Strona główna

Oblicza polskiego patriotyzmu


Pobieranie 10.19 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar10.19 Kb.
Piotr Wróblewski

Oblicza polskiego patriotyzmu*

Patriotyzm według określeń słownikowych postawa szacunku, umiłowania ojczyzny oraz chęć ponoszenia za nią ofiar. Socjologiczna analiza pojęcia ojczyzny dokonana przez Stanisława Ossowskiego ukazuje, że to słowo oznacza przede wszystkim: (1) terytorium, kraj rodzinny zgodnie ze słownikowym sensem; czasami ojczyzna pozostaje równoważnikiem słów (2) „naród”, czy „państwo”. Wreszcie ostatnie podstawowe znaczenie obejmuje (3) dziedzictwo narodowe. Więzi człowieka z terytorium pozwalają na zakreślenie ojczyzny prywatnej, określanej inaczej jako „małej” - obszaru, który poznaje na podstawie swoich bezpośrednich styczności, oraz ojczyzny ideologicznej - „dużej”, której granice wyznacza przekonanie człowieka, że uczestniczy w pewnej zbiorowości i że jest to zbiorowość terytorialna związana właśnie z tym obszarem.


Czym dla współczesnych Polaków jest patriotyzm? Co dla nich oznacza to słowo? Dane o rozumieniu patriotyzmu dostarcza komunikat z raportu Centrum Badania Opinii Społecznej (BS/167/2008), który został opracowany przez Michała Feliksiaka. Dla największej grupy osób patriotyzm to „przeżywanie kraju jako wartości oraz identyfikacja z ojczyzną”. Dominuje w tej postawie przekonanie, że owo uczucie oznacza „miłość do swojego kraju” oraz traktuje ojczyznę „jako najwyższą wartość”. Według raportu CBOS tę opinie może podzielać połowa społeczeństwa polskiego (49%). Inna duża zbiorowość, uznaje za patriotyzm „pracę w interesie kraju” (24%). Następna grupa osób twierdzi, że patriotyzm to „walka” – „w obronie kraju” lub „w wymiarze ideologicznym” (13%). Równie liczna jest grupa, dla której patriotyzm to przywiązanie do „elementów kultury, obyczajów i tradycji” – „pamięć do historii” i „szacunek do symboliki” np. godła, flagi i hymnu (13%) . Mniejsze zbiorowości Polaków podzielają przekonanie, że patriotyzm oznacza „bycie dobrym, porządnym obywatelem” (5%), czy angażowanie się w działalność polityczną (4%).

Bardzo niewiele osób przekonanych jest o schyłku patriotyzmu (1%), czy o negatywnych i ambiwalentnych charakterystykach związanych z patriotyzmem (1%). Zaś z drugiej strony, interpretacji wymaga opinia, że prawie co szósty respondent (17%) na pytanie, o to jak rozumie patriotyzm, odpowiedział, że „trudno powiedzieć”. Zadziwiająco duża jest liczba osób, które nie potrafiły określić znaczenia pojęcia patriotyzm. Być może zachowanie respondentów, związane jest z przekonaniem propagowanym na co dzień przez środki masowego przekazu, że przyznawanie się do patriotyzmu lub rozmowa przy użyciu tej kategorii, a nawet wygłoszenie opinii czym on jest, to postawa, która nie jest modna.

We współczesnej Polsce zdaniem Zdzisława Krasnodębskiego, socjologia, autora eseju „O czasach postpatriotycznych”, mamy do czynienia z dwoma rodzajami patriotyzmu. Pierwszy z nich, nazwę go tu umownie patriotyzmem pragmatycznym, związany jest z przekonaniem, że dobro kraju polega na przekształceniu narodu w społeczeństwo otwarte, w którym uczestniczy się na zasadzie dobrej woli. Jedność społeczeństwa otwartego opiera się na wspólnocie interesów, pragmatycznych wyborów dokonywanych przez obywateli. Przeciwstawia się on staromodnemu patriotyzmowi, który zakłada, że zakorzenienie w wspólnocie, w kulturze, wpływa na sytuację moralną i intelektualną. Drugi patriotyzm zakłada akceptację pewnych zobowiązań płynących z przynależności do wspólnoty zastanej, do której należymy przez urodzenie. Kasnodębski zwraca uwagę, że obecnie żyjemy w czasach postpatriotycznych, czyli okresie, w którym powoływanie się na patriotyzm rozumiany jako zobowiązanie wobec wspólnoty na mocy naszego urodzenia stał się postawą niemodną. Powoływanie się na niego marginalizuje, wyklucza jednostkę z centrum debaty publicznej. Można zauważyć, że powszechnie mamy w Polsce do czynienia w sferze publicznej z dyskusjami, w których słowa-klucze to Europa, Unia Europejska, globalizacja, czy tolerancja.

Podobną diagnozę związaną z rolą idei patriotyzmu w debacie publicznej i politycznej stawia filozof Marek A. Cichocki. Według autora artykułu „Patriotyzm – kłopotliwe zobowiązanie” uczucie poświęcenia na rzecz ojczyzny przedstawiane jest w krzywym zwierciadle, zostało ono zredukowane do postaci ksenofobicznej dewiacji, ekonomicznej postawy, czy indywidualnych przekonań. Nie wiąże się jej ze zobowiązaniami poświęcenia na rzecz wspólnoty, postawą solidaryzmu i realizowania misji, która związana jest z przyszłością grupy.



Ważnym elementem dyskusji uczonych nad pojęciem patriotyzmu jest propozycja szkockiego filozofa Alasdaira MacIntyre’a, który wskazuje, że należy patriotyzm traktować jako lojalność wobec narodu. Poczucie lojalności winno, jego zdaniem, brać pod uwagę określone cechy i zasługi wspólnoty narodowej. MacIntyre uważa, że przeszłość nadaje patriocie charakterystykę moralną i polityczną tożsamość. Projekt narodu zrodzony w przeszłości patriota winien odczytać, aby przekazać go przyszłym pokoleniom. Tak postrzegany patriotyzm jest cnotą moralną związaną z życiem w obrębie narodu. Sądzę, że współcześnie sformułowana propozycja wybitnego uczonego dotycząca patriotyzmu może stanowić bardzo dobre ramy do wyborów moralnych, które stoją przed Polakami, którzy odczuwają zakorzenienie we wspólnocie narodowej i kulturze polskiej.

*Wykład wygłoszony w Klubie Inteligencji Katolickiej w Opolu w dniu 27 listopada 2011 roku. Tekst wykładu został zamieszczony kwartalniku AKOWIEC wydawanym przez Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej koło w Opolu, styczeń-marzec 2012, nr 1 (56), rok XV. Autor dziękuje Redakcji za zgodę na zamieszczenie teksu na stronie internetowej Szkoły Wyższej im. Bogdana Jańskiego.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość