Strona główna

Lista kontrolna w przypadku podejrzenia działań korupcyjnych


Pobieranie 73.22 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar73.22 Kb.



Lista kontrolna

w przypadku podejrzenia działań korupcyjnych

Prof. Dr. Eike Albrecht i Rainer Bote



I.Wprowadzenie 2

1.Pojęcie korupcji 2

2.Postępowanie w przypadku wykrycia korupcji 3

3.Cel niniejszego poradnika 4

II.Działania podejmowane w przypadku korupcji 5

1.Działania bezpośrednie 5

a)Protokołowanie i dokumentacja 5

b)Informowanie przełożonych oraz kierownictwa urzędu 5

c)Uzgodnienie działań z organami ścigania 5

d)Włączenie działu kadr i działu prawnego 6

e)Natychmiastowe działania w celu zabezpieczenia materiału dowodowego i zapobieżenia stratom 8

2.Dalsze działania 11

a)Powołanie komisji kontrolnej / audyt wewnętrzny 12

b)Przeprowadzenie ankiety wśród klientów związanych z daną sprawą 12

c)Czynności towarzyszące 13

d)Rotacja, zmiana zakresu obowiązków, rozszerzenie uprawnień 13

e)Roszczenia odszkodowawcze oraz egzekwowanie kar umownych 14

III.Działania dodatkowe 15

1.Opieka nad podejrzanym 15

2.Postępowanie z informatorami 15

3.Pytania ze strony prasy 16

4.Wpis do rejestru korupcyjnego i wykluczenie z udziału w postępowaniach przetargowych 17

IV.Podsumowanie 18



  1. Wprowadzenie


Podjęcie odpowiednich i adekwatnych działań przez pracownika urzędu, który na podstawie pewnych sygnałów poweźmie podejrzenie wystąpienia zjawisk o charakterze korupcyjnym, stanowi często problem. Z jednej strony zapobieżenie i ujawnienie korupcji leży w interesie społecznym oraz samego urzędu. Z drugiej strony trzeba wziąć pod uwagę interes i prawa podejrzewanego pracownika lub kolegi, który być może jest niewinny lub też, nie popełniając przestępstwa korupcji, złamał inne przepisy służbowe.
  1. Pojęcie korupcji


Na wstępie trzeba zaznaczyć, że nie w każdym przypadku złamania obowiązujących przepisów mamy do czynienia z korupcją. Przynajmniej taką samą rolę w odniesieniu do wysokości szkód i częstości ich występowania odgrywają czynniki takie jak lenistwo, ignorancja i brak odpowiednich umiejętności. Z reguły jednak nie chodzi przy tym o przypadki z zakresu prawa karnego, które należy ścigać za pomocą narzędzi, jakie daje do dyspozycji prawo pracy lub przepisy służbowe.

Działania korupcyjne natomiast są przestępstwami ściganymi z mocy prawa karnego, tak więc możliwe jest zawiadomienie organów ścigania, co godne jest szczególnego polecenia w większości przypadków. Ściganiem przestępstw korupcyjnych powinni zajmować się mianowicie specjaliści, gdyż dochodzenia prowadzone samodzielnie i bez odpowiedniej znajomości rzeczy przynoszą więcej szkód niż pożytku. Prawdopodobieństwo wyjaśnienia danego przypadku przez "detektywa-amatora” w sposób mający wartość dowodową jest nikłe. W najgorszym razie jego działania mogą doprowadzić do zniszczenia lub też ukrycia materiału dowodowego.

Zjawisko korupcji definiowane jest w rożny sposób. Niniejszy artykuł posługuje się pojęciem korupcji według definicji Unii Europejskiej, zgodnie z którą korupcją jest

nadużywanie funkcji (urzędowej) z inicjatywy osoby trzeciej lub z inicjatywy własnej w celu uzyskania / dążenia do osobistej korzyści i spowodowanie wystąpienia bezpośrednich lub pośrednich skutków negatywnych dla ogółu lub przedsiębiorstwa oraz utrzymywanie w tajemnicy lub kamuflowanie tych machinacji.

  1. Postępowanie w przypadku wykrycia korupcji


W odniesieniu do zjawisk korupcyjnych istotne jest przeprowadzanie działań w sposób skoordynowany. W żadnym razie nie powinno się przeprowadzać czynności wyjaśniających na własną rękę, ponieważ takie postępowanie może ostrzec sprawców, którzy zyskają tym samym na czasie i będą mieli możliwość ukrycia lub zakamuflowania dowodów swojej korupcyjnej działalności. Ostrzeżony przez nieostrożne działania sprawca ma w konsekwencji szansę uniknięcia zasłużonej kary. W związku z tym rodzi się pytanie: Jakie działania w przypadku podejrzenia zaistnienia korupcji są niezbędne i mogą przynieść pożądany skutek? Ogólnie należy stwierdzić, że za koordynację i podejmowanie decyzji powinna być odpowiedzialna jedna osoba. Możliwe są następujące decyzje:

    • Dalsza obserwacja rozwoju sytuacji w danym przypadku bez natychmiastowej reakcji

    • Kontrola specjalna przez audyt wewnętrzny

    • Przeprowadzenie rozmowy wyjaśniającej przez osobę odpowiedzialną za dany przypadek z „podejrzanym“

    • Natychmiastowe powiadomienie organów ścigania (najczęściej podejmowana decyzja).

Zawiadomienie organów ścigania (policja lub prokuratura) jest zawsze godne polecenia w przypadku

  • wyraźnych oznak wystąpienia przestępstwa

  • korupcji dużych rozmiarów

  • długotrwałej korupcji

  • korupcji o charakterze strukturalnym, a więc w przypadku współdziałania różnych osób w obrębie urzędu, szczególnie przy udziale przełożonych.

Powód, dla którego należy zawiadomić organy ścigania, jest oczywisty. Mają one szerszy zakres kompetencji a tym samym większą szansę wyjaśnienia danego przypadku. W ich kompetencjach leży np. przeprowadzanie przeszukań w mieszkaniach, zabezpieczanie i zajmowanie materiału dowodowego oraz przedmiotów majątkowych, przeprowadzanie niejawnych czynności dochodzeniowych jak np. obserwacja podejrzanego, podsłuch, przy spełnieniu odpowiednich wymogów prawnych, podsłuchiwanie rozmów telefonicznych, zastosowanie funkcjonariuszy pod przykrywką, uzyskiwanie informacji dotyczących rachunków bankowych oraz wystawianie i realizacja nakazów aresztowania ze względu na niebezpieczeństwo ucieczki i/lub mataczenia.

Po wystąpieniu działań korupcyjnych i ewentualnie innych towarzyszących im przestępstw trzeba uniemożliwić tuszowanie i niszczenie lub usuwanie materiału dowodowego.


  1. Cel niniejszego poradnika


Niniejszy poradnik zawiera wskazówki, jak postępować, jeśli w miejscu pracy zostaną wykryte praktyki korupcyjne lub podejrzewa się ich istnienie. Zakres jego zastosowania jest szeroki, gdyż może być pomocny również w odniesieniu do innych przypadków istotnych z punktu widzenia prawa karnego oraz przestępstw towarzyszących jak nadużycie zaufania, oszustwo, sprzeniewierzenie, kradzież lub zdrada tajemnicy służbowej. Celem poradnika jest również zwiększenie pewności w działaniu osób zajmujących się korupcją oraz wyczulenie tych osób na różnorodność przypadków korupcji. Treści zawarte w poradniku nie wyczerpują całości zagadnienia, a są jedynie próbą przedstawienia proponowanych zwykle działań w odniesieniu do typowego czy też zwykłego przypadku korupcji. Stąd też należy ów poradnik na bieżąco uzupełniać i zmieniać w oparciu o własne doświadczenia. Proponowana tu określona kolejność czynności w odniesieniu do zwykłych zachowań korupcyjnych może zostać zmieniona w zależności od konkretnego przypadku.
  1. Działania podejmowane w przypadku korupcji

  1. Działania bezpośrednie


W razie zaistnienia korupcji należy w pierwszej kolejności przedsięwziąć określone działania bezpośrednie. Mają one przede wszystkim na celu zapewnienie koordynacji działań oraz zabezpieczenie ewentualnego materiału dowodowego.
    1. Protokołowanie i dokumentacja


Szczególne znaczenie dla możliwości późniejszego prześledzenia podjętych działań ma ich szczegółowa dokumentacja oraz ich kolejność chronologiczna. Służy to nie tylko przygotowaniu ewentualnego procesu przed sądem karnym i – przede wszystkim – przed sądem pracy, ale również zabezpieczeniu osób odpowiedzialnych za działania w urzędzie.

Koordynacja pierwszych działań może być prowadzona przez przełożonego, lub lepiej przez pełnomocnika ds. zwalczania korupcji wzgl. audyt wewnętrzny.


    1. Informowanie przełożonych oraz kierownictwa urzędu


W celu koordynacji działań w momencie powzięcia podejrzenia o korupcji niezbędnym jest poinformowanie kierownictwa urzędu i przełożonych. Jedynie te osoby mają bowiem z jednej strony odpowiednie uprawnienia do przeprowadzenia odpowiednich działań zabezpieczających wewnątrz urzędu, z drugiej strony to w gestii kierownictwa urzędu leży podjęcie decyzji o zawiadomieniu organów ścigania.

W przypadku gdy podejrzenie korupcji obejmuje samo kierownictwo urzędu, należy zawiadomić jednostkę nadrzędną lub inne właściwe organa.


    1. Uzgodnienie działań z organami ścigania


Kierownictwo urzędu i przełożeni powinni zawiadomić organy ścigania. Może to wynikać z obowiązujących instrukcji służbowych. Z drugiej strony istotny jest tu również aspekt pragmatyczny, ponieważ organy ścigania mają obszerniejsze i skuteczniejsze kompetencje odnośnie ingerencji w wolności obywatelskie oraz są często merytorycznie bardziej kompetentne w sprawach związanych z korupcją. W szczególności powinno się wyciągnąć wnioski z zebranych faktów. Tylko przez staranną analizę uzyskanych faktów w oparciu o wgląd w akta można stwierdzić, gdzie w strukturze urzędu lub w systemie kontroli urzędu występują ewentualne słabe punkty, które trzeba zlikwidować, aby uniknąć w przyszłości wystąpienia podobnych przypadków korupcji. Trzeba zatem wyznaczyć, kto jest odpowiedzialny za wnioskowanie o wgląd w akta, kto odpowiada za ich analizę i kto jest odpowiedzialny za usunięcie ewentualnych słabych punktów.
    1. Włączenie działu kadr i działu prawnego


Włączenie działu kadr i działu prawnego na wczesnym etapie jest konieczne w celu przeprowadzenia opisanych dalej działań w odniesieniu do podejrzanego. Ze względu na zabezpieczenie materiału dowodowego może okazać się niezbędnym uniemożliwienie podejrzanemu dostępu do jego miejsca pracy. Działania, które należy w związku z tym przeprowadzić, muszą zostać zawczasu poddane ocenie prawnej i należy je potem zrealizować w zgodzie z prawem pracy. Do działań, które można rozważyć w związku z zabezpieczeniem materiału dowodowego, zaliczają się w szczególności

            1. Przesłuchanie podejrzanego

Z zasady składanie wyjaśnień przez podejrzanego musi odbywać się w zgodzie z obowiązującymi przepisami. W poszczególnych przypadkach, w szczególności w związku z działaniami wynikającymi z przepisów służbowych, może uczynić to pracodawca. Jednak nie zaleca się tego. W ramach postępowania przygotowawczego podejrzany otrzyma wystarczająco wiele możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Tym samym dana osoba nie dowie się przedwcześnie o odbywających się czynnościach dochodzeniowych i nie będzie w związku z tym miała możliwości manipulować materiałem dowodowym lub usuwać go.

            1. Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy i zawieszenie w czynnościach

Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy lub zawieszenie w czynnościach jest stosowanym zwykle środkiem w celu odseparowania podejrzanego od jego dotychczasowego miejsca pracy. Może się to okazać konieczne w szczególności w przypadku konieczności zapobieżenia niszczeniu akt, usuwaniu z akt nieprawidłowych zapisów, usuwaniu informacji mogących budzić podejrzenia (np. pliki na komputerze, twarde dyski, billingi rozmów telefonicznych itd.) przez sprawcę.

            1. Przeniesienie na inne stanowisko – ewentualnie w delegaturze urzędu

Ponieważ zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy lub zawieszenie w czynnościach nie powoduje zazwyczaj zawieszenia wypłaty wynagrodzenia, dobrym rozwiązaniem zdaje się być sprawdzenie, czy nie dałoby się przenieść podejrzanego na inne stanowisko. Krok ten należy rozważyć w szczególności wtedy, gdy nie trzeba obawiać się kontynuacji przestępczego procederu wzgl. wywierania wpływu na rozwiązanie danej sprawy. Polskie prawo dopuszcza przeniesienie czasowo pracownika do innej pracy na okres do trzech miesięcy bez podawania przyczyn, a zatem ta możliwość stanowi – w szczególności w niejasnych przypadkach – najłagodniejszy środek.

            1. Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego

Jednocześnie można w konkretnym przypadku rozważyć wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (w czasie trzech miesięcy). Jeśli przeciwko podejrzanemu zostanie wszczęte postępowanie karne, dobrze jest zaczekać ze wszczęciem postępowania dyscyplinarnego na wynik postępowania karnego.

Jeśli możliwe jest zwolnienie ze skutkiem natychmiastowym zgodnie z art. 52 Kodeksu Pracy (a należy założyć, że tak jest, jeśli podejrzenia zachowań korupcyjnych się potwierdzają), to należy z tej możliwości skorzystać. Z jednej strony zaufanie, które powinien mieć pracodawca do pracownika, zostało trwale podważone. Z drugiej strony energiczne działania ze strony pracodawcy działają prewencyjnie na innych zatrudnionych. Trzeba przy tym mieć na uwadze obowiązujące w danym przypadku okresy, w szczególności ich początek.
    1. Natychmiastowe działania w celu zabezpieczenia materiału dowodowego i zapobieżenia stratom


Przeprowadzenie natychmiastowych działań w celu zabezpieczenia materiału dowodowego i zapobieżenia stratom stanowi istotę czynności przygotowujących postępowanie karne i następującego po nim postępowania przed sądem pracy. Podjęcie natychmiastowych działań należy do kompetencji przełożonego wzgl. kierownictwa urzędu. Z tego powodu absolutnie niezbędnym jest postępowanie w sposób skoordynowany. W pierwszym rzędzie chodzi o uniemożliwienie podejrzanemu dokonywania manipulacji na materiale dowodowym lub usuwania go, a w następnej kolejności o zakończenie praktyk korupcyjnych.

      1. Wymiana zamków i deaktywacja praw dostępu

Wymiana zamków oraz deaktywacja praw dostępu są najskuteczniejszymi metodami zapobieżenia manipulacjom na materiale odwodowym i usuwaniu go. Stąd też te działania powinny zostać zarządzone w pierwszej kolejności.

Kazus:

Referent S., który za drobną, lecz sprzeczną z prawem opłatą, nie zajmował się postępowaniem w sprawie zagrożonej karą grzywny, aż ta uległa przedawnieniu, zostaje zobowiązany do oddania swojego klucza od biura. S. zwraca klucz, ale wchodzi do swojego biura posługując się kluczem zapasowym i usuwa dowody korzystając z niezablokowanego dostępu do centralnego komputera.

W tym wypadku wymiana zamków i natychmiastowe zablokowanie uprawnień dostępu przez S. do komputera centralnego doprowadziłyby do zakończonego sukcesem postępowania karnego.


      1. Sprawdzenie rzeczy osobistych

Przegląd rzeczy osobistych, jak np. aktówka, pojazd prywatny, prywatny laptop lub telefon komórkowy, możliwy jest z reguły jedynie za zezwoleniem właściciela. Mimo to nie należy zapominać, iż szczególnie bezpośrednio po wszczęciu postępowania wyjaśniającego przeciwko podejrzanemu odznacza się on szczególnie dużą gotowością do współpracy, co należy wykorzystać – nie tylko po to by znaleźć materiał obciążający, ale również aby znaleźć materiał odciążający podejrzanego. Doświadczenie wielu przypadków korupcji pokazuje, że gotowość do współpracy znacząco spada, jeśli podejrzany ma czas do zastanowienia się, albo nawet postarał się o pomoc prawnika. Mimo to działanie przy użyciu siły jest najczęściej zabronione, podczas gdy wykorzystanie gotowości do współpracy podejrzanego, który znajduje się pod presją postawionych mu zarzutów, wydaje się w wielu przypadkach godne polecenia.

Inaczej rzecz się ma jedynie w przypadkach dozwolonej samopomocy, kiedy to właścicielowi lub jego pełnomocnikowi wolno użyć (adekwatnej) siły w celu ochrony swojej własności.



Kazus:

A. jest kierownikiem działu w Wydziale Komunikacji. Jest odpowiedzialny za wydawanie swoim podwładnym formularzy prawa jazdy. W związku z tą czynnością w zamian za sezonowe bilety wstępu na mecze piłki nożnej wystawia zastępcze prawa jazdy na niewypełnionych blankietach stemplując je swoją pieczęcią. Jeden ze współpracowników, któremu kontakty pana A. ze znanymi piłkarzami wydały się podejrzane, zawiadamia kierownictwo urzędu, które sprawdza ilość „czystych” blankietów prawa jazdy i, po stwierdzeniu w ciągu jednego dnia braku znacznej ilości tych blankietów, przedstawia A. zarzuty. Istnieje podejrzenie, że A. opuszczając budynek urzędu ma przy sobie zarówno swoją pieczęć służbową jak i znaczną ilość niewypełnionych formularzy prawa jazdy w celu wykonania kilku niezałatwionych jeszcze zleceń.

Kierownictwo urzędu powinno tu bardzo stanowczo domagać się otwarcia teczki wzgl. przeszukania samochodu podejrzewanej osoby, aby uniemożliwić popełnienie dalszych poważnych przestępstw. Na zatrzymanie podejrzanego a nawet otwarcie aktówki siłą pozwala w prawie niemieckim art. 229 Kodeksu Cywilnego.




      1. Zwrot materiałów roboczych

Do materiałów roboczych, które podlegają zwrotowi należą wszystkie przedmioty, pisma, dokumenty, przepustki, klucze i karty z chipem, które zostały udostępnione podejrzanemu przez pracodawcę. Szczególnie ważnym jest zwrot odzieży służbowej, o ile taka jest używana, kluczy i kart z chipem, przepustek, pieczęci, papieru listowego z nagłówkiem oraz niewypełnionych formularzy, telefonów służbowych, komputerów/laptopów oraz naturalnie akt.

Należy również pamiętać o unieważnieniu bądź zablokowaniu pełnomocnictw, upoważnień, uprawnień służbowych itd. W szczególności należy pamiętać o upoważnieniach wobec banków, uprawnieniach do dokonywania kontroli lub specjalnych prawach dostępu do wewnętrznych baz danych i systemów informacyjnych.

Trzeba pamiętać także o zażądaniu zwrotu przedmiotów związanych z wykonywanymi czynnościami, których posiadanie nie przysługuje pracownikowi zwolnionemu z obowiązku wykonywania pracy lub zawieszonemu w czynnościach, jak np. samochód służbowy, podręczniki, materiały biurowe itd.

Ponieważ za odebranie lub za zablokowanie w ww. przypadkach odpowiedzialne są z reguły różne działy albo nawet różne urzędy, koniecznym jest niezwłoczne poinformowanie ich i zobowiązanie do przeprowadzenia wymienionych wyżej działań.



      1. Opróżnienie biura i biurka

Podejrzany powinna opróżnić w obecności przełożonego i jeszcze jednego pracownika (zasada wielu par oczu) swoje miejsce pracy. Może przy tym nastąpić sprawdzenie zawartości biurka i innych pojemników, ponieważ są one własnością urzędu i są przeznaczone do użytku służbowego. Podejrzanemu trzeba oddać przedmioty stanowiące jego prywatną własność.

      1. Protokół zdawczy

Aby chronić urząd, ale także podejrzanego, należy sporządzić protokół zdawczy. Dobrze jest przy tym poprosić podejrzanego o potwierdzenie, że nie jest on w posiadaniu innych przedmiotów lub ich kopii. Przez to kładzie się większy nacisk na obowiązek współdziałania z jego strony, ponieważ podanie nieprawdziwych informacji – również w przypadku, gdyby podejrzenia odnośnie danej osoby nie potwierdziły się lub nie dały się udowodnić – mogłoby pociągnąć za sobą skutki określone w prawie pracy oraz w przepisach służbowych.

      1. Zakaz wstępu

W sprawach korupcyjnych należy koniecznie zastanowić się nad wydaniem zakazu wstępu. Oczywiście zakaz ów powinien obejmować miejsce pracy danej osoby. Pożytecznym może okazać się także rozszerzenie zakazu wstępu na inne działy, urzędy lub instytucje publiczne, w szczególności jeśli podejrzany ze względu na swój status lub znajomości w innych działach lub urzędach może wywierać wpływ na postępowanie. Trzeba dopilnować, żeby o zakazie poinformowane zostały osoby czuwające nad wstępem do budynku oraz aby były w stanie wyegzekwować ów zakaz.

Przykład:

Bardzo popularny w dzielnicy funkcjonariusz policji P. podejrzewany jest o sprzedaż tajemnicy służbowej.

W takim przypadku bardzo istotną rzeczą jest oczywiście konieczność niedopuszczenia P. do jego miejsca pracy po pierwsze, aby nie mógł manipulować materiałem dowodowym oraz po drugie, aby ukrócić praktyki korupcyjne. Jednak aby korupcyjna działalność P. została zakończona ostatecznie, koniecznym może się okazać zabronienie mu wstępu do wszystkich jednostek policji, z których mógłby uzyskać dostęp do ważnych informacji i danych. W tym konkretnym przypadku należałoby panu P. zakazać wstępu do wszystkich jednostek organizacyjnych, przynajmniej policji.


      1. Dochodzenie roszczeń odszkodowawczych

Na podstawie zebranych faktów przy pomocy działu prawnego należy zdecydować, w jaki sposób dochodzić na drodze cywilnej roszczeń odszkodowawczych i kto jest odpowiedzialny za dochodzenie tych roszczeń. Ogólnie rzecz biorąc w grę wchodzą roszczenia pracodawcy wobec pracownika/urzędnika o przekazanie sumy łapówki oraz roszczenia wobec przekupującego, ponieważ ten dolicza z reguły koszty łapówki do wystawionych rachunków. Szybkie dochodzenie roszczeń zwiększa efekt prewencyjny.
  1. Dalsze działania


W momencie wykrycia przypadku korupcji powstaje pytanie o to, jakie skutki ten fakt niesie ze sobą dla danego urzędu. Zjawiska korupcji nie da się wprawdzie wyeliminować całkowicie, ale jego występowanie wskazuje na istnienie słabych punktów w strukturze. Mogą to być np. niewystarczające mechanizmy kontrolne, brak przejrzystości lub niejasny podział kompetencji. Z tego względu po zakończeniu działań bezpośrednich w związku z działaniami korupcyjnymi koniecznie powinny zostać przeprowadzone czynności mające na celu zapobieżenie takim praktykom oraz odkrycie dalszych, jeszcze niewykrytych przypadków korupcji. Dodatkowo należałoby się zastanowić, jakie przedsięwziąć kroki w celu przynajmniej częściowego wyrównania wyrządzonych szkód.
    1. Powołanie komisji kontrolnej / audyt wewnętrzny


Komisja kontrolna / audyt wewnętrzny ma uprawnienia do przeprowadzenia kontroli działu, w którym wykryto zachowania korupcyjne. Wynikiem działań kontrolnych powinno być opracowanie zmian organizacyjnych w celu zwiększenia bezpieczeństwa procedur administracyjnych przed zjawiskiem korupcji.

Szczególnie ważne są w tym kontekście wyrywkowe kontrole nie wyróżniających się do tej pory niczym spraw, nad którymi pieczę miał podejrzany, lub spraw, którymi zajmują się osoby zatrudnione na podobnym stanowisku. Wykryte praktyki korupcyjne nie muszą mianowicie stanowić odosobnionego przypadku, a mogą się okazać czubkiem góry lodowej.

Por. w związku z tym punkt II 1 c.

    1. Przeprowadzenie ankiety wśród klientów związanych z daną sprawą


W stwierdzeniu rozmiarów i zasięgu praktyk korupcyjnych w określonych działach administracji pomocnym może być przeprowadzenie ankiety lub rozpytania wśród klientów albo innych uczestników danego postępowania. Przeprowadzenie takiej ankiety może odbyć się anonimowo lub za pośrednictwem neutralnej instytucji.

Kazus:

W pionie budowlanym administracji miasta S. stwierdzono nieprawidłowości przy przeprowadzaniu postępowań o udzielanie zamówień publicznych. W związku z tym audyt wewnętrzny chce się przekonać, jaki sposób przeprowadzane są tam procedury przetargowe.

W tym celu można by zwrócić się pisemnie do wszystkich uczestników postępowań o udzielenie zamówień na roboty budowlane w minionych latach i poprosić o przekazanie w formie anonimowego kwestionariusza wszystkich spostrzeżeń dotyczących sposobu przeprowadzania przetargu. Należy również sprawdzić, czy nie dałoby się na ten cel uzyskać dotacji z programów antykorupcyjnych.



    1. Czynności towarzyszące


Dobrze w każdym razie jest przedsięwziąć kroki mające uwrażliwić pracowników na zjawisko korupcji. Takie działania z jednej strony prowadzą do zwiększenia odporności na próby korumpowania, z drugiej strony sprawiają, iż pracownicy są bardziej wyczuleni na przypadki korupcji w urzędzie. Uwrażliwianie załogi może odbywać się szczególnie za pośrednictwem szkoleń w ramach doskonalenia zawodowego i kształcenia. Pomocne są również informacje, które można rozpowszechniać np. przez intranet lub w ramach zebrań pracowników, na temat przypadków korupcji, ich skutków dla społeczeństwa i dla jednostki, w szczególności w odniesieniu do przepisów służbowych.
    1. Rotacja, zmiana zakresu obowiązków, rozszerzenie uprawnień


W następstwie wykrytych przypadków korupcji należy rozważyć zastosowanie dodatkowych narzędzi prewencyjnych. Przede wszystkim trzeba zastanowić się nad wprowadzeniem rotacji personelu, zasady wielu par oczu, stworzeniem przejrzystych struktur, jasnym podziałem kompetencji itd. W określonych przypadkach zagrożone korupcją działy można uodpornić na nieuczciwe zachowania poprzez rozszerzenie określonych zezwoleń lub rozszerzenie zakresu usług.

Kazus:

Numery rejestracyjne pojazdu przyznawane są zgodnie z obowiązującym systemem losowo. Referent S. w Wydziale Komunikacji wydaje – za niewielką, przeznaczoną na kupno kawy opłatą – numery rejestracyjne zgodnie z życzeniem petenta.

Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia korupcji wzgl. niebezpieczeństwo wystąpienia nieuczciwych zachowań można by rozważyć dopuszczenie przyznawania numerów rejestracyjnych wg życzenia petenta, ewentualnie za drobną opłatą administracyjną za zwiększony nakład pracy. Tym samym zwiększy się zysk wypracowywany przez administrację oraz paleta usług oferowanych w ramach administracji zorientowanej na świadczenie usług dla obywateli.



    1. Roszczenia odszkodowawcze oraz egzekwowanie kar umownych


W przypadkach korupcji szkodę ponosi z reguły sfera budżetowa wzgl. dany urząd. Z tego względu koniecznie należy rozważyć dochodzenie odszkodowania od osoby podejrzanej o zachowania korupcyjne. Należy przy tym pamiętać o podjęciu odpowiednich kroków zarówno wobec podejrzewanego pracownika urzędu jak i firmy wzgl. osoby trzeciej, która czerpała profity. Traktuje się ich jako współsprawców i (według niemieckiego prawa) zgodnie z § 840 ust. 1 Kodeksu Cywilnego odpowiadają oni za powstałą szkodę jako dłużnicy solidarni. W wielu przypadkach problemy z oceną strat są, jeśli nie do uniknięcia, to często do ograniczenia, jeśli odpowiednio wcześnie wykonana się czynności zabezpieczające materiał dowodowy.

Kazus:

Odpowiedzialny za odbiór robót pracownik M. podczas odbioru części prac przy budowie drogi patrzy (w zamian za „opłatę manipulacyjną” znacznej wysokości, która wypłacana jest w gotówce bezpośrednio panu M.) przez palce, gdy stwierdza, że zamiast figurującego w specyfikacji „ułożenia i ubicia warstwy żwiru o grubości 100 cm” położono jedynie 80-cio centymetrową warstwę. Krótko przed położeniem wierzchniej warstwy betonu, co uniemożliwi ostatecznie odkrycie zbyt cienkiej warstwy żwiru, kierownik urzędu otrzymuje informacje dotyczące nieprawidłowości.



W tym przypadku nieodzowne jest jak najszybsze zabezpieczenie dowodów. Można to uczynić w formie ekspertyzy rzeczoznawcy lub poprzez rozpoczęcie procedury zabezpieczania dowodów.

W postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego zwykle wymaga się od oferentów pisemnego zobowiązania o przestrzeganiu przepisów karnych. Jeśli prawo na to pozwala, przestrzeganie przepisów karnych powinno zostać zabezpieczone przez klauzulę o karach umownych. Do przestępstw, przed którymi zabezpiecza taka klauzula, należą również praktyki korupcyjne. Jeśli zaistnieje przypadek korupcji, oznacza to, że oferent nie dotrzymał swoich zobowiązań, a tym samym można zgłaszać na drodze prawnej roszczenia zapisane w karze umownej. Powinno się wymagać ustanowienia kary umownej również ze względu na prewencję w danym przypadku oraz ogólnie, aby wspierać w przyszłości zachowania zgodne z prawem.
  1. Działania dodatkowe


Oprócz działań, które są bezpośrednio związane z konkretnym podejrzeniem o korupcję lub z konkretnym przypadkiem korupcji, powinno się pamiętać o dodatkowych uzupełniających działaniach, których przeprowadzenie jest godne polecenia. Mają one przede wszystkim na celu zmniejszenie negatywnych zjawisk i reakcję na skutki uboczne w związku z przypadkami korupcji.
        1. Opieka nad podejrzanym


Skutkiem działań (w szczególności policyjnych) prowadzonych przeciwko podejrzanemu pracownikowi jest również, niezależnie od wagi ciążącego na nim zarzutu, duże napięcie a częściowo nawet traumatyzacja danej osoby. Stad też powinnością pracodawcy również w takich przypadkach jest wynikająca z obowiązku zapewnienia opieki troska o odpowiednie i właściwe wsparcie. Oprócz oczywistych działań jak niepodawanie do wiadomości publicznej nazwiska danej osoby i niewydawanie materiałów zdjęciowych aż do momentu skazania wyrokiem należy wymienić tu również zapewnienie pomocy ze strony osoby zaufania lub psychologa czy też wsparcia ze strony psychiatry/duchownego. Do obowiązków pracodawcy nie należy jednak zapewnienie wsparcia w zakresie skutków wynikających z prawa pracy lub karnoprawnych w związku z działaniami korupcyjnymi.
        1. Postępowanie z informatorami


Ponieważ w przypadku korupcji chodzi o przestępstwo, którego wykrycie możliwe jest jedynie w toku czynności kontrolnych, a zatem z reguły nie ma osoby bezpośrednio pokrzywdzonej a wszyscy uczestnicy procederu są sprawcami, organa państwowe w celu wykrycia przypadków korupcji zdane są na pomoc informatorów. Informator znajduje się często w trudnej sytuacji. Z jednej strony istnieje uprawniony interes publiczny oraz interes państwa odnośnie wyjaśnienia przypadków korupcji, z drugiej strony informator naraża się na duże niebezpieczeństwo zarzutu niekoleżeńskiej postawy bądź miano denuncjanta. Osoba informująca o nieprawidłowościach z reguły musi (i zazwyczaj też chciałaby) pracować w dalszym ciągu w swoim miejscu pracy. W związku z tym pracodawca w ramach obowiązku zapewnienia opieki jest zobowiązany do odpowiedniej ochrony informatora i zapewnienia mu wsparcia. Wchodzą tu w grę w szczególności następujące działania:

          • Wsparcie ze strony psychologa i oferta dalszych działań pomocowych

          • Wyjaśnienie procedur związanych z przebiegiem procesu oraz zabezpieczenie od strony prawnej, w szczególności w odniesieniu do uregulowań wynikających z przepisów służbowych, prawa pracy bądź prawa cywilnego

          • Wyjaśnienie procedur związanych z przebiegiem procesu karnego, w szczególności w związku z ewentualnością powołania informatora na świadka

          • Ochrona przed mobbingiem

          • Uczulenie przełożonych i szczebla zarządzającego przez kierownictwo urzędu

          • Wymóg zachowania neutralności przez przełożonych w związku z możliwością lepszego lub gorszego traktowania przez nich informatora

          • Wewnętrzna i zewnętrzna asekuracja informatora ze strony kierownictwa urzędu

          • Zapewnienie ochrony dóbr osobistych, w szczególności wobec mediów

Ponadto należy również pamiętać o poinformowaniu współsprawcy, którego informacje przyczyniają się do wyjaśnienia przypadków korupcji, o okolicznościach łagodzących.

Podsumowując należy stwierdzić, że informator nie powinien być traktowany jedynie jako jeden z obiektów w toczącym się postępowaniu. Często można zaobserwować, że organa ścigania i wymiaru sprawiedliwości zainteresowane są jedynie zeznaniami a nie człowiekiem, który się za nimi kryje. Jest to szczególnie ważne w odniesieniu do przyszłych przypadków. Chodzi o to, aby nie zniechęcić ewentualnych informatorów do dzielenia się informacjami w przypadkach korupcji.


        1. Pytania ze strony prasy


Przypadki korupcji spotykają się naturalnie z dużym zainteresowaniem ze strony opinii publicznej. Oznacza to, że osoby zajmujące się wyjaśnieniem przestępstw korupcyjnych powinny się liczyć z pytaniami ze strony prasy. Pojawia się tu pytanie o sposób postępowania z takimi zapytaniami, ponieważ prawo opinii publicznej do informacji i wyjaśnień, co zapisane jest w odpowiednich przepisach, stoi tu w sprzeczności z brakiem zainteresowania organów ścigania i danych urzędów rozgłosem, tak aby można było przeprowadzić pierwsze czynności bez narażania na szwank wyniku całego dochodzenia przez mataczenie ze strony podejrzanego, np. przez wywieranie wpływu na świadków, usuwanie lub zmienianie materiału dowodowego, ostrzeganie współsprawców, uniemożliwienie działań mających na celu zabezpieczenie mienia.

Ponadto do momentu skazania prawomocnym wyrokiem obowiązuje wobec podejrzanego domniemanie niewinności, tak więc zaleca się zachowanie wstrzemięźliwości przy podawaniu informacji do publicznej wiadomości także w interesie oskarżonego wzgl. oskarżonych. Jest to szczególnie ważne w związku z obowiązkiem opieki ze strony pracodawcy wobec zatrudnionych.

Z tego względu powinno się uregulować wzgl. uwzględnić następujące punkty:


  • Z zasady nie udzielać informacji na temat toczących się postępowań

  • Wyznaczyć w sposób jednoznaczny, kto uprawniony jest do przekazywania informacji (dział PR lub rzecznik prasowy prokuratury lub innych zaangażowanych urzędów)

  • Udzielając informacji mieć na uwadze prawa podejrzanego, tzn. nie osądzać, w miarę możliwości nie podawać nazwiska i innych cech mogących służyć identyfikacji, w szczególności fotografii


        1. Wpis do rejestru korupcyjnego i wykluczenie z udziału w postępowaniach przetargowych


Oprócz wyżej wymienionych działań powinno się rozważyć przeprowadzenie dalszych czynności, do których należy w szczególności wpisanie firmy do rejestru korupcyjnego, zwanego także „czarną listą” („black list”). Rejestr korupcyjny oraz wykluczenie z postępowań przetargowych spełniają dwa zadania. Czasowe – w zależności od przepisów prawa – wykluczenie firmy z postępowań o udzielanie zamówień przez organy administracji państwowej ma po pierwsze zgodnie z ogólną zasadą prewencji działać odstraszająco jeszcze przed ewentualnym wystąpieniem zjawisk korupcyjnych, tak że dana firma lub przedsiębiorstwo przezornie nie będzie brała udziału w działaniach korupcyjnych.

Po drugie wpis do rejestru firmy nierzetelnych lub czasowe wykluczenie z postępowań przetargowych powoduje zmianę polityki danej firmy. Zmiana ta może być realizowana z jednej strony w formie aktywnego współdziałania przy wyjaśnianiu danego przypadku i ewentualnie przy zaspokajaniu roszczeń odszkodowawczych lub innych szkód finansowych, z drugiej strony – a są to działania odnoszące się w większym stopniu do przyszłości – przez zmianę struktury organizacyjnej firmy, w szczególności przez wprowadzenie odpowiednich instrumentów controllingowych, stworzenie działu ds. przestrzegania prawa z odpowiednimi uprawnieniami lub przez inne działania. Udział w wyjaśnieniu danego przypadku i przeprowadzenie odpowiednich zmian organizacyjnych w przedsiębiorstwie powinny zostać nagrodzone skróceniem okresu wykluczenia z udziału w postępowaniach przetargowych lub czasu figurowania wpisu w rejestrze korupcyjnym.

Z tego powodu dana jednostka lub ewentualnie inny właściwy urząd musi sprawdzić, czy firmy lub przedsiębiorstwa uczestniczące w procederze korupcyjnym mogą i powinny zostać wpisane do rejestru firm nierzetelnych lub zostać wykluczone z postępowań przetargowych.

W przypadku, gdy przypadek korupcji zostanie ujawniony w związku z toczącym się postępowaniem, należy sprawdzić, czy możliwe jest wyłączenie tego wątku z danego postępowania.


  1. Podsumowanie


Ważnym przy podejmowaniu pierwszych kroków w przypadku stwierdzenia korupcji jest zapewnienie koordynacji działań innych urzędów i działów przez szybkie i niezwłoczne poinformowanie przełożonego lub kierownictwa danej jednostki organizacyjnej. Szczególną wagę należy przywiązywać do niepodejmowania czynności dochodzeniowych i wyjaśniających na własną rękę, gdyż taki sposób postępowania przynosi więcej szkód niż pożytku i działa często jedynie na korzyść podejrzanego ostrzegając go lub też zmieniając wzgl. usuwając obciążający podejrzanego materiał dowodowy. Niniejszy zarys prezentuje typowe działania w odniesieniu do praktyk korupcyjnych i proponuje jednocześnie kolejność ich wykonywania. Nie ma on jednakże mieć charakteru statycznego i powinien być uzupełniany oraz dopasowywany wraz z pozyskiwaniem nowej wiedzy i ze zmianami w przepisach prawa.
  1. Wersja dla szczebla kierowniczego/lista kontorlna





    • Ustalenie, kto jest odpowiedzialny za poniższe działania

    • Protokołowanie i dokumentacja

(Jakie informacje są przekazywane, Kto jest odpowiedzialny za informowanie prasy, Kto bierze udział: nazwisko/sposób kontaktowania/numer telefonu)

  • Poinformowanie kierownictwa urzędu/przełożonego

  • Bliski kontakt/uzgadnianie działań z organami ścigania

  • Włączenie działu personalnego/prawnego

  • Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy/zawieszenie w obowiązkach/przeniesienie na inne stanowisko

  • Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego

  • Wypowiedzenie ze skutkiem natychmiastowym (wyjaśnić obowiązujące okresy i ich początek)

  • Natychmiastowe działania w celu zabezpieczenia materiału dowodowego oraz zapobieżenia stratom:

  • Zwrot kluczy

  • Wymiana zamków

  • Zablokowanie praw dostępu

  • Przegląd rzeczy osobistych (konieczne zezwolenie)

  • Zwrot materiałów roboczych

  • Opróżnienie biura

  • Sporządzenie protokołu zdawczego

  • Zakaz wstępu

  • Jak najszybsze zgłoszenie roszczeń cywilnoprawnych




©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość