Strona główna

Osiemdziesiąt lat działalności Banku Spółdzielczego w Jedwabnem to część historii gospodarczej naszego regionu


Pobieranie 115.18 Kb.
Strona1/2
Data20.06.2016
Rozmiar115.18 Kb.
  1   2
Osiemdziesiąt lat działalności Banku Spółdzielczego w Jedwabnem to część historii gospodarczej naszego regionu. Powstała w roku 1928 spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa, zwana wówczas powszechnie Kasą Stefczyka, której działalność kontynuuje Bank Spółdzielczy w Jedwabnem, zapisała się w pamięci kilku pokoleń mieszkańców nadbiebrzańskich gmin jako działanie rodzimej i wiernej ogółowi swoich członków spółdzielczej instytucji finansowej. Nasz Bank powstał w czasach Drugiej Rzeczpospolitej, gdy mieszkańcy Jedwabnego i pobliskich miejscowości potrzebowali środków pozwalających na rozwój gospodarstw rolnych i rzemiosła. Nasi poprzednicy, powołując spółdzielnię finansową, przyjęli założenie, że dla rozwoju potrzebne są zdrowe ekonomiczne podstawy, na których opiera się lokalna gospodarka dająca podstawy do rozwoju społecznego, kultury i oświaty. To co najcenniejsze w całej historii Banku Spółdzielczego w Jedwabnem, to fakt, że do jego tworzenia i rozwoju użyto miejscowych środków finansowych, pochodzących od jego założycieli. Oznacza to też, że nasi pradziadkowie potrafili wziąć swoje sprawy w swoje ręce i szukać szansy na rozwój gospodarczy i społeczny wykorzystując własne środki i zaradność.

Najważniejszą w działaniach Banku Spółdzielczego w Jedwabnem jest zasada, że Bank ma tylko i wyłącznie polskie kapitały, które budował własnymi siłami i z wkładów swoich członków, oraz, że jest on instytucją lokalną, która zdobyła wysoką pozycję na regionalnym rynku usług finansowych. Historia naszego Banku, nierozerwalnie związana z historią południowej części województwa podlaskiego, dowodzi, że to, co lokalne, polskie, ma porównywalne, a niejednokrotnie znacznie cenniejsze walory od zagranicznych propozycji i rozwiązań, które ochoczo wprowadzane są w Polsce w ostatnim dwudziestoleciu. Dowodzi tego stan i kondycja polskich banków spółdzielczych w czasie kryzysu na rynkach finansowych.

Idee, które legły u postaw powołania do życia Kasy Stefczyka w Jedwabnem znajdują swoje odbicie w dzisiejszej działalności Banku Spółdzielczego. Tak jak przed osiemdziesięciu laty, naszym celem jest stworzenie członkom i klientom Banku szansy bezpiecznego lokowania oszczędności na korzystnych warunkach. Także tak jak wtedy, oszczędności składane w naszym Banku, fundusze własne i fundusz udziałowy przeznaczane są na potrzeby gospodarcze przedsiębiorców, rolników, samorządów lokalnych, a także na potrzeby bytowe mieszkańców naszego regionu. Od początku dziejów bankowości spółdzielczej w Polsce, jej funkcja polegała na służebnej roli wobec społeczności lokalnej. Jesteśmy dumni ze swojej historii oraz dokonań i uważamy, że warta są one szerszego upublicznienia. Temu celowi służy m.in. ta publikacja, w której przypominamy najważniejsze fakty i daty oraz osoby związane z działalnością Banku.

Na historię Banku składają się także dokonania , dzieje i tradycje tych banków spółdzielczych, które połączyły się z Bankiem Spółdzielczym w Jedwabnem tworząc sprawny i nowoczesny Bank potrafiący sprostać potrzebom mieszkańców regionu. Kultywujemy tradycje Banków Spółdzielczych w Przytułach i w Radziłowie, które połączyły się z naszym Bankiem.

Bank Spółdzielczy w Jedwabnem jest członkiem grupy liczącej 350 banków zrzeszonych z Bankiem Polskiej Spółdzielczości S.A. Działanie w grupie daje naszemu Bankowi pewność wsparcia oraz siły która potrzebna jest przy podejmowaniu odpowiedzialnych decyzji

Osiemdziesięcioletnia działalność Banku dowiodła potrzeby jego działania. Jego dotychczasowy rozwój, aktualny potencjał, zdobyte przez lata zaufanie klientów, znajomość lokalnego rynku, pozwalają by z optymizmem patrzeć w przyszłość i budować plany dalszego rozwoju Banku Spółdzielczego w Jedwabnem .



Prezes Zarządu Banku Spółdzielczego w Jedwabnem.

W codziennej pracy Bank Spółdzielczy w Jedwabnem kontynuuje wierność zasadom, które towarzyszyły jego założycielom. Są to powszechnie obowiązujące reguły działalności spółdzielni, a więc zasada dobrowolnego członkowstwa, demokratycznej kontroli członkowskiej, którą w imieniu udziałowców Banku wykonuje Rada Nadzorcza i Zebranie Przedstawicieli. Obowiązują nas także zasada ekonomicznego uczestnictwa członków oraz autonomii i niezależności, a przede wszystkim troski o lokalne społeczeństwo

Osiemdziesięcioletni Bank Spółdzielczy w Jedwabnem na trwałe wrósł w środowisko, w którym działa. Zapisał się w świadomości mieszkańców powiatu łomżyńskiego jako instytucja finansowa najbliższa jego mieszkańcom. Członkostwo w Banku niejednokrotnie przechodziło z ojca na syna, wiele gospodarstw rolnych jest wspieranych przez Bank od czterech pokoleń

Dla mieszkańców naszego regionu kapitalne znaczenie ma fakt, że w całym okresie funkcjonowania Banku w jego władzach pełnią odpowiedzialne funkcje osoby trwale związane z Jedwabnem i jego okolicami, oraz to, że dzisiejszy Bank Spółdzielczy w Jedwabnem kontynuuje tradycje i zobowiązania jakie przyjął na siebie w czasie konsolidacji bankowości spółdzielczej. Wszystko to, co ważne było w dokonaniach banków, które połączyły się z Bankiem Spółdzielczym w Jedwabnem w silny i sprawnie działający bank o większym zasięgu, jest dziś częścią wspólnej historii.

Rada Nadzorcza to w bankowości spółdzielczej organ sprawujący funkcje nadzoru właścicielskiego nad działaniem banku. Z roku na rok wzrasta jej odpowiedzialność wobec członków banku. Nie inaczej jest i w przypadku Banku Spółdzielczego w Jedwabnem. To właśnie poczucie odpowiedzialności za funkcjonowanie Banku, sprawia, że członkowie Rady Nadzorczej z uwagą śledzą działania Zarządu i efekty jego pracy. Pragnę w tym miejscu zaznaczyć, że Rada Nadzorcza wysoko ocenia wyniki działań Zarządu Banku oraz, że udało się nam wypracować partnerskie stosunki. Obu tym organom przypisać należy jeden wspólny cel, który nazwać możemy prowadzeniem działalności według zasad zrównoważonego rozwoju, a jednocześnie tak, aby wszystkie parametry charakteryzujące jego działalność na bieżąco informowały o działaniach Banku zgodnych ze wszystkimi normami regulującymi jego działalność i o bezpieczeństwie powierzonych mu środków. Cała historia naszego Banku dowodzi, że spółdzielczość jako forma organizacyjna w działalności bankowej nie jest przeżytkiem i dalej sprawdza się w działaniu. W myśl zasady, że zgoda buduje, Rada Nadzorcza, tak jak dotąd, wspierać będzie Zarząd Banku we wszystkich jego prorozwojowych poczynaniach.

W imieniu Rady Nadzorczej dziękuję wszystkim członkom Banku za ich zainteresowanie i wspieranie swojego Banku, dziękuję także wszystkim członkom jego Zarządu którzy pełnili w nim funkcje we wszystkich kadencjach, dziękuję także pracownikom Banku i społecznie działającym członkom Rady Nadzorczej. To dzięki wam osiemdziesiątą rocznicę powstania naszego Banku możemy świętować z poczuciem dobrze spełnionego obowiązku i z wiarą, że będzie się on nadal rozwijał stanowiąc godny przykład zaradności i odpowiedzialności jego członków, organów samorządowych i pracowników.


Przewodniczący Rady Nadzorczej

Monografia

Banku Spółdzielczego

w Jedwabnem

SPIS TREŚCI

Jedwabne – zarys dziejów miasta i gminy

Z historii bankowości spółdzielczej w Polsce

Powstanie i pierwsze lata działalności Banku w Jedwabnem

Reaktywowanie działalności Banku w okresie powojennym

Działalność Banku po roku 1956

Rozwój Banku po roku 1975

Przemiany społeczno-ustrojowe po roku 1989

Dzień współczesny Banku Spółdzielczego w Jedwabnem


Jedwabne – zarys dziejów miasta i gminy
Gmina jedwabne oparta jest na zachodzie o wschodnie stoki wysoczyzny Kolneńskiej, a na wschodzie jej granicę stanowi Biebrza. Znaleziska prehistoryczne pozwalają sądzić, że pierwsi ludzie – łowcy, przybyli tu około 12 tys. lat temu, około tysięcznego roku przed naszą erą pojawili się tu rolnicy i hodowcy. Około 500 r. naszej ery przybyły na te tereny znad Dniepru grupy ludności utożsamiane z Bałtami, z których to utworzyły się plemiona Prusów, Jadźwingów i Litwinów. W 1009 r. Bolesław Chrobry skierował na te tereny Brunona z Kwerfurtu w celu nawrócenia mieszkańców pogranicza mazowiecko-jadźwińskiego na chrześcijaństwo, ale misja ta zakończyła się męczeńską śmiercią przyszłego świętego.

W XI-XIII w. na stokach Wysoczyzny Kolneńskiej rozsiadły się wsie Mazowszan, po których pozostały cmentarzyska w Jedwabnem, Rostkach, Janczewku, Kotowie Placu i Kokoszkach, które odkrył i opisał w 1892 roku Ludwik de Fleury, właściciel dworu w Kępie Giełczyńskiej.

Najazdy jadźwińskie, ruskie i krzyżackie zahamowały na pewien czas zaludnianie tych terenów. Dopiero na przełomie XIV i XV w. rozpoczęła się planowa akcja osiedlania, podjęta przez książąt mazowieckich, której apogeum przypadło na rządy Janusza I Starszego.

W latach tych na terenie obecnej gminy Jedwabne powstał szereg wsi, których właściciele, rycerze, zobowiązani byli do służby wojennej.

Z przekazów źródłowych wiemy, że w roku 1417 Jakusz i Bartłomiej z ziemi zakroczymskiej otrzymali ziemię, na której powstała wieś Przestrzele. W tym samym roku Janusz I nadał Janowi i Maciejowi ziemię, na której powstała wieś Mocarze. Podobną historię mają niemalże wszystkie wsie obecnej gminy Jedwabne.

Sama wieś Jedwabne musiała istnieć już przed 1423 rokiem. W 1437 roku została przejęta przez księcia Władysława i sprzedana podczaszemu dworu, Andrzejowi z Koziebród. Tenże sprzedał Jedwabne Pawłowi i Janowi Bylicom herbu Trzywdar ze Ślubowa. Bylicowie przyjęli wkrótce nazwisko Jedwabińskich, które występuje kilkakrotnie w aktach pochodzących z wieków XV-XVII.

Najprawdopodobniej Bylicowie ufundowali kościół, który erygowano w 1448 roku. Istnienie parafii w Jedwabnem potwierdzają dokumenty z 1455, 1458 i 1471 roku. W końcu wieku XV Jedwabne zamieszkiwało 20 rodzin. Wieś rozciągała się przypuszczalnie wzdłuż obecnej ulicy Przytulskiej i Wesołej, a na miejscu ówczesnego placu targowego znajduje się dzisiaj Stary Rynek.

Po śmierci ostatniego z Jedwabińskich, pod koniec XVII w., wieś przeszła w ręce Kraszewskich z Sieburczyna, następnie Krajewskich i Laskowskich. W 1736 r. właścicielem dóbr został Antoni Rostkowski herbu Dąbrowa, podczaszy, podstoli, chorąży i podkomorzy łomżyński. Z jego inicjatywy 17 lipca 1736 roku król August III nadał Jedwabnemu magdeburskie prawa miejskie. Miasto otrzymało też przywilej na odbywanie cotygodniowych targów w niedziele i pięciu jarmarków w roku. Zmienił się obraz miasta – wytyczono nowy rynek, a w jego północnej pierzei wybudowano w latach 1737 - 1743 nowy, drewniany kościół oraz około 1770 roku drewnianą synagogę.

Syn Rostkowskiego, Jakub, sprzedał Jedwabne w 1776 roku Stanisławowi Rembielińskiemu herbu Lubicz, sekretarzowi i posłowi sejmowemu. Wówczas to zapewne powstał murowany dwór. Powstały też manufaktury pośledniejszego sukna, które było wytwarzane przez pańszczyźnianych chłopów na potrzeby dworu.

Po śmierci St. Rembielińskiego w 1784 r. dobrami zarządzał drugi mąż jego żony, Marcin Ledóchowski, starosta bronowski. W 1813 r. przejął je syn Stanisława, Rajmund Hyacynt, (1775-1841), wybitny działacz polityczny i gospodarczy Królestwa Polskiego, założyciel ośrodków przemysłu włókienniczego w Łodzi, Aleksandrowie, Dąbiu i Przedeczu.

W roku 1777 Jedwabne liczyło 51 domów i 306 mieszkańców, z których większość była żydowskimi rzemieślnikami. Po upadku Rzeczypospolitej, znalazło się w nowoutworzonej dzielnicy pruskiej – Prusach Nowowschodnich i weszło w skład powiatu biebrzańskiego. W tym czasie liczyło 481 mieszkańców, w tym 343 Żydów, na jego zabudowę składało się 46 domów, 3 browary, 4 gorzelnie i 4 szynki. W mieście pracowało 26 rzemieślników reprezentujących podstawowe sfery usług. W czasach Księstwa Warszawskiego następował powolny upadek miasta. Liczba mieszkańców zmniejszyła się w 1830 roku do 335, miasta nie było stać na utrzymanie burmistrza. W 10 lat później nastąpiła jednak poprawa stanu. Z pochodzącego z 1882 roku opisu dowiadujemy się, że w mieście funkcjonowało 66 warsztatów rzemieślniczych (najwięcej szewskich i krawieckich, po 11), a liczba mieszkańców osiągnęła 617 osób.

Wybuch powstania listopadowego zmienił ekonomiczne oblicze miasta. W 1831 roku do miasta przeniosło się z Łomży 13 wytwórców sukna, z pochodzenia Niemców, jednak wkrótce doszło do konfliktów na tle finansowym między sukiennikami a dzierżawcą – komisarzem dóbr, K. Campenhausenem. Trwał on z przerwami do 1835 r., kiedy ci pierwsi opuścili dobra Rembielińskiego.

Produkcja włókiennicza rozwijała się jednak nadal. W 1850 istniało w Jedwabnem 100 warsztatów rzemieślniczych, liczba mieszkańców wzrosła do 1200. W 1857 ośrodek Jedwabiński wymieniano wśród liczących się w produkcji włókienniczej w Królestwie Polskim: 17 warsztatów tkackich z 36 robotnikami dawało produkcję o wartości 25 tys. rubli. W 1860 było 57 robotników i 712 wrzecion, a w 1862 co dziewiąte krosno mechaniczne w Królestwie znajdowało się w Jedwabnem.

W okresie powstania styczniowego doszło w okolicach miasta do kilku potyczek między oddziałami partyzanckimi a wojskami rosyjskimi. W skutek represji popowstaniowych Jedwabne w 1870 roku zostało zdegradowane do pozycji osady i siedziby gminy.

Jeszcze za życia syna Rajmunda Rembielińskiego, Eugeniusza, Jedwabne przeszło w ręce Skarżyńskich herbu Bończa. Gminę zamieszkiwało w 1890 roku 9678 osób, w tym 1988 Żydów, a osadę 2464 mieszkańców, z czego ponad 75% stanowili Żydzi. W osadzie istniał zakład wełniany i galanterii metalowej, 3 zakłady sukienne, gorzelnia, winiarnia, miodosytnia, browar, młyn i tartak. We wsi Bronaki-Olki i Koniecki pracowały młyny wodne, w Szostakach i Mocarzach-Dzibiele wiatraki. Jedwabne było siedzibą urzędu gminy, sądu gminnego, stacji pocztowej, a Burzyn szkoły elementarnej i parafii. Od 1883 roku działała w Jedwabnem apteka, a 1898 roku powstała w Jedwabnem straż ogniowa zrzeszająca 30 członków, byli też lekarze, felczerzy i akuszerki.

Mieszkańcy osady i gminy wzięli udział w wydarzeniach rewolucyjnych 1905-1907. Była to głównie walka o język polski w urzędach i szkołach, a także o poprawę warunków pracy. Nastąpiły zmiany w mentalności mieszkańców, zaczęto sięgać po prasę, zakładać polskie stowarzyszenia. W sierpniu 1907 roku powstało Stowarzyszenie Spożywcze, a w 1911 we wsiach Bartki, Makowskie i Siestrzanki organizacja mająca na celu szerzenie postępu w rolnictwie.

8 kwietnia 1909 r. Kazimierz Skarżyński, w latach II wojny światowej sekretarz generalny ZG PCK i przewodniczący komisji technicznej PCK w Katyniu w 1943 r., sprzedał majątek Aleksandrze Marcinkowskiej za kwotę 281 tys. rubli. Osadę zamieszkiwało wówczas 2925 osób (choć zdaniem niektórych historyków liczba ta sięgała nawet 4600). Tragiczny dla Jedwabnego był rok 1913, kiedy w wyniku pożaru 27 lipca poszkodowane zostały 163 rodziny, zarówno polskie, jak i żydowskie. Straty wyniosły około 300 tys. rubli, spłonęła między innymi zabytkowa synagoga. Rok 1915 przyniósł kres carskiemu panowaniu. W sierpniu tego roku Jedwabne znalazło się na trasie przemarszów wojsk rosyjskich i niemieckich. W wyniku ewakuacji liczba ludności 1916 roku spadła do 700, zniszczeniu uległo 72,1% zabudowy, w tym kościół i urząd gminy.

Po zakończeniu działań wojennych i odzyskaniu niepodległości, Jedwabne znów stało się siedzibą gminy. 21 maja 1918 dobra zostały sprzedane Helenie i Henrykowi Prusom za ponad milion marek polskich. Spis powszechny 1921 roku wykazał 6858 mieszkańców gminy, a osada wraz z folwarkiem liczyła 1353 osoby, w tym 757 Żydów i 23 ewangelików. Do następnego spisu w 1931 roku liczba ta wzrosła do 2167. Rozporządzeniem Rady Ministrów z 17 października 1927 Jedwabne odzyskało prawa miejskie. Pierwszym burmistrzem został W. Grądzki, który pełnił tą funkcję do 1939 roku. Siedzibą magistratu stał się najstarszy budynek w centrum, będący wcześniej zajazdem. Funkcję wójtów gminy w okresie międzywojennym pełnili: F. Rogowski, W. Janczyk, B. Święszkowski i L. Konopka.

Zmienił się wygląd miasta: powstał szereg nowych domów, wybrukowano Targowicę, położono kilkaset metrów chodników, zainstalowano dwie pompy studzienne, założono światło elektryczne. W latach 1926-1935 zbudowano nowy kościół oraz odbudowano spaloną synagogę. Powstała nowa murowana szkoła. 16 grudnia 1930 generał Młot-Fijałkowski odsłonił pomnik Józefa Piłsudskiego. W 1934 roku w mieście pracowało 144 rzemieślników.

Nadszedł wrzesień 1939. W siódmym dniu wojny brygada forteczna „Loetzen” zajęła miasto i skierowała się ku Wiźnie. Na mocy traktatu Ribbentrop-Mołotow, gmina Jedwabne i miasto zostały zajęte przez wojska sowieckie 17 września i wkrótce weszły w skład Zachodniej Białorusi. Jedwabne stało się stolicą powiatu (rejonu), który obejmował gminy Jedwabne, Przytuły, Bożejewo (Wizna), Radziłów i część gminy Wąsosz. Rejon dzielił się na 13 rad wiejskich i jedną małomiasteczkową.

W Jedwabnem pod koniec roku 1940 znajdowało się 240 budynków mieszkalnych, 15-kilowatowa elektrownia, mleczarnia, tartak, 4 młyny, 2 szkoły, kino, szpital, apteka, łaźnia, poczta i telegraf. Rejon zamieszkiwało 36 190 osób. Do pracy w rejonie władze skierowały 164 osoby – Białorusinów, Rosjan i Żydów. Już jesienią 1939 roku proboszcz parafii Jedwabińskiej – M. R. Szumowski i Burzyńskiej – St. Cudnik przystąpili do tworzenia sieci konspiracyjnej. Objęła ona głównie nadbiebrzańskie wsie od Rutkowskich po Radziłów. W końcu 1939 roku dowodzenie konspiracyjne objął oficer Wojska Polskiego, A. Burski. Jako bazę partyzancką wybrano uroczysko Kobielne na lewym brzegu Biebrzy. Niewątpliwie w skutek zdrady, świtem 23 czerwca 1940 roku wojska sowieckie w sile około 500 żołnierzy i NKWD-zistów otoczyły obóz, w którym przebywało około 20 osób i rozbiło go. Zginęło 9 partyzantów, 7 wzięto do niewoli. Nie są znane straty wroga, ale przypuszcza się, że były one znaczne. Jedną z konsekwencji rozbicia obozu były masowe aresztowania na terenie gminy (znaleziono ewidencję konspiratorów), które objęły około 250 osób. W czasie sowieckiej okupacji miały miejsce 4 deportacje ludności cywilnej w głąb Rosji – wielu mieszkańców gminy na zawsze pozostało na „nieludzkiej ziemi”.

Kres sowieckiej władzy przyniósł wybuch wojny z Niemcami. Już w dwa dni po przejściu frontu, 23 czerwca 1941 roku, na teren gminy wkroczyły formacje drugiego rzutu – żandarmeria i gestapo. Burmistrzem został wybrany przez Niemców M. B. Karolak. Rozpoczęła się druga okupacja. Już 25 czerwca Niemcy zatrzymali w Jedwabnem i rozstrzelali koło Rostek 6 osób. Według ustaleń IPN w miejscowej stodole spalono około 300 osób oraz zabito około 40 żydowskich mieszkańców Jedwabnego. Pozostałych przy życiu zgromadzono w getcie przy Starym Rynku a następnie wywieziono do Łomży i Zambrowa. W rok później żandarmi wywieźli z domu starców w Pieńkach Borowych 95 pensjonariuszy i rozstrzelali ich w Jeziorkowskim Lesie. W lesie Przestrzele dwukrotnie dokonywano egzekucji aresztowanych przez Gestapo mieszkańców okolicznych wsi. Liczba ofiar jest nieznana. Na początku 1942 roku powstał inspektorat III AK w Łomży. Placówkę AK w Jedwabnem , obejmującą teren gminy, utworzył komendant rejonu Wizna – J. Ramotowski, a jej komendantem został nauczyciel – P. Skarżyński „Czerwiec”. Inną formą walki było tajne nauczanie, prowadzone na terenie gminy przez 16 osób, głównie przedwojennych nauczycieli i uczniów szkół średnich.

W wyniku ofensywy Armii Czerwonej Jedwabne zostało wyzwolone 23 stycznia 1945 roku. Rozpoczęła się organizacja administracji miejskiej i gminnej. 14 marca wybrany został Zarząd Gminy z F. Biedrzyckim jako wójtem, a w dniu następnym Zarząd Miejski z B. Worobijewem jako burmistrzem, którego wkrótce zastąpił L. Załuska. Na przełomie lutego i marca wybrano sołtysów w poszczególnych wsiach. 1 marca około 300 uczniów rozpoczęło naukę w szkole podstawowej (w budynku zastępczym, gdyż przedwojenny był zniszczony), której kierownikiem został na krótko R. Bobylak. Powoli rozwiązywano problemy życia mieszkańców miasta i gminy. Nastąpiła elektryfikacja i radiofonizacja, powstały nowe organizacje służące rolnictwu. W lipcu 1948 roku powstała Gminna Spółdzielnia Samopomoc Chłopska, która swoją działalność zakończyła w roku 2001 oraz Bank Spółdzielczy mający swoje korzenie w roku 1928. Pod koniec lat czterdziestych na terenie miasta pracowało 59 rzemieślników, w tym jedenastu kowali, działała wytwórnia wód gazowych, 4 zakłady gastronomiczne, 17 sklepów. Przemysł reprezentowany był przez dwa młyny wodne i dwa wiatrowe. Nastąpiła zmiana oblicza miasta pod względem urbanistycznym, gospodarczym i kulturalnym. W latach 50-tych uruchomiono świetlicę i bibliotekę publiczną, w 1953 powstał klub LZS „Victoria”. W latach 60-tych powstała spółdzielnia domków jednorodzinnych, rozbudowano szkołę dla potrzeb powstałego w 1949 roku Liceum, a usługi dla rolnictwa świadczyła SKR.

Ostatnie 25-lecie przyniosło wiele zmian. Kontynuowane są rozpoczęte już wcześniej prace związane z budową Sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz asfaltowaniem ulic i dróg wiejskich. Powstały zakłady wydobycia kruszywa i produkcji kostki drogowej oraz „Sonarol” – producent m. in. okien.

W 2006 roku oddano do użytku nowo wybudowany budynek gimnazjum w Jedwabnem, a wcześniej salę gimnastyczną.

W XXI wiek gmina Jedwabne weszła z liczbą 6140 mieszkańców, w tym miasto 1860. Niestety te liczby maleją, na koniec 2008 roku miasto liczyło 1772, a gmina 3978 mieszkańców.




Z historii bankowości spółdzielczej w Polsce
Początki spółdzielczości bankowej na ziemiach polskich sięgają XV wieku. Już wówczas podejmowane były działania na rzecz organizowania na zasadach samopomocowych, pomocy rzeczowej lub finansowej dla najbiedniejszych, głównie chłopów. Były to pierwowzory spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych (SOP), dzisiejszych banków spółdzielczych. Należały do nich tzw. "banki pobożne", oparte na wzorach wypracowanych w południowej i zachodniej Europie, określane mianem przed spółdzielczych form organizacji drobnego kredytu. Pierwszym takim bankiem była Fundacja Ostrołęcka Taniego Kredytu, założona w 1577 r. przez ks. Wawrzyńca Białobrzeskiego i Bank Pobożny założony w Krakowie w 1585 r. przez ks. Piotra Skargę. Kolejne banki pobożne powstały w Warszawie, Łowiczu, Wilnie, Zamościu i innych miastach. Ich głównym zadaniem było udzielanie pożyczek dla ubogiej ludności w celu ochrony przed wyzyskującymi ich lichwiarzami. Banki te kapitał obrotowy czerpały przede wszystkim z dobrowolnych ofiar. Udzielane pożyczki były bezprocentowe, miały głównie charakter socjalny i konsumpcyjny. Powstawanie instytucji drobnego kredytu rozwinęło się w drugiej połowie XVIII wieku, głównie na wsi w ramach organizacyjnych wielkiej własności ziemskiej, wsparte inicjatywą i pomocą ze strony światłych chłopów.

Najbardziej udaną i nowatorską na owe czasy kasą pożyczkową było założone przez ks. Stanisława Staszica w 1816 r. Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, w ramach którego działał Bank Pożyczkowy. Bank ten udzielał pożyczek na doskonalenie produkcji rolnej i na zakładanie warsztatów rzemieślniczych. Jego celem było dążenie do podniesienia poziomu życia członków przez doskonalenie gospodarki, polepszenie stanu zdrowia i rozwijanie oświaty.

Duży wpływ na rozwój spółdzielczości na naszych ziemiach wywarły teorie samopomocowe Franza Hermana Schulzego z Delitzsch, który w I połowie XIX wieku zakładał w Niemczech spółdzielnie kredytowe zwane bankami ludowymi. Spółdzielnie te upowszechniły się w różnych krajach Europy, kredytując rozwój rzemiosła i rolnictwa. Obok spółdzielczości kredytowej dla drobnego mieszczaństwa w Nadrenii, a później w Europie Środkowej, powstała spółdzielczość oszczędnościowo-pożyczkowa dla drobnych rolników, której założycielem był Friedrich Wilhelm Raiffeisen. Celem tych obu typów spółdzielni kredytowych było uniezależnienie drobnych wytwórców od lichwiarskiego kredytu bankowego.

Na ziemiach polskich pod koniec pierwszej połowy XIX wieku towarzystwa i spółki pożyczkowe powstawały głównie w Wielkopolsce, m.in. w Miłosławiu, Poznaniu, Środzie Wielkopolskiej, Śremie, Krośnie, Wrześni, Gnieźnie i Inowrocławiu. Były one tworzone w ramach nowych tendencji gospodarczo - społecznych, rodzących się w tym czasie w Wielkopolsce, przy ogólnej biedzie na wsi oraz nasilającej się polityce germanizacyjnej rządu pruskiego. Obejmowały one początkowo głównie rzemiosło, drobny przemysł i handel, a następnie rolnictwo. W drugiej połowie XIX wieku niektóre kasy udzielające pożyczek pieniężnych, a także część magazynów zbożowych w Galicji, przekształciły się w gminne kasy pożyczkowe. Przedspółdzielcze formy organizacyjne drobnego kredytu wywarły duży wpływ na rozwój spółdzielczości bankowej na ziemiach polskich, która w zorganizowanych formach działa nieprzerwalnie już blisko 150 lat.

Pierwsze polskie spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe (SOP), które swoją działalność prowadziły w oparciu o przepisy prawne o spółdzielniach lub stowarzyszeniach, powstawały w okresie zaborów. Różny był ich rozwój i formy organizacyjne, zależne od sytuacji politycznej i społeczno-gospodarczej oraz ustawodawstwa obowiązującego w poszczególnych zaborach. Dziś przyjmuje się, że polska spółdzielczość bankowa liczy już blisko 150 lat. Jej początki sięgają roku 1861, kiedy to założone zostało Towarzystwo Pożyczkowe dla Przemysłowców m. Poznania, uważane dzisiaj za pierwszą polską spółdzielnię oszczędnościowo-kredytową. Do najstarszych spółdzielni działających do dzisiaj jako banki spółdzielcze należą założone w rok później Towarzystwa Pożyczkowe w Brodnicy i Golubiu.

Towarzystwa tego typu i późniejsze spółdzielnie oszczędnościowo-kredytowe, które powstawały w poszczególnych zaborach, mimo wielu form organizacyjnych i różnych zasad działania, łączyły te same cele – integrowanie wysiłków na zasadach samopomocy w walce z lichwą, utrzymanie polskiego stanu posiadania i rozwoju społeczno-gospodarczego w walce o tożsamość narodową i niepodległość.

Wypracowane wówczas zasady funkcjonowania spółdzielni oszczędnościowo-kredytowych rozwinięte zostały przez takich jej pionierów jak ks. Augustyn Szamarzewski i ks. Piotr Wawrzyniak, organizujący towarzystwa pożyczkowe i banki ludowe w zaborze pruskim, czy dr. Franciszek Stefczyk, zakładający w zaborze austriackim towarzystwa zaliczkowe na zasadach Schulzego z Delitzsch oraz spółki oszczędności i pożyczek wzorowane na spółkach zakładanych w Niemczech przez Fryderyka Wilhelma Raiffeisena, zwane później Kasami Stefczyka. Do pionierów organizujących spółdzielczość kredytowo-oszczędnościową w zaborze rosyjskim należeli Edward Abramowski i Aleksander Makowiecki, zakładający na ziemiach polskich kasy pożyczkowe przemysłowców, towarzystwa wzajemnego kredytu, czy towarzystwa pożyczkowo-oszczędnościowe i kredytowe.

Tego okresu sięgają tradycje spółdzielczości oszczędnościowo-pożyczkowej ziemi łomżyńskiej i tworzenia na tym terenie pierwszych Kas Stefczyka z nieograniczoną odpowiedzialnością udziałami. Jednak działalność wielu z tych kas pozostaje nieudokumentowana. O ich istnieniu wiadomo jedynie z niewielu zachowanych dokumentów oraz przekazów ustnych.

Mimo różnych nazw oraz zmieniających się uwarunkowań polityczno-gospodarczych i wydarzeń historycznych spółdzielczość bankowa na tym terenie zapoczątkowana została w pierwszych latach dwudziestego wieku, szczęśliwie przetrwała okres ostatnich lat zaborów i doczekała się niepodległości.

Po zakończeniu I wojny światowej i odzyskaniu suwerenności polskie społeczeństwo stanęło przed trudnymi problemami odbudowy kraju i przyspieszenia procesów scalania poszczególnych regionów, należących przez blisko 150 lat do różnych organizmów politycznych i gospodarczych państw zaborczych.



Spółdzielnie kredytowe działające na ziemiach, które weszły w skład państwa polskiego, były już organizacjami ukształtowanymi, funkcjonującymi w ramach sprawdzonych struktur organizacyjnych, skupiającymi liczną kadrę działaczy spółdzielczych, gospodarczych i społecznych. Organizacje spółdzielcze, które zdołały zaskarbić sobie zaufanie społeczeństwa, odegrały znaczącą rolę w procesach scalania poszczególnych dzielnic w jedno państwo oraz w walce o granice Polski odradzającej się po okresie zaborów.

Podstawową kwestią pierwszego okresu niepodległości, obok spraw organizacyjnych, związanych m.in. z reaktywowaniem licznych SOP i odbudowy ekonomicznej kraju, było stworzenie jednolitych podstaw prawnych dla polskiego ruchu spółdzielczego. W 1920 r. Sejm uchwalił ustawę spółdzielczą, która z uwzględnieniem nowelizacji w latach 1922, 1923, a później w 1934 roku, przez cały okres niepodległości określała prawne podstawy działania spółdzielczości w Polsce. Głównym zadaniem spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych miało być dostarczanie swoim członkom tanich pożyczek na dogodnych warunkach oraz działalność oświatowo-wychowawcza, której celem było krzewienie idei oszczędzania, podnoszenie poziomu kulturalnego członków, itp.

Ustawodawca wprowadził zamiast stosowanych dotychczas różnych określeń takich jak spółka, stowarzyszenie, jednolity termin spółdzielnia, czyniąc obligatoryjnym zamieszczenie tego określenia w nazwie. Decyzje o założeniu spółdzielni wydawał sąd rejestrowy bez potrzeby uzyskiwania zgody władz administracyjnych, a zarządzanie nią należało do kolegialnych władz spółdzielczych. Zachowana została zasada: jeden członek – jeden głos. Część wypracowanego zysku spółdzielnia obowiązana była odpisywać na fundusz zasobowy. Ograniczona została wysokość dywidendy, ustawodawca wprowadził też obowiązek rewizji działalności spółdzielni przynajmniej raz na dwa lata.

Na bazie ustawy o spółdzielniach, uchwalonej 29 października 1920 roku przez Sejm RP, rozpoczął się wieloletni proces ujednolicania zasad i form działania spółdzielczości oraz organizowania nowych kas spółdzielczych, zwanych powszechnie Kasami Stefczyka. Proces szybkiego rozwoju spółdzielczości bankowej widoczny był szczególnie po roku 1924, a wiec po wprowadzeniu przez Ministra Skarbu Władysława Grabskiego nowej waluty – złotego, która zastąpiła markę polską.


  1   2


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość