Strona główna

Międzynarodowe warsztaty


Pobieranie 33.06 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar33.06 Kb.
JAN WOŁOSZ
Międzynarodowe warsztaty Ochrona dóbr kultury w razie zagrożeń ze szczególnym uwzględnieniem powodzi (Warszawa — Wrocław, 18-22 września 1999 r.)
18-22 września 1998 roku w Warszawie i Wrocławiu zostały zorga­nizowane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, Zamek Królewski w Warszawie oraz Urząd Szefa Obrony Cywilnej Kraju warsztaty, które stały się okazją do przedyskutowania w gronie specjalistów krajowych i zagranicznych problematyki ochrony dóbr kultury w sytuacji różnego rodzaju zagrożeń i katastrof. Problematyka ta została wzbogacona podczas spotkania o doświadczenia polskie, wynikające z walki z żywiołem powodzi, która dotknęła nasz kraj w 1997 roku.
Celem warsztatów była wymiana wiedzy i doświadczeń na temat rozwiązań prawnych i organizacyjnych oraz działań związanych z ochroną dóbr kultury w poszczególnych krajach, a także: zbierania informacji o zagrożeniach w skali lokalnej, regionalnej, krajowej i międzynarodowej, wypracowania metod współpracy różnych orga­nów władzy w zakresie zapobiegania zniszczeniom oraz podejmowa­nia praktycznych działań w celu ratowania różnego rodzajów dóbr kultury i sposobów zapewniania łączności między zainteresowanymi instytucjami, wreszcie dokumentowania oraz szacowania strat w do­brach kultury. W wystąpieniach zwracano też uwagę na konieczność ściślejszej współpracy z zagranicznymi służbami ochrony dóbr kul­tury, oraz na potrzebę popularyzacji problematyki ochrony tych dóbr w społeczeństwie.
W warsztatach uczestniczyli przedstawiciele administracji pań­stwowej, obrony cywilnej, służby ochrony zabytków, wojska, śro­dowisk kulturalnych, bibliotek, archiwów, międzynarodowych oraz międzyrządowych i pozarządowych organizacji, a także specjaliści do spraw ochrony dziedzictwa kultury na wypadek zagrożeń z Belgii, Czech, Chorwacji, Francji, Gruzji, Holandii, Kanady, Litwy, Macedonii, Meksyku, Niemiec, Norwegii, Polski, Portuga­lii, Rosji, Szwecji, Ukrainy, Stanów Zjednoczonych, Węgier, Wielkiej Brytanii i Włoch. Ponadto w warsztatach wzięli udział przedstawiciele organizacji międzynarodowych: UNESCO, NATO,
Celem warsztatów

była wymiana

wiedzy

i doświadczeń

na temat

rozwiązań

prawnych

i organizacyjnych

oraz działań

związanych

z ochroną dóbr

kultury

w poszczególnych krajach.

Rady Europy, Komisji Europejskiej, ICOMOS, ICOM, ICCROM i ECPA.1


Ze strony władz polskich sprawy ochrony polskich dóbr kultury przedstawiali: minister kultury i sztuki Joanna Wnuk-Nazarowa, szef Obrony Cywilnej Kraju Feliks Deła, podsekretarz stanu w MKiS Stanisław Żurowski, pełnomocnik rządu ds. usuwania skutków powodzi — minister Jerzy Widzyk, przedstawiciele minis­tra spraw wewnętrznych i administracji oraz Ministerstwa Obrony Narodowej, władz wojewódzkich i lokalnych.

Wysoką rangę warsztatom nadawały także referaty i wystąpienia przedstawicieli organizacji międzynarodowych. NATO reprezento­wał Stephen C. Orosz — zastępca dyrektora Planowania Cywilnego w Nagłych Wypadkach, Unię Europejską — Theodossis Mastromi-nas, UNESCO — Hideo Noguchi, ICCROM — dr Jukka Joki-lehto, ICOMOS — Andre van der Goes.

Pierwsza, dwudniowa część warsztatów odbyła się w Warszawie, w Zamku Królewskim, druga — we Wrocławiu. Podczas pier­wszych dwóch dni uczestniczono w obradach plenarnych, które wypełniły wystąpienia oficjalne i zgłoszone wcześniej referaty. Część druga, mająca charakter sesji wyjazdowej, pozwoliła uczestnikom warsztatów zapoznać się ze skutkami powodzi we Wrocławiu, Kłodzku, Kudowie Zdroju, Polanicy Zdroju i Brzegu oraz wziąć udział w zajęciach dwóch grup problemowych na temat ruchomych i nieruchomych dóbr kultury.
Wizyta na terenach zniszczonych przez powódź miała dla uczestni­ków warsztatów szczególne znaczenie, ponieważ stworzono gościom możliwość bezpośredniej obserwacji rozmiarów i skutków powodzi z lat 1997 i 1998, a także wysłuchania interesujących relacji i ref­leksji organizatorów i uczestników akcji ratunkowych. Wywarło to na gościach duże wrażenie, czemu dawali wyraz, podkreślając wielką elastyczność Polaków w dostosowywaniu swych działań do ekstre­malnych sytuacji i warunków.
Ze względu na bardzo bogaty program tej międzynarodowej im­prezy nie sposób w krótkiej relacji odnotować wszystkich znaczą­cych kwestii i wątków dyskusji, podnoszonych podczas obrad. Chciałbym zwrócić jednak uwagę na prezentowane przez gości zachodnich bardzo interesujące koncepcje i sposoby postępowania w przypadku wszelkiego rodzaju zagrożeń. Przytoczone przykłady świadczyły o efektywności stosowanych rozwiązań, którą osiągano

1 ICOM — International Documentation Centre on Sites and Monuments, ICOM — International Council of Museums, ICCROM — International Centre for the Studies of the Preservation and Restoration of Cultural Property, ECPA — European Commission on Preservation and Access.

między innymi dzięki integracji i koordynacji działań w skali lokal­nej i krajowej. Wynikające z tych przemyśleń poglądy, opinie i do­świadczenia znalazły odzwierciedlenie w dyskusjach, a później także we wspólnym stanowisku przyjętym przez uczestników na zakoń­czenie warsztatów.


Zarówno w wystąpieniach i dyskusjach, jak i w przyjętym doku­mencie końcowym, podnoszono znaczenie zagadnień podstawowych dla ochrony i ratowania dóbr kultury w przypadku zagrożeń. Pod­kreślając wzrost zainteresowania ochroną dziedzictwa kultury we wszystkich krajach i uznając ten problem za najważniejszy, ustępu­jący jedynie kwestii ochrony życia ludzkiego, opowiedziano się za rozwojem współpracy międzynarodowej w dziedzinie ochrony dóbr kultury, w tym za współpracą odpowiednich struktur państwowych, zwłaszcza na terenach przygranicznych. Uznano też za konieczne przygotowanie spójnego modelu współdziałania państw, regionów i lokalnych organizacji w zapobieganiu i zmniejszaniu skutków katastrof, a także lepszą koordynację działań i poprawę międzynaro­dowej wymiany materiałów specjalistycznych i informacji techni­cznych w tej dziedzinie oraz korzystanie z doświadczeń krajów i organizacji uczestniczących w programie Błękitnej Tarczy, który powstał dla ochrony dziedzictwa kultury w przypadkach zagrożenia. Zgodnie z tym, czego dowiodły doświadczenia praktyczne, postulo­wano, by odpowiednie władze narodowe i międzynarodowe zapew­niły rzetelne przygotowanie i uaktualnienie inwentarzy i dokumen­tacji dziedzictwa kultury tak, aby były one wiarygodne i łatwo dostępne. Uznanie wzbudziła polska inicjatywa szkolenia specjali­stycznego, obejmującego wspólne ćwiczenia fachowców z krajów Europy Wschodniej i Środkowej w zakresie ochrony dóbr kultury. Szkolenie takie mogłoby być prowadzone — jak postulowano — przez utworzone w Krakowie Międzynarodowe Centrum Szkolenia.
Bardziej szczegółowe wnioski i zalecenia formułowano podczas zajęć w dwóch grupach roboczych, zajmujących się ruchomymi i nieru­chomymi dobrami kultury. Za sprawę pierwszorzędnej wagi uznano profilaktykę podkreślając, że środki materialne przeznaczone na działania zapobiegawcze są wielokrotnie lepiej i sensowniej wyko­rzystywane niż środki, które wydaje się na usuwanie skutków róż­nego rodzaju kataklizmów. Dlatego należy dążyć przynajmniej do zrównoważenia proporcji środków wydawanych na profilaktykę i usuwanie następstw katastrof. Ważne jest wspieranie bądź organi­zowanie krajowych i międzynarodowych ośrodków zajmujących się sprawami profilaktyki. Do ich podstawowych zadań powinno nale­żeć prowadzenie i popieranie prac badawczych, działalność propa­gandowa i edukacyjna społeczeństwa (również z wykorzystaniem

Opowiedziano się

za rozwojem

współpracy

międzynarodowej

w dziedzinie

ochrony dóbr

kultury, w tym

za współpracą

odpowiednich

struktur

państwowych,

zwłaszcza na

terenach

przygranicznych.

Postulowano, by

odpowiednie

władze narodowe

i międzynarodowe

zapewniły rzetelne

przygotowanie

i uaktualnienie

inwentarzy

i dokumentacji

dziedzictwa

kultury tak, aby

były one

wiarygodne

i łatwo dostępne.
Ważne jest wspieranie bądź organizowanie krajowych i międzynarodo­wych ośrodków zajmujących się sprawami profilaktyki.

mediów) oraz kształcenie specjalistów w dziedzinie ochrony dóbr kultury. Mocno akcentowano potrzebę istnienia niezależnych rad czy innych gremiów, które mogłyby oceniać plany i efekty działań służb zajmujących się ochroną dóbr kultury. Edukacją i dokształca­niem powinny być objęte służby ratownicze wszystkich szczebli, a jednorazowe przeszkolenia powinny być zastępowane systematy­cznym dokształcaniem i okresowymi ćwiczeniami praktycznymi.


Do spraw podstawowych zaliczano dobrą integrację systemów przeciwdziałania katastrofom, sprawne współdziałanie służb ratun­kowych, porządkowanie kompetencji tych służb, monitoring poten­cjalnych zagrożeń, urządzanie na terenach zagrożonych lokalnych magazynów materiałów i urządzeń niezbędnych w akcjach ratunko­wych, a także ustalenie planu ratowania cennych obiektów w razie zaistnienia katastrofy według wcześniej przygotowanej ewidencji i rejestrów. Przytaczano przykład pałacu królewskiego w Windsorze, gdzie po pożarze i odremontowaniu obiektu opracowano plany, w których przewidziano ratowanie w pierwszej kolejności tylko dziesięciu ściśle określonych, najcenniejszych obiektów znajdują­cych się w poszczególnych pomieszczeniach wyposażonych w bez­cenne zabytki kultury.

Informacje uzyskane podczas wizytacji na terenach dotkniętych katastrofą powodzi w 1997 roku inspirowały uczestników do pod­kreślania znaczenia współpracy różnych instytucji i wykorzystywa­nia w akcjach ratunkowych wolontariuszy oraz organizacji społecznych.

Uczestnicy warsztatów mają duże oczekiwania i nadzieje w stosunku do takich organizacji, jak: NATO, UNESCO, Unia Europejska, Rada Europy, przede wszystkim w zakresie wzmocnienia ich dzia­łalności szkoleniowej i koordynacyjnej.

Według moich obserwacji i zasłyszanych opinii gości zagranicznych o organizacji i przebiegu warsztatów była to impreza udana i dobrze przygotowana. Odbywała się na terenach interesujących dla jej uczestników, stwarzając im szansę bezpośredniej wymiany doświad­czeń oraz poznania opinii i relacji osób biorących udział w akcjach ratunkowych w 1997 roku. Wpłynęło to na dobrą atmosferę spotkań warsztatowych i pozwoliło zademonstrować stronie polskiej nie tylko dobrą wolę i gotowość rozwijania międzynarodowej współ­pracy w zakresie ochrony dóbr kultury, lecz także wzbogacić tę współpracę o cenne doświadczenia, interesujące rozwiązania szkole­niowe i organizacyjne oraz nowe pomysły.


Biblioteka Narodowa czynnie uczestniczyła w przygotowaniach i przebiegu warsztatów. Osiągnięcia i doświadczenia licznego zespołu pracowników Biblioteki Narodowej, związane z organizacją zwróciły

uwagę inicjatorów i pomysłodawców tej międzynarodowej imprezy na celowość zaproszenia książnicy narodowej do współuczestnictwa w jej organizowaniu. W rezultacie do prac Komisji Programowej warszta­tów zaproszono J. Wołosza, który wygłosił podczas obrad plenarnych referat Polskie doświadczenia w ratowaniu zbiorów bibliotecznych, przedstawiający straty powodziowe bibliotek polskich i rezultaty zorganizowanej przez Bibliotekę Narodową akcji pomocy poszkodo­wanym bibliotekom. Z tytułu powierzenia mu kierowania obradami I grupy roboczej ds. ruchomych dóbr kultury oraz opracowania przyjętych przez grupę rekomendacji J. Wołosz wszedł do grupy opracowującej Stanowisko uczestników międzynarodowych warsztatów ochrony dziedzictwa kultury na wypadek szczególnych zagrożeń.


Warto odnotować, że uczestnicy warsztatów mieli okazję odwiedze­nia Biblioteki Narodowej. Przybyli tu pierwszego dnia w godzinach wieczornych, by uczestniczyć w kolacji wydanej przez ministra kul­tury i sztuki. Powitani zostali przez dyrektora Biblioteki Narodowej Michała Jagiełłę, który — wraz z dyrektorem Stefanem Miedziń-skim i Barbarą Drewniewską-Idziak — uczestniczył także w obra­dach plenarnych warsztatów.
Po zakończeniu obrad przewidziano wydanie materiałów konferen­cyjnych w osobnej publikacji, co dla wszystkich zajmujących się sprawami ochrony dóbr kultury będzie stanowiło cenny materiał do przemyśleń i praktycznego wykorzystania.

Summary
Jan Wołosz


An International Workshop on „Protection of Values of Culture in Case of Emergency with a Particular Emphasis on Flood"
From September 18-22, 1998 the Ministry of Culture and Arts, the Royal Castle in Warsaw and the Office of the Chief of Civil Defense held a workshop in Warsaw and in Wrocław which turned out to be a good chance to discuss the question of protection of values of culture with national and international specialists in the context of disaster and crisis management assistance, and also Polish experience resulting from the struggle with the giant flood of 1997. The objective of the worshops was to (a) share knowledge and experience concerning: legal and organizational solutions, as well as activities showing commitment to protection of values of culture; (b) collect information on threats on a local, regional, national and international scale; (c) develop models of cooperation of various agencies in preventing

threats; (d) implement practical methods of saving various types of values of culture; (e) ensure communication, documentation and evaluation of losses. The idea was also to consolidate cooperation ties with foreign agencies responsible for protection of values of culture and to raise the awareness of the questions of protection of these values in society.



The workshop was attended by representatives of the state administration, civil defense, army, heritage preservation agencies, libraries and other institutions from 21 countries, as well as NATO, UNESCO, Council of Europe, European Commission and specialized international research centres.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość