Strona główna

Określenie dobrych praktyk przy ekologicznej uprawie roślin pastewnych


Pobieranie 204.2 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar204.2 Kb.
SPRAWOZDANIE

z przeprowadzonych w 2013 r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego

w zakresie upraw polowych metodami ekologicznymi, pt.:

Określenie dobrych praktyk przy ekologicznej uprawie roślin pastewnych

ze szczególnym uwzględnieniem roślin wysokobiałkowych
Realizowanych przez:

Katedrę Systemów Rolniczych, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie


w związku z decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr PKre-029-20-20/13(704) z dnia 14.05.2013 r., wydaną na podstawie § 10 ust. 1 pkt 1, w związku z ust. 6 i 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie stawek dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa (Dz. U. Nr 91, poz. 595 z późn. zm.).

Kierownik tematu: dr hab. Józef Tyburski, prof. UWM


Główni wykonawcy:
- dr hab. Józef Tyburski, prof. UWM
- prof. dr hab. Tomasz Kurowski

OLSZTYN, 2013 r.



  1. Wprowadzenie

W ramach zadania „Określenie dobrych praktyk przy ekologicznej uprawie roślin pastewnych



ze szczególnym uwzględnieniem roślin wysokobiałkowych” zespół badawczy złożony z pracowników Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, przeprowadził badania nad ekologiczną uprawą odmian soi.
Soja jest najwartościowszą rośliną strączkową, której nasiona łączą w sobie szereg cech ważnych w żywieniu zwierząt, a w szczególności żywieniu drobiu i świń. Najważniejszymi jej zaletami są wysoka koncentracja białka oraz tłuszczu, dzięki czemu soja najlepiej nadaje się do bilansowania pasz pod względem energetycznym i białkowym. Dzięki nowym odmianom, a także ociepleniu klimatu, od kilku lat możliwa i opłacalna jest jej uprawa w Polsce. Możliwość opłacalnej uprawy soi w Polsce jest szczególnie ważna dla rolników ekologicznych, gdyż gros powierzchni soi uprawianej na świecie zajmują odmiany transgeniczne (GMO) nie akceptowane w rolnictwie ekologicznym. Soja obok walorów żywieniowych ma także inne zalety, w tym korzystne oddziaływanie na glebę – jako roślina motylkowata wiąże azot, a uprawiana w szerokie rzędy (z zastosowaniem intensywnej pielęgnacji międzyrzędowej) przyczynia się do odchwaszczania pól i poprawy ich kultury. Ponadto, w przeciwieństwie do łubinów, cechuje się (jak dotychczas) dobrą zdrowotnością.

Celem projektu było wskazanie najlepszych odmian soi do uprawy w myśl zasad rolnictwa ekologicznego, a dodatkowo doskonalenie metody jej pielęgnacji.




  1. Zakres i metody badań

Przeprowadzono dwa doświadczenia polowe – zlokalizowane odpowiednio na glebie lekkiej oraz średniozwięzłej:


a/ eksperyment na glebie lekkiej (V klasy bonitacyjnej, kompleksu żytniego słabego) przeprowadzono w gospodarstwie ekologicznym Jacka Plotty, w miejscowości Trzcińsk, pow. Satrogard Gdański, woj. pomorskie. Gospodarstwo kontrolowane jest przez AgroBioTest, posiada certyfikat nr: Pl – 07-05447(12) (po raz pierwszy uzyskało certyfikat w 2007 roku).
b/ eksperyment na glebie średniozwięzłej (klasy bonitacyjnej III a, kompleksu pszennego dobrego) wykonano w gospodarstwie ekologicznym Andrzeja Michałkiewicza w miejscowości Zgniłobłoty, pow. Brodnica, woj. kujawsko-pomorskie. Gospodarstwo to posiada certyfikat nr: Pl – 07-90013/09 (po raz pierwszy uzyskało certyfikat w 1990 roku);
Dobór odmian:
Uprawiano 4 odmiany soi:
Annushka – wcześnie dojrzewająca odmiana hodowli ukraińskiej (110 dni okresu wegetacji) zawierająca 40-43,2 % białka i 17,5-21% tłuszczu (80-90 roślin na 1 m2)

(w 2012 roku w Polsce uprawiano ją na 1,5 tys. ha); MTN 110-155g.


Aldana - odmiana wczesna polskiej hodowli (120 dni okresu wegetacji) zawierająca 35 % białka i 20% tłuszczu (80-100 roślin na 1 m2); MTN – 165 g
Lissabon – odmiana wczesna austriackiej hodowli (ok. 130 dni okresu wegetacji) zawierająca 40,6 % białka i 20,7% tłuszczu (60-70 roślin na 1m2) MTN ok. 160-170g
Merlin – odmiana wczesna austriackiej hodowli (ok. 130 dni okresu wegetacji) zawierająca 40 % białka i 21% tłuszczu (60-70 roślin na 1m2) MTN ok. 140-150g.
Wymienione odmiany uprawiano na polach produkcyjnych w wyżej wskazanych gospodarstwach ekologicznych. Gospodarstwa te należą do najlepszych w Polsce (pierwsze oprócz uprawy roślin trudni się chowem świń, a drugie bydła mięsnego).
Elementy agrotechniki i przebieg wegetacji soi:

Na glebie lekkiej w Trzcińsku każda z odmian soi była wysiewana w szerokie rzędy co 47cm, a dodatkowo mieszanka odmian w wąskie rzędy co 12 cm. Wysiew w szerokie rzędy umożliwia prowadzenie zabiegów odchwaszczających w formie pielnikowania o ok. 3 tygodnie dłużej (wysiewając w wąskie rzędy mechaniczne odchwaszczanie plantacji ogranicza się do bronowania i kończy, gdy rośliny soi osiągną wysokość ok. 20 cm). Wobec tego w zależności od rozstawy rzędów odchwaszczanie prowadzono następująco:


A/ soja uprawiana w szerokie rzędy:

Odchwaszczanie plantacji prowadzono poprzez 5-krotne bronowanie broną chwastownikiem, jak również 3-krotne pielnikowanie międzyrzędzi. Ostatnie (ręczne) usuwanie chwastów z rzędów wykonano w połowie lipca (nakład ok. 10 roboczogodzin na 1 ha).


B/ soja uprawiana w wąskie rzędy:

Uprawa w wąskie rzędy znacznie ograniczyła możliwości mechanicznego odchwaszczania do 4-krotnego bronowania za pomocą brony chwastownika oraz pielenia ręcznego (tab. 1).

Tabela 1. Wybrane dane agrotechniczne oraz przebieg wegetacji soi w Trzcińsku

oraz w Zgniłobłotach, 2013 r.




Zabiegi agrotechniczne

Lokalizacja doświadczenia

Trzcińsk

Zgniłobłoty

Siew

8. maja

30. kwietnia

Wałowanie

8. maja

30. kwietnia

Początek wschodów

11.maja

7. maja

Ulewa

11.maja

-

Bronowanie

15. maja

7. maja

Pielnikowanie

16. maja

-

Gradobicie

18.maja

-

Bronowanie

25. maja

11. maja

Bronowanie

8.czerwca

17. maja

Bronowanie

-

24. maja

Pielnikowanie

9. czerwca

-

Pielnikowanie

28.czerwca

-

Zwarcie rzędów

3. lipca

18. czerwca

Pielenie ręczne

10-20. lipca

-

Początek dojrzewania (zrzucanie liści)

4. września*

7. września*

* dotyczy odmiany Annushka (pozostałe odmiany dojrzewały 10-14 dni później)
Ważnym czynnikiem, który przerzedził obsadę soi na glebie lekkiej w Trzcińsku było wystąpienie ulewy po wałowaniu (teren jest falisty, część nasion została zmyta, a rola zasklepiona), a następnie gradobicia w kilka dni po wschodach. Niewątpliwie obydwa te zdarzenia ograniczyły wydajność soi w Trzcińsku.
Ocena zachwaszczenia:

Ocenę zachwaszczenie plantacji soi przeprowadzono w III dekadzie sierpnia (pod koniec wegetacji, na ok. tydzień przed zrzucaniem liści). Losowo, ramką o powierzchni 0,25m2 pobierano po 4 próby biomasy nadziemnej (wszystkie rośliny soi oraz wszystkie chwasty). Następnie dokonywano podziału chwastów na gatunki i oznaczano ich masę. Ustalono skład botaniczny i biomasę chwastów, a także procentowy ich udział w biomasie łanu.




Zdrowotność soi:

Zdrowotność roślin soi oceniano na 25 losowo pobranych roślinach z każdej odmiany. Ocenę porażenia przez kompleks patogenów wykonano w fazie zielonego strąka wg skali Hillstranda i Auld [1982], gdzie:


0º- brak objawów chorobowych;

1º- porażenie 1-10%;

2º- porażenie 11-20%;

3º- porażenie 21-40%;

4º- porażenie 41-60%;

5º- porażenie 61-80%;

6º- porażenie 81-90%;

7º- porażenie 100%;


Z uzyskanych wyników wyliczono indeks porażenia wg wzoru Mc Kinneya [Łacicowa, 1969].
Struktura plonu oraz morfometria soi:

Przed zbiorem pobrano próby materiału roślinnego (po cztery próby dla każdej z odmian z powierzchni po 0,25m2), na których określono strukturę plonu oraz morfometrię soi. Na próbach określone następujące cechy morfometryczne:




- obsada, szt.∙m-2

- wysokość roślin, cm

- liczba strąków na 1 roślinie, szt.

- osadzenie pierwszego strąka, cm

- liczba nasion w strąku, szt.

- masa nasion z 1 strąka, g

- masa nasion z 1 rośliny, g

- masa 1000 nasion, g

- plon nasion, t ∙ha-1


Badania laboratoryjne:

Po zbiorze określono wilgotność nasion. Próbki nasion poddano badaniom laboratoryjnym oznaczając zawartość białka metodą Kjeldahla oraz tłuszczu metoda Soxhleta.


3. wyniki badań
3.1. Zachwaszczenie soi

Zachwaszczenie soi jest wypadkową wielu czynników, w tym wyjściowego stanu kultury roli, potencjału konkurencyjnego odmiany rośliny uprawnej wobec chwastów, warunków pogodowych, pielęgnacji. Na glebie lekkiej kompleksu żytniego słabego, o niskiej kulturze roli (o czym świadczy zachwaszczenie perzem), prowadzono uprawę soi w szerokie rzędy (co 47cm), co dało możliwość zarówno wielokrotnego odchwaszczania bronami jak i pielnikiem. Natomiast na glebie średniozwięzłej o dosyć wysokiej kulturze roli i wysokim


Tabela 2. Zachwaszczenie soi wyrażone biomasą świeżych chwastów [g · m-2], w uprawie

na glebie lekkiej, Trzcińsk 2013.




Gatunki chwastów

Odmiana soi:

Wartości średnie

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Chwastnica jednostronna

28,4

11,5

3,1

3,2

11,5

Perz właściwy

17,8

6,8

1,1

2,4

7,0

Żółtlica drobnokwiatowa

10,8

5,3

0,3

1,2

4,4

Komosa biała

8,0

7,3

0,3

0,5

4,0

Rdest kolankowaty

6,1

0,6

1,0

1,3

2,2

Skrzyp polny

2,3

0,6

1,0

1,8

1,4

Rdest ptasi

4,6

0,4




0,3

1,3

Wiechlina roczna

0,8

1,3

0,1

0,4

0,6

Rdest powojowaty

2,1







0,1

0,5

Iglica pospolita

0,6

1,0







0,4

Tobołki polne

0,3

0,7

0,8




0,4

Ptasznik pospolity




0,6

0,1




0,2

Sporek polny




0,2




0,2

0,1




Liczba gatunków

11

12

9

10

10,5

Biomasa chwastów

81,8

36,3

7,8

11,4

34,3

Chwastów w biomasie łanu, %

16,7

6,6

1,2

2,0

6,4

potencjale plonotwórczym, soję wysiano w rzędy co 25 cm. W praktyce ogranicza to możliwość mechanicznego odchwaszczania do bronowania.

W Trzcińsku intensywne odchwaszczanie mechaniczne oraz ręczne (wyrywanie chwastów z rzędów w pełni wegetacji) pozwoliło zachować plantację soi (tab. 2). Niemniej jednak pole było bardziej zachwaszczone niż się spodziewano, co w szczególności dotyczy odmiany Aldana, która bardziej niż inne ucierpiała od gradobicia (obsada soi była prawie o 50% mniejsza od zakładanej). Należy przy tym pamiętać, iż nawet te rośliny, które się zregenerowały po gradobiciu, nie miały już tego wigoru i konkurencyjności wobec chwastów co w normalnych warunkach. W składzie botanicznym chwastów uwagę zwraca dominująca pozycja chwastnicy jednostronnej oraz wysoki udział żółtlicy drobnokwiatowej. W praktyce oznacza to, iż w przyszłości rolnik musi się wystrzegać zbyt dużego udziału roślin późnego siewu w płodozmianie (uprawia kukurydzę i soję).

Wśród uprawianych odmian najsilniej zachwaściła się Aldana – udział chwastów w biomasie jej łanu był wysoki i wyniósł 16,7%. Natomiast najmniej zachwaszczonymi były odmiany Lissabon i Merlin, charakteryzujące się krzaczastym pokrojem, większym ulistnieniem oraz o 10-14 dni dłuższym okresem wegetacji (dłuższym pozostawianiem liści na roślinie).

Soja uprawiana na glebie średniozwięzłej kompleksu pszennego dobrego miała dużo korzystniejsze nie tylko warunki glebowe, ale i klimat (powiat Brodnica). Stąd też dynamika jej wegetacji i osiągana wielkość roślin, czyniła ją bardziej konkurencyjną wobec chwastów od soi uprawianej na glebie lekkiej (powiat Starogard Gdański). Jednakże wobec braku możliwości odchwaszczania międzyrzędzi wielkość zachwaszczenia mierzona procentowym udziałem chwastów w biomasie łanu w obydwu siedliskach była niemal taka sama (tab. 2 i 3). Wśród gatunków zasiedlających łan dominowała chwastnica jednostronna, ale wysoki udział miała także komosa biała. Wśród gatunków występujących w mniejszym nasileniu uwagę zwraca mlecz polny oraz owies głuchy. Obecność w łanie soi chwastnicy jednostronnej i owsa głuchego (rolnik poza soją uprawia kukurydzę na silos oraz kapustę głowiastą), należy potraktować jako ostrzeżenie na przyszłość (podobnie jak na glebie lekkiej ograniczyć w płodozmianie udział roślin jarych późnego siewu).

W Zgniłobłotach wśród uprawianych odmian, podobnie jak w Trzcińsku na glebie lekkiej, najsilniej zachwaściła się Aldana (udział chwastów w jej łanie wyniósł 15,1%). Biomasa chwastów w łanie pozostałych odmian była o ok. 10 punktów procentowych mniejsza.
Tabela 3. Zachwaszczenie soi wyrażone biomasą chwastów [g · m-2], w uprawie

na glebie średniozwięzłej, Zgniłobłoty 2013.




Gatunki chwastów

Odmiana soi:

Wartości średnie

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Chwastnica jednostronna

61,2

20,8

29,1

30,0

35,2

Komosa biała

38,3

30,4

20,2

24,8

28,4

Gwiazdnica pospolita

7,7

5,2

8,0

3,1

6,0

Mlecz polny

2,8

3,0

1,6

1,0

2,1

Perz właściwy

3,9

0,8

1,2

1,7

1,9

Rdest kolankowaty

1,4

2,0

2,3

1,8

1,9

Rdest powojowaty

2,8

1,3

1,6

1,8

1,9

Owies głuchy




3,1

1,0

1,8

1,5

Wiechlina roczna

1,4

1,0

1,2

1,5

1,3

Przetacznik perski

0,6




1,3




0,5

Mięta polna

1,2




1,0




0,5

Gorczyca polna

0,9







0,6

0,4

Bratek polny




0,5




0,6

0,3

Tobołki polne

0,2

0,8



0,3

0,3

Niezapominajka polna

0,5

0,5







0,2

Wyka wąskolistna




0,7







0,2




Liczba gatunków

13

13

11

12

16

Biomasa chwastów

122,9

70,1

68,5

69,0

82,6

Chwastów w biomasie łanu, %

15,1

5,8

6,8

5,5

7,7


3.2. Zdrowotność soi

Na pobranych próbach roślin określono porażenie liści przez cerkosporozę, septoriozę oraz askochytozę, a także porażenie strąków przez antraknozę (tab. 4 i 5). Generalnie, porażenie roślin soi było niewielkie, co m.in. należy zawdzięczać wciąż bardzo małemu upowszechnieniu tego gatunku. Nie ulega wątpliwości, że równocześnie z rosnącym areałem soi, jej porażenie chorobami będzie wzrastać (tak jak to miało chociażby miejsce w przypadku upowszechniania uprawy pszenżyta).


Tabela 4. Zdrowotności czterech odmian soi w uprawie na glebie lekkiej,

[indeks porażenia, %], Trzcińsk 2013.


Jednostka chorobowa

Odmiana soi:

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Cerkosporoza

(Cercospora sojina)

5,0

8,75

0,0

6,25

Septorioza - brunatna plamistość liści soi

(Septoria glycines)



7,5

0,0

0,0

3,75

Askochytoza

(Ascochyta sp.)



0,0

2,5

2,5

0,0

Antraknoza

(Colletotrichum spp.)



5,0

1,25

3,75

0,0

Tabela 5. Zdrowotności czterech odmian soi uprawianych na glebie średniozwięzłej [indeks

porażenia, %], Zgniłobłoty 2013.


Jednostka chorobowa

Odmiana soi:

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Cerkosporoza

(Cercospora sojina)

0

0

2,5

0

Septorioza - brunatna plamistość liści soi

(Septoria glycines)



0

0

0

0

Askochytoza

(Ascochyta sp.)



5

2,5

12,5

6,25

Antraknoza

(Colletotrichum spp.)



0

0

3,75

0

Rośliny uprawiane w Trzcińsku najczęściej miały objawy cerkosporozy z wyjątkiem odmiany Lissabon. Dodatkowo obserwowano pojedyncze objawy infekcji przez Septoria glycines na odmianach Aldana (7,5%) i Merlin (3,75%) oraz ascochytozy na odmianie Lisabon i Annushka. Na strąkach odmiany Aldana, Lisabon i Annushka występowały również pojedyncze objawy antraknozy.

Rośliny uprawiane w miejscowości Zgniłobłoty infekowane były głównie przez grzyby rodzaju Ascochyta. Najsilniej była porażona odmiana Lissabon i Merlin, których indeks porażenia odpowiednio wynosił 12,5% i 6,25%. Na odmianie Lissabon obserwowano również pojedyncze objawy cerkosporozy na liściach i antraknozy na strąkach.

Nasilenie zaobserwowanych chorób było niewielkie i nie miało wpływu na wydajność nasion soi.

Źródłem infekcji przez odnotowane patogeny są głównie zainfekowane nasiona lub resztki roślinne. Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi patogenów jest wysoka, długo utrzymująca się wilgotność powietrza oraz wysoka temperatura.
3.3. Elementy plonowania i wydajność soi

Powszechnie uważa się, iż soja wymaga dobrych gleb. Jednakże w sytuacji silnego porażania łubinów przez antraknozę, ich uprawa w systemie rolnictwa ekologicznego jest prawie niemożliwa, co wymaga poszukiwania odpowiednich roślin strączkowych na gleby lekkie. W takich warunkach nie najlepiej sprawdzają się grochy, które zazwyczaj bardzo obiecująco rozpoczynają wegetację, ale w reakcji na dłuższe okresy posuszne wczesnym latem - wręcz wysychają. Dlatego też uprawę 4 odmian soi testowano zarówno na glebie kompleksu pszennego dobrego jak i żytniego słabego.

Soja w uprawie na glebie piaszczystej miała gorsze warunki rozwoju nie tylko z uwagi na jakość gleb, ale i wskutek trudnych warunków pogodowych (przedłużająca się zima, przymrozki i gradobicia). Wobec powyższego, dynamika rozwoju roślin była gorsza niż w roku minionym, a ponadto pojawiły się problemy z zapewnieniem odpowiedniej obsady (tab. 6). Przede wszystkim dotyczyło to odmiany Aldana, której obsada była o ok. 40% mniejsza
Tabela 6. Elementy plonowania czterech odmian soi na glebie lekkiej klasy V,

Trzcińsk 2013 r.




Wyszczególnienie

Odmiana

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Obsada, szt.∙m-2

56,0

84,0

83,0

58,0

Wysokość roślin, cm

52,4

61,8

61,6

52,5

Liczba strąków na 1 roślinie, szt.

9,6

11,2

9,5

13,6

Liczba strąków, szt.∙m-2

536

939

792

791

Osadzenie pierwszego strąka, cm

9,8

12,2

11,9

9,3

Liczba nasion w strąku, szt.

1,9

1,8

2,1

1,9

Masa nasion z 1 strąka, g

0,31

0,22

0,35

0,29

Masa nasion z 1 rośliny, g

2,94

2,39

3,45

3,98

Liczba nasion z 1 rośliny, szt.

18,0

20,1

19,9

26,3

Masa 1000 nasion, g

164

119

168

151

niż zalecana przez hodowcę. Ponadto o ok. 20% mniejsza od zalecanej była obsada odmiany Merlin. Odmiany te rozwijając się w takich warunkach wyrosły mniejsze niż oczekiwano (były o ok. 10 cm niższe od pozostałych). Skutkuje to m.in. najniższym osadzeniem pierwszego strąka, co istotnie zwiększa straty przy zbiorze kombajnem (w praktyce 2 najniżej osadzone strąki nie są zbierane).

Najwcześniejszą z testowanych odmian była Annushka, osiągając dojrzałość do zbioru o 10 dni wcześniej od pozostałych odmian. Odmiana ta wyróżniła się również najmniejszymi nasionami, których masa 1 000 nasion była średnio o ok. 40g mniejsza.

W Zgniłobłotach na glebie pszenicznej, soi sprzyjały nie tylko lepsze warunki glebowe, ale i korzystniejszy przebieg pogody. Wszystkie odmiany osiągnęły zalecaną obsadę, a Lissabon i Merlin nawet większą od zalecanej (tab. 7). W takich warunkach nisko


Tabela 7. Elementy plonowania czterech odmian soi na glebie średniozwięzłej klasy III a,

Zgniłobłoty 2013 r.




Wyszczególnienie

Odmiana

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Obsada, szt.∙m-2

94,0

100,0

93,0

99,0

Wysokość roślin, cm

52,6

101,6

64,9

96,3

Liczba strąków na 1 roślinie, szt.

13,2

21,1

12,5

17,4

Liczba strąków, szt.∙m-2

1 241

2 110

1 165

1 720

Osadzenie pierwszego strąka, cm

8,5

15,1

11,1

15,9

Liczba nasion w strąku, szt.

2,0

1,8

2,2

2,0

Masa nasion z 1 strąka, g

0,21

0,21

0,30

0,24

Masa nasion z 1 rośliny, g

2,91

4,32

3,77

4,34

Liczba nasion z 1 rośliny, szt.

21,5

36,9

27,1

34,5

Masa 1000 nasion, g

134

117

139

134

wyrosła odmiana Aldana (uzyskała taka samą wysokość jak na glebie lekkiej), co jest o tyle niekorzystnym, że nie tylko zwiększa straty podczas zbioru (najniższe osadzenie pierwszego strąka), ale i zwiększa konkurencyjność chwastów. Warto w tym miejscu przypomnieć, iż odmianę tę cechowało największe zachwaszczenie w obydwu siedliskach.

Na dobrej glebie nienajlepiej rozwijała się również odmiana Lissabon – rośliny były dużo mniejsze od dwóch pozostałych odmian. Niestety znalazło to również swój wyraz w obniżeniu liczby strąków i nasion z rośliny, a w konsekwencji plonów z ha.

W obydwu doświadczeniach w 2013 roku najmniejszą wydajnością cechowała się odmiana Aldana, przy czym na lepszej glebie plonowała wyżej o 1,1 t z ha (tab. 8). Średnio o 0,6 t z ha wyżej plonowała odmiana Lissabon, która jednak słabiej wypadła na glebie gliniastej niż piaszczystej. Bardzo wysoką a zarazem największą wydajność w doświadczeniu odnotowano na glebie pszennej u odmian Annushka i Merlin – po 4,3 t z ha. Druga z tych odmian okazała się najwydajniejszą również na glebie lekkiej.


Tabela 8. Porównanie biologicznego plonu nasion czterech odmian soi w uprawie

ekologicznej na glebie lekkiej oraz średniozwięzłej, 2013 r.




Lokalizacja plantacji

i warunki glebowe



Odmiana

Wartości średnie

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Trzcińsk,

gleba lekka klasy V



1,65

2,01

2,09

2,31

2,02

Zgniłobłoty,

gleba średniozwięzła klasy IIIa



2,74

4,32

3,50

4,30

3,72

Średnio dla odmian

2,20

3,17

2,80

3,31

2,87

Biologiczna wydajność soi, uśredniona dla czterech odmian, była wysoka i wyniosła na glebie pszennej dobrej 3,72 t z ha, podczas gdy na glebie żytniej słabej 2,02 t z ha. Należy jednak pamiętać, iż plon zebrany jest mniejszy, gdyż najniżej osadzone strąki po przejeździe kombajnu pozostają na polu. W zależności od cech odmiany (wysokości osadzenia najniższego strąka), równości i zakamienienia pola (im pole bardziej urzeźbione i zakamienione tym wyżej trzeba prowadzić heder kombajnu podczas zbioru) straty podczas zbioru wynoszą od ok. 8 do 20%.


3.4. Jakość żywieniowa nasion soi

Wyjątkową pozycję wśród roślin strączkowych soja zawdzięcza wysokiej zawartości białka oraz tłuszczu. W konsekwencji jest najtańszym komponentem paszowym (w przeliczeniu na koszt jednostki białka). W rolnictwie ekologicznym rozwój uprawy soi w Polsce (nasz kraj importuje rocznie ok. 2 mln ton soi transgenicznej; w ostatnich latach z Argentyny) podyktowany jest chociażby koniecznością zagwarantowania surowca paszowego wolnego od GMO, jak i kosztami.


Białko ogólne

Generalnie zawartość białka w nasionach soi była znacznie mniejsza od deklarowanej przez hodowców testowanych odmian (tab. 9). Wśród badanych odmian jedynie Aldana na glebie średniozwięzłej osiągnęła koncentrację białka zbliżoną do deklaracji jej hodowcy. W przypadku pozostałych odmian stwierdzono o ok. 10 punktów procentowych mniej białka (tzn. ok. 1/4 ogólnej zawartości), od podawanej w materiałach informacyjnych dystrybutorów danych odmian.


Tabela 9. Zawartość białka ogólnego w nasionach testowanych odmian soi [%], uprawianych

w Trzcińsku i Zgniłobłotach, 2013r.




Lokalizacja plantacji

i warunki glebowe



Odmiana

Wartości średnie

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Trzcińsk,

gleba lekka klasy V



26,6

28,2

31,0

30,8

29,2

Zgniłobłoty,

gleba średniozwięzła klasy IIIa



32,3

28,5

34,6

31,5

31,5

Średnio

dla odmian



29,5

28,3

32,8

30,6

30,4

Wśród porównywanych odmian największą koncentrację białka stwierdzono w nasionach odmiany Lissabon, jednakże jej plonowanie było znacznie mniejsze niż Annushki i Merlin, wobec czego i tak większy plon białka zapewniały te ostatnie odmiany.

Niektóre z badanych odmian znacząco różnicowały gromadzenie białka w zależności od warunków siedliskowych. Należy do nich Aldana, która zwiększyła zawartość białka w nasionach na glebie zwięźlejszej z 26,6 do 32,3%. Podobna tendencje odnotowano u odmiany Lissabon.
Tłuszcz surowy
Ważnym składnikiem nasion soi jest tłuszcz, którego koncentracja rzędu 20% sprawia, że soja nie tylko dostarcza białka, ale należy również do najważniejszych roślin oleistych na świecie. Analiza nasion badanych odmian soi wykazała, iż zawartość tłuszczu nie znacznie tylko odbiega od deklarowanej przez dystrybutorów (tab. 10). W badaniach własnych najwięcej tłuszczu oznaczono w nasionach odmian Annuskha i Merlin, a najmniej u odmiany Lissabon (tej samej, u której stwierdzono najwięcej białka).
Zawartość tłuszczu zależała od jakości gleby – większą stwierdzono w nasionach roślin uprawianych na glebie piaszczystej (19,9% wobec 18,7% na glebie zwięźlejszej).
Tabela 10. Zawartość tłuszczu surowego w nasionach testowanych odmian soi [%],

uprawianych w Trzcińsku i Zgniłobłotach, 2013r.





Lokalizacja plantacji

i warunki glebowe



Odmiana

Wartości średnie

Aldana

Annushka

Lissabon

Merlin

Trzcińsk,

gleba lekka klasy V



19,9

20,4

19,1

20,1

19,9

Zgniłobłoty,

gleba średniozwięzła klasy IIIa



18,4

19,0

18,5

19,1

18,7

Średnio

dla odmian



19,2

19,7

18,8

19,6

19,3


Uzyskane wyniki w zakresie wydajności oraz jakości paszowej nasion soi wskazują, iż celowym jest coraz szersze podejmowanie jej uprawy w Polsce nie tylko w gospodarstwach ekologicznych.
PODSUMOWANIE
1/ Zachwaszczenie testowanych odmian soi w większym stopniu zależało od odmiany niż siedliska. Najsilniej zachwaszczała się odmiana Aldana, w przypadku której udział biomasy chwastów w jej łanie przekraczał 15%.
2/ W obydwu siedliskach soja charakteryzowała się bardzo dobrą zdrowotnością. Stwierdzono występowanie czterech jednostek chorobowych: cerkosporozy (Cercospora sojina), septoriozy - brunatnej plamistość liści soi (Septoria glycines), askochytozy (Ascochyta sp.) oraz antraknozy (Colletotrichum spp.), z tymże ich nasilenie było na tyle małe, iż nie wpływało na wydajność nasion soi.
3/ Na kształtowaniu się elementów struktury plonu zaważyły nie tylko siedlisko i odmiany, ale również przebieg pogody, w szczególności gradobicie w Trzcińsku, gdzie stwierdzono silnie zaniżoną obsadę odmiany Aldana i w mniejszym stopniu odmiany Merlin. Z cech morfometrycznych na szczególną uwagę zasługuje niskie osadzenie pierwszego strąka u odmiany Aldana i relatywnie wysokie u odmiany Annushka.
4/ Większą wydajność nasion stwierdzono na glebie zwięźlejszej, z której zebrano średnio dla odmian 3,72 t z ha, wobec 2,02 t z ha na glebie piaszczystej. Wśród porównywanych odmian najsłabiej plonowała Aldana, a największe plony wydały Annushka oraz Merlin. Warto dodać, iż na glebie piaszczystej najlepsze rezultaty dała uprawa odmiany Merlin.
5/ Zawartość białka w nasionach soi była o ok. ¼ mniejsza od deklarowanej przez dystrybutorów materiału siewnego (nie dotyczy to odmiany Aldana, gdzie różnice między wartościami deklarowanymi i oznaczonymi były dużo mniejsze). Największą koncentrację białka stwierdzono u odmiany Lissabon. Testowane odmiany gromadziły więcej białka w uprawie na zwięźlejszej glebie (średnio 31,5% wobec 29,2% w nasionach z gleby piaszczystej).
6/ Koncentracja tłuszczu surowego była większa w nasionach soi uprawiany na glebie lekkiej (19,9%) niż na glebie średniozwięzłej (18,7%). W przypadku tej cechy różnice odmianowe nie były zbyt duże.

Piśmiennictwo
Hillstarand D.S., Auld D.J. 1982. Comparative evaluation of four techniques for screening winter peas for resistance to Phoma medicaginis var. pinodella. In: Crop Sci., vol. 22,1982, no. 2, 282-287.
Łacicowa B. 1969. Metoda laboratoryjna szybkiej oceny odporności jęczmienia z Helminthosporium sativum. Biul. IHAR, 3-4:61-62.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość