oceny tego stanu rzeczy, ta zaś w moim przekonaniu wypada negatywnie. Powodem jest nadmierne rozszerzenie strony przedmiotowej zakazanej reklamy hazardu, w dodatku za pomocą nieostrego pojęcia oznaczeń „związanych” z grami (nie bardzo wiadomo co przez ten „związek” należy rozumieć), co przy braku zawężenia strony podmiotowej do celu perswazyjnego charakterystycznego dla tradycyjnej reklamy powoduje, że za zabronioną reklamę można uznać każde de facto oznaczenie bezpośrednio czy choćby pośrednio związane z grami hazardowymi lub podmiotami je prowadzącymi. Trudno zatem odmówić racji krytyce, która zarzuca, że omawiane przepisy spowodowały olbrzymie zamieszanie, które osiągnęło poziom absurdu – firmy z branży hazardowej zastanawiały się, czy mogą umieszczać logo na oficjalnej korespondencji, np. z urzędami28.

Podobnie nieostre sformułowania zawiera definicja promocji. Tam też jest mowa o „rekwizytach związanych z grami”. Powstać może pytanie – czy np. sprzedaż kart do gry w pokera jest już objęta zakazem. W przypadku jednak zachowań objętych definicją promocji są one przynajmniej od strony podmiotowej zawężone do celu ukierunkowanego na „zachęcanie” lub „przekonywanie o zaletach”.

Natomiast za absolutnie niedopuszczalne wypada uznać rozszerzenie zakazów reklamy i promocji hazardu na produkty, których nazwy, znaki, kształty graficzne czy opakowania „wykorzystują podobieństwo” z oznaczeniem gier i zakładów objętych zakazami, a także na podmioty, których „wizerunek reklamowy wykorzystuje podobieństwo” z oznaczeniem gier, kasyn, albo z nazwą lub oznaczeniem podmiotu prowadzącego działalność w zakresie objętym zakazami.

Określenie „podobieństwa” nazw, znaków czy kształtów graficznych albo „wizerunków reklamowych” (tu powstaje dodatkowe pytanie – co to jest „wizerunek reklamowy”), jest tak nieostre, że czyni praktycznie całkowicie nieczytelną granicę zakazu reklamy i promocji hazardu. Stwierdzenie owego „podobieństwa” wymagać może opinii biegłych z zakresu wzornictwa czy reklamy. Mając w perspektywie sankcję karnoskarbową grożącą za niezgodną z przepisami reklamę i promocję hazardu, należy uznać omawiane przepisy wyrażające normy sankcjonowane zakazujące tej reklamy i promocji za ewidentnie naruszające zasadę określoności czynu zabronionego (nullum crimen sine lege certa).

To samo dotyczy zakazu informowania o sponsorowaniu. O ile wspólnym mianownikiem pojęć reklamy i promocji jest publiczny charakter zachowań objętych tymi pojęciami, o tyle w definicji ustawowej „informowania o sponsorowaniu” pominięto znamię „publicznego” charakteru „prezentowania informacji”, przez co zakazem objęte jest także jej przekazanie ściśle określonej osobie, nawet w sposób poufny i tu również cel tej „prezentacji informacji” jest niczym niezawężony, czyli jakikolwiek. Jak się wydaje, także i w tej kwestii (granic zakazu informowania o sponsorowaniu) posunięto się do absurdu. Powstaje pytanie – jaka będzie skuteczność w ten sposób określonego zakazu.

Krytykując sposób określenia omawianych zakazów sprzężonych z sankcją karną, w efekcie czego adresaci zakazów nie mają praktycznie możliwości ustalenia bez wątpliwości, czy ich zachowania stanowią czyny zabronione, pozwolę sobie natomiast „wziąć ustawodawcę w obronę” przed zarzutem dyskryminowania podmiotów prowadzących działalność hazardową poprzez objęcie omawianymi zakazami nie wszystkich, lecz tylko ściśle wymienionych gier i zakładów29. Ustawodawca ma bowiem prawo do różnicowania oceny poszczególnych form hazardu i w konsekwencji tego różnicowania także poszczególnych ograniczeń, np. w kwestii reklamy czy dostępu osób małoletnich.

Ograniczenia te jednak muszą odpowiadać standardom przyzwoitej legislacji, szczególnie wówczas, gdy obwarowane są sankcjami karnymi. Tak jest w przypadku ograniczeń reklamy i promocji hazardu. Złamanie omówionych zakazów obowiązujących w tym zakresie poddane jest trojakiego rodzaju sankcjom:

  • administracyjnym, przewidzianym w ustawie o grach hazardowych,

  • karnoskarbowym, przewidzianym w k.k.s.,

  • przewidzianym w ustawie z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary30.

Sankcje administracyjne stosowane są w ramach nadzoru. Stosownie do art. 58 ustawy o grach hazardowych organ udzielający koncesji lub zezwolenia może wezwać podmiot, któremu udzielono koncesji lub zezwolenia, do usunięcia stwierdzonych uchybień (mogą one dotyczyć np. naruszenia przepisów o zakazie reklamy, promocji i informowania o sponsorowaniu) w wyznaczonym terminie i powiadomienia tego organu o terminie i sposobie ich usunięcia.

Kolejny przepis art. 59 ustawy przewiduje sześć przypadków, w których następuje obligatoryjne cofnięcie koncesji lub zezwolenia w całości lub w części przez organ właściwy w sprawie ich udzielenia.

Są to m.in. przypadki:

  • nieusunięcia w wyznaczonym terminie stanu faktycznego lub prawnego niezgodnego z przepisami regulującymi działalność objętą koncesją lub zezwoleniem (może tu chodzić o przepisy dotyczące reklamy, promocji czy informowania o sponsorowaniu),

  • rażącego naruszenia przepisów określających warunki wykonywania działalności, na którą została udzielona koncesja lub zezwolenie (tu też może chodzić o przepisy w zakresie reklamy, promocji lub informowania o sponsorowaniu).

Cofnięcie koncesji lub zezwolenia jest bardzo dolegliwą sankcją, albowiem oznacza ono delegalizację działalności danego podmiotu branży hazardowej łamiącego przepisy ustawy „hazardowej”.

Omówione poprzednio zakazy prawne w zakresie reklamy i promocji hazardu oraz informowania o sponsorowaniu doznają wzmocnienia sankcjami karnoskarbowymi wynikającymi z przepisów k.k.s. Tak więc przepis art. 110a § 1 k.k.s. przewiduje karę grzywny do 720 stawek dziennych dla tego, kto wbrew przepisom ustawy zleca lub prowadzi reklamę lub promocję gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości, zakładów wzajemnych lub gier na automatach, także dla tego, kto umieszcza reklamę takich gier lub zakładów lub informuje o sponsorowaniu przez podmiot prowadzący działalność w zakresie takich gier lub zakładów. W myśl art. 110a § 2 k.k.s. tej samej karze podlega ten, kto czerpie korzyści z reklamy lub promocji gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości, zakładów wzajemnych lub gier na automatach zlecanych lub prowadzonych wbrew przepisom ustawy, z umieszczania reklamy wbrew przepisom ustawy albo informowania o sponsorowaniu przez podmiot prowadzący działalność w zakresie takich gier lub zakładów.

Opisane wyżej czyny mają tzw. charakter „przepołowiony”, co oznacza, że mogą one zostać uznane przez organ stosujący prawo za wykroczenia skarbowe w razie przyjęcia wypadku mniejszej wagi, którego kryteria określone są w art. 53 § 8 k.k.s. (zob. art. 110a § 3 k.k.s.).

Czyny te mają charakter częściowo blankietowy. Poprzez zawarty w ich opisach zwrot: „wbrew przepisom ustawy” następuje odesłanie do merytorycznych regulacji ustawy „hazardowej” w zakresie reklamy, promocji i informowania o sponsorowaniu, które to regulacje były wcześniej przedmiotem zasadniczej krytyki, ponieważ – jak się wydaje – nie spełniają one w stopniu dostatecznym wymogu określoności czynu i tym samym standardów odpowiedzialności karnej. W tej kontestacji jakości legislacji w zakresie przepisów dotyczących reklamy i promocji hazardu oraz informowania o sponsorowaniu autor niniejszego opracowania nie jest odosobniony. Także inni autorzy podają przykłady wątpliwości interpretacyjnych sięgających granic absurdu31.

Podtrzymując zastrzeżenia zgłoszone do sposobu uregulowania (skądinąd słusznych) ograniczeń reklamy i promocji hazardu w ustawie o grach hazardowych, dodać należy do tego jeszcze wątpliwość rodzącą się na tle treści przytoczonego przepisu art. 110b § 2 k.k.s., gdzie jest mowa o „czerpaniu korzyści” z bezprawnej reklamy lub promocji hazardu bez wskazania o jaką korzyść, o jaki charakter korzyści chodzi. Powstaje pytanie – czy wyraźne pominięcie w odniesieniu do pojęcia „korzyści” dopełnienia tego pojęcia przymiotnikiem: „majątkowe” jest na pewno świadomą, a jeśli tak – to czy na pewno racjonalną decyzją ustawodawcy.

Ograniczenia reklamy i promocji hazardu, aczkolwiek generalnie uzasadnione w tej sferze, cechuje jednak tak niski standard technicznolegislacyjny, że interpretacja stosownych przepisów ustawy „hazardowej” w tym zakresie napotyka na problemy dyskwalifikujące te przepisy w roli norm sankcjonowanych obwarowanych sankcjami karnoskarbowymi, albowiem zupełnie nie odpowiadają one karnoskarbowym standardom gwarancyjnym. Potrzebna jest tutaj pilna interwencja ustawodawcy. Bez niej przypisanie odpowiedzialności karnoskarbowej z art. 110a k.k.s.może być w praktyce niezwykle trudne z uwagi na realną możliwość powoływania się ewentualnych oskarżonych na błąd co do ustawowego znamienia wyrażonego blankietową klauzulą: „wbrew przepisom ustawy”. Autor niniejszego opracowania reprezentuje pogląd (obszernie uzasadniony w innej publikacji)32, iż błąd co do tego, że działa się „wbrew przepisom ustawy”, jest w tym przypadku błędem co do ustawowego znamienia wyłączającym w myśl art. 10 § 1 k.k.s. umyślność, który to błąd nie musi być „usprawiedliwiony”, nie jest natomiast błędem co do karalności czynu, wyłączającym w myśl art. 10 § 4 k.k.s. winę, który to błąd z kolei wymaga „usprawiedliwienia”. Przy tak niedostatecznie określonych przepisach błąd co do klauzuli „wbrew przepisom ustawy” wydaje się bardzo łatwą „furtką” do uniknięcia odpowiedzialności za czyn umyślny, co w praktyce oznacza uniknięcie odpowiedzialności karnoskarbowej w ogóle, albowiem forma nieumyślna omawianych czynów z art. 110a k.k.s. nie jest przewidziana.

Te niedostatki techniki legislacyjnej przepisów dotyczących reklamy i promocji hazardu blokują też drogę do ewentualnego zastosowania ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Model bowiem odpowiedzialności podmiotów zbiorowych w świetle tej ustawy jest modelem odpowiedzialności następczej (wymagającej wpierw przypisania odpowiedzialności osobie fizycznej), a nie zastępczej (zamiast osoby fizycznej).

Formalnie rzecz biorąc przepisy art. 110a § 1 i 2 k.k.s. znalazły się w wykazie przepisów określających przestępstwa skarbowe które mogą rodzić w konsekwencji odpowiedzialność podmiotu zbiorowego33. Nawet jednak, gdy pominiemy wskazane trudności w przypisaniu odpowiedzialności osobie fizycznej za czyny określone w art. 110a § 1 i 2 k.k.s., to i tak praktyczna możliwość ukarania podmiotu zbiorowego wydaje się niewielka.

Po pierwsze, podmiotowi zbiorowemu łatwo jest uniknąć odpowiedzialności w trybie omawianej ustawy dzięki jego formalnej likwidacji i faktycznemu przekształceniu w inny podmiot. Nie jest bowiem przewidziane żadne „przerzucenie” odpowiedzialności na inny podmiot zbiorowy niż ten, który zastępowany był w chwili czynu przez sprawcę (osobę fizyczną), żadna zaś analogia do rozwiązań np. prawa podatkowego, przewidującego przerzucenie odpowiedzialności na inny podmiot, nie wchodzi tu w grę, albowiem takie przerzucenie odpowiedzialności na następców prawnych danego podmiotu zbiorowego kłóciłoby się z konstytucyjnymi gwarancjami odnoszonymi do odpowiedzialności o charakterze represyjnym34.

Po drugie, może w praktyce rodzić trudności przypisanie podmiotowi zbiorowemu określonej w ustawie swoistej winy35. W wyroku z dnia 3 listopada 2004 r.36, sygn. K 18/03, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że konstrukcja ustawy nie jest oparta na fikcji utożsamiającej winę osoby fizycznej z winą podmiotu zbiorowego, przeciwnie – pomimo stwierdzenia winy osoby fizycznej konieczne jest udowodnienie przesłanek przypisania podmiotowi zbiorowemu odpowiedzialności, o których mowa w art. 5 ustawy, tj. winy w wyborze, w nadzorze lub w organizacji.

Ta ostatnia (tzw. wina w organizacji) występowała w pierwotnej wersji ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Została ona usunięta, albowiem we wspomnianym wyroku z dnia 3 listopada 2004 r. Trybunał zarzucił konstrukcji „zawinienia w organizacji” brak dostatecznej określoności. Zdaniem TK stuprocentowe zapobieżenie nieprawidłowościom występującym w działalności każdej organizacji jest niemożliwe. Kategoria zatem „niedostatku organizacyjnego” może służyć do opisu pewnego zjawiska socjologicznego czy kryminologicznego, nie może natomiast stanowić prawnego kryterium przypisania odpowiedzialności podmiotowi zbiorowemu.

Mimo takiego stanowiska Trybunału, nowelizacją ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary z dnia 29 lipca 2011 r.37 ponownie wprowadzono obok winy w wyborze lub nadzorze trzeci rodzaj zawinienia w postaci winy w organizacji. Określono ją jako taką organizację działalności podmiotu zbiorowego, która nie zapewniała uniknięcia popełnienia czynu zabronionego przez osobę fizyczną, podczas gdy mogło je zapewnić zachowanie należytej staranności wymaganej w danych okolicznościach przez organ lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego (zob. art. 5 pkt 2 ustawy, po nowelizacji). Jak się wydaje, ponownie wprowadzona do omawianej ustawy konstrukcja „zawinienia w organizacji” została znowu niedostatecznie określona, mimo wcześniejszego, wyraźnego stanowiska TK w tej kwestii.

Jeśli zaś chodzi o dwa pozostałe rodzaje winy w tej ustawie, tj. winę w wyborze i nadzorze, przypisanie podmiotowi zbiorowemu którejś z tych rodzajów winy może budzić trudności praktyczne. Należy bowiem zwrócić uwagę na warunki, jakie ustawa o grach hazardowych stawia osobom fizycznym mogącym być potencjalnymi sprawcami czynów zabronionych. Tak więc ustawa wymaga po stronie akcjonariuszy czy wspólników spółek hazardowych m.in. nienagannej opinii, niekaralności, braku „zastrzeżeń z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego lub bezpieczeństwa interesów ekonomicznych państwa”38, od osób zaś pełniących funkcje w zakresie nadzorowania oraz bezpośredniego prowadzenia gier hazardowych – nienaganności opinii, niekaralności i stosownej wiedzy potwierdzonej egzaminem zawodowym39. W świetle tego w praktyce trudno będzie przypisać podmiotowi zbiorowemu „brak należytej staranności w wyborze osoby fizycznej” będącej sprawcą czynu zabronionego. Można nawet (nieco złośliwie) powiedzieć, że to raczej organ koncesyjny wadliwie zweryfikował taką osobę, dopuszczając ją do działalności w spółkach hazardowych, niż sama spółka wadliwie taką osobę „wybrała”. Podobnie silnie rozbudowane formy nadzoru instytucjonalnego określone przepisami ustawy40 ograniczają w praktyce możliwość udowodnienia spółce hazardowej „braku należytej staranności w nadzorze” nad osobą fizyczną.

Z powyższych powodów omawiana ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary nie wydaje się zanadto skutecznym i sprawnym narzędziem walki z naruszeniami prawa „hazardowego”. To samo – jak już o tym była mowa – odnosi się do k.k.s. w zakresie czynów naruszających zakazy reklamy i promocji hazardu. Powodem tego jest niska jakość techniki legislacyjnej przepisów ustawy „hazardowej” sprzężonych z karnoskarbowymi normami sankcjonującymi w świetle karnistycznych wymogów gwarancyjnych. W tej sytuacji realnym w praktyce narzędziem reakcji na naruszenia prawa „hazardowego” w zakresie reklamy i promocji wydają się wspomniane sankcje administracyjne, których stosowanie nie opiera się na zasadzie winy i kryteriach subiektywnych (podmiotowych).



Sanctions for breach of prohibition on gambling advertisement and promotion

Abstract

This paper addresses diversified sanctions for any breach of the gambling advertisement prohibition provided for in the Gambling Act of 19 November 2009. The author hereof points legislative shortcomings that result in the provisions of the Fiscal Criminal Code, these stipulating fiscal and criminal sanctions, failing to meet the requirements of sufficient determinateness of a prohibited act.


1Np. orzeczenie C–275/92 Schindler ETS (1994) I–1039; zob. M. Ożóg, W oczekiwaniu na Placanica. Usługi hazardowe w prawie wspólnotowym, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 2006, nr 1, s. 20–22.

2M. Griffiths, Gry i hazard. Uzależnienia dzieci w okresie dorastania, Gdańsk 2004, s. 13 i nast.; M. D. Griffiths, J. Sutherlard, Adolescent gambling and drug use, Journal of Community and Applied Social Psychology 1998, nr 8, s. 423–427; M. D. Griffiths, Amusement machine playing in childhood and adolescence: a comparative analysis of video games and fruit machines, Journal of Adolescence 1991, nr 14, s. 53–73.

3G. A. Marlatt, J. S. Baer, D. M. Donovan, D. R. Kivlahan, Addictive behaviors: etiology and treatment, Annual Review of Psychology 1988, nr 39, s. 223–252.

4Zob. T. Jakubowski, Monopol loteryjny, (w:) Pięć lat na froncie gospodarczym 1926–1931, t. II, Warszawa 1931, s. 299–302.

5Zob. C. Guerreschi, Nowe uzależnienia, Kraków 2005.

6Zob. Mc Cown, L. Chamberlain, Best Possible Odds: Contemporary Treatment Strategies for Gambling Disorders, New York 2000, s. 17.

7J. E. Grant, M. G. Kushner, S. W. Kim, Pathological Gambling and Alcohol Use Disorder, Alcohol Research and Health 2002, nr 2, s. 144–145.

8I. Niewiadomska, M. Brzezińska, B. Lelonek, Hazard, Lublin 2005, s. 149–150.

9Zob. art. 41c § 2 k.k.

10K. Laskowska, Rosyjskojęzyczna przestępczość zorganizowana. Studium kryminologiczne, Białystok 2006, s. 217.

11J. W. Wójcik, Pranie pieniędzy. Kryminologiczna i kryminalistyczna ocena transakcji podejrzanych, Warszawa 2002, s. 94.

12Ibidem, s. 319; zob. także P. Pietrasz, Opodatkowanie dochodów nieujawnionych, Warszawa 2007, s. 256–257.

13Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.

14Zob. art. 106 ustawy o grach hazardowych.

15Zob. M. Krawczak, Zakaz urządzania gier hazardowych niewymienionych w ustawie z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych, Monitor Prawa Celnego i Podatkowego 2009, nr 11, s. 1.

16E. Traple (red.), Prawo reklamy i promocji, Warszawa 2007, s. 178.

17Tamże, s. 180.

18Dz. U. Nr 201, poz. 1540.

19Tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27 ze zm.

20Zob. regulacje art. 29 ustawy.

21Zob. K. Grzybczyk, Prawo reklamy, Warszawa 2008, s. 16–17.

22Tamże.

23Tamże.

24Zob. art. 8 ust. 1 ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

25Zob. art. 29 ust. 6 ustawy.

26Zob. art. 29 ust. 7 ustawy.

27Zob. K. Grzybczyk, Prawo…, op. cit., s. 17.

28Zob. B. Szmulik, Problem zgodności ustawy hazardowej z Konstytucją RP, http://ozpbr.pl.

29Tamże.

30Dz. U. Nr 197, poz. 1661 ze zm.

31V. Konarska-Wrzosek, T. Oczkowski, J. Skorupka, Prawo i postępowanie karne skarbowe, Warszawa 2010, s. 330–331.

32L. Wilk, Szczególne cechy odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia podatkowe, Katowice 2006, s. 429–435 oraz powołana tam literatura.

33Zob. art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych.

34Zob. L. Wilk, Szczególne cechy…, op. cit., s. 286.

35Zob. art. 5 ustawy.

36OTK ZU 2004, nr 10/A, poz. 103.

37Zob. art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, Dz. U. Nr 191, poz. 1135.

38Zob. art. 11 i 12 ustawy.

39Zob. art. 25 ust. 1 ustawy.

40Zob. np. art. 23a–23c, art. 52–55, art. 58 ustawy o grach hazardowych. Ponadto, ustawowe regulacje w zakresie nadzoru nad hazardem zawarte są w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.).


Prokuratura

i Prawo 5, 2012

: upload doc
upload doc -> Bolesław Kurzępa „Inna czynność seksualna” jako znamię przestępstw
upload doc -> Załącznik nr pieczęć firmowa Oferenta
upload doc -> Michał Płachta Konflikty jurysdykcyjne w sprawach karnych: pojęcie, geneza i środki zaradcze
upload doc -> Wojciech Kotowski Recenzja książki Bolesława Kurzępy, Prawo budowlane. Komentarz do ustawy i orzecznictwo, Toruń 2008
upload doc -> Krystyna Witkowska Procesowe i kryminalistyczne aspekty oględzin rzeczy w postępowaniu karnym
upload doc -> Rozwoju lokalnego
upload doc -> Zatarcie skazania w formie aktu łaski
upload doc -> Zatarcie skazania z mocy prawa
upload doc -> Wincenty Grzeszczyk Problematyka wykorzystania analizy dna w postępowaniu karnym w świetle przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r
upload doc -> Michał Jeznach Akt oskarżenia




©snauka.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna
Komunikat prasowy
przedmiotu zamówienia
najkorzystniejszej oferty
Informacja prasowa
wyborze najkorzystniejszej
warunków zamówienia
istotnych warunków
sprawie powołania
Regulamin konkursu
udzielenie zamówienia
przetargu nieograniczonego
zamówienia publicznego
Nazwa przedmiotu
Specyfikacja istotnych
modułu kształcenia
Rozporządzenie komisji
studia stacjonarne
wyborze oferty
Zapytanie ofertowe
Szkolny zestaw
Ochrony rodowiska
ramach projektu
prasowy posiedzenie
trybie przetargu
obwodowych komisji
zagospodarowania przestrzennego
komisji wyborczych
komisji wyborczej
Program konferencji
Wymagania edukacyjne
Lista kandydatów
szkoły podstawowej
która odbyła
Województwa ląskiego
Decyzja komisji
przedmiotu modułu
poszczególne oceny
Sylabus przedmiotu
szkół podstawowych
semestr letni
Postanowienia ogólne
przedsi biorców
produktu leczniczego
Karta przedmiotu
Scenariusz lekcji
Lista uczestników
Program nauczania
Projekt współfinansowany
Informacje ogólne
biblioteka wojewódzka
semestr zimowy