Strona główna

Lęki dziecięce


Pobieranie 25.53 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar25.53 Kb.

Lęki dziecięce


O lękach ogólnie

Lęk to stan, którego doznają wszyscy, jest uczuciem ludzi. Każdy człowiek się boi. Każde dziecko doświadcza tego uczucia. Najsilniej lęk odczuwa dziecko, które nie ma jeszcze rozwiniętego „zmysłu” radzenia sobie w sytuacji doznawania lęku. Niektóre koncepcje psychologiczne wiążą ten fakt z niedojrzałością układu nerwowego i odnoszą


go do określonych przedziałów wiekowych.

Dzieci same po pewnym czasie wyrastają z lęków tak, jak wyrastają z różnego rodzaju zabaw i zabawek, ale też jedne lęki zastępują nowymi. Psychologowie zauważyli, że lęki nasilają się w wieku: 2 i pół roku, 6-7 oraz 10 lat. Wykaz lęków typowych dla danego wieku znajduje się w książce F.L.Ilg, L.Bates Ames, S.M.Baker "Rozwój psychiczny dziecka. Poradnik


dla rodziców, psychologów i lekarzy" (bibliografia).

Lęk to nie to samo co strach. Strach jest reakcją na konkretne zagrożenie, podczas gdy lęk powstaje na skutek wyobrażania sobie zagrożenia.

Przez strach rozumiemy zachowanie wrodzone. Rola strachu polega na skutecznym przystosowaniu do zmieniającego się i zagrażającego środowiska. Strach jest reakcją
na czynniki zewnętrzne i bodziec wewnętrzny, jakim jest ból.

Lęk powstaje w momencie wyobrażenia sobie zagrożenia. Jest procesem wewnętrznym, mającym na celu ochronę przed potencjalnym niebezpieczeństwem.

Ze strachu wyrasta lęk. Strach jest więc pierwotny, a lęk jako pojawiające się następstwo staje się coraz bardziej niezależny.
Lęk tylko wtedy jest niebezpieczny dla rozwoju dziecka, gdy jest szczególnie silnie doznawany, gdy towarzyszą mu bardzo silne reakcje (blednięcie, drżenie, wzmożona potliwość, przyspieszenie bądź zwolnienie akcji serca). Jest niebezpieczny, gdy aż tak bardzo pochłania uwagę dziecka, że nie może ono skoncentrować się na niczym innym.

Dziecko może przywoływać w wyobraźni zagrożenie, które kiedyś już doświadczyło realnie (lęk odtwórczy) lub wytworzyć własny świat lęków (lęk wytwórczy, mocno związany z żywą wyobraźnią naszej pociechy). Przyczyną lęków może być także niezaspokojenie potrzeb dziecka - fizjologicznych (głód) czy psychicznych (brak poczucia bezpieczeństwa, miłości).


Lęki spełniają również pozytywną rolę - ratują zdrowie i życie naszego dziecka.
Dlatego uszanujmy naturalny odruch unikania tego, co wzbudza lęk, co wydaje się dziecku niebezpieczne. 
Lęk to jak najbardziej normalny stan psychiczny. Nieodczuwalnie żadnego strachu,
ani lęku nie świadczy o zdrowiu psychicznym. Przeciwnie. Świadczy o deficycie psychicznym. Wskazuje na niezróżnicowanie przez człowieka sytuacji bezpiecznych i niebezpiecznych.

Pierwotnie ludzie bali się zewnętrznych czynników, które zagrażały ich bezpieczeństwu i życiu: drapieżne zwierzę, pożar, powódź. W miarę wzrostu cywilizacji lęk u ludzi stawał się coraz bardziej intelektualny. Człowiek zaczął bać się sytuacji, takich jak: poniżenie, odrzucenie, utrata dobrego imienia, utrata statusu majątkowego lub społecznego.

W aspekcie psychicznym lęk, niezależnie od tego, co go powoduje, zachowuje swoje znaczenie jako sygnał ostrzegawczy. Dlatego ważne jest pozwolić dziecku się bać i pozwolić mu wyrażać swój lęk, mówić o nim. Rola rodzica, wychowawcy polega na tym, aby uczyć dziecko adekwatnie reagować do rzeczywistego zagrożenia, łagodzić i wygaszać lęki nieracjonalne, mądrze rozwiązywać sytuacje, które są rzeczywistym i uzasadnionym powodem lęku.

Bibliografia



  1. F.L.Ilg, L.Bates Ames, S.M.Baker "Rozwój psychiczny dziecka. Poradnik dla rodziców, psychologów i lekarzy" Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1994

  2. D.Chapman Weston, M.S.Weston "Co dzień mądrzejsze. 365 gier i zabaw kształtujących charakter, wrażliwość i inteligencję emocjonalną dziecka" Prószyński i S-ka, Warszawa 1998

  3. Maria Molicka, „Bajki terapeutyczne dla dzieci”
    Leszno 1998, wydanie pierwsze, ss140.

Rady dla rodziców:

  • Nie wyśmiewaj dziecka i go nie zawstydzaj.

  • Spróbuj zrozumieć lęk dziecka.

  • Bądź cierpliwy wobec jego lęków, pamiętaj, że dziecko samo z tego wyrośnie.

  • Nie stosuj terapii szokowej, nie zmuszaj dziecka do stawiania czoła sytuacji budzącej lęk, dopóki nie jest jeszcze do tego gotowe. Przez pewien czas pozwól unikać dziecku takiej sytuacji, potem stosuj metodę „małych kroków”.

  • Nie stymuluj lękliwości dziecka swoją własną postawą pełną lęku wobec życia.

  • Nie strasz dziecka niepotrzebnie , nie krzycz, nie strofuj, np. „Nie biegaj, bo złamiesz nogę i przez miesiąc będziesz miał nogę w gipsie !”, „Jak nie będziesz grzeczny, to przyjdzie czarownica i Cię zabierze !”, „AAAA.... jaki straszny pająk !”, itp.
     

Kiedy rodzice powinni się niepokoić?

Dziecięce lęki są czymś naturalnym, ale zbyt intensywne i nieprzemijające mogą być emocją negatywną i niszczącą. Poznamy to po tym, że:



  • reakcja lękowa jest zbyt silna w stosunku do bodźca

  • towarzyszą jej reakcje somatyczne: np. blednięcie, pocenie się, drżenie, zmiany akcji serca, utrata przytomności

  • lęk permanentnie pochłania uwagę dziecka, nie przemija.

Uważna obserwacja dziecka gwarantuje dostrzeżenie niepokojących objawów. Tak silny lęk wymaga podjęcia dodatkowych działań, szukania przyczyn, może być sygnałem np. przemocy seksualnej.
Wzmacnianie poczucia bezpieczeństwa i odwagi dziecka.

  • Bezpieczny kocyk.
    Wybierzmy przytulny koc lub szal i nazwijmy go KOCEM BEZPIECZEŃSTWA Owijajmy nim zalęknionego członka rodziny.

  • Amulet odwagi
    Podarujmy dziecku np. znaleziony i pomalowany kamień.

  • Wieczorna modlitwa do Anioła Stróża

  • Powtarzanie lub wyśpiewywanie afirmacji
    np.: "Jestem bezpieczny. Jestem odważny. Radzę sobie w każdej sytuacji".

  • Czytanie bajek terapeutycznych
    np. Ireny Molickiej "Bajki terapeutyczne" Wyd. Media Rodzina of Poznań (z dużym wstępem o lękach u dzieci).

Być może sposoby te nie spowodują zupełnego zniknięcia lęków, mogą jednak znacznie zmniejszyć poziom lęków.
Jak złagodzić lęk przed szpitalem i ułatwić rozłąkę z rodzicami?
Dzieci pamiętające wszystkie nieprzyjemne sytuacje związane z pobytem w szpitalu (nieprzyjemne badania, zastrzyki, pobieranie krwi itp.) boją się kolejnych pobytów. Aby nie potęgować strachu dziecka, należy podejść ze zrozumieniem do lęków dziecka i nie bagatelizować ich. Przed pójściem do szpitala trzeba dziecko nastawić psychicznie, przedstawić możliwy scenariusz wydarzeń. Bardzo ważne są rozmowy na ten temat, odpowiadanie na pytania dziecka, czytanie książek i oglądanie obrazków lekarzy i pielęgniarek, a także zabawa w lekarza, aby dziecko przywykło do tego tematu.
Przy każdej wizycie trzeba dziecku okazać maksymalnie dużo wsparcia, zapewniając jak największe poczucie bezpieczeństwa. Dobrze jest wziąć dziecku jego ulubioną zabawkę, która może się być dla niego dużym wsparciem psychicznym. Dobry skutek przynosi też obietnica dziecku jakiejś nagrody po pobycie w szpitalu.


Pobyt dziecka w szpitalu

Pobyt dziecka w szpitalu jest zawsze koniecznością i wiąże się z ogromnym stresem, lękiem, poczuciem osamotnienia. Źródłem lęku jest zazwyczaj brak wiedzy i wyobrażeń o szpitalu oraz tego, co tam się dzieje. Żeby zmniejszyć negatywne uczucie, należy przygotować dziecko do czekających go przeżyć. Pierwszym krokiem jest wyczerpująca rozmowa, w czasie której rodzice powinni wytłumaczyć dziecku co to jest szpital, co się tam robi, po co dzieci tam chodzą. Do tej rozmowy można wracać przez kilka kolejnych dni. Trzeba wytworzyć dobre nastawienie dziecka do szpitala, pracujących tam lekarzy, pielęgniarek. Trzeba również nastawić dziecko, do tego, że rodzice nie będą mu towarzyszyć cały czas, że będzie musiało pobyć tylko z personelem medycznym i z innymi dziećmi, które też tam będą żeby się wyleczyć. Trzeba wyraźnie podkreślić, że rodzice na pewno wrócą i zabiorą je z powrotem do domu jak tylko wyzdrowieje.


Rozmawiaj z dzieckiem o strachu

Rozmowa z dzieckiem powinna być spokojna i dostosowana do charakteru i temperamentu dziecka. Trzeba spokojnie i szczerze odpowiadać na wszystkie pytania zadawane przez dziecko. Nie wolno kłamać obiecując, że np. nie będzie bolało i będzie w szpitalu miło, ponieważ niedotrzymanie obietnicy bardzo podważy zaufanie dziecka i wzbudzi żal do rodziców, do personelu medycznego. Dobrze jak rozmowie towarzyszyć będzie zabawa w szpital, która unaoczni dziecku realia panujące w szpitalu. Dobrze wziąć dziecku do szpitala ulubioną zabawkę, dzięki której będzie się tam czuło bezpieczniej i mniej samotnie. Można również obiecać niespodziankę po powrocie ze szpitala – dziecko będzie myślało o niespodziance i zapomni choć na chwile o przykrościach związanych ze szpitalem.



Ważne są reakcje rodziców

W czasie hospitalizacji istotne jest właściwe zachowanie i nastawienie rodziców. Rodzice powinni w każdej sytuacji zachowywać się spokojnie, bez nerwów i starać się być jak najbardziej pogodnymi. Dziecko, widząc jak jego mama i tata reagują bez strachu na kontakt z lekarzami, również poczuje się pewniejsze siebie i strach nie będzie już tak dominującym uczuciem.

Coraz więcej szpitali dostosowuje swoje warunki do pobytu w nich dzieci nie tylko pod kątem lecznictwa, ale także pod kątem ich poczucia psychicznego. Wnętrza sal szpitalnych są malowane kolorowo, organizuje się kąciki do zabawy, pokoje gdzie rodzice mogą przebywać wraz z dziećmi do końca ich pobytu w szpitalu.

Maria Molicka, „Bajki terapeutyczne dla dzieci”
Leszno 1998, wydanie pierwsze, ss140
.

Cenną pozycją na rynku pedagogicznym jest książka Marii Molickiej


„Bajki terapeutyczne dla dzieci” wydana w roku 1998, adresowana jest do wychowawców, terapeutów, rodziców jak i samych dzieci, jako pomoc w rozwiązywaniu trudnych dziecięcych problemów i radzeniu sobie w trudnych lękowych sytuacjach.

Maria Molicka swoją książkę podzieliła na trzy rozdziały, poprzedzone przedmową: I - „Lęki u dzieci”, II- „Charakterystyka bajek czarodziejskich i terapeutycznych”, III -„Bajki terapeutyczne”.

Autorka przedstawia w książce uczucia lęku i strachu, analizuje sytuacje budzące lęk, omawia wpływ jaki mają na osobowość dziecka, proponuje bajki terapeutyczne jako metodę obniżania lęku w psychoterapii, jako nowy rodzaj oddziaływań.

Molicka uważa, że bajki i baśnie bardzo mocno mogą oddziaływać na wyobraźnię dziecka, pozwalając wczuć się w motywy postępowania ludzi, w ich przeżycia, kształtować stosunek do wartości moralnych, uczyć cenić szlachetne cechy charakteru, a potępiać zło. Uniwersalna rola bajek polega przede wszystkim na obniżaniu lęku.

Tytuły bajek to: „Ufuś”, „Zuzi-buzi”, „Mrok i jego przyjaciele”, „Wesoły Pufcio”, „Lisek łakomczuszek”, „Lustro” oraz „Perła”.

Autorka w swoich bajkach mówi o różnych sytuacjach, które budzą lęk, niepokój, negatywne emocje. Bajki przedstawione w książce służą obniżaniu lub eliminowaniu leków przed:



  • pobytem w szpitalu „Ufuś”

  • rozstaniem z mamą „Zuzi-buzi”

  • przebywaniem w ciemności „Mrok i jego przyjaciele”

  • utratą kontroli nad własnym ciałem „Wesoły Pufcio”

  • wyśmianiem „Lisek łakomczuszek”

  • śmiercią „Lustro”

  • amputacją „Perła”

„Ufuś”
Główny bohater bajki to siedmioletni chłopiec, który zachorował na zapalenie wyrostka robaczkowego. Lęk chłopca spowodowany jest pobytem w szpitalu, bólem, zabiegami lekarskimi, rozstaniem z rodzicami. Wprowadzoną postacią, która ma zredukować lęk jest ufoludek, który przeżywa te same emocje, co chłopiec. Ufoludek staje się „pochłaniaczem” lęku chłopca, ofiarując mu swoją przyjaźń, zachęca do mówienia o powstałych problemach.


„Zuzi-buzi”


Głównym bohaterem jest zajączek Zuzi-buzi, przeżywający lęki związane z samotnością, poczuciem zagrożenia wywołanym przez chwilowe opuszczenie przez matkę. Wprowadzoną postacią jest myszka, dającą wsparcie bohaterowi poprzez ofiarowanie przyjaźni, budowanie pozytywnego nastroju.

„Mrok i jego przyjaciele”

Główny bohater bajki przeżywa lęk przed ciemnością, przed nieznanym otoczeniem. Wprowadzone postacie, takie jak: mrok, cienie i kotek, uczą bohatera jak nie bać się ciemności, poprzez okazanie przyjaźni, dawanie wsparcia, przeżywanie przyjemnych emocji w nieprzyjemnych sytuacjach.

„Wesoły Pufcio”

Główna bohaterka to dziewczynka, która boi się utraty kontroli nad własnym ciałem i odrzucenia przez grupę rówieśniczą z przedszkola. Wprowadzone postacie: misie i lale uczą dziewczynkę pozytywnego myślenia, dają wsparcie, gwarantują przeżycie ciekawych przygód. Uczą jak mówić otwarcie o swoich problemach.

„Lisek łakomczuszek”

Główny bohater to lisek łakomczuszek, który odczuwa ogromy lęk przed wyśmianiem w wyniku swojego łakomstwa. Wprowadzoną postacią jest wiewiórka udzielająca bohaterowi sposobu na rozwiązanie trudnej sytuacji, uczy innego myślenia o lęku.

„Lustro”
Bohaterka tej bajki, to ciężko chora dziewczynka, która boi się śmierci. Wprowadzone postacie to babcia i koleżanki budujące atmosferę ciepła i przyjaźni, uczące pozytywnego myślenia.

„Perła”
Bohaterem tej bajki jest chłopiec, który ma być poddany zabiegowi amputacji. Wprowadzona postać to pielęgniarka - perła,, która uczy chłopca pozytywnego myślenia, wzmacnia jego poczucie własnej wartości, oswaja z zagrożeniem poprzez dawanie wsparcia za sprawą wiadomości, iż dobra wróżka czuwa i oto może nieoczekiwanie nastąpić zmiana losu.

Autorka książki Maria Molicka ma nadzieję, że treści podane w formie bajek pomogą rozwiązać problemy dzieci i uporządkują trudne emocjonalnie sytuacje.




Opracowała Irena Niedzielska


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość