Strona główna

Materiały dydaktyczne dla nauczycieli spis treśCI


Pobieranie 68.81 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar68.81 Kb.


Grek Zorba

reż. Michael Cacoyannis

MATERIAŁY DYDAKTYCZNE

DLA NAUCZYCIELI


SPIS TREŚCI





  1. Informacje o filmie. (str. 2)

  2. Scenariusz lekcji. (str. 4)

Temat: W szkole Greka Zorby – filmowa wizja Grecji i jej mieszkańców w dziele Michaela Cacoyannisa, Grek Zorba.

  1. Karta obserwacji filmu. (str. 10)



Informacje o filmie

Opracował: Seweryn Kuśmierczyk


Nota o filmie
Tytuł: Grek Zorba (Alexis Zorbas, Zorba the Greek)

Reżyseria: Michael Cacoyannis; scenariusz: Michael Cacoyannis; zdjęcia: Walter Lassally

Muzyka: Mikis Theodorakis

Scenografia: Vassilis Photopoulos

Producent: Michael Cacoyannis

Obdsada: Anthony Quinn (Alexis Zorba), Alan Bates (Basil), Pia Lindström (dziewczynka ze wsi), Irene Papas (wdowa), Eleni Anousaki (Lola), Lila Kedrova (madame Hortensje), George Foundas (Mavrandoni), Takis Emmanuel (Manolakas), Sotiris Moustakas (Mimithos), Anna Kyriakou (Soul), George P. Cosmatos (pryszczaty chłopak)

Rok produkcji: 1964; Grecja, USA; 137 min.

Nagrody: nagrody Oscara za najlepsze zdjęcia, za najlepszą scenografię i dla najlepszej aktorki drugoplanowej (Lila Kedrova).

NOTA O REŻYSERZE

Michael Cacoyannis (prawdziwe nazwisko Mikhalis Kakogiannis) z pochodzenia Grek, urodził się


w 1922 roku, w Limassol – greckiej części Cypru. Ukończył greckie gimnazjum i wyjechał do Wielkiej Brytanii. Studiował prawo oraz sztukę aktorską w Central School of Dramatic Art w Londynie. Podczas czasie wojny był prezenterem w greckiej sekcji BBC, a następnie producentem programów kulturalnych. W 1947 roku zadebiutował w Londynie jako aktor w sztuce Oscara Wilde'a Salome. Występował na scenach angielskich jako aktor i reżyser pod pseudonimem Michael Yannis. Na początku lat 50. powrócił do Grecji. Zwrócił na siebie uwagę filmem Stella (1955) z udziałem Meliny Mercouri. Jego najbardziej znanym dziełem jest Grek Zorba. Jest znanym adaptatorem starożytnych tragedii greckich: zrealizowanej w plenerze, z zachowaniem oryginalnego dialogu Elektry (1961) oraz Ifigenii (1977). Jest laureatem wielu nagród, w tym najwyższego wyróżnienia Akademii Greckiej.

O FILMIE

Siła i odrębność twórczości Cacoyannisa wypływa z inspiracji grecką rzeczywistością, z fascynacji przeszłością mitologiczną, postrzeganą przez klasyczne utwory literackie. W swoich filmach próbuje zaprezentować grecką obyczajowość i pokazuje ją zgodnie z duchem poetyki neorealistycznej. Grek Zorba powstał na podstawie powieści Nikosa Kazantzakisa napisanej w 1946 r.

Warto przypomnieć, że zrodzony we Włoszech, tuż po zakończeniu II wojny światowej, neorealizm był nurtem dążącym do maksymalnej prawdy filmowego opisu poprzez paradokumentalną obserwację rzeczywistości i posługiwanie się prostymi środkami wyrazu. Filmy neorealistyczne rozgrywały się w środowisku ludzi ubogich, w naturalnej scenerii ulic i wnętrz. Grali
w nich aktorzy niezawodowi. Bohaterami byli ludzie prości, szczerego serca, często w swoich zachowaniach kierujący się instynktem i temperamentem.

Cacoyannis, przenosząc na ekran powieść Kazantzakisa, rozwinął wątki stale obecne w swojej twórczości filmowej: ukazał obraz specyficznej, tradycyjnej kultury greckiej, zwrócił uwagę na los kobiety w społeczności patriarchalnej i podkreślił obecność ciążącego nad bohaterami filmu fatalizmu. Interesująca reżysera problematyka mogła pojawić się w filmie w sposób wyrazisty dzięki pokazaniu konfrontacji osoby pochodzącej z innego kręgu kulturowego z mieszkańcami Krety. Spojrzenie Anglika – intelektualisty zderza się z obrazem i obyczajowością biednej wsi kreteńskiej.



Grek Zorba to obraz kontrastów w sferze obyczajowości i kultury. Nieśmiałość i życiowa nieporadność Basila – przybywającego na Kretę młodego angielskiego pisarza, który chce uruchomić kopalnię węgla brunatnego, odziedziczoną po zmarłym ojcu – zostaje zderzona z monolityczną postacią Zorby, wiecznego trampa i kochającego życie optymisty, reprezentującego obraz urody
i mądrości życia.

W zestawieniu cech, które charakteryzują Zorbę można odnaleźć wartości ważne dla człowieka żyjącego w kulturze zachodnioeuropejskiej. Są to m.in.: posiadanie własnej filozofii życia, obdarzanie ludzi zaufaniem, bezinteresowność, szczere i spontaniczne postępowanie, sprzeciwianie się materialistycznej postawie wobec życia, walka z przeciwnościami losu, zadowolenie z siebie, łączenie w swoim zachowaniu zdecydowania i wielkoduszności. Postępowanie Zorby łamie schematy


i konwencje, jest zapalczywe i pełne namiętności. Grek uosabia tęsknotę za wolnością i może być uznany za archetyp pierwotnego przywiązania do życia. Reprezentuje zwykłego człowieka z jego codziennymi kłopotami, a jednocześnie uosabia radość życia. Jej symbolem jest taniec.

W książce Mistrzowie kina współczesnego Aleksander Jackiewicz pisał: „Melodramat czuć


w momentach, w których Cacoyannis chce, zdawałoby się, sięgnąć do antyku z książek (np. sekwencja ukamienowania dziewczyny), a sięga do niedobrego teatru. Na szczęście w najważniejszych wątkach, w wątku Zorby przede wszystkim, poszedł inną drogą. Wzbogacając Zorbę, przekroczył schemat, spotężniając jego cechy, osiągnął, że ta realistyczna przecież figura przypomina bogów greckich. Porównywałem go kiedyś do Dionizosa. Wprawdzie nie zrodził się on z uda Zeusa, ale jak mityczny bóg, długo przebywał poza krajem, powrócił z krzykiem i szumem, i wypełnia radością ziemię grecką, pije wino, je za trzech i kocha kobiety.”1

Jest w tym bohaterze coś nieprzemijającego, co porusza i każe zastanowić się nad własnym życiem. Wobec postaci Greka Zorby nie można pozostać obojętnym. Świadczy o tym światowa popularność muzyki z filmu i tańca sirtaki nazywanego powszechnie zorbą.

Postać ta niesie przesłanie aktualne także w dzisiejszych czasach. W znaczący sposób mówił o tym Mikis Theodorakis, kompozytor muzyki do filmu i twórca baletu pod takim samym tytułem. Dla niego Zorba jest archetypem człowieka pierwotnego, silnie przywiązanego do życia, „do wszystkiego, co
z nim związane – do piękna i brzydoty, dobra i zła, wesołości i zmartwienia”. Jest symbolem negacji dzisiejszego społeczeństwa, narzucającego człowiekowi duchowe spustoszenie…

„Na pytanie, jaką rolę we współczesnym społeczeństwie należy przypisać takiej postaci jak Zorba, Theodorakis odpowiada, że rola ta w przyszłości z pewnością wzrośnie. Nowe technologie z biegiem lat znacznie skrócą czas pracy i ludzie będą mieli coraz więcej wolnego czasu, aby zajmować się sobą


i swoimi możliwościami kreacyjnymi. Przyczyni się to z pewnością do rozkwitu prawdziwej sztuki ludowej, niezależnej od gustów i wymagań arystokratycznych mecenasów. Wzrosną też z pewnością estetyczne potrzeby społeczeństwa. Aby tak się jednak stało – twierdzi Theodorakis – trzeba by było już teraz o tym pomyśleć. Należy zdać sobie wreszcie sprawę z tego, że postępem w życiu człowieka nie jest posiadanie jeszcze jednego samochodu, lecz większej ilości wolnego czasu dla siebie. Posłanie to adresowane jest przede wszystkim do ludzi młodych, którzy – na Wschodzie, czy też na Zachodzie – czują się osamotnieni, przytłoczeni nakazami mody i stwarzają iluzję zbratania i solidarności tylko poprzez muzykę rockową”.2

Przypomnijmy jeszcze, że pojawienie się filmu Grek Zorba na polskich ekranach w latach 60. XX wieku było prawdziwym wydarzeniem. Tytułowy bohater stał się, niespodziewanie, wyrazicielem


i nieomal symbolem tęsknoty Polaków za wolnością i swobodą.
Wybrana bibliografia:
(E. Ch.) Filmy, których się mówi: „Alexis Zorba”, „Film” 1965, nr 5.

Grek Zorba, „Filmowy Serwis Prasowy” 1966, nr 15.

A. Żuławski, Grek Zorba i jego pan, „Film” 1967, nr 5.

A. Jackiewicz, Mistrzowie kina współczesnego, Warszawa 1977.

B. Zagroba, Długie czekanie, „Film” 1981, nr 22.



SCENARIUSZ LEKCJI

Opracowała: Małgorzata Wiśniewska



Temat: W szkole Greka Zorby – filmowa wizja Grecji i jej mieszkańców w dziele Michaela Cacoyannisa, Grek Zorba.
CELE LEKCJI

Po lekcji uczeń powinien:


  • umieć analizować i interpretować tekst filmowy, korzystając z karty pracy oraz posiadanej wiedzy z zakresu kultury starożytnej, własnych doświadczeń, obserwacji i przemyśleń;

  • oceniać bohaterów, ich postawy i prezentowane przez nich wartości;

  • rozumieć pojęcie współczesnych kontekstów dawnej kultury;

  • dostrzegać w tradycji antycznej źródło wzorców estetycznych i moralnych;

  • porównywać różne teksty kultury pod kątem wspólnych motywów i wątków problemowych (zestawienie książki z filmem jako zadanie dla klasy humanistycznej);

  • zdobyć podstawową wiedzę z zakresu adaptacji filmowej dzieła literackiego (klasa humanistyczna).



Metody i formy pracy



  • wypełnianie karty obserwacji filmu jako formy przygotowania się do lekcji

  • wypełnianie tabeli porównawczej (w klasie humanistycznej)

  • prezentacja

  • praca z tekstem literackim

  • praca z dziełem filmowym (indywidualnie lub w grupach)

  • praca ze słownikami

  • dyskusja kierowana



Środki dydaktyczne



  • Nikos Kazantzakis, Grek Zorba, Warszawa 1979 (w klasie humanistycznej)

  • Michael Cacoyannis, Grek Zorba, Grecja 1964

  • Zuzanna Grębecka, Iwona Kurz, Małgorzata Litwinowicz-Droździel, Paweł Rodak, Człowiek w kulturze. Podręcznik do wiedzy o kulturze, WSzPWN, Warszawa 2006 (pojęcia: adaptacja filmowa, inicjacja, kultura tradycyjna, wspólnota)

  • Zbigniew Herbert, Labirynt nad morzem, Zeszyty Literackie 2000 (esej Duszyczka)

  • Słownik pojęć i tekstów kultury, pod red. Ewy Szczęsnej, WSiP, Warszawa 2002

  • karta obserwacji filmu (załącznik 1)



POJĘCIA KLUCZOWE



  • adaptacja filmowa

  • postawa apollińska

  • postawa dionizyjska

  • taniec i muzyka w filmie



CZAS

1–2 godziny lekcyjne



Przebieg lekcji

  1. Uczniowie uczestniczą w pokazie w ramach powtórzenia i utrwalenia wiadomości z zakresu kultury starożytnej. Znają zatem podstawowe pojęcia teoretycznoliterackie, związane z tą tradycją, teksty i kierunki filozoficzne, wywodzące się z antyku. Przed projekcją otrzymują kartę obserwacji filmu z zadaniem wypełnienia jej w domu. Podczas lekcji, prowadzonej metodą dyskusji kierowanej i/lub pracy w grupach uczniowie prezentują swoje notatki i uzupełniają je pod kierunkiem nauczyciela. Młodzież z klasy humanistycznej czyta w domu Greka Zorbę
    i przygotowuje się do porównania powieści z obrazem filmowym.

  2. Na wstępie prosimy młodzież o podzielenie się wrażeniami, dotyczącymi obrazu Grecji w filmie. Uczniowie powinni zwrócić uwagę na:

  • zastosowanie czarno-białej taśmy (dlaczego? w jakim celu?);

  • wprowadzenie, obok aktorów zawodowych, statystów – naturszczyków (ciekawostka: reżyser zaangażował autentycznych mieszkańców kreteńskiego miasteczka, by grali samych siebie);

  • pokazanie dzikich, surowych, mało znanych turystom krajobrazów Grecji (dlaczego? po co?).

Podsumowując rozmowę, nauczyciel wyjaśnia, że film z roku 1964 stanowi adaptację powieści, której akcja toczy się w latach 20., kiedy to biedna, słaba Grecja, znajdując się pod okupacją turecką, chwyta za broń. Zorba wspomina o swym udziale w walkach o wolność, ale reżyser pomija ten wątek w adaptacji, koncentrując się nie na polityce, ale życiu codziennym małej, chłopskiej wspólnoty. Czarno-białe zdjęcia, wybór dziewiczych plenerów i zaangażowanie mieszkańców Krety archaizują filmową przestrzeń i czas, nadając obrazowi antyczny wymiar. Dzięki tym zabiegom postawy i problemy głównych bohaterów nabierają cech archetypicznych.

  1. Przechodzimy do sprawdzenia kart pracy. Oto przykładowy zapis:

    KARTA OBSERWACJI FILMU

    Pytania do analizy filmu

    Uwagi – oceny - komentarze

    1. Jak przebiega główny wątek filmu i co jest jego tematem?

    Czekając na statek Basil (Alan Bates) spotyka starszego mężczyznę – Aleksisa Zorbę (Anthony Quinn), który oferuje mu usługi kucharza i górnika, w zamian za wspólną podróż na Kretę i pracę przy uruchomieniu, odziedziczonej w spadku, nieczynnej kopalni (co się ostatecznie nie uda). Razem przybywają do niewielkiego miasteczka, gdzie zatrzymują się w pensjonacie Madame Hortensji. Poznają zwyczaje i problemy miejscowych ludzi. Basil nawiązuje romans z wdową. Między bohaterami zawiązuje się przyjaźń, mimo iż mają odmienne charaktery i poglądy na życie.

    Tematem filmu jest konfrontacja dwóch różnych systemów wartości i postaw, prowadząca do paradoksalnej sytuacji: prostak i analfabeta staje się mistrzem i nauczycielem życia dla intelektualisty.



    1. Kim jest Grek Zorba?

    1. Jaką postawę przyjmuje wobec życia, Boga, ludzi i natury?

    2. Jakimi wartościami się kieruje?

    3. Czym są dla niego muzyka i taniec?

    Grek Zorba to „król życia”, samotnik i włóczęga, prostak i analfabeta. Żyje z dnia na dzień, nie martwi się o jutro, umie cieszyć się każdą chwilą (w czym przypomina epikurejczyka). Nie oczekuje zbyt wiele od życia, żyje bez złudzeń, planów i zobowiązań (sprawa ślubu z Bubuliną, przedłużający się pobyt w mieście, dokąd pojechał po sprawunki), ceniąc ponad wszystko wolność i niezależność. Nieufnie odnosi się do polityki, patriotyzmu, walki o wolność. Pokazując blizny na ciele, pyta o sens i wartość cierpienia, które do niczego nie doprowadziło, a jedynie wyzwoliło agresję i przemoc. Staje w obronie słabszych i pokrzywdzonych (śmierć Madame Hortensji, obrona wdowy), nie godząc się z niesprawiedliwością świata i zbrodniczością człowieka. Dlatego trudno mu pogodzić się z istnieniem Boga i Opatrzności. Posuwa się nawet do bluźnierstwa, utożsamiając Boga z diabłem. Drwi z popów i ich zmaterializowanego życia. Kocha naturę, czuje się jej dzieckiem, zachowując harmonię duszy i ciała. Bywa dziki i barbarzyński, gdy tańczy, śmieje się czy nawet obcina sobie palec, bo mu przeszkadzał w grze na santuri i kręceniu kołem garncarskim. W życiu szuka prostego szczęścia w winie, miłości i muzyce. Wypowiada swoje emocje właśnie w ekstatycznym tańcu i grze na santuri. Swoją dzikością, witalnością, biologizmem oraz upodobaniem do muzyki i tańca przypomina Dionizosa (postawa dionizyjska).

    1. Kim jest Basil?

    1. Czym dla niego jest sztuka (kultura)?

    2. Jak odnosi się do ludzi? Czy wywiązuje się ze społecznych obowiązków?

    3. Czego uczy się od Zorby?

    Basil jest Anglikiem, człowiekiem wywodzącym się z zupełnie innej kultury niż Zorba. Cechują go ogłada i opanowanie, które widać w eleganckim stroju i doskonałych manierach. Jest za dobrze wychowany, by podjąć rozmowę z nieznajomym włóczęgą (Zorbą), który peszy go i krępuje. Nie ma rodziny, nie zna miłości, zachowuje dystans wobec ludzi, nie wchodząc z nimi w żadne trwałe relacje czy zobowiązania (postawa wobec wdowy). Żyje w świecie książek, które są dla niego źródłem wiedzy o życiu, stanowią największą wartość (dlatego skrupulatnie chroni je przed deszczem, samemu moknąc). Przeżywa jednak impas twórczy, czuje wewnętrzną pustkę, więc nie może pisać. Studiując nauki Buddy, szuka celu i sensu egzystencji, ale odkrywa je w postawie Zorby. Od niego uczy się wartości przyjaźni, spontaniczności i radości, które manifestuje w tańcu („Pojąłem, że Zorba jest człowiekiem, którego daremnie tak długo szukałem. Żywe serce, szerokie żarłoczne usta, wielka prosta dusza, zrośnięta jeszcze z matką-ziemią”). Nauka tańca ma w jego przypadku znaczenie symbolicznej inicjacji: obrazuje przemianę bohatera, który na początku myli kroki i nie umie znaleźć rytmu, by pod koniec stanąć ramię w ramię obok Zorby i odtańczyć sirtaki. Odnajduje w tańcu sposób ekspresji myśli i uczuć, formę komunikacji ze światem i ludźmi.

    W zestawieniu z dionizyjskim Zorbą, Basil reprezentuje postawę apollińską, typową dla rozwiniętej kultury, opartą na kodeksie i podporządkowaną zasadom.



    1. Kim jest Madame Hortensja i na czym polega jej dramat?

    Madame Hortensja to starzejąca się francuska kurtyzana, „kochanka czterech generałów”, prowadząca mały hotelik i żyjąca resztkami dawnej świetności (stroje, gramofon, papuga) oraz wspomnieniami burzliwej młodości. Odczuwa wielką potrzebę miłości i zrozumienia, dlatego przywiązuje się do Zorby, wierząc w jego miłosne deklaracje i marząc o ślubnym welonie. Ta żałosna postać przywołuje problem obcości, wykluczenia i lęku przed samotnością, z którą najtrudniej poradzić sobie w jesieni życia, zwłaszcza w sytuacji przebywania wśród obcych kulturowo i mentalnie ludzi. Dla nich Hortensja zawsze pozostanie niezrozumiała, zasługująca na śmiech i drwiny, a po śmierci stanie się nikomu niepotrzebnym, zbędnym ludzkim odpadkiem: „Ci prymitywni kreteńscy chłopi [...] przyglądają się jej konaniu z tak pierwotną radością, jakby Hortensja nie była istotą ludzką, jakby patrzyli na wielkiego, egzotycznego, barwnego ptaka, który spadł na ich wybrzeże i leży ze złamanym skrzydłem”.

    1. W jakiej sytuacji znajduje się młoda wdowa? Czy musi umrzeć?

    Piękna młoda wdowa odrzuca miłość młodziutkiego adoratora, syna bogatego gospodarza, co prowadzi zrozpaczonego chłopaka do samobójstwa. Wybierając życie w samotności, łamie odwieczne tradycyjne prawa, nakazujące kobiecie podporządkowanie się mężczyźnie i wspólnocie. Swoim dumnym i niezależnym zachowaniem rozpala namiętności wszystkich mieszkańców, zwłaszcza mężczyzn, zagrażając trwałości i stabilności społecznego świata. Oskarżona o doprowadzenie do samobójstwa, staje się kozłem ofiarnym rozwścieczonego tłumu, egzekwującego odwieczne prawa wspólnoty do dysponowania życiem jednostki. Zostaje okrutnie zamordowana, a wcześniej ukamienowana.

    1. Jak żyją mieszkańcy Krety i jaki typ społeczności reprezentują?

    Mieszkańcy osady stanowią społeczność ubogą, zamkniętą, żyjącą z uprawy winorośli i produkcji oliwy. Obyczaje, normy, surowy kodeks wartości obowiązują tu od wieków, przekazywane są z pokolenia na pokolenie, gwarantując każdemu miejsce we wspólnocie, pod warunkiem podporządkowania. Gromada nie toleruje indywidualizmu: wspólne posiłki, wspólna praca na polu, wspólne świętowanie umacniają więzi społeczne i budują solidarność. Ich naruszenie łączy się z wykluczeniem i zemstą. Gromada stosuje pierwotną zasadę „oko za oko, ząb za ząb”, jest pamiętliwa i okrutna. Nie wybacza, nie rozumie, nie umie współczuć (sceny śmierci Bubuliny i wdowy).

    Reprezentuje model kultury tradycyjnej, archaicznej.



    1. Jaką rolę odgrywają w filmie taniec i muzyka?

    Kompozycje Mikisa Theodorakisa, inspirowane tradycyjną, ludową muzyką wykonywaną na dawnych instrumentach (m.in. santuri), połączone z układami choreograficznymi (taniec sirtaki), nawiązującymi do pradawnych obrzędów, dają w efekcie plastyczne i obrazowe wyobrażenie pierwotnych form ekspresji człowieka. Stanowią też pewien komentarz w dyskusji nad wartością sztuki pozawerbalnej jako wyrazu autentycznych, spontanicznych uczuć, instynktów i namiętności. Wspólny taniec Zorby i Basila zamykający film, symbolicznie łączy świat antyczny, tradycyjny ze współczesnym: „Brawo, jesteś asem! – krzyknął Zorba, klaszcząc w ręce, aby utrzymać tempo. Precz z papierzyskami i atramentem! Precz z majątkiem i zyskiem! Precz z kopalniami i klasztorami! Teraz, kiedy możesz tańczyć, znasz moją mowę. Nareszcie będziemy mogli pogadać”.

  2. Zorba powieściowy a filmowy – porównanie (propozycja dla klasy humanistycznej).

W kolejnej części lekcji wprowadzamy pojęcie adaptacji filmowej. Możemy skorzystać ze słowników terminów literackich i filmowych. Zwracamy uwagę na to, że literatura była źródłem inspiracji dla sztuki filmowej od momentu jej narodzin. Dostarczała nie tylko tematów, ale i konwencji fabularnych. Przechodząc do zagadnienia adaptacji podkreślamy, że proces ten może przybierać różne formy: od zwykłego zobrazowania treści utworu, aż po „twórczą zdradę” (określenie Alicji Helman). Ten ostatni sposób, będący w istocie interpretacją tekstu, polega na dodaniu nowych kontekstów, np. wprowadzeniu bohaterów, sytuacji czy wątków niewystępujących w utworze, a wzbogacających jego odczytanie, uniwersalizujących (np. poprzez aktualizację) przesłanie dzieła literackiego. Filmowa ekranizacja zawsze ma status dzieła autonomicznego dzięki specyficznym środkom wyrazu, jakimi dysponuje tylko kino.

Porównując dwie wersje „Greka Zorby” pamiętamy więc o zasadach adaptacji


i wykorzystujemy sporządzone w domu notatki z lektury powieści (metoda: prezentacja uczniów). Oto przykładowy zapis w tabeli porównawczej:

Powieść Grek Zorba, 1946

Film Grek Zorba, 1964

Narracja:

Narratorem i jednocześnie głównym bohaterem jest pisarz Basil, którego oczyma poznajemy Grecję, jej kulturę i mieszkańców. To z jego punktu widzenia prowadzona jest opowieść.



Narracja:

Basil (Alan Bates) jest tu obserwatorem i uczniem Zorby, tylko częściowo pełni funkcję narratora. Film koncentruje uwagę widza na osobie Zorby, dzięki kreacji Anthony Quinna. On staje się głównym bohaterem.



Struktura fabuły:

Bogata, wielowątkowa, wyrastająca z klimatu dyskusji nad kształtem przyszłej Europy i świata po drugiej wojnie światowej, szukająca odpowiedzi w przeszłości (powrót do źródeł) na pytania o sens i cel życia. Krytykę kultury europejskiej formułuje nieporadnie, ale dobitnie Zorba, prosty człowiek – analfabeta.

Wątki w powieści:


  • Polityczny (pytania o kształt i cenę patriotyzmu, sens walki zbrojnej i wojny jako drogi do wolności – tłem powieści jest wojna grecko-turecka ).

  • Religijny (dyskusja o wartościach religijnych, Bogu i jego wpływie na losy świata).

  • Kulturowy (dyskusja o sztuce, a zwłaszcza o literaturze jako formie ekspresji człowieka, rola tańca i muzyki w zestawieniu ze sztuką słowa, poszukiwanie twórczej inspiracji w filozofii buddyjskiej).

  • Egzystencjalno-filozoficzny (zestawienie dwóch stylów życia i systemów wartości na przykładzie Basila i Zorby – postawa apollińska i dionizyjska.

Struktura fabuły:

Ograniczona do wątku konfrontacji „króla życia” Zorby z kształtującym swój światopogląd młodym pisarzem i starzejącą się, zagubioną w chaosie świata, poszukującą rozpaczliwie miłości, francuską kurtyzaną Madame Hortensją (w tej roli nagrodzona Oskarem Lila Kedrova).

Tłem historii trojga bohaterów jest wątek pięknej, młodej wdowy (dramatyczna rola pamiętnej Elektry, Irene Papas), utrzymany w konwencji antycznej tragedii, z zastosowaniem pełnych ekspresji pozawerbalnych środków wyrazu. Papas gra prawie wyłącznie mimiką twarzy i oszczędnymi gestami. Liczne zbliżenia eksponują jej dramat, aż do milczącego finału, w którym padnie ofiarą rozwścieczonego tłumu, egzekwującego odwieczne prawa wspólnoty do dysponowania życiem jednostki.

Istotnym walorem filmowej opowieści jest wprowadzenie bohatera zbiorowego, jakim są mieszkańcy małego kreteńskiego miasteczka, w którym toczy się akcja . Ich obyczaje i archaiczny, patriarchalny kodeks praw i wartości, przekładający się na barbarzyńskie zachowania (ukamienowanie jako kara dla samotnej wdowy, okrutne i nieludzkie rabowanie dobytku Madame Hortensji w trakcie jej konania), pozwalają reżyserowi na zobrazowanie modelu kultury tradycyjnej (twórcze nawiązanie do tradycji).



  1. Zajęcia poświęcone Grekowi Zorbie zamykamy odczytaniem fragmentu eseju Duszyczka autorstwa Zbigniewa Herberta, prosząc młodzież o zastanowienie się i pisemną odpowiedź
    w domu na pytanie: jaki model obcowania z kulturą antyczną proponuje autor tekstu i przed jaką postawą przestrzega?

(…) Jednym z grzechów śmiertelnych kultury współczesnej jest to, że małodusznie unika ona frontalnej konfrontacji z wartościami najwyższymi. A także aroganckie przeświadczenie, że możemy obyć się bez wzorów (zarówno estetycznych, jak i moralnych), bo rzekomo nasza sytuacja w świecie jest wyjątkowa i nieporównywalna z niczym. Dlatego właśnie odrzucamy pomoc tradycji, brniemy w naszą samotność, grzebiemy w ciemnych zakamarkach opuszczonej duszyczki.(…)

Jest dobrym prawem arcydzieł, że burzą naszą zarozumiałą pewność i że kwestionują naszą ważność.(…)każdy kontakt z przeszłością wymaga bowiem wysiłku, pracy, jest przy tym trudny i niewdzięczny, bo nasze małe „ja” skrzeczy i broni się przed nim.

Pragnąłem zawsze, żeby nie opuszczała mnie wiara, iż wielkie dzieła ducha są bardziej obiektywne od nas. I one będą nas sądzić.”



KARTA OBSERWACJI FILMU

Pytania do analizy filmu

Uwagi – oceny - komentarze

  1. Jak przebiega główny wątek filmu i co jest jego tematem?




  1. Kim jest Grek Zorba?

  1. Jaką postawę przyjmuje wobec życia, Boga, ludzi i natury?

  2. Jakimi wartościami się kieruje?

  3. Czym są dla niego muzyka i taniec?




  1. Kim jest Basil?

  1. Czym dla niego jest sztuka (kultura)?

  2. Jak odnosi się do ludzi? Czy wywiązuje się ze społecznych obowiązków?

  3. Czego uczy się od Zorby?




  1. Kim jest Madame Hortensja i na czym polega jej dramat?




  1. W jakiej sytuacji znajduje się młoda wdowa? Czy musi umrzeć?




  1. Jak żyją mieszkańcy Krety i jaki typ społeczności reprezentują?




  1. Jaką rolę odgrywają w filmie taniec i muzyka?







1 A. Jackiewicz, Mistrzowie kina współczesnego, Warszawa 1977, s. 32.

2 Cyt za: O. Rota, Mithos, Zorba il greco, Milano 1988.



©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość