Strona główna

Możliwości zastosowania różnych metod rentgenowskiej tomografii komputerowej w endodoncji przegląd piśmiennictwa


Pobieranie 60.92 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar60.92 Kb.


Możliwości zastosowania różnych metod rentgenowskiej tomografii komputerowej w endodoncji – przegląd piśmiennictwa

Applicability of different methods of the X-ray computed tomography in endodontics

– review of literature

Joanna Bagińska1, Szczepan Piszczatowski²

Z Zakładu Stomatologii Zachowawczej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku 1

Kierownik: prof. dr hab. n. med. W. Stokowska

Z Zakładu Inżynierii Materiałowej i Biomedycznej Politechniki Białostockiej²

Kierownik: prof. dr hab. inż. J. R. Dąbrowski

Adres autorów:

15-276 Białystok, ul. Skłodowskiej-Curie 24 A

tel. 85 7468297

e-mail: jbaginska@wp.pl



Streszczenie

Wprowadzenie: badanie radiologiczne jest ważnym elementem leczenia endodontycznego. Tradycyjne zdjęcia rtg stanowią dwuwymiarowe obrazy trójwymiarowych obiektów i posiadają liczne ograniczenia. W piśmiennictwie spotyka się doniesienia na temat obrazowania 3D z zastosowaniem rentgenowskiej tomografii komputerowej w endodoncji.

Cel pracy: na podstawie piśmiennictwa omówiono możliwości zastosowania badań tomograficznych w różnych aspektach leczenia endodontycznego.

Podsumowanie: tomografia komputerowa stanowi użyteczne narzędzie w diagnostyce klinicznej w endodoncji. W przyszłości tomografia stożkowej wiązki objętościowej może stać się metodą z wyboru w przypadku skomplikowanego leczenia kanałowego.
HASŁA INDEKSOWE: endodoncja, tomografia komputerowa, mikrotomografia komputerowa, tomografia stożkowej wiązki objętościowej

Summary

Introduction: radiographic analysis is an important part of endodontic treatment. Conventional radiographs are 2-dimentional representation of 3-dimentional structures and have many limitations. A number of studies concern the possibility of 3D reconstruction based on computed tomography in endodontics.

Aim of the study: to discuss possible use of tomography during endodontic treatment.

Conclusion: computer tomography is a useful tool in clinical diagnosis in endodontics. In future cone beam tomography could be a golden standard in case of complicated endodontic treatment.

KEY WORDS: endodontic treatment, computed tomography, computed micro-tomography, cone beam computed tomography

Wprowadzenie

Badanie radiologiczne stanowi integralną część leczenia endodontycznego. Jest ono konieczne na wszystkich etapach postępowania od diagnostyki po monitorowanie efektów leczenia przez kilka lat po wypełnieniu kanałów. W piśmiennictwie podkreśla się wady konwencjonalnych badań radiologicznych związane z nakładaniem się struktur anatomicznych, zniekształceniem obrazu, możliwością zmiany rozmiarów badanych obiektów [19, 48]. Takie obrazowanie nie pozwala na uzyskanie przekroju osiowego lub prostopadłego do wyrostka zębodołowego, co może być bardzo przydatne zwłaszcza w ocenie powikłanych przypadków endodontycznych [48]. W związku z tym od wielu lat trwają badania nad zastosowaniem w leczeniu kanałowym technik opartych o tomografię komputerową dających możliwość uzyskania trójwymiarowego obrazu leczonego zęba i okolicznych tkanek.

Cel pracy

Celem pracy było przedstawienie, na podstawie piśmiennictwa, możliwości zastosowania badań tomograficznych w różnych aspektach leczenia endodontycznego.

Od czasu skonstruowania w 1971 roku pierwszego tomografu komputerowego (TK) następuje stały postęp w tej dziedzinie radiologii. W skrócie zasada tomografii polega na obrazowaniu poprzecznych przekrojów badanego obiektu. W klasycznej tomografii rentgenowskiej, przez badaną warstwę przepuszcza się wiązkę promieni X, emitowaną przez wirującą lampę, i przy pomocy układu detektorów mierzy się jej osłabienie będące wynikiem przejścia przez badane ciało po określonej trajektorii. Na podstawie zbioru danych o osłabieniu promieniowania przechodzącego przez ciało przy różnych kątach ustawienia wiązki, stosując odpowiednie algorytmy numeryczne, można uzyskać rozkład współczynników pochłaniania promieniowania w całym przekroju badanego ciała. Dokładność rekonstrukcji zależy od rozmiaru pikseli, na które dzielona jest skanowana warstwa, co związane jest z wielkością badanego obiektu oraz zastosowaną matrycą. Stopień pochłaniania promieniowania wyraża się w skali Hounsfielda (HU), w której rezultat uzyskany dla danego materiału odnoszony jest do wyniku uzyskanego dla wody. Przypisując poszczególnym wartościom HU określony poziom na skali szarości otrzymuje się monochromatyczny (najczęściej 256 odcieni) obraz skanowanego przekroju. Przesuwając układ lampa – detektory wzdłuż badanego obiektu, wizualizacji poddawane są jego kolejne warstwy. Znając odległość pomiędzy przekrojami można na tej podstawie dokonać trójwymiarowej wizualizacji badanego obiektu. W przypadku tomografii spiralnej ciągły ruch układu lampa rentgenowska – detektory sprzęgnięty jest z poosiowym ruchem stołu, na którym znajduje się skanowany obiekt, co pozwala na skrócenie czasu badania i zebranie danych z całej objętości badanego ciała.

Próby zastosowania tomografii komputerowej w endodncji sięgają końca lat 80. XX wieku. Tachibana i Matsumoto [46] wykorzystali skany okolicy szczęki i żuchwy w celu trójwymiarowej wizualizacji zębów i tkanek przyzębia okołowierzchołkowego. Badania te doprowadziły autorów do wniosku, że chociaż taka analiza może być interesująca z punktu widzenia lekarza stomatologa, to jednak nie pozwala na odwzorowanie wszystkich istotnych szczegółów anatomicznych i jej zastosowanie w trakcie leczenia kanałowego jest ograniczone.

Obecnie, wraz z postępem technologicznym doprowadzającym do wzrostu rozdzielczości tomografów i zmniejszenia dawki skutecznej promieniowania jonizującego, spotyka się coraz liczniejsze doniesienia na temat zastosowania badania TK w trakcie diagnostyki trudnych przypadków endodontycznych. Gopikriszna i wsp.

[14] opisali przypadek górnego pierwszego trzonowca z dwoma korzeniami podniebiennymi i jednym policzkowym, którego nietypowa anatomia została wykryta dopiero w badaniu tomografią komputerową. Również Ma i wsp. [23] zastosowali badanie TK w celu potwierdzenia nietypowej budowy pierwszego górnego trzonowca posiadającego tylko dwa korzenie. Dzięki wykonanej spiralnej tomografii komputerowej stwierdzili również, że jednoimienny ząb miał podobną morfologię. Ballal i wsp. [2] wykonali badanie tomograficzne w trakcie leczenia kanałowego zębów zlanych, a Metgund i wsp. [24] z powodu podejrzenia taurodontyzmu. We wszystkich opisanych pracach autorzy podkreślali fakt, że konwencjonalne badanie radiologiczne nie pozwoliło na jednoznaczną ocenę budowy leczonych zębów, natomiast zastosowanie TK umożliwiło wykonanie trójwymiarowych rekonstrukcji tych zębów i szczegółową analizę ich anatomii.

W piśmiennictwie spotyka się doniesienia, których autorzy wykorzystali badania tomograficzne okolicy głowy i szyi jako materiał do oceny epidemiologicznej występowania odchyleń w budowie jamy zębów. Jin i wsp. [18] ocenili 206 TK żuchwy pod kątem występowania kanałów typu C i stwierdzili, że badanie tomograficzne jest dobrą, nieinwazyjną metodą oceny morfologii kanałów korzeniowych. Według Robinson i wsp. [37], którzy badali przebieg kanałów zębów przedtrzonowych, w opisie wyników badania TK należy zawsze uwzględnić odstępstwa od typowej budowy jam zębowych. Takie dane stanowią bardzo wartościową informację dla lekarza dentysty i zwiększają korzyści z wykonanej tomografii.

Podejmowano także próby zastosowania spiralnej tomografii komputerowej do lokalizacji zmian w tkankach okołowierzchołkowych. Huumonen i wsp. [16] stwierdzili, że spośród 39 badanych górnych zębów trzonowych zakwalifikowanych do powtórnego leczenia endodontycznego zmiany okołowierzchołkowe na rtg wykryto w 33 zębach w porównaniu do 38 w badaniu TK. Badanie tomograficzne w znaczący sposób ułatwiło umiejscowienie zmian przy poszczególnych korzeniach. Autorzy stwierdzili również, że aż 27 z 30 kanałów dodatkowych w korzeniu policzkowym przednim nie zostało wypełnionych. Ponadto dokonali pomiarów dawki promieniowania, która wyniosła 0,02 mSv dla zdjęć rtg oraz 0,055 mSv dla tomografii. Fuhrmann i wsp. [12] oceniali przydatność diagnostyczną badań radiologicznych do wykrywania sztucznie utworzonych ubytków kości umiejscowionych między korzeniami górnych zębów trzonowych a przednią ścianą zachyłka zębodołowego zatoki szczękowej. Autorzy stwierdzili, że żaden z ubytków nie był widoczny na zdjęciu radiologicznym, natomiast ponad 60% z nich zostało stwierdzonych w badaniu spiralną tomografią komputerową przy zastosowaniu warstw o grubości 1 mm.

Tomografia komputerowa była wykorzystywana także do badań in vitro nad morfologią jam zębowych i zmianami budowy kanału po opracowaniu z zastosowaniem różnych narzędzi endodontycznych. Gambill i wsp. [13] przeprowadzili badanie TK, w którym grubość warstwy wynosiła 1 mm i porównali uzyskane obrazy ze zdjęciami rzeczywistego zęba wykonanymi na podstawie mikroskopu z siedemdziesięciokrotnym powiększeniem. Stwierdzono, że kanały zrekonstruowane na podstawie badania TK miały bardziej regularny przebieg niż w rzeczywistości. Nie była też możliwa dokładna ocena zmiany kształtu kanału po jego opracowaniu, co tłumaczono zbyt dużą grubością warstwy. Również Piszczatowski i wsp. [36] na podstawie analizy porównawczej rekonstrukcji 3D systemów kanałowych zębów usuniętych stwierdzili, że spiralna tomografia komputerowa dostarcza znacznie mniej danych w porównaniu do mikrotomografii.

Jakkolwiek tradycyjna tomografia komputerowa może być użytecznym narzędziem dla lekarza stomatologa, to zastosowanie tych badań ma liczne ograniczenia. Należą do nich duże rozmiary i wysoka cena aparatów, co w znacznym stopniu ogranicza wyposażanie gabinetów stomatologicznych w taki sprzęt, a przede wszystkim duża dawka promieniowania w porównaniu z konwencjonalnym badaniem radiologicznym. Ponadto prawidłowa interpretacja badań tomograficznych wymaga od lekarza stomatologa dodatkowych umiejętności lub współpracy z radiologiem.

Od końca lat 90. XX wieku dostępne są skonstruowane specjalnie dla potrzeb stomatologii tomografy stożkowej wiązki objętościowej (cone beam computed tomography, CBCT). W piśmiennictwie spotyka się również nazwę obrazowanie wolumetryczne (volumetric CT, VCT) [26, 38, 39]. Różnica pomiędzy aparatem TK a tomografem stożkowym polega na tym, że pierwszy generuje płaską wiązkę promieniowania X, a drugi wiązkę przestrzenną w kształcie stożka [48]. Wielkość woksela uzyskiwana w aparatach CBCT waha się od 0,4 mm do nawet 0,125 mm [20].

Tomografy stożkowej wiązki objętościowej znalazły zastosowanie w implantologii, ortodoncji, a także w endodoncji ponieważ cechują się stosunkowo niską dawką promieniowania, krótkim czasem badania oraz stojącą lub siedzącą pozycją pacjenta [26, 39, 48]. Dotyczy to szczególnie aparatów o małym polu obrazowania np. 3D Accuitomo (J Morita Corporation, Osaka, Japonia) czy Planmeca Promax 3D (Planmeca, Helsinki, Finlandia), na których można przeprowadzić badanie niewielkiego odcinka szczęki lub żuchwy, co w znaczący sposób ogranicza narażenia pacjenta na promieniowanie jonizujące. Skuteczna dawka promieniowania w takim przypadku jest tego samego rzędu, co przy wykonaniu dwóch lub trzech standardowych zdjęć wewnątrzustnych [33]. Należy jednak podkreślić, że według zaleceń Europejskiej Akademii Radiologii Stomatologicznej i Szczękowo-Twarzowej (EADMFR) tomografia wolumetryczna powinna być wykonywana tylko wtedy, gdy wnosi nowe informacje do diagnozy i nie zostały one uzyskane za pomocą innych badań radiologicznych, a korzyści z jej zastosowania przewyższają ryzyko związane z narażeniem na promieniowanie jonizujące [38].

Tomografy stożkowe wyposażone są w bardzo zaawansowane technologicznie oprogramowanie. Umożliwia ono wielokierunkową analizę badanego obszaru, m.in. wykonanie przekrojów przypominające zdjęcia pantomograficzne, przekrojów w płaszczyźnie osiowej, czołowej i strzałkowej, trójwymiarowych rekonstrukcji, a także licznych pomiarów [33, 39]. Rekonstrukcje 3D uzyskiwane są w przeciągu kilku minut. Dużą zaletę stanowi możliwość analizy poszczególnych wycinków badanego pola bez typowego dla tradycyjnej radiologii nakładania się różnych struktur np. łuku jarzmowego, zachyłków zatoki szczękowej. Liang i wsp. [20, 21] przeprowadzili in vitro porównanie obrazów żuchwy uzyskanych przy użyciu 5 różnych tomografów z wiązką cone beam z otrzymanymi na podstawie badania tomografem spiralnym wielorzędowym. Autorzy stwierdzili, że obrazowanie wolumetryczne nie odbiegało jakością od konwencjonalnej tomografii, a w przypadku aparatu Accuimoto 3D nawet ją przewyższało. Porównano także dokładność trójwymiarowych rekonstrukcji biorąc jako punkt odniesienia wymiary uzyskane na podstawie skanera laserowego. W tym przypadku dokładniejsze były dane z tomografu wielorzędowego, jednak autorzy podkreślają, że różnice rzędu 0,1-0,2 mm nie powinny mieć klinicznych implikacji. Dla porównania, dokładność odwzorowania struktur na powszechnie stosowanych zdjęciach pantomografiicznych wynosi od 2 do nawet 7 mm [48].

Jednym ze wskazań do zastosowania tomografii stożkowej wiązki objętościowej jest ocena anatomii kanałów korzeniowych przed leczeniem endodontycznym np. stopnia ich zakrzywienia. Bagińska i wsp. [1] porównali trójwymiarową rekonstrukcję kanału typu C w drugim dolnym zębie trzonowym uzyskaną na podstawie danych z CBCT z taką samą rekonstrukcją z użyciem mikrotomografii komputerowej i stwierdzili, że obrazowanie wolumetryczne odtwarza jamę zęba w zadowalającym stopniu i może być wartościowym badaniem przed leczeniem trudnych przypadków endodontycznych. Zastosowanie CBCT w razie konieczności powtórnego leczenia endodontycznego znacząco zwiększa wykrywalność nieopracowanych kanałów korzeniowych [8, 32].

W piśmiennictwie spotyka się sprzeczne doniesienia na temat przydatności obrazowania wolumetrycznego do oceny wypełnienia kanału korzeniowego. Różyłło-Kalinowska i wsp. [39] opisali przypadek zęba 26, którego kanały oceniane na podstawie rekonstrukcji pantomograficznej wyglądały na wypełnione prawidłowo, jednak w przekroju osiowym wykazano niedopełnienie jednego z nich. Natomiast według Soğura i wsp. [44] wykrywalność nieszczelności w obrębie materiału w kanale była niższa w obrazach uzyskanych w badaniu CBCT w porównaniu do radiowizjografii i tradycyjnych zdjęć rtg. Autorzy oceniali zęby jednokanałowe, a uzyskane wyniki tłumaczyli możliwością występowania artefaktów spowodowanych obecnymi w kanale ćwiekami gutaperkowymi i uszczelniaczem, które wpływały na jakość obrazowania wolumetrycznego. Huybrachts i wsp. [17] wykonali w materiale wypełniającym kanał puste przestrzenie o znanej średnicy i stwierdzili, że w odniesieniu do przestrzeni o wielkości mniejszej niż 300 mikrometrów czułość CBCT i tradycyjnych zdjęć rtg była niższa niż radiowizjografii. Wydaje się więc, że odpowiedź na pytanie czy tomografia stożkowej wiązki objętościowej może być przydatna w ocenie jakości wypełnienia kanałów wymaga dalszych badań klinicznych.

Liczne badania dowodzą, że CBCT stanowi użyteczne narzędzie do oceny kości w okolicy wierzchołka korzenia w celu wykrycia zmian zapalnych we wczesnym stadium rozwoju. Oczywiste jest, że w przypadku zapalenia tkanek okołowierzchołkowych leczenie powinno być rozpoczynane jak najwcześniej. Badania in vitro na świńskich żuchwach przeprowadzone przez Stavropoulusa i Wenzel [45] wykazały, że niezależnie od wielkości ubytku kości, czułość CBCT była dwukrotnie wyższa niż zdjęć rtg i radiowizjografii. Natomiast w podobnym badaniu z wykorzystaniem ludzkich żuchw tomografia komputerowa stożkowej wiązki cechowała się 100% czułością i swoistością [31]. Według Patela [33] CBCT pozwala na wykrycie aż o 38% więcej zmian w przyzębiu wierzchołkowym w porównaniu do tradycyjnych metod, szczególnie w odniesieniu do okolicy drugich zębów trzonowych w szczęce i żuchwie. Również badania kliniczne potwierdzają skuteczność obrazowania wolumetrycznego w wykrywaniu zapaleń tkanek okołowierzchołkowych, lokalizacji zmiany przy poszczególnych korzeniach oraz różnicowaniu rozległych ziarniaków od torbieli korzeniowych [11, 22, 43].

W oparciu o CBCT Estrela i wsp. [9] zaproponowali nowy wskaźnik do oceny zaawansowania zmian zapalnych w przyzębiu okołowierzchołkowym o nazwie Cone Beam Computed Tomography Periapical Index (CBCTPAI), co można przetłumaczyć jako wskaźnik oceny przewlekłych zapaleń tkanek okołowierzchołkowych w oparciu o tomografię stożkowej wiązki objętościowej. Zmiany w postaci przejaśnienia widocznego na skanach mierzone były w trzech kierunkach: wargowo-językowym, mezjalno-dystalnym i po przekątnej. CBCTPAI określany był na podstawie największego pomiaru. Autorzy zaproponowali sześciostopniową skalę opisaną szczegółowo w tabeli 1. Dodatkowo do każdego stopnia może zostać dodany symbol E lub D określający stopień zajęcia procesem zapalnym blaszki zbitej zębodołu (Tab. 1). Według autorów powyższy wskaźnik ujednolica kryteria rozpoznania patologii tkanek okołowierzchołkowych, zmniejsza prawdopodobieństwo postawienia fałszywie negatywnej diagnozy, m.in. przez minimalizację wpływu osoby oceniającej na rozpoznanie. CBCTPAI może znaleźć zastosowanie w badaniach epidemiologicznych dotyczących występowania i zaawansowania zapaleń tkanek okołowierzchołkowych.

Tomografia stożkowej wiązki objętościowej jest niezastąpionym narzędziem w przypadku podejrzenia resorpcji zewnętrznej lub wewnętrznej korzenia zęba, ponieważ pozwala na dokładną ocenę umiejscowienia zmiany i stopnia zniszczenia tkanek korzenia, co ma kluczowe znaczenie w wyborze metody leczenia [7, 8, 10, 27, 30]. Estrela i wsp. [10] ocenili 48 zębów z rozpoznaniem zewnętrznej resorpcji zapalnej i stwierdzili, że według zdjęć radiologicznych resorpcja obejmowała 83 (68,8%) powierzchni korzeni w porównaniu do 154 (100 %) dla skanów CBCT. Wykazano również różnice istotne statystycznie w odniesieniu do oceny stopnia zniszczenia korzenia. Natomiast Cotton i wsp. [8] opisali przypadek podejrzenia resorpcji wewnętrznej zęba 11 widocznej na standardowym zdjęciu rtg, która została wykluczona na podstawie CBCT. Badanie wolumetryczne wykazało powiększony otwór przysieczny, który rzutując się na korzeń zęba, sugerował obecność patologii miazgi. Możliwość wielopłaszczyznowej analizy ułatwia diagnostykę zębów po urazie, zwłaszcza przy podejrzeniu złamania koronowo-korzeniowego. Ponadto wykonanie badania wolumetrycznego po urazie i kilka miesięcy później umożliwia dokładną analizę gojenia się uszkodzonych tkanek [6, 8, 33, 25]. Nie bez znaczenia może być fakt, że badanie tomograficzne jako zewnątrzustne jest bardziej komfortowe dla pacjenta po urazie twarzoczaszki niż zdjęcia wewnątrzustne [33]. CBCT bardzo dobrze uwidacznia także stopień zniszczenia korony zęba, perforacje kanału korzeniowego i przepchnięcie materiału poza wierzchołek korzenia [39, 40]. Korzystne może być wykonanie badania wolumetrycznego przed planowanymi zabiegami z zakresu chirurgii endodontycznej [47].

Oczywiście obrazowanie wolumetryczne ma pewne ograniczenia. Jak dotąd rozdzielczość przestrzenna tomografów z wiązką stożkową jest niższa niż w tradycyjnych klisz rtg i czujników do radiowizjografii, jednakże stały rozwój technologii niewątpliwie będzie miał wpływ na poprawę tego parametru [33]. Badanie CBCT nie jest przydatne do diagnostyki tkanek miękkich i w takich przypadkach należy wybrać inną metodę diagnostyczną [38, 42]. Obecność metalowych wypełnień lub uzupełnień protetycznych, a nawet struktur anatomicznych takich jak szkliwo może mieć wpływ na rozproszenie wiązki promieniowania, a w konsekwencji na zniekształcenie obrazu wpływające na jego wartość diagnostyczną [33].

W endodoncji znalazła też zastosowanie mikrotomografia komputerowa (µCT) jako metoda nieinwazyjnej analizy tkanek zęba w badaniach in vitro [36, 41]. Jest to odmiana klasycznej tomografii komputerowej o bardzo dużej rozdzielczości uzyskanej dzięki obniżeniu wielkości piksela nawet do 1 µm, a pozyskane dane mogą być analizowane zarówno w postaci skanów, jak i trójwymiarowych rekonstrukcji. Jakkolwiek mikrotomografia radiologiczna nie może być stosowana jako procedura kliniczna, to znalazła zastosowanie w badaniach nad szczegółami morfologii jam zębowych, pozwalając na odtworzenie liczby i przebiegu kanałów, budowy delty korzeniowej, lokalizacji ujść kanałowych [1, 3, 5, 28, 36]. Wyniki badań µCT posłużyły do opracowania programów komputerowych do nauki anatomii zębów np. „Dental Anatomy & Interactive 3-D Tooth Atlas” [4]. Dokładność odwzorowania struktur zęba uzyskiwanych w mikrotomografii komputerowej stanowi punkt odniesienia w ocenie przydatności innych rodzajów tomografii do oceny morfologii zębów i otaczających je tkanek [1, 36]. Mikrotomografia radiologiczna wykorzystywana jest także do badań nad nowymi narzędziami i metodami służącymi do opracowania kanałów korzeniowych. Wykonanie badania przed i po opracowaniu kanału pozwala ocenić zmiany w jego kształcie, stopień opracowania okolicy wierzchołka korzenia, ilość usuniętej zębiny, a także grubość pozostawionych ścian kanału. Na tej podstawie możliwa jest rekomendacja danej metody lub zestawu narzędzi do powszechnego zastosowania [15, 29, 34, 35].

Podsumowanie

Upowszechnienie technologii tomografii komputerowej w znaczący sposób poszerzyło możliwości diagnostyczne w endodoncji. Uważa się, że przeznaczona dla stomatologii tomografia stożkowej wiązki objętościowej w przyszłości stanie się metodą z wyboru w przypadku skomplikowanego leczenia kanałowego. Badania tomograficzne stanowią także użyteczne narzędzie w pracach naukowych dotyczących budowy jam zębowych, nowych metod opracowania i wypełnienia kanałów korzeniowych.



Piśmiennictwo

  1. Bagińska J., Piszczatowski S., Święszkowski W., Pawińska M.: Diagnostyka i leczenie kanałów typu C – przegląd piśmiennictwa i obserwacje własne. Czas. Stomatol. 2009, 62, 8, 629- 636.

  2. Ballal S., Sachdeva G. S., Kandaswamy D.: Endodontic Management of a Fused Mandibular Second Molar and Paramolar with the Aid of Spiral Computed Tomography: A Case Report. J Endod 2007, 33, 10: 1247 – 1251.

  3. Bjorndal L., Carlsen O., Thuesen G., Darvann T., Kreiborg S.: External and internal macromorphology in 3D-reconstructed maxillary molars using computerized X-ray microtomography. Int Endod J 1999, 32, 1, 3 – 9.

  4. Brown P., Hebranson E.: Dental Anatomy & Interactive 3-D Tooth Atlas. Quintesence Publishing Co. 2006 (dokument elektroniczny).

  5. Cheung G. S. P., Yang J., Fan B.: Morphometric study of the apical anatomy of C-shaped root canal systems in mandibular second molars. Int Endod J 2007, 40, 4: 239 – 246.

  6. Cohenca N., Simon J. H.,Roges R., Morag Y., Malfaz J. M.: Clinical indications for digital imaging in dento-alveolar trauma. Part 1: traumatic injuries. Dental Traumat 2007, 23, 2: 95 – 104.

  7. Cohenca N., Simon J. H., Mathur A., Malfaz J. M.: Clinical indications for digital imaging in dento-alveolar trauma. Part 2: root resorption. Dental Traumat 2007, 23, 2: 105 – 113.

  8. Cotton T. P., Geisler T. M., Holden D. T., Schwartz S. A., Schindler W. G.: Endodontic Applications of Cone-Beam Volumetric Tomography. J Endod 2007, 33, 9: 1121 – 1132.

  9. Estrela C., Bueno M. R., Azevedo B. C., Azevedo J. R., Pecora J. D.: A new periapical index base on cone beam computed tomography. J Endod 2008, 34, 11: 1325 – 1331.

  10. Estrela C., Bueno M. R., De Alencar A. H., Mattar R., Vallandares Neto J., Azevedo B. C., De Araujo Estrela C. R.: Method to evaluate inflammatory root resorption by using cone beam computed tomography. J Endod 2009, 35, 11: 1491 – 1497.

  11. Estrela C., Bueno M. R., Leies C. R., Azevedo B., Azevedo J. R.: Accuracy of cone beam computed tomography and panoramic radiography for the detection of apical periodontitis. J Endod 2008, 34, 3: 273 – 279.

  12. Fuhrmann R., Bucker A., Diedrich P.: Radiological assessment of artificial bone defects in the floor of the maxillary sinus. Dentomaxillofac Radiol 1997, 26, 2 : 112 – 116.

  13. Gambill J. M., Alder M., del Rio C. E.: Comparision of Nickel-Titanum and Stainless Steel Hand-File Instrumentation Using Computed Tomography. J Endod 1996, 22, 7: 369 – 375.

  14. Gopikrishna V, Reuben J, Kandaswamy D: Endodontic management of a maxillary first molar with two palatal roots and a single fused buccal root diagnosed with spiral computed tomography - a case report. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2008, 105, 4: e74 – 78.

  15. Hűbscher W., Barbakow F., Peters O. A.: Root-canal preparation with FlexMaster: canal shapes analysed by micro-computed tomography. Int Endod J 2003, 36, 11: 740 – 747.

  16. Huumonen S, Kvist T, Grőndal K, Molender A: Diagnostic value of computed tomography in re-treatment of root fillings in maxillary molars. Int Endod J 2006, 39, 10: 827 – 833.

  17. Huybrachts B., Bud M., Bergmans L., Lambrechts P., Jacobs R.: Void detection in root fillings using intraoral analogue, intraoral digital and cone beam CT images. Int Endod J 2009, 42, 8: 675 – 685.

  18. Jin G-C., Lee S-J., Roh B-D.: Anatomocal Study of C-Shaped canals in Mandibular Second Molars by Analysis of Computed Tomography. J Endod 2006, 32, 1: 10 – 13.

  19. Kulczyk T.: Zastosowanie tomografii komputerowej CBCT w diagnostyce periodontycznej. Magazyn Stomat. 2009, 19, 5: 24 - 27

  20. Liang X., Jacobs R., Hassan B., Li L., Pauwels R., Corpas L., Souza P. C., Matrens W., Shahbazian M., Alonso A., Lambrichts I.: A comparative evaluation of Cone Beam Computed Tomography (CBCT) and Multi-Slice CT (MSCT). Part I: On subjective image quality. Eur J Radiol 2009, doi: 10.1016/j.ejrad.2009.03.042.

  21. Liang X., Lambrichts I., Sun Y., Dennis K., Hassan B., Li L., Pauwels R., Jacobs R.: A comparative evaluation of Cone Beam Computed Tomography (CBCT) and Multi-Slice CT (MSCT). Part II: On 3D model accuracy. Eur J Radiol 2009, doi: 10.1016/j.ejrad.2009.04.016.

  22. Lofthang-Hansen S., Huumonen S., Grőndahl K., Grőndahl H-G.: Limited cone-beam CT and intraoral radiography for the diagnosis of periapical pathology. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2007, 103, 1: 114 – 119.

  23. Ma L., Chen J., Wang H.: Root canal treatment in an unusual maxillary first molar diagnosed with the aid of spiral computerized tomography and in vitro sectioning: A case report. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2009, 107, 6: e68 – 73.

  24. Metgud S., Metgund R., Rani K.: Managnent of a patient with a taurodont, single-rooted molars associated with dental anomalies; A spiral computerized tomography evaluation. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2009, 108, 2: e81- e86.

  25. Mora M. A., Mol A., Tyndall D., Rivera E. M., Hill C.: In vitro assessment of local computed tomography for the detection of longitudinal tooth fractures. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2007, 103, 6: 825 – 829.

  26. Nair M. K., Nair U. P.: Digital and Advanced Imaging in Endodontics: A Review. J Endod 2007, 33, 1: 1 – 6.

  27. Nakata K., Naltob M., Izumi M., Ariji E., Nakamura H.: Evaluation of Correspondance of Dental Computed Tomography Imaging to Anatomic Observation of Extarnal Root Resorption. J Endod 2009, 35, 11: 1594 – 1597.

  28. Nielsen R. B., Alyassin A. M., Peters D. D., Carnes D. L., Lancaster J.: Microcomputer Tomography: An Advanced System for Detailed Endodontic Research. J Endod 1995, 21, 11: 561 – 568.

  29. Paque F., Barbakow F., Peters O. A.: Root canal preparation with Endo-Eze AET: changes in root canal shape assessed by micro-computed tomography. Int Endod J 2005, 38, 7: 456 – 464.

  30. Patel S., Dawood A.: The use of cone beam computed tomography in the management of external cervical resorption lesions. Int Endod J 2007, 40, 9: 730 – 732.

  31. Patel S., Dawood A., Mannocci F., Wilson R., Pitt Ford T.: Detection of periapical bone defects in human jaws using cone beam computed tomography and intraoral radiography. Int Endood J 2009, 42, 6: 507 – 515

  32. Patel S., Dawood A., Pitt Ford T., Whaites E.: The potential applications of cone beam computed tomography in the management of endodontic problems. Int Endod J 2007, 40, 10: 818 – 830.

  33. Patel S.: New dimensions in the endodontic imaging: Part 2. Cone beam computed tomography. Int Endod J 2009, 42, 6: 46 – 475.

  34. Peters O. A., Laib A., Gőhring T. N., Barbakow F.: Changes in Root Canal Geometry after Preparation assessed by Hihg-Resolution Computed Tomography. J Endod 2001, 27, 1: 1 – 6 .

  35. Peters O. A., Peters C. I., Schőnenberger K., Barbakow F.: ProTaper rotary root canal preparation; effects of canal anatomy on final shape analysed by micro CT. Int Endod J 2003, 36, 2: 86 – 92.

  36. Piszczatowski S., Baginska J., Swieszkowski W.: Modeling of tooth,s structure based on CT and µCt data – comparative study. IFMBE Proceedings 2008, 22: 1463 – 1466.

  37. Robinson S., Czerny C., Grahleitner A., Bernhart T., Kainberger F. M.: Dental CT evaluation of mandibular first premolar root configurations and canal variations. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2002, 93, 3: 328 – 332.

  38. Różyłło-Kalinowska I.: Standardy Europejskiej Akademii Radiologii

Stomatologicznej i Szczękowo-Twarzowej dotyczące obrazowania wolumetrycznego (CBCT). Magazyn Stomat. 2009, 19, 5: 12 – 16.

  1. Różyłło-Kalinowska I., Różyłło T. K., Taras M: Możliwości obrazowania

wolumetrycznego w przypadku pacjenta stomatologicznego. Twój Przegląd Stomat. 2009, 3: 77 – 80.

  1. Różyłło-Kalinowska I., Różyłło T. K.: Zastosowanie obrazowania wolumetrycznego

w ogólnej diagnostyce stomatologicznej. Magazyn Stomat. 2009, 19, 5: 18 – 23.

  1. Różyłło-Kalinowska I., Taras M.: Zastosowanie mikrotomografii w stomatologii. Magazyn Stomat. 2009, 19, 5: 44 – 46.

  2. Scarfe W. C., Farman A. G., Sukovic P.: Clinical Applications of Cone-Beam Computed Tomography in Dental Practice. J Can Dent Assoc 2006, 72, 1: 75 – 80.

  3. Simon J. H. S., Enciso R., Malfaz J. M., Rogers R., Bailey-Perry M., Patel A.: Differential diagnosis of large periapical lesions using cone-beam computed tomography mesurments and biopsy. J Endod 2006, 32, 9: 833 – 837.

  4. Soğur E., Baksi B. G., Grőndahl H.-G.: Imaging of Root canal fillings: a comparision of subjective image quality between limited cone-beam CT, storage phosphor and film radiology. Int Endod J 2007, 40, 3: 179 – 185.

  5. Staavropoulos A., Wenzel A.: Accuracy of cone beam dental CT, intraoral digital and conventional film radiograohy for detection of periapical lesions. An ex vivo study in pig jaws. Clin Oral Invest 2007, 11, 1: 101 – 106.

  6. Tachibana H., Matsumoto K. Applicability of X-ray computerized tomography in endodontics. Endod Dent Traumat 1990, 6, 1: 16 – 20.

  7. Tsurumachi T., Honda K.: A New cone beam computerized tomography system for use in endodontic surgery. Int Endod J 2007, 40, 3: 224 – 232.

  8. Zbożeń T., Pawlicka H.: Podstawy tomografii komputerowej dla lekarzy stomatologów. Magazyn Stomat. 2009, 19, 5: 94 – 99.

Tabela 1. Cone Beam Computed Tomography Periapical Index (CBCTPI) według Estrela i wsp. [9]. Opis w tekście.




CBCTPAI

Zmiany w obrębie struktury kostnej w okolicy wierzchołka korzenia

0

Niezmieniona struktura kości

1

Przejaśnienie o średnicy 0,5 – 1 mm

2

Przejaśnienie o średnicy 1 –2 mm

3

Przejaśnienie o średnicy 2 – 4 mm

4

Przejaśnienie o średnicy 4 – 8 mm

5

Przejaśnienie o średnicy powyżej 8 mm

E

Zajęcie blaszki zbitej wyrostka zębodołowego

D

Zniszczenie blaszki zbitej wyrostka zębodołowego





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość