Strona główna

Osobliwości przyrodnicze nowego targu I okolic


Pobieranie 53.47 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar53.47 Kb.
OSOBLIWOŚCI PRZYRODNICZE NOWEGO TARGU
I OKOLIC

 

 



 

 

Pomoc dydaktyczna do:



-ścieżki regionalnej

-przyrody

-nauczania zintegrowanego kl. 1-3

-godzin wychowawczych

-wycieczek klasowych

-szkolnych konkursów regionalnych, przyrodniczych, ekologicznych

 

 

 



OPRACOWAŁ  

mgr DARIUSZ WIATR


1. OSOBLIWOŚCI PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ


1.1  BUDOWA GEOLOGICZNA I UKSZTAŁTOWANIE TERENU

 

            Obszar, na którym znajduje się Nowy Targ, stanowił od milionów lat rozległą kotlinę śródgórską, położoną miedzy najwyższym masywem Karpat - Tatrami  a pasmem Beskidów Zachodnich - Gorcami. Kotlina Podhala uległa wginaniu począwszy od okresu geologicznego eocenu. Wówczas to złożone zostały osady morskie o miąższości do 3000 m, z których powstał później łupkowo - piaskowcowy flisz podhalański. Również w następnych okresach: miocenie i pliocenie, w obniżeniu Podhala składane były grube pokłady iłów i żwirów. W okresie ostatniego miliona lat, w czwartorzędzie, dno kotliny wyścielone zostało grubymi osadami utworów rzeczno - lodowcowych i rzecznych wyniesionych z wnętrza Tatr przez wody Dunajca i jego dopływów. W kotlinie utworzone zostały trzy generacje stożków napływowych, związanych z plejstoceńskimi zlodowaceniami Tatr. Współcześnie Kotlina Podhala w dalszym ciągu wykazuje tendencje do wginania, zwłaszcza w stosunku do szybciej podnoszonych masywów Tatr i Gorców.



            Odrębną jednostką geologiczną przylegającą do południowej granicy Nowego Targu jest zachodnia część Pienińskiego Pasa Skalicowego. Pas Skalicowy budują bardzo różnorodne i zróżnicowane utwory wapieni, margli i łupków wieku głównie jurajskiego i kredowego, o bardzo skomplikowanej tektonice. W krajobrazie jednostka ta zaznacza się bardzo wyraźnie, tworząc szereg form skalnych, wyraźnie oddzielonych od raczej wyrównanej powierzchni akumulacji rzeczno - lodowcowej. Poszczególne formy skalne oddzielone są od siebie obniżeniami wypreparowanymi w mniej odpornych skałach tzw. ,,osłony”, rozciętych przez niewielkie potoki, dopływy Rogoźnika. Najwyższe skałki to: Ranisberg (711 m. n.p.m.) i objęta ochroną Rogoża - Rogoźnicka Skała (708 m. n.p.m. ). W wapieniach tych na niewielką skalę rozwijają się zjawiska krasowe. Część osiedli nowotarskich znajdujących się blisko północnych granic administracyjnych miasta leży w obrębie pasma Gorców, zaliczanych pod względem geologicznym do Karpat Zewnętrznych.  Masyw Gorców, zwłaszcza ich południowy skłon budują utwory fliszu, wykształcone w formie gruboławicowych piaskowców magurskich. Skały serii magurskiej zaliczane są do tzw. ,,fliszu”. Określenie to oznacza skały, które osadzały się w basenie morskim, tworząc naprzemianlegle sekwencje warstw piaskowców, łupków osadowych, zlepienców, mułowców i iłowców. Fliszowi towarzyszą często skały węglanowe: wapienie i margle. Seria magurska osadzała się na stosunkowo dużej przestrzeni czasu. Jej najstarsze ogniwo - łupki pstre osadziły się w turonie (górna kreda) około 94 mln lat temu. Najmłodsze ogniwo tej serii - warstwy magurskie osadziły się w oligocenie (dolny trzeciorzęd) około 31 mln lat temu. Kompleks warstw piaskowców magurskich ma około 2000 m miąższości. Są to skały gruboławicowe, grubo - lub średnioziarniste, szarozielonkawe z muskowitem.

Do osobliwości geologicznych i geomorfologicznych tego terenu zaliczyć można:

a)    Górę Wdżar i jej skały andezytowe - wulkaniczne.

Ich obecność tutaj związana jest z procesami, które miały miejsce w oligocenie. Łączna miąższość osądów fliszowych przekroczyła wtedy na tym terenie 6000 m, co spowodowało wgniatanie dna morskiego w głąb skorupy ziemskiej. Również wtedy nastąpiło fałdowanie górotworu. Zjawiska te wyzwoliły potężne siły, które spowodowały wzrost temperatury i powstanie ogniska magmowego ze stopionych skał. Magma trzykrotnie szczelinami podnosiła się w pobliże powierzchni ziemi, a gdy zastygła utworzone zostały skały andezytowe. Z biegiem czasu erozja zdarła leżące nad nimi warstwy piaskowca i andezyty pojawiły się na powierzchni. Żyły andezytowe są dobrze widoczne w trzech znajdujących się tutaj kamieniołomach: ,,Snozka” ,,Tylka”, ,,Lisi Łom”.

b) Lokalną ujemną anomalię magnetyczną Wdżaru.

Anomalie te występują na szczycie góry oraz w obrębie andezytowego gołoborza i są efektem uderzenia pioruna w to miejsce. Po przyłożeniu do skały igła magnetyczna wskaże północ w kierunku południowym

c)   Duże osuwiska spotykane na Kowańcu, w Waksmundzie, na zboczach potoku Zasadne.

Powstały one w obrębie fliszu karpackiego. Osuwiska te powstają dzięki występującym tu łupkom, łagodnie nachylonym. W czasie dłużej trwających opadów atmosferycznych łupki spełniają tu role ,,smaru”, po których zsuwają się cale połacie gleby i zwietrzeliny.

d)  Granicę pomiędzy dwoma wielkimi regionami: Karpatami Zewnętrzmymi i Karpatami Wewnętrznymi, biegnącą u podnóża Gorców mi. w Nowym Targu.

e)   Rezerwat geologiczny ,,Skałka Rogoźnicka” znajdujący się w obrębie Pienińskiego Pasa Skalicowego, w którym są dobrze zachowane i chronione skamieniałości fauny górnej jury (znany w literaturze geologicznej tzw. muszlowiec rogoźnicki).

f)    Rezerwat geologiczny, geomorfologiczny i botaniczny ,,Przełom Bialki” utworzony w 1959r., w rejonie przełomu Białki Tatrzańskiej miedzy skałami: Obłazową i Kramnicą. Chroni się tutaj malowniczy krajobrazowo przełom rzeki górskiej miedzy dwoma skalnymi wzgórzami, jaskinie oraz roślinność naskalną (ponad 1000 gatunków roślin naczyniowych).

g)   Otwór wiertniczy na stoku Obidowej koło Rdzawki, który przebił plaszczowine magurską. Spąg plaszczowiny osiągnięto tutaj na głębokości około 2700 m. Skały znajdujące się pod nią uznano za jednostkę okienną.

h)   Znane odkrywki flory kopalnej w rejonie Huby i Mizernej (dolny pliocen). Znaleziono tutaj 185 gatunków roślin kopalnych, część reprezentuje florę egzotyczną: migdał chiński, cedr, dereń szwedzki, bez i cis kanadyjski i inne. Znaleziono tutaj również wielki siekacz, bliżej niezidentyfikowanego zwierzęcia słoniowatego, prawdopodobnie mastodonta.

i)     Wiele źródeł wód mineralnych, najczęściej solanek chlorkowo - sodowych, bromkowych, jodkowych, żelazistych oraz wód siarczkowych. Występują one w dużej ilości w Gorcach, co umożliwiło rozwój funkcji uzdrowiskowych tego regionu np. Rabki.

j)    Wody geotermalne. Występują one w skałach Niecki Podhalańskiej W latach 1981-1991 stwierdzono występowanie wód geotermalnych na głębokości 1800-3300 m o temp. 800 C-900C w złożu, ciśnieniu 20-27 atmosfer i wydajności 50-260 m3/godz. Mineralizacja ogólna tych wód jest niska co jest korzystne dla instalacji geotermalnych. Parametry te pozwalają zaliczyć ten obszar do unikalnych w skali europejskiej. Niezwykle korzystną właściwością geosystemu jest jego zdolność do produkcji energii cieplnej bez konieczności dostarczania energii na podtrzymanie funkcjonowania złoża. Takie samorzutne działanie umożliwia produkcje około 2 MW energii cieplnej z jednego dubletu. W grudniu 1992r. Doświadczalny Zakład Geotermalny Polskiej Akademii Nauk doprowadził ciepło do pierwszych budynków we wsi Bańska Niżna. Była to pierwsza instalacja tego typu w Europie Centralnej i Wschodniej. W planach jest również połączenie Nowego Targu i Zakopanego do tej instalacji oraz budowa miasteczka wodnego w Szaflarach wykorzystującego wody geotermalne.

k)  Formy akumulacji i erozji rzecznej - granitowe otoczaki w dolinie Białego Dunajca, w obrębie granic miasta.

 

 

1.2.  KLIMAT



 

Warunki klimatyczne okolic Nowego Targu odznaczają się znaczą surowością, właściwą dla dużych kotlin śródgórskich, położonych w sąsiedztwie wysokich masywów górskich. Zima jest tu długa i mroźna, wiosna późna i często deszczowa, lato krótkie, a jesień na ogół pogodna i wietrzna. Średnia roczna temperatura powietrza w Nowym Targu wynosi 5,5 0C. Najzimniejszym miesiącem w roku jest luty (średnia temp. miesieczna -6 0C), a najcieplejszym jest lipiec (średnia temp. miesięczna 16 0C). Wiatry są częste i silne, głównie z kierunków zachodnich i południowo-zachodnich. Zaznacza się wyraźnie wpływ wiatru halnego, powodującego ocieplenie i szybkie tajanie śniegu. Wysokość opadów na tym terenie ma ścisły związek z ukształtowaniem terenu i wysokością nad poziomem morza. W samym Nowym Targu średnia roczna suma opadów nie jest wysoka i wynosi 815 mm. W latach wilgotnych wartość ta może wzrosnąć do 1170 mm, zaś w latach suchych spada do około 620 mm. Na Kowańcu opady są nieco wyższe - średnio 944 mm zaś w okolicach Turbacza wzrastają do około 1220 mm. Maksimum opadów przypada na miesiące letnie, zwłaszcza lipiec - średnio 131 mm. Minimum występuje w zimie-w styczniu średnio 42 mm. W ciągu roku jest przeciętnie 155 dni z opadami. Opad w postaci śniegu stanowi 25% całej rocznej sumy opadów Pokrywa śnieżna w Nowym Targu występuje przez średnio 111 dni w roku i jest obserwowana od połowy listopada do połowy kwietnia (czasami okres jej trwania może się wydłużać). Średnia grubość pokrywy śnieżnej wynosi około 25 cm, maksymalna może przekraczać nawet metr. Krotki okres wegetacyjny-zaledwie 190 dni niezbyt sprzyja rolnictwu. Warunki klimatyczne Nowego Targu i okolicy umożliwiają rozwój turystyki i wypoczynku, szczególnie latem i zimą. Obszar południowych stoków Gorców jest znacznie bardziej uprzywilejowany klimatycznie niż dno Kotliny Nowotarskiej.

Do osobliwości klimatycznych tego regionu zalicza się:

a)   Inwersję temperatury. W zimie na terenie Kotliny Orawsko-Nowotarskiej często występuje tzw. inwersja (odwrócenie) zwykłego rozkładu temperatur związanego z wysokością nad poziomem morza. Chłodne powietrze spływa po stokach, wypełniając wszystkie zagłębienia terenu, gdzie tworzą się zastoiska i mgły, podczas gdy środkowe partie stoków są nieco cieplejsze. Zdarza się, że różnice temperatury powietrza miedzy cieplejszymi wierzchołkami gór a dnem kotliny mogą dochodzić nawet do 15 0C.

b)  Jedną z największych w Polsce amplitud  rocznej temperatury powietrza. Ekstremalne temperatury powietrza w ciągu roku mogą się zmieniać w zakresie od ok. +34 0C do -32 0C, a więc roczne wahania temperatury mogą przekraczać nawet 60 0C.

c)   Wiatr halny, który odczuwalny jest szczególnie na Podtatrzy i Podhalu, wiejący czestokrotnie z olbrzymimi prędkościami przekraczającymi 169 km/godz, przynoszący gwałtownie odwilże w zimie oraz powodujący poważne straty w drzewostanie.

 

 

1.3.  SIEĆ HYDROGRAFICZNA



 

            Nowy Targ położony jest w widłach Białego i Czarnego Dunajca i tutaj też te dwa potoki łączą się tworząc rzekę Dunajec. Zarówno Biały jak i Czarny Dunajec maja swe źródła i górne odcinki swojego biegu w Tatrach. Region Tatr w decydującym stopniu kształtuje przebieg zmienności stanów i przepływów Dunajca, a lokalne warunki w obrębie Kotliny Nowotarskiej tylko w niewielkim stopniu zmieniają ich reżim hydrologiczny uformowany w Tatrach.

Długość Czarnego Dunajca od źródeł (1540 m npm) do połączenia się z Białym Dunajcem wynosi 48 km, zaś powierzchnia zlewni 456 km2. Biały Dunajec ma 31 km długości i 224 km2 powierzchni zlewni. Po połączeniu się obydwu potoków poniżej centrum Nowego Targu na wysokości 578 m n.p.m. Dunajec jest już dużą górską rzeką o średnim rocznym przepływie wody około 15m3 na sekundę. Większymi dopływami uchodzącymi do Czarnego Dunajca od strony Gorców są Lepietnica i Kowaniec, zaś od strony Podhala - Wielki Rogoźnik. Sieć rzeczna w obrębie Kotliny jest stosunkowo rzadka. Często jednak występują podmokłości, a nawet torfowiska, natomiast w obrębie Gorców liczne są małe potoki oraz duża ilość źródeł, młak i podmokłości.

Szczególnie groźnym zjawiskiem przyrodniczym są powodzie na Dunajcu. Spowodowane są one głównie przez obfite opady deszczu w Tatrach, a w mniejszym stopniu przez gwałtowne topnienie pokrywy śnieżnej i bardzo szybki spływ powierzchniowy. Średnie spływy jednostkowe na obszarze Podhala wynoszą 10-40l/s/km2 a współczynnik odpływu wynosi przeciętnie 40%. Zdarza się, że podczas powodzi przepływ maksymalny w rzekach na terenie Podhala jest przeszło 2000 razy większy od przepływu minimalnego. To wszystko powoduje, że powodzie na tym terenie są katastrofalne (1934, 1997). W celu zmniejszenia groźby powodzi planowana jest budowa szeregu mniejszych zapor wodnych na dopływach górnego Dunajca oraz wybudowano i przekazano w 1997r. do użytku zespół zbiorników Czorsztyn - Sromowce. Istotnym problemem z zakresu gospodarki wodnej staje się postępujące zanieczyszczenie wód, zwłaszcza Białego Dunajca. Dunajec będący do niedawna przykładem czystej górskiej rzeki, prowadzi okresami wody nie nadające się do celów pitnych, nawet po uzdatnieniu. Przyczyną jest nieuregulowana gospodarka ściekowa w zlewni Dunajca oraz przeciążenie istniejących oczyszczalni ścieków. W efekcie Nowy Targ leżący nad rzeką o największych w Polsce zasobach wodnych (w stosunku do powierzchni zlewni) cierpi okresami na dotkliwy deficyt wody.

Do osobliwości hydrograficznych Nowego Targu i okolic zalicza się:

a)   Jeziorka gorczańskie. Na stoku Runka niedaleko miasta leżą dwa płytkie jeziorka, ukryte w gęstwinie szpilkowych lasów: J. Zawadowskie (górne) i J. Iwanowskie (dolne). Woda zbierająca się w jeziorkach pochodzi wyłącznie z opadów, dlatego maja one głębokość od 2m. w czasie wiosennych roztopów do niemal całkowitego zaniku wody w suchej i letniej porze.

b)  Największy stały zbiornik wodny w Gorcach - Pucułowski Stawek. Występuje w obrębie starego osuwiska fliszowego, w miejscu z ładną panoramą na Tatry. Stawek ma długość 40m i szerokość ok. 15m.

c)   Jezioro Czorsztyńskie W 1975r. rozpoczęto budowę zapory z obiektami towarzyszącymi, a oddano ją do użytku w 1997r. Celem budowy było: regulacja przepływów, retencja, ochrona przeciwpowodziowa (obniżenie fali powodziowej o 1,5m), produkcja ,,czystej energii”. Górny zbiornik Czorsztyn - Niedzica jest zbiornikiem głównym. Korpus zapory oparto o Czubatą Skałę i zbocze zamkowe Niedzicy. Wysokość zapory wynosi 53m, długość 416m. Całkowita pojemność tego zbiornika wynosi 234,5 mln m3, przy maksymalnej powierzchni 1335ha i maksymalnej głębokości wynoszącej 55m. Zalew rozciąga się od Czorsztyna-Niedzicy do wsi Dębno na długości 12,5m. Obrzeża tego zbiornika są stopniowo zagospodarowywane turystycznie, a samo jezioro stało się miejscem wypoczynku mieszkańców Nowego Targu i główną atrakcją turystyczną regionu.

d)  Przełomy rzeczne: Dunajca w Pienińskim Pasie Skalicowym, Białki koło Trybsza.

 

 



 

2.  OSOBLIWOŚCI PRZYRODY OŻYWIONEJ

2.1. FLORA



 

Pierwotna szata roślinna okolic Nowego Targu odznaczała się dużym zróżnicowaniem, spowodowanym znaczną zmiennością warunków naturalnych. Trwająca wiele wieków działalność człowieka spowodowała znaczne zniszczenie i przekształcenie roślinności. Mimo to na peryferiach miasta zachowały się jeszcze fragmenty biocenoz, zbliżonych do naturalnych.



Odrębność florystyczna Kotliny Orawsko-Nowotarskiej spowodowała wydzielenie przez botaników osobnego podokregu geobotanicznego tzw. Borów Nowotarskich. Najbardziej typową formacją roslinną są tu rozlegle torfowiska wysokie (tzw. ,,puścizn”). Najwięcej ich występuje w orawskiej części kotliny, ale sięgają one w kierunku wschodnim prawie po ujście Białki. Torfowiska te rozwijały się w holocenie (w ciągu ostatnich 10000 lat), szczególnie intensywnie w wilgotniejszych okresach. Obszar torfowiska, zwykle ograniczony sztuczną skarpą powstałą podczas eksploatacji torfu, odznacza się występowaniem wielu rzadkich roślin jak: owadożerne rosiczki, bagno, borówka bagienna, bażyna, żurawina i inne. Główną masę torfu budują obumarłe szczątki mchów (torfowców), turzyc i wełniaków, tworzące siedlisko kwaśne i ubogie w związki organiczne, choć zasobne w wodę. Na powierzchni torfowisk występuje kosodrzewina, a także jej mieszaniec z sosna zwyczajną, uważany dawniej za osobny gatunek kosówki błotnej (obecnie sosna błotna-relikt). Innymi charakterystycznymi formacjami roślinnymi tego regionu są wilgotne, niekiedy nawet zabagnione bory świerkowo - sosnowe, z trzema gatunkami borówek w runie. Dna dolin rzecznych są bardzo zdewastowane przez rabunkowy pobór kamieni i kruszywa. Zajmują je odradzające się po powodziach lub po eksploatacji zarośla, z charakterystyczną wrześnią z rodziny tamaryszkowatych, a także krzewiaste wierzby i olsza.

W północnej części miasta, na południowym skłonie Gorców, zaznacza się typowa dla obszarów górskich piętrowość formacji leśnych. Pierwsze piętro roślinne pogórza wznosi się w Gorcach do wysokości 600 m n.p.m. Regiel dolny sięga przeciętnie do 1150m. Powyżej tego poziomu występuje regiel górny. Pod względem geobotanicznym centralna część Gorców należy do Podokregu Śląsko - Babiogórskiego. W wielu miejscach występuje znaczne przekształcenie naturalnej szaty roślinnej. Na miejscu wyciętych lasów rozciągają się malownicze polany, zajęte przez łąki, a w niższych położeniach przez pola orne. Dobrze zachowany fragment lasu jodłowo-bukowego znajduje się w lesie ,,miejskim” zwanym Hereśniak, na stoku Bukowiny. Piętro pogórza w większości zajęte jest przez uprawy rolne i tylko w niektórych miejscach zachowały się resztki dawnych lasów grądowych z udziałem grabu, lipy, dębów : szypułkowego i bezszypułkowego, jaworu, lipy: drobno i wielkolistnej. Wzdłóż potoków i w miejscach wilgotnych występują zródłorośla , w tym znaczne połacie lepiężników białych, podagryczników, kostrzewy olbrzymiej, bluszczyku, jaskru, jeżyn i czyśćca leśnego. Największym i najważniejszym piętrem roślinnym Gorców pozostaje regiel dolny. Do wysokości 900 m rośnie tu bór jodłowo - świerkowy, przy czym do wysokości 800 m wzdłuż potoków spotkać można pozostałości lasów łęgowych z udziałem olszynki karpackiej. Powyżej 900 m do 1150 m zdecydowanie dominuje buczyna karpacka z udziałem jodły oraz z dodatkami świerka i jaworu, rzadziej modrzewia, brzozy, jesionu, osiki, jarzębiny i wierzby iwy. W runie leśnym tego regla dominują: żywiec gruczołowaty, żywokost sercowaty, narecznica samcza, paprotnik Brauna , sałatnik leśny, przytulia okrągłolistna, podrzeń żebrowiec, przetacznik górski, tojeść gajowa, złocień okrągłolistny, jaskier platanolistny, omieg austryjacki, tojad smukły, miłosna górska, parzydło leśne. W warstwie podszczytowej regla dolnego jako krzewy pojawiają się: pokrzyk, wilcza jagoda, szczyr trwały, kopytnik, gajowiec żółty, wawrzynek, wilcze łyko, róża bezkolca, borówka czarna, bez koralowy, leszczyna. W Gorcach spotkać można również dolnoreglowy las jodłowy z nikłą domieszką świerka, buka i jaworu. W południowej części Gorców wprowadzono w sposób sztuczny drzewostany świerkowe, nieodporne na występujące tutaj choroby i szkodniki (monokultura). Polany gorczańskie powstały poprzez wykarczowania prowadzone przez osadników wołoskich w XV wieku, którzy w ten sposób zdobywali tereny pod uprawy i wypas. Obecnie na polanach najczęściej występują młaki kozłkowo - turzycowe, porośnięte kozłkiem całolistnym, turzycą żółtą, i wełniakami. Wiosną zakwitają tutaj krokusy i przebiśniegi. Regiel górny w Gorcach porasta wyłącznie bór świerkowy z niewielkim udziałem jarzębiny oraz jaworu i modrzewia. Charakterystycznymi dla runa są tutaj: łany wysokich paproci, wietlicy alpejskiej oraz liczydła górskiego Występuje tutaj również: kosmatka leśna, narecznica austryjacka, borówka czernica oraz mech płonnik. Na terenie Gorców spotykamy aż 900 gatunków roślin naczyniowych. Największą osobliwością florystyczną jest paproć - podejźrzan lancetowaty. Na Hali Turbacz znajdowało się jego jedyne stanowisko w Karpatach. Dalsze florystyczne unikaty to paprotnica górska i przetacznik alpejski. Z gatunków subalpejskich występują: kuklik górski, fiołek dwukwiatowy, pieciornik złoty, modrzyk górski i chaber miękowłosy. Z chronionych krzewów i krzewinek spotykamy cenny i często niszczony wawrzynek wilczełyko, a wśród roślin zarodnikowych - skrzyp olbrzymi i pióropusznik strusi (gatunki unikalne). Szeroką gamę gorczańskich kwiatów reprezentują: tojady, omiegi górskie, dziewięćsiły bezłodygowe, mieczyki dachówkowate, liczne gatunki goryczek i storczyków oraz szafran spiski (krokus).

            Osobna i zupełnie inną florą odznacza się niewielki fragment Pienińskiego Pasa Skalicowego, występujący w południowych granicach miasta oraz w jego otoczeniu. Choć brak tu takiej obfitości gatunków jak w części wschodniej to jednak trafiają się tutaj rośliny ciepłolubne i wapieniolubne, tworzące naturalne zbiorowiska muraw i zarośli. Ogółem w obrębie Pienińskiego Pasa Skalicowego wyróżnia się około 20 ekosystemów, a najbardziej przyciągające wzrok to ekosystemy naskalne i łąkowe. Wyróżnia się tutaj ponad 1160 gatunków roślin naczyniowych, około 400 gatunków glonów, 330 gatunków mchów i wątrobowców, ponad 400 gatunków porostów ponad 500 gatunków grzybów kapeluszowych. Występuje tu ponad 50 gatunków roślin chronionych całkowicie i kilkanaście częściowo. Występują tutaj dwa endemity pełne oraz 4 odmiany endemiczne. Do najciekawszych należą: złocień Zawadzkiego, jałowiec sawina, mniszek i pszoniak pieniński. Drzewostan tej jednostki składa się głównie z jodeł, świerków, buków oraz w mniejszym stopniu z modrzewi, cisów i jaworów.

 

2.2.FAUNA



 

          Świat zwierzęcy Nowego Targu i okolic swoim składem gatunkowym jest charakterystyczny dla terenów górskich. Z największych zwierząt szczególnie w gorczańskiej części miasta jeszcze na początku XIX wieku żyły niedźwiedzie. Od końca lat 80- tych XX wieku obserwuje się na terenie Gorc przechodniego niedźwiedzia w okresie letnim. Istnieje przekonanie o obecności niedźwiedzi na południowych stokach Lubania. Również żbiki zostały całkowicie wytępione, chociaż były jeszcze spotykane w okresie międzywojennym. Po utworzeniu Gorczańskiego Parku  Narodowego przybywa również na teren tych gór po kilka wilków w wędrówkach od strony Beskidu Sądeckiego i Tatr Bielskich. W trudno dostępnych zakątkach gorczańskich żyją rysie, natomiast w potokach wydry. Dość licznie występują, podchodząc czasami do bram miasta: dziki, jelenie , sarny, zające, lisy, kuny, łasice i tchórze. Z drobnych ssaków spotkać można: wiewiórki, popielice, jeże, krety, koszatki, orzesznice i myszy. W okolicach Nowego Targu doliczono się ponad 100 gatunków ptaków. Jeszcze w latach 30- tych obserwowano orła przedniego i sokoła wędrownego. Dzisiaj z ptaków drapieżnych wystepują: jastrzębie - gołębiarze, myszołowy zwyczajne i sokoły - pustułki, a rzadziej głuszce, cietrzewie, rude kanie oraz krogulce. Znaleziono również stanowisko lęgowe czarnych bocianów. W latach 70- tych wróciły na te tereny kruki i żyje ich tu kilkanaście par. Spośród innych gatunków krukowatych spotkać można: srokę, sójkę orzechówkę oraz wieszczka (ptaka typowo alpejskiego). Pospolite są wszystkie gatunki dzięciołów, nie tak częste na innych terenach: dzięcioł białogrzbiety i typowo wysokogórski gatunek - dzięcioł trójpalczasty. W lasach można spotkać również puszczyka uralskiego oraz pliszki: siwą, górską i żółtą. Świat gadów reprezentują trzy gatunki jaszczurek: zwinka, żyworódna i padalec beznogi oraz dwa węże: żmija zygzakowata, spotykana na leśnych polanach i torfowiskach oraz zaskroniec. Z płazów typowe dla tych terenów są: salamandra, kumak górski, liczne rodzaje żab i ropuch oraz traszka karpacka i traszka górska Świat ryb jest dosyć ubogi. Na Dunajcu i jego dopływach złowić jeszcze można: lipienia, troć, głowacicę, pstrąga tęczowego i potokowego, szczebla, brzankę, świnkę, jelca, płoć, okonia oraz rzadziej szczupaka. Są to jednak ryby pochodzące ze sztucznych zarybien, rokrocznie przeprowadzanych przez koło podhalańskie Polskiego Związku Wędkarskiego. Pod względem ilości owadów okolice Nowego Targu są znacznie uboższe od obszaru Pieninskiego Pasa Skalicowego. Z motyli uwagę zwracają: szlaczkonie, cytrynki i rusałki z rodziny perłowców, a z gatunków motyli nocnych: niedźwiedziówka babkówka. Chrząszcze reprezentują: żuk gnojowiec, ryjkowce, koniki oraz rozpucz, a mięczaki: pomrów błękitny i ślimak nadobny. Z owadów pospolicie występujących na tych terenach można wymienić: gzy bydlęce, rożne gatunki ważek, mrówki gmadrówki, biegacze, trzepiennika olbrzymiego i zgłębieca.

Bardzo bogata faunę reprezentuje Pieniński Pas Skalicowy. Co prawda na omawianym terenie znajduje się tylko jego niewielki fragment, ale odrębność fauny jest tutaj wyraźna. Przede wszystkim interesujący jest świat owadów - szczególnie motyli, których w Pieninach doliczono się aż 1800 gatunków. Żyje tutaj kilkanaście gatunków nietoperzy, wśród nich: nocek pozłocisty i posrebrzysty. Z innych zwierząt spotyka się tutaj : żbika, rysia, wilka, sarnę oraz rzadkie gatunki ptaków jak: orła przedniego, orlika krzykliwego i puchacza.

2.3.  OCHRONA PRZYRODY

            Zachowane fragmenty naturalnego środowiska przyrodniczego są częściowo objęte formalną ochroną prawną w postaci parków narodowych, rezerwatów i pomników przyrody. Wiele obiektów, jak na przykład unikalne torfowiska wysokie, ulegają jednak nieodwracalnej degradacji.

Od północy i wschodu przylega do granic miasta obszar Gorczańskiego Parku Narodowego, utworzonego w 1981r. Powierzchnia parku wynosi 5908 ha, z tego około 41 % stanowią rezerwaty ścisłe. Ochronie podlegają fragmenty naturalnych drzewostanów regla dolnego (buczyna w kilku odmianach i bór jodłowy), świerczyny regla górnego oraz malownicze polany. Planowane rozszerzenie granic G.P.N., jak również utworzenie strefy ochronnej, na razie nie doszło do skutku.

Na południe od centrum Nowego Targu, w granicach miasta, na wysokim stożku Białego Dunajca znajduje się rezerwat torfowiskowy ,,Bór na Czerwonem”. Jest to rezerwat ścisły, utworzony w 1956 r. na powierzchni 42,35 ha, w celu ochrony skrajnie wschodniego, a przy tym dość dobrze zachowanego płatu torfowiska wysokiego, z reliktową sosną błotną. Niestety wiele tego typu obiektów znajdujących się na zachód od Nowego Targu ulega w ostatnich latach zupełnemu zniszczeniu, mimo wcześniejszych projektów objęcia ochroną rezerwatową (np. torfowisko Na Równi lub torfowisko w Ludźmierzu).

Przyroda Pienińskiego Pasa Skalicowego chroniona jest w niewielkim 0,26 ha rezerwacie ścisłym ,,Skałka Rogoźnicka”, położonym na południe od granic miasta. Ochronie podlega ocalały od eksploatacji fragment wapiennej skały z licznymi skamieniałościami fauny z okresu górnojurajskiego. Mniejsze obiekty jak np. okazałe drzewa, chronione są jako pomniki przyrody. Najważniejszym z nich jest piękny okaz brzozy czarnej, znajdujący się przy drodze z Nowego Targu do Waksmunda. Osobliwe położenie Nowego Targu sprawia, że miasto może być bazą wypadową do zwiedzania kilku parków narodowych leżących blisko niego (od 20 - 50 km): Gorczańskiego Parku Narodowego, Tatrzańskiego Parku Narodowego, Pienińskiego Parku Narodowego, Babiogórskiego Parku Narodowego oraz licznych rezerwatów m.in. ,,Przełom Białki pod Krempachami”, ,,Zielone Skałki w Niedzicy”, ,,Zamek Czorsztyn”, ,,Niebieska Dolina w Łapszance”.

 

 

 



3.      LITERATURA

 

1.   Adamczyk  M. (red.), 1991 ,,Dzieje miasta Nowego Targu”



                                      Podhalańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Nowy Targ.

2.   Birkenmajer K., 1979 ,,Przewodnik geologiczny po Pienińskim Pasie Skałkowym”,

                              Wydawnictwo Geologiczne W-wa.

3.   Dobija A. , 1987 ,,Gorczański Park Narodowy” Kraków.

4.   Gerlach T., 1976 ,,Współczesny rozwój stoków w Polskich Karpatach Fliszowych”

Prac. Geogr. IG PAN nr 122.

5.   Gołębiowski T., 1990 ,,Rośliny gór i pogórzy”

                               Wydawnictwo Sport i Turystyka W-wa.

6.   Grodzińska K., 1967 ,,Roślinność Skalic Podhalańskich i Spiskich” Wszechświat z. 7.

7.   Hess M. , 1965 ,,Piętra klimatyczne w Polskich Karpatach Zachodnich”

                     Zeszyty Naukowe UJ Prac. Geogr. nr 11.

8.   Klimaszewski M., 1972 ,,Karpaty Wewnętrzne” (:w) ,,Geomorfologia Polski” t.1.

9.   Klimaszewski M., 1952 ,,Rzeźba Podhala” Czasopismo Geograficzne T 23-24.

10. Kondracki J., 1988 ,,Geografia fizyczna Polski” PWN W-wa.

11. Leszczycki St., 1938 ,,Region Podhala - podstawy geograficzno - gospodarcze planu    

                                         regionalnego” Prace Inst. Geogr. z.20.

12.Matuszczyk A., 1992 ,,Gorce” Wydawnictwo Górskie, Poronin.

13. Michałowicz - Kubal M., 1999 ,,Nowy Targ i okolice” Wyd. Roksana, Krosno.

14. Punzet J., 1982 ,,Charakterystyka hydrologiczna dorzecza Dunajca” Rocznik Sądecki t.17.

15. ,,Słownik geograficzno - krajoznawczy Polski” Wyd. Naukowe PWN W-wa, 1998.

16. Stupnicka E., 1989 ,,Geologia regionalna Polski” Wyd. Geologiczne W-wa.

17. Szafer W., (red.) 1977 ,,Szata roślinna Polski” PWN, W-wa.








©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość