Strona główna

Muzyka baroku


Pobieranie 56.63 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar56.63 Kb.
MUZYKA BAROKU
Barok to styl, który panował w sztuce europejskiej w wieku XVII i pierwszej połowie wieku XVIII. Cechowało go zamiłowanie do przepychu, mocnych efektów i kontrastów. W historii muzyki za umowne daty graniczne epoki baroku przyjmuje się: rok 1600 (początki nowożytnej opery) i rok 1750 (data śmierci Jana Sebastiana Bacha, najwybitniejszego kompozytora baroku).

Na okres baroku przypada utrwalenie się systemu dur-moll, wywodzącego się z dawnych skal modalnych - jońskiej i eolskiej. Dla średniowiecznych muzyków idealnymi, doskonałymi współbrzmieniami były interwały czyste, a tercje i seksty uważane były za drażniące dysonanse. Dopiero w XVIII wieku tercja została uznana za konsonans i podstawowy interwał, z którego budowano akordy w systemie dur-moll.

Rozwinięto w baroku stosowaną już w renesansie formę polifoniczną. POLIFONIA to technika polegająca na równoczesnym prowadzeniu dwóch lub więcej niezależnych linii melodycznych.

Barokowe formy polifoniczne (dwu-, trzy- lub więcej głosowe)

  • KANON - imitacja ścisła, każdy następny głos jest dokładnym powtórzeniem pierwszego, tyle że wprowadzonym z opóźnieniem.

  • INWENCJA - imitacja swobodna, głosy następne nie są dokładnym powtórzeniem pierwszego.

  • FUGA - imitacja swobodna, jednak głosy ulegają przekształceniom wedle ściśle określonych zasad. Mistrzem fugi był J.S.Bach.

Nowością stały się utwory na głos solowy lub instrument z towarzyszeniem BASSO continuo. Basso continuo (inaczej zwane basem cyfrowanym bądź generałbasem) to typowy dla baroku rodzaj akompaniamentu złożony z basowej linii melodycznej i akordów, wskazanych cyframi. Akompaniament zwykle wykonywało dwóch muzyków. Jeden z nich grał melodię na basowym instrumencie melodycznym (wiolonczela, fagot), drugi zaś akordy na instrumencie akordowym (organy, klawesyn).

Bardzo rozpowszechniła się muzyka instrumentalna, na co wpływ miało udoskonalenie konstrukcji wielu instrumentów i rozwój techniki gry. Popularność zdobyły instrumenty smyczkowe, grające zarówno solo, jak i w zespołach, szczególnie lubiane były wiole - instrumenty podobne w kształcie do skrzypiec, budowane w różnych wielkościach i rozmaitej ilości strun, w zależności od wielkości trzymane były podczas gry na ramieniu lub między kolanami. w kościołach budowano coraz wspanialsze organy i przybywało wirtuozów tego instrumentu.

Powstały też bądź rozwinęły się wielkie formy wokalno-instrumentalne:

  • OPERA - forma sceniczna z solistami, chórem i orkiestrą;

  • ORATORIUM - utwór podobny w konstrukcji do opery, ale bez akcji scenicznej, zawsze o tematyce biblijnej (Słowo oratorium oznacza miejsce modlitwy). Mistrzem oratorium był G.F.Haendel;

  • kantata - mniejsza forma, analogiczna do opery i oratorium, wystawiana estradowo. Tematyka może być zarówno religijna, jak i świecka.

  • MSZA - muzyka liturgiczna do części stałych mszy ( Kyrie eleison / Gloria in excelsis Deo / Credo In unum Deum / Sanctus-Benedictus / Agnus Dei) - np. J.S.Bach - Wielka msza h-moll.

  • pasja - rodzaj oratorium, którego tematyka ogranicza się do ewangelicznego opisu męki Chrystusa (J.S.Bach - Pasja wg św. Mateusza / Pasja wg św. Jana)

opera powstała na początku XVII wieku we Florencji (Włochy). Tamtejsi twórcy postawili sobie za cel formę dramatyczną, która byłaby wzorowana na greckiej tragedii antycznej. Przejęli oni naczelną ideę dramatu greckiego - podporządkowanie muzyki słowu. Opera jest utworem scenicznym, śpiewanym spektaklem teatralnym ze scenografią i kostiumami. Operę rozpoczyna orkiestrowa UWERTURA, po niej następują poszczególne części - AKTY, podzielone na SCENY z ariami solowymi, duetami, tercetami i chórami. Fragmenty melodeklamacyjne nazywamy RECYTATYWAMI. Tekst do opery to LIBRETTO.

Rodzaje głosu ludzkiego:

  • GŁOSY ŻEŃSKIE (również chłopięce)

  • SOPRAN najwyższy głos żeński (lub chłopięcy), skala h - c3. koloratura to odmiana bardzo wysokiego sopranu żeńskiego o dużej ruchliwości. Sopran chłopięcy nazywa się też DYSZKANTEM.

  • MEZZOSOPRAN - średni głos żeński, skala g - a2

  • ALT - niski głos żeński - skala e - e2. Bardzo niski alt to KONTRALT.

  • GŁOSY MĘSKIE

  • TENOR - wysoki głos męski, skala c - c2

  • BARYTON - średni głos męski; skala A - g1

  • bas - niski głos męski, skala c - c1. Bardzo niski, głęboki bas to BAS PROFONDO.

do ulubionych orkiestrowych form cyklicznych epoki baroku należały:

  • KONCERT SOLOWY - utwór na instrument solo z towarzyszeniem orkiestry;

  • CONCERTO GROSSO - utwór na małą grupę instrumentów (concertino) z towarzyszeniem orkiestry

  • SUITA - cykl skontrastowanych tańców, poprzedzonych często PRELUDIUM. Zwykle w skład suity wchodziły ALLEMANDE (niem.), COURANTE (franc.), SARABANDE (hiszp.) i GIGUE (ang.), czasem też menuet, gawot, SICILIANA, CHACCONA. Dodawano też części nietaneczne, takie jak ARIA czy RONDO.

  • SONATA - cykl skontrastowanych części. Sonata świecka składała się z tańców, zaś kościelna z części nietanecznych (np. grave - allegro - adagio - vivo)


inne formy solowe baroku:


  • PRELUDIUM - wstęp do cyklu lub samodzielny utwór, często o charakterze improwizacyjnym.

  • TOCCATA - motoryczny utwór, w baroku komponowany na instrumenty klawiszowe, często jako wstęp do fugi.

  • WARIACJE (łac. warius -różny) -utwór cykliczny, gdzie część I jest tematem (autorskim lub nie), a następne jego modyfikacjami. Modyfikacjom ulegają różne elementy dzieła muzycznego, np.: melodyka (ornamenty), rytmika, metrum, harmonia, faktura, rejestr, barwa, artykulacja, dynamika)

JAN SEBASTIAN BACH
Kompozytor niemiecki, żył w latach 1685 - 1750. urodził się w Eisenach w rodzinie muzyków. Grał na organach, klawesynie i skrzypcach. Pracował jako skrzypek w kapeli dworskiej w Weimarze, potem jako organista, kapelmistrz i nadworny kompozytor księcia w Köthen, ostatnie 27 lat życia spędził w Lipsku jako kantor kościoła św. Tomasza. Do jego obowiązków należało wówczas nauczanie śpiewu, prowadzenie chóru kościelnego, nauczanie łaciny i komponowanie nowych utworów z okazji wszystkich świąt kościelnych. Zyskał wielką sławę jako organista wirtuoz, lecz był mało doceniany jako kompozytor, gdyż prześcignął swoją epokę. Bach miał liczną rodzinę, a kilku z jego synów również poświęciło się komponowaniu. W swych ostatnich latach Bach stracił wzrok, zmarł w Lipsku. Jego dzieła uległy zapomnieniu i stały się ponownie znane dopiero w XIX wieku. Wielu ludzi uważa Bacha za największego kompozytora wszechczasów. Najważniejsze kompozycje to:

Utwory religijne wokalno-instrumentalne (Wielka msza h-moll, Pasja wg św.Mateusza, Pasja wg św.Jana, Oratorium na Boże Narodzenie, Magnificat, ponad 200 kantat); Utwory organowe (Preludia chorałowe, fugi, toccaty); Utwory na klawesyn (Małe preludia, Inwencje, Suity francuskie, suity angielskie, Partity, Koncerty (niektóre z nich są modyfikacjami koncertów Vivaldiego). „Das vohltemperierte Klavier" (niem. Dobrze nastrojony instrument klawiszowy) - zbiór preludiów i fug we wszystkich tonacjach; Utwory na instrumenty smyczkowe (Sonaty na skrzypce, na wiolonczelę, Koncerty skrzypcowe); Utwory na zespoły instrumentalne (4 suity orkiestrowe, 6 koncertów brandenburskich, „Kunst der Fuge" (niem. Sztuka fugi) - zbiór kunsztownie skomponowanych kanonów i fug
GEORG FRIEDRICH HÄNDEL (HAENDEL)
Kompozytor niemiecki, żył w latach 1685 - 1759. urodził się w Halle. Miał zostać adwokatem, jednak wybrał muzykę. Grał na skrzypcach, oboju, klawesynie i organach i bardzo wiele komponował, wiele podróżował, mieszkał dłuższy czas we Włoszech, a w roku 1712 osiadł w Anglii. Doceniony przez króla, za swoje wielkie zasługi dla sztuki otrzymał obywatelstwo angielskie, zmarł w Londynie.

Najważniejsze kompozycje:

  • Opery i oratoria (w tym najsłynniejsze oratorium „Mesjasz”);

  • Concerti grossi, koncerty obojowe, koncerty organowe;

  • Suity „Muzyka na wodzie" i „Muzyka ogni sztucznych";


ANTONIO VIVALDI
Kompozytor włoski, żył w latach 1678 - 1741. urodził się w Wenecji. Był księdzem, skrzypkiem i kompozytorem. Dużą część życia pracował jako pedagog i dyrygent w weneckim sierocińcu dla dziewcząt, dla których skomponował wiele utworów. Później przebywał na książęcych dworach w Niemczech, ostatecznie osiedlił się w Wiedniu i tam zmarł, Osiągnął wielką sławę, po śmierci jednak został zapomniany. Odkryto go ponownie w latach trzydziestych XX wieku. Komponował zarówno dzieła religijne, jak i opery oraz muzykę instrumentalną. Był twórcą barokowego koncertu skrzypcowego i ogromnie rozwinął technikę gry na tym instrumencie.

Najważniejsze kompozycje:

  • Utwory instrumentalne - Sonaty na różne instrumenty i prawie 500 koncertów na różne instrumenty z towarzyszeniem zespołu smyczkowego i basso continuo (najwięcej na skrzypce, ale też flet, mandolinę, obój, fagot, trąbkę, gitarę i inne). Słynny cykl „4 pory roku" stanowią 4 koncerty skrzypcowe - początki programowości w muzyce.

  • Utwory religijne - msze, nieszpory, oratoria, Stabat Mater

  • Utwory świeckie wokalno-instrumentalne - opery, kantaty, arie.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość