Strona główna

Opis modułu kształcenia nazwa przedmiotu: metody I techniki ochrony przyrody kod przedmiotu


Pobieranie 38.38 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar38.38 Kb.
Druk DNiSS nr PK_IIIF
OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

Nazwa przedmiotu: METODY I TECHNIKI OCHRONY PRZYRODY

Kod przedmiotu:……………………………………………………………………………….

Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy; obowiązkowy

Wydział: Nauk o Materiałach i Środowisku



Kierunek: Inżynieria środowiska

Specjalność: Inżynieria i Ochrona Biosfery

Poziom studiów: pierwszego stopnia

Profil studiów: ogólnoakademicki

Forma studiów: niestacjonarne

Rok: 4; Semestr: 8

Formy zajęć i liczba godzin: wykłady - 18; ćwiczenia laboratoryjne - 18

Język/i, w którym/ch realizowane są zajęcia: j. polski

Liczba punktów ECTS: 3

Osoby prowadzące:

wykład: dr Damian Chmura

ćwiczenia laboratoryjne: dr Damian Chmura

__________________________________________________________________________



1. Założenia i cele przedmiotu: Podstawowym celem zajęć jest zapoznanie studenta z zagrożeniami bioróżnorodności Polski, prawodawstwem ochrony przyrody w Polsce, metodami ochrony gatunków, ekosystemów i fizjocenoz, metodami projektowania i zarządzania obszarami chronionymi oraz metodami renaturalizacji i restytucji układów przyrodniczych.

Po odbytym kursie student/ka:

 zna historię, motywy, cele i podstawowe kierunki ochrony przyrody w Polsce i na świecie, zna czynniki zagrażające gatunkom roślin, grzybów i zwierząt oraz różnym ekosystemom, zna organizację i prawodawstwo w zakresie ochrony przyrody w Polsce, formy i rodzaje ochrony przyrody w Polsce, metody ochrony gatunków in situ i ex situ, metody ochrony najważniejszych ekosystemów Polski, zagadnienia projektowania i zarządzania obszarami chronionymi oraz zagadnienia renaturalizacji ekosystemów i restytucji ekologicznej;

 potrafi ocenić wartość przyrodniczą terenu na podstawie analizy flory, fauny, roślinności i siedlisk przyrodniczych, umie wykorzystać materiały źródłowe (pisane, kartograficzne, fotograficzne) przy waloryzacji terenu przeznaczonego do ochrony, rozpoznaje zagrożenia dla ekosystemów leśnych, łąkowych, wodnych i bagiennych, potrafi wykonywać analizę SWOT, umie identyfikować konflikty ekologiczne, potrafi zaprojektować formę ochrony dla terenu o określonej wartości przyrodniczej oraz ustalić zasady użytkowania i zarządzania obiektem;

 student posiadł umiejętność pracy w grupie.
2. Określenie przedmiotów wprowadzających wraz z wymaganiami wstępnymi:

Biologia – kurs na kierunku Inżynieria środowiska; Ekologia ogólna – kurs na kierunku Inżynieria środowiska; Biocenologia – kurs na kierunku Inżynieria środowiska


3. Opis form zajęć

a) Wykłady

Treści programowe (tematyka zajęć):

WYKŁAD 1

1. Pojęcie ochrony przyrody; cele ochrony przyrody.

2. Rozwój idei ochrony przyrody w Polsce.

kierunek konserwatorski ochrony przyrody, ochrona konserwatorska, ochrona pomnikowa, inwentaryzacja przyrodnicza, ochrona gatunkowa, ochrona rezerwatowa (obszarowa, przestrzenna), kierunek biocenotyczny ochrony przyrody, ochrona biocenotyczna, powierzchnie niezmienialne, kierunek planistyczny ochrony przyrody, ochrona zasobów przyrody, koncepcja uprawy krajobrazu, Światowa Strategia Ochrony Przyrody, Konwencja o Ochronie Różnorodności Biologicznej, współczesny obraz ochrony przyrody – kierunki, formy i rodzaje, ważne daty w historii ochrony przyrody

WYKŁAD 2

3. Wpływ człowieka na układy przyrodnicze w przeszłości i współcześnie; sposoby i formy oddziaływania człowieka na przyrodę.

konsekwencje przyrostu populacji ludzkiej, wskaźnik IPAT, globalny charakter antropogenicznych zmian środowiska, pojęcie antropopresji, pojęcie antropocenu, formy antropopresji, czynniki powodujące recesję gatunków roślin i zwierząt, przyczyny regresji ekosystemów,

4. Współczesne zagrożenia różnorodności biosfery: synantropizacja, niszczenie i fragmentacja siedlisk, wymieranie gatunków.

pojęcie synantropizacji, główne problemy środowiskowe i trendy globalnych zmian środowiska, wzorce niszczenia siedlisk, biologiczne konsekwencje niszczenia siedlisk i ich fragmentacji: zmiany zespołu gatunków i konsekwencje na poziomie populacji (przypadkowość demograficzna, genetyczna i środowiskowa), metapopulacja, wymieranie gatunków

WYKŁAD 3


5. Organizacja i prawne instrumenty ochrony przyrody w Polsce

Akty prawne:

Ustawa o ochronie przyrody – z dnia 16 kwietnia 2004 r.;

Ustawa o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw – z dnia 3 października 2008 r.;

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko – z dnia 3 października 2008 r.;

Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa – tzw. Dyrektywa Ptasia;

Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – tzw. Dyrektywa Siedliskowa (Habitatowa);

Rozporządzenie Ministra w sprawie dziko występujących roślin objętych ochroną – 9 lipca 2004;

Rozporządzenie Ministra w sprawie dziko występujących grzybów objętych ochroną – 9 lipca 2004;

Rozporządzenie Ministra w sprawie dziko występujących zwierząt objętych ochroną – 28 września 2004 r.;

Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie określenia rodzajów siedlisk przyrodniczych podlegających ochronie – 14 sierpnia 2001 r.;

Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000 – 16 maja 2005;

Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 – 21 lipca 2004;

Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie rodzajów, typów i podtypów rezerwatów przyrody – 30 marca 2005;

Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie trybu i zakresu opracowania projektu planu ochrony dla Obszaru Natura 2000 – 30 marca 2005;

Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla parku narodowego, rezerwatu przyrody i parku krajobrazowego, dokonywania zmian w tym planie oraz ochrony zasobów, tworów i składników przyrody – 12 maja 2005;

Organizacja ochrony przyrody w Polsce;

Ustawowe formy ochrony przyrody: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody, użytki ekologiczne, stanowiska dokumentacyjne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, obszary Natura 2000, ochrona gatunkowa;

Ochrona ścisła i ochrona częściowa; ochrona bierna i ochrona aktywna; plany ochrony
WYKŁAD 4

6. Co warto chronić?

gatunki specjalnej troski: gatunki ważne dla Europy, gatunki zagrożone, relikty, relikty puszczańskie, endemity, cenoelementy, gatunki kluczowe dla ekosystemów, gatunki charyzmatyczne, gatunki sztandarowe, gatunki „czujki”, gatunki parasolowe; siedliska przyrodnicze: biotopy ważne dla Europy, czerwone listy ekosystemów; miejsca ważne w krajobrazie: centra bioróżnorodności, ostoje gatunków; płaty kontrastowe, marginesy ekologiczne, ekotony, korytarze ekologiczne

WYKŁAD 5 -6



7. Metody ochrony gatunków. I. Ochrona in situ
zakaz niszczenia osobników, ochrona biotopów, introdukcja, reintrodukcja, „oswajanie gatunków”, metaplantacja; ochrona populacji lokalnych: najmniejsza populacja żywotna, analiza żywotności populacji, reguła 50/500 małych populacji, efektywna wielkość populacji, genetyczne wąskie gardło, efekt założyciela, genetyczna ochrona gatunku

8. Metody ochrony gatunków. II. Ochrona ex situ

ochrona ex situ roślin: ogrody botaniczne, uprawa roślin, zabezpieczenie nasion, przechowywanie pyłku, przechowywanie tkanek, metody gromadzenia materiału roślinnego do ochrony ex situ; ochrona ex situ zwierząt: ogrody zoologiczne, rozród w niewoli, technika klonowania

WYKŁAD 7-8

9. Metody wyboru obszarów do ochrony

metody identyfikacji obszarów wartych ochrony: wskaźniki różnorodności gatunkowej, metoda taksonów wskaźnikowych, metoda „koszyka na zakupy”, metoda odrębności taksonomicznej, metoda endemizmu i gatunków rzadkich; metody wyznaczania obszarów do ochrony: metoda analizu luk, metoda reprezantacji, metoda komplementarności, metody siedliskowe; biotopy specjalnej troski – czerwone listy ekosystemów

10. Projektowanie i zarządzanie obszarami chronionymi

projektowanie obszarów chronionych: kształt i wielkość obszaru; zarządzanie obszarami chronionymi: co to jest zarządzanie, kiedy zarządzanie jest potrzebne, cel i sens zarządzania, plany ochrony

WYKŁAD 9

11. Ochrona naturalnych i półnaturalnych ekosystemów lądowych

warunki trwałości ekosystemów, trwałość ekosystemów naturalnych w warunkach nieingerencji, ochrona wybranych ekosystemów: lasy, półnaturalne zbiorowiska trawiaste (łąki, murawy, pastwiska, solniska), torfowiska

12. Ochrona ekosystemów wodnych

ogólne zasady ochrony ekosystemów wodnych; ochrona jezior, rzek i strumieni

13. Renaturalizacja ekosystemów i restytucja ekologiczna

pojęcie renaturalizacji i restytucji; renaturalizacja w wybranych ekosystemach: las, opuszczone pola, łąki, torfowiska, jeziora, rzeki i strumienie; restytucje gatunków; restytucja ekosystemu: gleba, roślinność, gatunki zapylające, rozprzestrzenianie się nasion, roślinożercy
Metody dydaktyczne: wykład z prezentacją multimedialną; w trakcie wykładu przerwy na pytania zadawane przez studentów.

Wykaz literatury podstawowej i uzupełniającej:



Literatura podstawowa

1. Simonides E. 2007. Ochrona przyrody. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

2. Pawlaczyk P., Jermaczek A. 2000. Poradnik lokalnej ochrony przyrody. Wydawnictwo Lubuskiego Klubu Przyrodników, Świebodzin.

3. Pullin A. S. Biologiczne podstawy ochrony przyrody. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Literatura uzupełniająca


1. Andrzejewski R., Weigle A. (red.) 2003. Różnorodność biologiczna Polski. Drugi polski raport – 10 lat po Rio. Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska, Warszawa.

2. Michajłow W., Zabierowski K. (red.) 1978. Ochrona i kształtowanie środowiska przyrodniczego. Tom I i II. PWN, Warszawa – Kraków.


b) Ćwiczenia laboratoryjne

Treści programowe (tematyka zajęć):

Temat przewodni zajęć laboratoryjnych:

„Waloryzacja przyrodnicza wybranych obiektów terenowych, oszacowanie zagrożeń i opracowanie metod ochrony”


I. Praca na sali ćwiczeń w oparciu o publikowane i niepublikowane materiały źródłowe
1. Analiza statystyczna flory roślin naczyniowych „Starego Wiśliska” (2 godz.)

- bogactwo gatunków

- struktura taksonomiczna flory

- spektrum biologiczne flory

- częstość występowania gatunków

- bogactwo gatunkowe głównych typów siedlisk

2. Waloryzacja flory roślin naczyniowych „Starego Wiśliska” i florystyczna waloryzacja siedlisk (2 godz.)

- udział gatunków chronionych

- udział gatunków zagrożonych w Polsce

- udział gatunków górskich

- udział gatunków bardzo rzadkich w Kotlinie Oświęcimskiej

- udział antropofitów

- waloryzacja florystyczna głównych typów siedlisk w obiekcie „Stare Wiślisko” - podsumowanie

3. Analiza statystyczna i waloryzacja fauny obiektu „Stare Wiślisko” oraz faunistyczna waloryzacja siedlisk (2 godz.)

- bogactwo gatunkowe i struktura taksonomiczna fauny

- udział gatunków zwierząt chronionych

- udział gatunków zwierząt zagrozonych

- waloryzacja faunistyczna głównych typów siedlisk w obiekcie „Stare Wiślisko” - podsumowanie

4. Waloryzacja przyrodnicza siedlisk „Starego Wisliska” oraz identyfikacja siedlisk przyrodniczych (natural habitats) wg Natura 2000 (6 godz.)

a) występowanie gatunków specjalnej troski w typach siedlisk „Starego Wiśliska”

- udział gatunków specjalnej troski (roślin i zwierząt kręgowych) w głównych typach siedlisk

- gatunki wyłączne w typach siedlisk

b) waloryzacja zbiorowisk i identyfikacja siedlisk

- waloryzacja zbiorowisk roślinnych na tle siedlisk oraz identyfikacja siedlisk przyrodniczych wg Dyrektywy Siedliskowej i Natura 2000

c) opracowanie mapy rozmieszczenia „ważnych miejsc” w krajobrazie „Starego Wiśliska”

d) walory przyrodnicze „Starego Wiśliska” – opracowanie projektu ulotki i informacji dla prasy

d) wykonanie analizy SWOT na podstawie zebranych materiałów

e) repetytorium

5. Waloryzacja flory i porównanie kilku obiektów przyrodniczych zasługujących na ochronę na przykładzie 10 remiz leśnych w Jaworznie (na podstawie materiałów publikowanych) (6 godz.)

- bogactwo flor i struktura taksonomiczna

- udział gatunków górskich (Zając 1996) i regionalnie rzadkich (Tokarska-Guzik 1997, Parusel i in. 1996)

- udział gatunków wskaźnikowych starych lasów (Dzwonko i Loster 2001)

-udział gatunków obcego pochodzenia (Tokarska-Guzik i in. 1998, Zając 1978).

- zróżnicowanie grup siedliskowo-ekologicznych wg Jackowiaka (1996)

- udział gatunków chronionych, naturowych (Rozporządzenie…)

- wybór skali częstości występowania gatunków

-analiza sozofityczna na podstawie wybranych wskaźników

- wybór obiektów, które najbardziej zasługują na ochronę i formy ochrony.


II.
Metody dydaktyczne: instruktaż (z wykorzystaniem sprzętu multimedialnego) i samodzielna praca studentów w grupach (na sali ćwiczeń) pod opieką nauczyciela akademickiego;

Metody ewaluacji wiedzy, umiejętności i innych kompetencji: (a) bieżąca ocena wiedzy studentów (ustne sprawdziany dopuszczające do zajęć); (b) ocena aktywności i pracy studentów podczas wykonywania ćwiczeń; (c) wykonanie pracy semestralnej, będącej sprawozdaniem z odbytych zajęć (praca jest przygotowywana według wytycznych przedstawionych przez prowadzącego zajęcia); (d) repetytorium: rozmowa sprawdzająca samodzielność wykonania pracy semestralnej i rozumienie zawartych w pracy treści.

Forma i warunki zaliczenia:

Warunkiem zaliczenia ćwiczeń laboratoryjnych jest:

1. obecność na zajęciach: dopuszcza się dwie usprawiedliwione nieobecności, które należy odrobić;

2. uzyskanie pozytywnej oceny pracy semestralnej;

3. uzyskanie co najmniej 5 punktów zaliczeniowych z ćwiczeń i repetytorium; punkty zaliczeniowe obejmują:

- ocenę pracy studenta podczas zajęć (do 5 pkt.),

- ocenę z repetytorium (do 5 pkt.).

Wykaz literatury podstawowej:

Ciechanowicz-McLean J. (red.) 2006. Polskie prawo ochrony przyrody.

Iddle E., Bines T. 2004. Planowanie ochrony obszarów cennych przyrodniczo. Przewodnik dla praktyków i ich szefów. Wydawnictwo Klubu Przyrodników, Świebodzin.

Pawlaczyk P., Jermaczek A. 2000. Poradnik lokalnej ochrony przyrody. Wydawnictwo Lubuskiego Klubu Przyrodników, Świebodzin.

Pawlaczyk P., Jermaczek A. 2004. Natura 2000 – narzędzie ochrony przyrody. Planowanie ochrony obszarów Natura 2000. WWWF Polska, Warszawa.



Polskie i światowe czerwone księgi i listy zagrożonych gatunków roślin i zwierząt.






©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość