Strona główna

Płk dr Zbigniew grzywna szef Oddziału Reagowania Kryzysowego Dowództwo Operacyjne Sił Zbrojnych temat


Pobieranie 43.86 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar43.86 Kb.




płk dr Zbigniew GRZYWNA

Szef Oddziału Reagowania Kryzysowego

Dowództwo Operacyjne Sił Zbrojnych

TEMAT: Alokacja potencjału gospodarczego oraz wykorzystanie sił zbrojnych dla prognozowanych sytuacji kryzysowych województwa


Abstract


This article present and indicate problem with taking advantage of the forces and means which will secure society needs in case of security demanding during the crisis situation. It spotted as well lack of proper conception of haw to make use of the forces and means resources in order to overcome forecast crisis situations in selected region of country. Lack of the wide information about dedicated means which armed forces are equipped in case of crisis situation also is shown.

Streszczenie


W artykule zasygnalizowałem problem wykorzystania sił i środków które zabezpieczyłyby potrzeby społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa na czas wystąpienia sytuacji mającej znamiona kryzysu. Wskazuję na wykorzystanie właściwych koncepcji użycia zasobów czy potencjału sił oraz środków do przezwyciężania prognozowanych sytuacji kryzysowych w wybranych regionach kraju. Zwracam uwagę na brak szerszej informacji w temacie specjalistycznych środków w które wyposażone są siły zbrojne na wypadek sytuacji kryzysowych.

Według oceny specjalistów groźba wybuchu konfliktu globalnego wydaje się być w aktualnej sytuacji polityczno-militarnej w Europie i na świecie mało prawdopodobna. Niewątpliwie jednak istnieje potencjalne zagrożenie powstaniem konfliktów lokalnych, których konsekwencje mogą wywierać negatywny wpływ na bezpieczeństwo członków Sojuszu. W wyniku takiego postrzegania sytuacji polityczno-wojskowej, do obowiązującej strategii wojskowej NATO zostały wprowadzone modyfikacje.

Przyjęto koncepcję ogólnego formułowania sytuacji kryzysowych, które w zasadniczy sposób mogą inicjować powstanie zagrożeń. Dlatego podstawowym zadaniem państw XXI wieku jest przygotowanie się do skutecznego reagowania na tego typu sytuacje w formie zapobiegania
i przeciwdziałania oraz rozwiązywania konfliktów (kryzysów). Chociaż problematyka ta występowała również dawniej w koncepcjach strategicznych, to nie ulega wątpliwości, że obecna „przewaga” zagrożeń kryzysowych nad wojennymi wyraźnie podnosi rangę tej dziedziny zainteresowań strategicznych.

Ponieważ strategia reagowania kryzysowego nie ma jeszcze bogatej teorii, rozważania nad nią należy rozpocząć od syntetycznego spojrzenia na samą istotę kryzysu jako kategorii w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego i międzynarodowego. Najogólniej rzecz biorąc wszelkie sytuacje kryzysowe można podzielić na zewnętrzne (gdy źródło kryzysu znajduje się w bliższym lub dalszym otoczeniu państwa lub koalicji) i wewnętrzne (mające swe źródła wewnątrz danego państwa lub koalicji). Zewnętrzne zagrożenia kryzysowe mają głównie charakter polityczno-militarny, których źródłem są konflikty zbrojne (wojny) lub niezbrojne (np. poważne niepokoje społeczne, zorganizowana przestępczość w masowej skali i walka o wpływy między strukturami mafijno-terrorystycznymi) w otoczeniu danego podmiotu, aczkolwiek mogą one być oceniane również następstwem wielkich katastrof (np. awarii urządzeń jądrowych) lub rozległych klęsk przyrodniczych (trzęsienia ziemi, powodzie, itp.) bądź też plag społecznych (np. klęska głodu, epidemie). Natomiast kryzysy wewnętrzne mogą mieć głównie charakter pozamilitarny, przybierając postać albo katastrof naturalnych i awarii technicznych o znamionach klęski żywiołowej, albo też masowych naruszeń prawa, skutkujących zagrożeniami dla obywateli i porządku publicznego. Nie można oczywiście również wykluczyć wewnętrznych kryzysów militarnych, które mogą przerodzić się w wojnę wewnętrzną (wewnątrz państwa lub wewnątrz koalicji).

W zmieniającym się świecie znajomość zasad zarządzania w sytuacjach kryzysowych jest bardzo ważnym problemem. W dalszym ciągu istnieje potrzeba porządkowania związanych z tym spraw oraz przesunięć ich punków ciężkości.

W działaniach antykryzysowych niezwykle ważny jest wczesne rozpoznanie jego symptomów, analiza zdarzeń i prognoza możliwego rozwoju sytuacji, podjęcie decyzji co do sposobów przeciwdziałania zagrożeniom, a więc wszystko to co mieści się w pojęciu „zarządzanie kryzysem” (Crisis Management).

Zarządzanie w sytuacjach kryzysowych może obejmować:


  • Zapobieganie sytuacjom kryzysowym. Działania polegające na monitorowaniu sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej oraz ostrzeganie władzy i społeczeństwa przed zbliżającą się sytuacją kryzysową wraz z usuwaniem czynników kryzysogennych. Działania te obejmują wszystkie sfery funkcjonowania państwa;

  • Sterowanie rozwojem tej sytuacji kryzysowej. Działania mające na celu zmniejszanie szkodliwych skutków kryzysu, jego kierunkowanie oraz możliwie najszybsze przywrócenie warunków normalnych, poprzednich;

  • Kierowanie likwidacją skutków wynikłych z zaistnienia sytuacji kryzysowej. Działania mające istotne znaczenie społeczne, polityczne, ekonomiczne.

W przypadku wystąpienia zjawisk kryzysowych nie zawsze istnieje potrzeba użycia elementów systemu militarnego, instytucją wiodącą staje się z reguły ta jednostka administracji państwowej,


w gestii której leżą działania związane z przeciwdziałaniem i rozwiązywaniem zaistniałego kryzysu,
a Ministerstwo Obrony Narodowej (MON) wydzielać będzie jedynie stosunkowo niewielką część swoich sił i środków.

Analizując problemy związane z tworzeniem i funkcjonowaniem zgrupowań sił zadaniowych


w sytuacjach kryzysowych dążyć należy do sprecyzowania odpowiedzi na następujące pytania:

  • jak definiować i interpretować pojęcia: kryzys, sytuacja kryzysowa, zagrożenia militarne
    i niemilitarne?

  • które z zagrożeń bezpieczeństwa państwa mogą być nośnikami powstawania sytuacji kryzysowych, które mogą przekształcić się w konflikt zbrojny?

  • jakie istnieją możliwości wystąpienia zagrożeń w regionie oraz sposoby zapobiegania
    i przeciwdziałania tym sytuacjom kryzysowym?

  • jaka ilość sił i środków jest przewidziana do zagospodarowania w sytuacjach zagrożenia kryzysowego?

  • czy SZ RP w obecnym stanie prawnym są zdolne do tworzenia zgrupowań operacyjnych przeznaczonych do realizacji zadań antykryzysowych?

  • jakie są cele i zasady tworzenia zgrupowań operacyjnych wydzielonych do reagowania kryzysowego?

  • jakim celom i zasadom powinno być podporządkowane funkcjonowanie
    (i wykorzystanie) zgrupowań operacyjnych w sytuacjach kryzysowych?

  • w jakim stopniu ulegają zmianie funkcje i zadania SZ RP w zapobieganiu i przeciwdziałaniu sytuacjom kryzysowym?

Schemat: Hasłowy plan wykonawczy zawierający szczegóły w opisie


Źródło: Opracowanie własne na podstawie J.L. King, Measurment and modelling, J. Wiley & Scus, England 2001. s 12-14.


Według mojej opinii koncepcja wykorzystywania zasobów w sytuacjach niemilitarnych zagrożeń powinna określać zasady organizacyjne pobierana zasobów ich racjonalne wykorzystanie oraz struktury instytucji, a także składy zespołów odpowiedzialnych za funkcjonowanie województwa w sytuacjach kryzysowych. Wnioskowany system, nakreśla realizację zadań mających na celu złagodzenie ewentualnych skutków zdarzenia, a następnie przywracanie i odtwarzanie warunków bytowania po zdarzeniu. Aby określić funkcje oraz zakres odpowiedzialności związanej z zapobieganiem, przygotowaniem czy prowadzeniem działań bądź odtwarzaniem, lub inaczej odbudową, należy jasno postawić zadania, stworzyć system.

Podczas zagrożenia jest za późno na przygotowywanie poleceń, więc rolą systemu zarządzania siłami i środkami jest wcześniejsze opracowanie koncepcji wykorzystywania zasobów z terenu województwa:

  • wprowadzenie zasady ujednoliconych działań ratowniczych przez różne rodzaje służb;

  • określenie zgodne z przepisami (podanymi wcześniej w opracowaniu) zasad współdziałania różnych szczebli administracyjnych w zależności od zakresu powstałego zagrożenia;

  • opracowanie niezbędnych dokumentów planistycznych w organach administracji rządowej, specjalnej, samorządowej oraz podmiotów odpowiedzialnych za prowadzenie działań
    w sytuacjach kryzysowych;

  • przeprowadzenie raz w roku ćwiczeń, symulując różne rodzaje zagrożeń.

W tym widzę doniosłe znaczenie współpracy z wojskową administracją, bo to ona jest w posiadaniu danych szczegółowych, a w tym miejscu dla przypomnienia wymienię podstawowe obowiązki świadczenia polegające na:



  • udzielaniu pierwszej pomocy osobom, które uległy nieszczęśliwym wypadkom;

  • czynny udział w działaniu ratowniczym lub wykonywaniu innych zadań wyznaczonych przez kierującego akcją;

  • wykonywaniu innych określonych prac;

To jedynie zasygnalizowane zadania, brak jest w nich specyfikacji specjalistycznych, opisanych uprawnień czy umiejętności lub specjalności, o których jedynie właściwa terenowo wojskowa komenda uzupełnień posiada informacje. Nie jest tak, że bez nich cała akcja reagowania na sytuację kryzysową zorganizowana będzie źle, lecz uważam, że jeżeli informacje są należy o nich wiedzieć
i w razie potrzeby korzystać. Jednak do tej pory nikt o te dane nie pyta, jedynie Siły Zbrojne
są informowane o zasobach.
Schemat: Hasłowy zbiór pytań o informacje niezbędne na wypadek sytuacji kryzysowej.

Źródło: Opracowanie własne


Przypominam, że do ustawowych kompetencji ministra spraw wewnętrznych i administracji miedzy innymi należy:

  • sprawowanie nadzoru nad działalnością Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej, Obrony Cywilnej, a także nad podporządkowanymi siłami przygotowanymi
    do również do działań ratowniczych;

  • koordynowanie działań porządkowo-ochronnych oraz czynności ratowniczych w następstwie klęsk żywiołowych i innych podobnych zdarzeń zagrażających bezpieczeństwu powszechnemu;

  • organizowanie i planowanie cywilnej ochrony ludności, mienia i środowiska w okresie pokoju podczas zagrożeń i na czas wojny zapewnienie funkcjonowania administracji rządowej itp.

Przedstawione uzasadnienie podjęcia wyżej wymienionego tematu pozwala na sprecyzowanie celu którym jest alokacja potencjału społeczno-gospodarczego dla prognozowanych sytuacji kryzysowych na przykład województwa Zaproponowane w opracowaniu rozwiązania będą wspierały rozwój badań lub propozycji przy opracowywaniu trafnych ustaw umożliwiających wykorzystanie sił


i środków do zwalczania sytuacji kryzysowych oraz stworzenia narzędzi wykonawczych dla wybranych władz regionu do rozwiązywania zadań stających przed nimi. Chodzi tu także
o wypracowanie metodologicznych podstaw opracowania przydziału i rozdziału środków budżetowych, ich celowego rozdysponowania na przygotowanie oraz realizowanie zadań wynikających z przewidywanych sytuacji kryzysowych w regionie.

Dla tak sprecyzowanych celów konieczna jest realizacja celów szczegółowych:

- przedstawienie regionu, jego położenia geograficznego oraz szeroko pojętej struktury regionu,


  • dokonanie identyfikacji zagrożeń z punktu widzenia możliwości wystąpienia sytuacji kryzysowych w regionie,

  • oszacowanie sił i środków dla zabezpieczenia działań w przewidywanych sytuacjach kryzysowych regionu,

  • zracjonalizowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie istniejących zasobów
    w celu realizacji zadań wynikających z przewidywanych sytuacji kryzysowych,

  • zaproponowanie doskonalszego prawa w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi oraz sprzętem w sytuacjach kryzysowych,

  • zobrazowanie istniejących wariantów oraz zaproponowanie nowych koncepcji rozwiązań systemowych w zarządzaniu kryzysowym,

  • przedstawienie propozycji zastosowania narzędzi prawnych w symulowanych akcjach zgrupowań antykryzysowych,

Dla uporządkowania rozważań oraz osiągnięcia wyznaczonych celów należy zadać kilka pytań


lub przyjąć następujące hipotezy:

Jeżeli w regionie wystąpi szereg zagrożeń kryzysowych, jak zareagują władze, które z narządzi prawnych pomogą a które utrudnią zarządzanie.

Czy posiadane siły i środki oraz transformacje ustrojowe pozwolą na prawidłowe zabezpieczenie regionu przed, w czasie i po wystąpieniu sytuacji kryzysowych.

Czy istnienie możliwości zbudowania sprawnego i adekwatnego mechanizmu przeciwdziałającego


w chaosie i bałaganie organizacyjnym przy braku jednowładzy i odpowiedzialności za podejmowane decyzje.

Ustawa o zarządzaniu kryzysowym z dnia 26 04 2007 co by o niej nie powiedzieć określa właściwe organy w sprawach zarządzania kryzysowego oraz ich zadania i zasady działania.


Przy Radzie Ministrów tworzy się Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego, zwany dalej "Zespołem", jako organ opiniodawczo-doradczy właściwy w sprawach inicjowania i koordynowania działań podejmowanych w zakresie zarządzania kryzysowego.

W skład Zespołu wchodzą:

1) Prezes Rady Ministrów - przewodniczący;

2) Minister Obrony Narodowej i minister właściwy do spraw wewnętrznych zastępca przewodniczącego;

3) Minister Spraw Zagranicznych;

4) Minister Koordynator Służb Specjalnych - jeżeli został powołany.

Do zadań Zespołu należy przygotowywanie propozycji użycia sił i środków niezbędnych
do opanowania sytuacji kryzysowych Następnie tworzy się Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, zwane dalej "Centrum", będące państwową jednostką budżetową podległą Prezesowi Rady Ministrów.
To Premier określi, w drodze rozporządzenia, organizację i tryb działania Centrum, uwzględniając potrzebę ciągłości funkcjonowania Centrum które zapewnia obsługę Rady Ministrów, Prezesa Rady Ministrów i Zespołu w sprawach zarządzania kryzysowego. Do zadań Centrum należy między innymi planowanie cywilne, w tym przedstawianie szczegółowych sposobów i środków reagowania
na zagrożenia oraz ograniczania ich skutków zrozumiałym jest że i planowanie wykorzystania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej do wykonywania zadań, o których mowa w art. 25 ust. 3,
oraz planowanie wsparcia przez organy administracji publicznej realizacji zadań Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Organem właściwym w sprawach zarządzania kryzysowego na terenie województwa jest wojewoda. Do zadań wojewody w sprawach zarządzania kryzysowego należy oprócz szeregu innych czynności jest zapis o wnioskowanie na użycie pododdziałów lub oddziałów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej do wykonywania zadań, o których mowa w art. 25 ust. 3.



Przywoływany wyżej artykuł między innymi mówi nam o tym że jeżeli w sytuacji kryzysowej użycie innych sił i środków jest niemożliwe lub może okazać się niewystarczające, o ile inne przepisy nie stanowią inaczej, Minister Obrony Narodowej, na wniosek wojewody, może przekazać do jego dyspozycji pododdziały lub oddziały Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, zwane dalej "oddziałami Sił Zbrojnych", wraz ze skierowaniem ich do wykonywania zadań z zakresu zarządzania kryzysowego. A w realizacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego mogą uczestniczyć oddziały Sił Zbrojnych, stosownie do ich przygotowania specjalistycznego, zgodnie z wojewódzkim planem reagowania kryzysowego. Do zadań, o których mowa należy zaliczyć1

    1. współudział w monitorowaniu zagrożeń;

    2. wykonywanie zadań związanych z oceną skutków zjawisk zaistniałych na obszarze występowania zagrożeń;

    3. wykonywanie zadań poszukiwawczo-ratowniczych;

    4. ewakuowanie poszkodowanej ludności i mienia;

    5. wykonywanie zadań mających na celu przygotowanie warunków do czasowego przebywania ewakuowanej ludności w wyznaczonych miejscach;

    6. współudział w ochronie mienia pozostawionego na obszarze występowania zagrożeń;

    7. izolowanie obszaru występowania zagrożeń lub miejsca prowadzenia akcji ratowniczej;

    8. wykonywanie prac zabezpieczających, ratowniczych i ewakuacyjnych przy zagrożonych obiektach budowlanych i zabytkach;

    9. prowadzenie prac wymagających użycia specjalistycznego sprzętu technicznego lub materiałów wybuchowych będących w zasobach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;

    10. usuwanie materiałów niebezpiecznych i ich unieszkodliwianie, z wykorzystaniem sił i środków będących na wyposażeniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;

    11. likwidowanie skażeń chemicznych oraz skażeń i zakażeń biologicznych;

    12. usuwanie skażeń promieniotwórczych;

    13. wykonywanie zadań związanych z naprawą i odbudową infrastruktury technicznej;

    14. współudział w zapewnieniu przejezdności szlaków komunikacyjnych;

    15. udzielanie pomocy medycznej i wykonywanie zadań sanitarnohigienicznych
      i przeciwepidemicznych;

    16. wykonywanie zadań ujętych w wojewódzkim planie reagowania kryzysowego.

Jeżeli zostaje wykonany plan, o którym pisałem wcześniej, podlega on uzgodnieniu
z właściwymi organami wskazanymi przez Ministra Obrony Narodowej. Ponieważ Oddziały Sił Zbrojnych mogą być przekazane do dyspozycji wojewody w składzie etatowym albo jako tworzone doraźnie zgrupowania zadaniowe. Koordynowanie udziału oddziałów Sił Zbrojnych w realizacji zadań, o których mowa w ust. 3, w zależności od obszaru występowania zagrożeń, zapewniają odpowiednio organy, o których mowa w art.2 14 ust. 1, art. 17 ust. 1 i art. 19 ust. 1. Obejmuje ono przedsięwzięcia mające na celu sprawne włączenie oddziałów Sił Zbrojnych do realizacji zadań,
z uwzględnieniem czasu i miejsca ich użycia oraz sposobu współdziałania z innymi podmiotami. Zadania dla oddziałów Sił Zbrojnych organy, o których mowa w art. 14 ust. 1, art. 17 ust. 1 i art. 19 ust. 1, przekazują wyłącznie ich dowódcom. Dowodzenie oddziałami Sił Zbrojnych odbywa się na zasadach określonych w regulaminach wojskowych i według procedur obowiązujących w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Użycie oddziałów Sił Zbrojnych w sytuacji kryzysowej nie może zagrozić ich zdolności do realizacji zadań wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
i ratyfikowanych umów międzynarodowych. Realizację decyzji państwa w dziedzinie obronności zapewniają organy kierowania na wszystkich szczeblach struktury państwowej - centralnym (resortowym) i terenowym, w tym organy dowodzenia sił zbrojnych - stosownie do swych kompetencji stawiając zadania podległym jednostkom organizacyjnym lub zlecając zadania obronne innym jednostkom organizacyjnym państwa. Organy kierowania, odpowiadające za realizację zadań obronnych, powiązane informacyjnie i pozostające w ustanowionych prawnie relacjach kompetencyjnych, wraz ze swoim aparatem wykonawczym (administracyjnym, sztabowym, organizacyjnym) oraz niezbędną infrastrukturą tworzą podsystem kierowania obronnością. Podsystem ten, przygotowywany w czasie pokoju, jest zdolny do stosownego rozwinięcia na czas zagrożenia bezpieczeństwa państwa (zewnętrznego kryzysu polityczno-militarnego) i wojny. Dla Systemu Zarządzania Kryzysowego resortu Obrony Narodowej ustala się następujące stany gotowości kryzysowej:

  • Stała Gotowość Kryzysowa;

  • Podwyższona Gotowość Kryzysowa;

  • Gotowość Zagrożenia Kryzysowego;

  • Pełna Gotowość Kryzysowa.

Poszczególne stany gotowości kryzysowej oznaczają:



Stała Gotowość Kryzysowa – utrzymywanie gotowości komórek organizacyjnych jednostek wojskowych do rozwinięcia Grup Operacyjnych i Zespołów Operacyjnych.

Utrzymuje się w aktualności dokumentację zarządzania kryzysowego. W reżimie pracy ciągłej pracują wyłącznie dyżurne służby operacyjne oraz żołnierze zawodowi pełniący dyżury w WKU, w gotowości do przyjęcia i przekazania sygnałów o podwyższeniu gotowości kryzysowej oraz do uruchomienia sił i środków reagowania kryzysowego.



Podwyższona Gotowość Kryzysowa – polega na zwiększeniu - w godzinach pozasłużbowych - dyspozycyjności obsady etatowej elementów Systemu Zarządzania Kryzysowego w taki sposób, aby 30% obsady zmiany dyżurnej (wyznaczonych osób funkcyjnych) pozostawały w gotowości „pod telefonem” w miejscu wskazanym przez Szefa WSzW lub Komendanta WKU.

Podwyższoną Gotowość Kryzysową wprowadza się, w przypadku wystąpienia zagrożeń mogących doprowadzić do sytuacji kryzysowych.



Gotowość Zagrożenia Kryzysowego – wprowadza się w przypadku wzrostu zagrożenia niewymagającego rozwinięcia pełnych obsad elementów Systemu Zarządzania Kryzysowego Utrzymuje się od 40 % do 60 % obsady Zmiany Dyżurnej w zależności od rodzaju i natężenia sytuacji kryzysowej. Obsada w tym stanie gotowości kryzysowej pracuje w reżimie pracy ciągłej w systemie trzyzmianowym (po 12 godzin). Pozostałe zespoły podległych WKU pracują w reżimie pracy ciągłej po 12 godzin – w systemie zmianowym – dostosowanym do możliwości WKU, zgodnie z decyzją właściwego Komendanta.

Pełna Gotowość Kryzysowa – gotowość wprowadzana w razie nieuchronności wystąpienia sytuacji kryzysowej lub jej wystąpienia, wymagająca zaangażowania pełnej obsady elementów Systemu Zarządzania Kryzysowego. Czas stawiennictwa oraz czas pracy – jak w stanie gotowości zagrożenia kryzysowego.

Sygnały o wprowadzeniu stanów gotowości kryzysowej dla Systemu Zarządzania Kryzysowego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego oraz podległych Wojskowych Komend Uzupełnień wprowadzane są na polecenie przełożonych.



1 Ustawa o zarządzaniu kryzysowym z dnia 26 04 2007r. Dz. U. Nr 89.

2 Ustawa o stanie klęski żywiołowej z dnia 18 04 2002 r. Dz. U. Nr 62.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość