Strona główna

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu biologia w zakresie podstawowym dla klasy I szkoły ponadgimnazjalnej – Renata Szymańska, Beata Jakubik


Pobieranie 120.91 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar120.91 Kb.
Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu biologia w zakresie podstawowym dla klasy I
szkoły ponadgimnazjalnej – Renata Szymańska, Beata Jakubik



Temat (rozumiany jako lekcja)

Wymagania na ocenę dopuszczającą. Uczeń:

Wymagania na ocenę dostateczną. Uczeń:

Wymagania na ocenę dobrą. Uczeń:

Wymagania na ocenę bardzo dobrą. Uczeń:

Wymagania na ocenę celującą. Uczeń:

Dział I. DNA jako źródło informacji genetycznej

1. DNA – życie ukryte w helisie

- wie, że DNA stanowi materiał genetyczny organizmów

- wymienia najważniejsze cechy budowy DNA



- omawia doświadczenie Avery’ego

- wie, na czym polega komplementarność zasad w DNA

- definiuje pojęcie replikacji


- omawia budowę pojedynczej nici DNA

- wie, w jaki sposób DNA jest upakowany w komórce

- dowodzi, że DNA jest nośnikiem informacji genetycznej

- omawia proces replikacji




- przeprowadza izolację DNA i omawia każdy z jej etapów

- prowadzi dokumentację doświadczenia

- analizuje związek między budową i funkcją DNA

- wyjaśnia na czym polega semikonserwatywność procesu replikacji

- bierze aktywny udział w organizacji DNA w szkole


- planuje, koordynuje i dokumentuje doświadczenia

- wskazuje i nazywa na modelu poszczególne elementy budowy DNA

- organizuje i przeprowadza Dzień DNA w swojej szkole


2. Mechanizm dziedziczenia

- umie wyjaśnić, dlaczego spokrewnione osobniki są do siebie podobne

- zna doświadczenia Mendla i Morgana

- definiuje pojęcie gen


- umie omówić założenia doświadczeń Mendla i wyniki, które uzyskał

- wie, gdzie zlokalizowane są geny

- posługuje się pojęciami: „homozygota”, „heterozygota”, „allel”


- umie wyjaśnić istotę dziedziczenia cech opracowaną przez Mendla posługując się pojęciami: „allel dominujący”, „allel recesywny”, „heterozygota”, „homozygota recesywna”, „homozygota dominująca”

- omawia mechanizm crossing over

- przedstawia budowę genu organizmów eukariotycznych

- charakteryzuje powtórzenia tandemowe w DNA



- przedstawia dziedziczenie cech za pomocą krzyżówek genetycznych i uzasadnia ich wyniki

- wyjaśnia rolę crossing over w zmienności organizmów

- wyjaśnia znaczenie obecności mikrosatelit w DNA

- wymienia zastosowania analiz mikrosatelit DNA




- analizuje, porównuje i uzasadnia obraz z analizy mikrosatelit wybranych osób

- uzasadnia celowość badań powtórzeń tandemowych w DNA

- proponuje możliwe zastosowania badań mikrosatelit i minisatelit DNA


3. Reguły rządzące syntezą białek

- wymienia funkcje białek

- wie, jaka jest kolejność przekazywania informacji genetycznej



-wyjaśnia zasadę przekazywania informacji genetycznej

- wymienia i charakteryzuje rodzaje RNA

- definiuje pojęcie „translacja”

- wie, co to jest kod genetyczny




- porównuje budowę DNA i RNA

- wyjaśnia w jaki sposób informacja o 20 aminokwasach jest zapisana w DNA

- wyjaśnia na czym polega translacja

- omawia konstrukcję tabeli kodu genetycznego

- odczytuje tabelę kodu genetycznego

- wymienia cechy kodu genetycznego



- wyjaśnia funkcje mRNA oraz tRNA

- wymienia niezbędne elementy kompleksu translacyjnego

- rozpoznaje początek i koniec translacji

- odczytuje z tabeli kodu genetycznego na podstawie sekwencji nukleotydowej skład aminokwasowy

- umie graficznie przedstawić cechy kodu genetycznego


- wyjaśnia, na czym polega uniwersalność kodu genetycznego i podaje przykłady wyjątków od tej zasady

- analizuje znacznie załamania kodu życia





4. DNA podporządkowany człowiekowi – manipulacje DNA

- wie, w jaki sposób można manipulować DNA

- wymienia techniki rekombinowania

- wie, do czego służy PCR


- omawia ogólne zasady działania enzymów restrykcyjnych

- wie, w jakim celu przeprowadza się sekwencjonowanie

- omawia ogólne zasady PCR


- wyjaśnia rolę enzymów restrykcyjnych i ligaz w rekombinowaniu DNA

- umie odnaleźć miejsce cięcia enzymami restrykcyjnymi w sekwencji nukleotydowej

- omawia po kolei etapy sekwencjonowania

- omawia proces odwrotnej transkrypcji

- charakteryzuje poszczególne etapy PCR

- wyjaśnia istotę elektroforezy



- potrafi zastosować zasady sekwencjonowania w prostym doświadczeniu

- wyjaśnia, w jaki sposób uzyskuje się cDNA

- wyjaśnia rolę odwrotnej transkryptazy w uzyskiwaniu komplementarnego DNA

- podaje skład mieszaniny reakcyjnej PCR

- omawia cechy polimerazy Taq

- wyjaśnia, dlaczego PCR zrewolucjonizowało badania genetyczne

- uzasadnia potrzebę przeprowadzania elektroforezy


- umie wyjaśnić pochodzenie nazw enzymów restrykcyjnych

- wymienia praktyczne zastosowania sekwencjonowania i PCR

- planuje teoretyczne doświadczenie mające na celu przygotowanie materiału pobranego z miejsca przestępstwa do analizy genetycznej, uwzględniając potencjalne metody rekombinowania

- analizuje obraz z rozdziału elektroforetycznego



5. Człowiek bez tajemnic – Projekt Poznania Ludzkiego Genomu

- zna ogólne założenia Projektu Poznania Genomu Ludzkiego

- wymienia etapy projektu HUGO

- rozróżnia pojęcia „mapowanie” i „sekwencjonowanie”

- podaje zarys prac nad rozszyfrowaniem genomu ludzkiego


- wymienia korzyści płynące ze znajomości pełnego zapisu genetycznego człowieka

- wymienia organizmy o poznanym genomie

- wie, że ludzie na poziomie genomowym nie są identyczni


- omawia potencjalne zagrożenia wynikające ze znajomości genomu człowieka

- porównuje genomy organizmów pod względem ich wielkości i liczby genów

- wyjaśnia rolę i znaczenie polimorfizmów punktowych SNP

- analizuje zadania genomiki porównawczej

- omawia założenia projektu HUPO


- poszukuje rozwiązań, które zagwarantowałyby ochronę osobom z sekwencjonowanym genomem

- wyjaśnia, dlaczego organizmy spokrewnione charakteryzują się wysokim stopniem podobieństwa genomów (np. człowiek i szympans)

- wyszukuje informacje o genach i genomach w bazie NCBI

- wyjaśnia przyczynę spadku cen sekwencjonowania w ostatnich latach



6. Organizmy modelowe – organizmy do zadań specjalnych

- wie, w jakim celu stosuje się w biologii modele

- wymienia najważniejsze organizmy modelowe

- podaje cechy charakteryzujące organizmy modelowe

- charakteryzuje wybrane organizmy modelowe



- podaje przykłady badań z wykorzystaniem organizmów modelowych

- wyjaśnia, dlaczego badania przeprowadzone na modelach mogą być ekstrapolowane na człowieka

7. Zmiany w DNA – mutacje

- definiuje pojęcie „mutacja”

- wymienia przykłady czynników mutagennych




- wyjaśnia istotę mutacji

- dokonuje podziału mutacji

- grupuje czynniki mutagenne w dwóch kategoriach - fizyczne i chemiczne

- wymienia choroby powodowane przez mutacje

- proponuje sposoby ograniczenia wpływu czynników mutagennych na organizm


- wymienia rodzaje mutacji punktowych

- wymienia rodzaje aberracji chromosomowych

- definiuje pojęcia „choroba autosomalna”, „choroba sprzężona z płcią”

- dokonuje charakterystyki hemofilii i zespołu Downa

- analizuje związek między wiekiem matki a urodzeniem dziecka z zespołem Downa


- analizuje skutki mutacji punktowych

- podaje przykłady chorób autosomalnych dominujących, autosomalnych recesywnych oraz sprzężonych z płcią

- omawia dystrofię mięśniową, zespół FraX, zespół Turnera, zespół Klinefeltera

- wyjaśnia, dlaczego wady wrodzone wieloczynnikowe są wyzwaniem współczesnej medycyny

- wie, gdzie szukać informacji na temat chorób genetycznych


- omawia sukcesy naukowców w badaniach nad dystrofią mięśniową

- wyszukuje w bazach internetowych informacji o konkretnych chorobach genetycznych

- uzasadnia znacznie istnienia baz dotyczących chorób genetycznych


Dział II. Biotechnologia i inżynieria genetyczna

8. Biotechnologia – tradycyjne metody w nowoczesnym świecie

- definiuje pojęcie „biotechnologia”

- podaje główne obszary działań biotechnologii



- podaje przykłady dawnych procesów biotechnologicznych

- wie, jakie możliwości daje inżynieria genetyczna




- wyjaśnia rolę sztucznej selekcji i krzyżowania w rozwoju współczesnej biotechnologii

- wymienia procesy, które zostały zapożyczone przez biotechnologów z natury



- dzieli biotechnologię na cztery kolory i podaje przykłady działań w obrębie każdego z nich

- uzasadnia, dlaczego rośliny, zwierzęta czy mikroorganizmy nazywamy bioreaktorami



- podaje konkretne przykłady bioreaktorów

- analizuje rozwój współczesnej biotechnologii w kontekście wzrastającej liczby ludzi na świecie



9. Jak przekształcić DNA żywego organizmu?

- wymienia dwie podstawowe techniki manipulowania DNA

- wie, co to jest rekombinowana cząsteczka DNA oraz rekombinowane białko

- dokonuje podziału metod wprowadzania genów do komórek na wektorowe i bezwektorowe

- wymienia rodzaje wektorów

- wymienia bezwektorowe metody wprowadzania genów

- definiuje pojęcie „klonowanie DNA”


- tłumaczy istotę wykorzystania wektorów do przenoszenia genów

- omawia poszczególne wektory

- wie, w jaki sposób odróżnić komórki stransformowane od niestransformowanych

- omawia proces agroinfekcji

- charakteryzuje metody bezwektorowe

- podaje kolejne etapy klonowania DNA

- wyjaśnia ogólne zasady interferencji RNA


- wymienia elementy, które powinien zawierać wektor plazmidowy

- analizuje i porównuje cykl lityczny i lizogeniczny bakteriofagów oraz uzasadnia wykorzystanie fagów jako wektorów

- planuje, w jaki sposób przeprowadzić selekcję i wyjaśnia rolę genów markerowych

- analizuje te cechy Agrobacterium, które sprawiają, że jest wykorzystywana jako wektor do wprowadzania genów do komórek roślinnych

- uzasadnia znacznie klonowania DNA w badaniach genetycznych

- omawia inne metody inżynierii genetycznej (nokautowanie genetyczne, ukierunkowaną mutagenezę)

- podaje przykłady wykorzystania RNA w medycynie


- porównuje wady i zalety wektorów

- analizuje związek pomiędzy klonowaniem DNA a PCR

- analizuje możliwości zastosowania nokautowania genetycznego i ukierunkowanej mutagenezy w badaniach

- przewiduje, w jaki sposób można wykorzystać RNA w ochronie środowiska lub przemyśle



10. Organizmy genetycznie modyfikowane a produkty GMO

- definiuje pojęcia „organizm genetycznie zmodyfikowany” oraz „żywność genetycznie modyfikowana”

- wie, że żywność genetycznie modyfikowana jest dostępna w Polsce



- uzasadnia konieczność znakowania żywności modyfikowanej genetycznie

- wymienia ustawy regulujące konieczność znakowania produktów GMO

- zna zasady dotyczące znakowania produktów GMO

- wie, jakie pozwolenia powinien posiadać producent żywności GM

- wyjaśnia, w jaki sposób wykrywa się GMO w żywności



- porównuje metody wykrywania obecności GMO w żywności

- omawia zasady działalności Europejskiej Sieci Laboratoriów GMO



- porównuje obowiązek znakowania żywności GM w krajach świata

- uzasadnia konieczność unifikacji metod oraz technik stosowanych we wszystkich laboratoriach należących do ENGL



11. W świecie mikroorganizmów transgenicznych

- definiuje pojęcie „mikroorganizmy transgeniczne”

- wyjaśnia, co to jest szczepionka

- wylicza dziedziny życia, w których zastosowanie mają mikroorganizmy transgeniczne


- wymienia rodzaje szczepionek

- definiuje pojęcie „szczepionka rekombinowana”

- wymienia zastosowania mikroorganizmów GM w medycynie

- podaje zastosowanie mikroorganizmów transgenicznych w rolnictwie, ochronie środowiska i przemyśle



- charakteryzuje poszczególne rodzaje szczepionek

- analizuje skuteczność każdego rodzaju szczepionek klasycznych

- wymienia przykłady szczepionek rekombinowanych

- omawia działanie bakterii onkolitycznych

- omawia proces produkowania ludzkich białek w bakteriach

- omawia proces wiązania azotu z wykorzystaniem mikroorganizmów GM

- podaje przykłady wykorzystania mikroorganizmów GM w usuwaniu zanieczyszczeń

- wyjaśnia, w jaki sposób z wykorzystaniem mikroorganizmów transgenicznych uzyskać podpuszczkę

- analizuje zagrożenia wynikające ze stosowania mikroorganizmów transgenicznych


- porównuje skuteczność szczepionek klasycznych i szczepionek rekombinowanych

- analizuje zalety szczepionek nowej generacji

- wyjaśnia, dlaczego insulina produkowana metodami inżynierii genetycznej jest bezpieczniejsza od świńskiej

- przewiduje kolejne etapy produkcji plastiku biodegradowalnego w mikroorganizmach

- analizuje możliwości wykorzystania mikroorganizmów GM do produkcji enzymów, związków chemicznych

- uzasadnia konieczność kontrolowania hodowli mikroorganizmów transgenicznych i podaje sposoby zapobiegania ich rozprzestrzenianiu się



- podaje przykłady mikroorganizmów GM i ich zastosowanie

12. Modyfikacje genetyczne roślin

- podaje przykłady wykorzystania roślin transgenicznych

- wylicza gatunki roślin najczęściej modyfikowanych genetycznie



- wymienia cele uzyskiwania roślin transgenicznych

- wymienia największych światowych producentów roślin GM

- charakteryzuje ideę „złotego ryżu”


- analizuje areał upraw roślin transgenicznych w krajach uprzemysłowionych i rozwijających się

- wymienia sposoby uzyskiwania roślin transgenicznych o lepszej jakości

- wymienia przykłady biofarmaceutyków uzyskiwanych w roślinach GM

- posługuje się pojęciami „hiperakumulator”, „fitoremediacja”



- analizuje wykorzystanie roślin transgenicznych w kontekście zaspokojenia potrzeb żywieniowych ludzi na świecie

- podaje przykłady roślin transgenicznych uzyskiwanych na potrzeby rolnictwa

- uzasadnia, w jakim celu wprowadza się do roślin gen Bt

- analizuje ideę uzyskiwania jadalnych szczepionek

- dowodzi, że rośliny transgeniczne mogą być wykorzystane w celu usuwania zanieczyszczeń

- analizuje korzyści wynikające z uzyskiwania roślin transgenicznych w kontekście społecznym, środowiskowym i ekonomicznym



- omawia możliwe zastosowania biofarmaceutyków uzyskanych w roślinach transgenicznych

- wyszukuje informacje, omawia działanie i zastosowanie transgenicznego lnu uzyskanego przez polskich naukowców z Wrocławia



13. Zwierzęta transgeniczne

- definiuje pojęcie „zwierzę transgeniczne”

- wymienia przykładowe zastosowania zwierząt transgenicznych



- wymienia metody uzyskiwania zwierząt transgenicznych

- wymienia cele uzyskiwania zwierząt transgenicznych



- omawia metody uzyskiwania zwierząt transgenicznych

- podaje przykłady zwierząt transgenicznych i ich zastosowania

- wymienia metody inżynierii genetycznej stosowane w ochronie gatunków zagrożonych


- analizuje możliwości wykorzystania biofarmaceutyków produkowanych przez zwierzęta transgeniczne

- przewiduje możliwości wykorzystania zwierząt transgenicznych w transplantologii

- uzasadnia ideę wykorzystania narzędzi inżynierii genetycznej w celu ochrony gatunków zagrożonych wyginięciem

- uzasadnia rolę zwierząt transgenicznych jako obiektów badań naukowych



- analizuje możliwość wykorzystania plemników jako wektorów w procesie uzyskiwania zwierząt transgenicznych

- wyjaśnia ideę wykorzystania białek GFP w badaniach naukowych i podaje przykłady takich badań




14. Obawy związane z GMO

- wylicza zagrożenia związane z GMO

- wymienia argumenty przeciwników i zwolenników GMO

- analizuje argumenty przeciwników GMO

- omawia problem powstawania superchwastów




- dobiera właściwe argumenty w dyskusji za i przeciw GMO

- omawia sposoby kontroli na każdym etapie uzyskiwania organizmów GM

- analizuje teksty dotyczące spraw związanych z GMO pod kątem ich obiektywizmu


- podsumowuje korzyści i straty związane z GMO

15. Klonowanie organizmów

- podaje definicję terminu „klon”

- wymienia przykłady naturalnych klonów

- podaje najważniejsze fakty dotyczące owieczki Dolly


- wymienia dwie metody klonowania

- wyjaśnia, w jaki sposób sklonowano owieczkę Dolly

- definiuje pojęcie „komórki macierzyste”

- omawia ideę banków krwi pępowinowej




- wyjaśnia, na czym polegają metody klonowania

- podaje powody klonowania zwierząt

- wyjaśnia ideę międzygatunkowego klonowania somatycznego

-omawia stan prac nad klonowaniem człowieka

- wymienia rodzaje komórek macierzystych i ich cechy

-wyjaśnia, na czym polega klonowane terapeutyczne



- porównuje skuteczność metod klonowania

- analizuje cele międzygatunkowego klonowania somatycznego

- uzasadnia kontrowersje związane z klonowaniem człowieka

- analizuje potencjalne powody klonowania człowieka

- podaje źródła pozyskiwania komórek macierzystych

- przewiduje możliwości wykorzystania komórek pobranych z krwi pępowinowej

- analizuje klonowanie terapeutyczne w aspekcie osób obdarzonych chorobami genetycznymi

- uzasadnia konieczność opracowania metody pozwalającej na całkowite przekształcanie komórek macierzystych



- omawia sukcesy naukowców w klonowaniu zwierząt z zamrożonych tkanek

- wyjaśnia, w jaki sposób można uzyskać komórki macierzyste z komórek odróżnicowanych

- analizuje problemy, z jakimi wiąże się klonowanie terapeutyczne


16. Badania DNA w służbie wymiaru sprawiedliwości oraz nauki

- podaje przykłady zastosowania analiz DNA w medycynie

- podaje zastosowania badań DNA w kryminalistyce



- objaśnia, w jaki sposób ustala się sporne ojcostwo

- podaje źródła, z których może pochodzić DNA do badań

- określa pochodzenie antycznego DNA


- uzasadnia możliwość wykorzystania DNA pobranego ze śladów biologicznych

- podaje, jakie informacje można uzyskać na podstawie analizy DNA pobranego ze śladów biologicznych

- wyjaśnia udział mtDNA w analizie pokrewieństwa

- wymienia założenia projektu Genographic

- podaje przykłady badań antycznego DNA


- analizuje ideę baz danych DNA w kryminalistyce

- wyjaśnia przydatność baz danych DNA w rozwiązywaniu zagadek kryminalnych i podaje przykłady

- analizuje proste zagadki kryminalne

- tłumaczy istotę dziedziczenia mitochondrialnego

- analizuje praktyczne korzyści z przeprowadzenia projektu Genographic

- analizuje wagę wyników uzyskanych w wyniku analizy antycznego DNA



- wyjaśnia, w jaki sposób rozwikłano zagadki dotyczące rodziny Romanowów i grobu Mikołaja Kopernika

- podaje cele, jakie przyświecają członkom Fundacji Odtworzenia Tura



17. Profilaktyka i diagnoza chorób uwarunkowanych genetycznie

- wylicza działania profilaktyki zdrowotnej

- definiuje pojęcia „profilaktyka zdrowotna pierwotna” i „profilaktyka zdrowotna wtórna”

- proponuje działania mające charakter profilaktyki zdrowotnej

- wyjaśnia, w jakim celu przeprowadza się badania prenatalne

- podaje definicję terminu „test genetyczny”

- określa rolę badań kontrolnych w zapobieganiu chorobom nowotworowym


- przewiduje skutki niestosowania się do zasad profilaktyki

- wyjaśnia zasady poradnictwa genetycznego

- analizuje zadania diagnostyki genetycznej

- dokonuje podziału profilaktyki wtórnej

- wyjaśnia istotę przedimplantacyjnej diagnostyki genetycznej

- wymienia nieinwazyjne i inwazyjne badania prenatalne

- podaje cele wykonywania testu genetycznego

- wymienia rodzaje markerów nowotworowych



- uzasadnia brak metod profilaktyki pierwotnej w przypadku chorób genetycznych

- uzasadnia potrzebę porady genetycznej u osób z grupy ryzyka

- podaje argumenty za i przeciw wykonywaniu przedimplantacyjnej diagnostyki genetycznej

- analizuje wskazania do badań prenatalnych

- analizuje znaczenie wykonywania badań przesiewowych

- uzasadnia, dlaczego wyniki testów genetycznych należy każdorazowo konsultować z lekarzem

- tłumaczy, w jaki sposób można na podstawie analizy markerów nowotworowych diagnozować choroby nowotworowe

- uzasadnia znacznie znajomości mutacji powodującej nowotwór w doborze odpowiedniej terapii



- omawia stan wiedzy nad rzadkimi chorobami genetycznymi w naszym kraju

- analizuje ofertę komercyjnie dostępnych badań genetycznych i uzasadnia celowość wybranych przykładów

- analizuje udział genu BRCA w rozwoju raka piersi

- przedstawia znacznie badań prowadzonych w ramach Międzynarodowego Konsorcjum Genomu Raka



18. Terapia genowa – przyszłość medycyny czy utopia?

- definiuje termin „terapia genowa”

- wylicza choroby, w przypadku których podejmowane są próby terapii genowej

- podaje definicję terminu „badania kliniczne”



- wyjaśnia przebieg ( w etapach) terapii genowej

- podaje trudności ograniczające skuteczność terapii genowej

- omawia aktualny stan badań na świecie związanych z terapią genową

- podaje etapy badań klinicznych

- wymienia sukcesy terapii genowej

- podaje przykłady prób zakończonych niepowodzeniem



- analizuje zagrożenia dla organizmu wynikające ze stosowania terapii genowej

- wyjaśnia konieczność przeprowadzania badań klinicznych

- wyjaśnia, dlaczego terapia genowa stanowi przyszłość medycyny


- wyjaśnia, na czym polega transformacja komórek ex vivo w terapii genowej

- wyjaśnia zasadność kolejnych etapów badań klinicznych

- przewiduje potencjalne możliwości niedozwolonego wykorzystania terapii genowej


19. Biotechnologiczny science fiction

- wymienia przykłady projektów biotechnologicznych

- wymienia sytuacje, w których konieczny jest przeszczep

- wymienia najważniejsze problemy dzisiejszej transplantologii

- wymienia zadania inżynierii tkankowej

- wymienia dyscypliny biotechnologiczne

- wyjaśnia udział bioinformatyki w rozwoju inżynierii genetycznej



- podaje alternatywy dla osób oczekujących na przeszczep

- analizuje zastosowania sztucznej skóry i sztucznych narządów

- podaje przykłady wykorzystania w praktyce produktów uzyskanych w nowych dyscyplinach biotechnologicznych


- dobiera właściwe argumenty w celu nakłonienia osoby na wyrażenie zgody bycia dawcą organów

- wyjaśnia związek herceptyny z farmakogenomiką



20. Obawy związane z biotechnologią i inżynierią genetyczną

- podaje przykłady problemów związanych z biotechnologią

- omawia problem związany z przechowywaniem zarodków i gamet

- wymienia rodzaje przepisów regulujących sprawy związane z biotechnologią



- analizuje problem ksenotransplantacji

- wymienia przepisy związane z biotechnologią obowiązujące w Polsce

- wymienia organy sprawujące kontrolę nad GMO w Polsce


- przedstawia kontrowersje związane z zapłodnieniem in vitro

- analizuje wykorzystanie biotechnologii jako narzędzia dla bioterrorystów

- uzasadnia konieczność regulacji prawnych i kontroli metod i projektów biotechnologicznych

- dokonuje hierarchizacji przepisów regulujących sprawy biotechnologii

- dowodzi, że rzetelna informacja jest potrzebna w zmniejszeniu obaw społeczeństwa przed GMO

- dokonuje rzetelnej oceny argumentów przeciwników i zwolenników biotechnologii



- wyjaśnia, w jaki sposób przechowuje się zarodki i gamety

- podaje możliwe konsekwencje niedoinformowania społeczeństwa w sprawach związanych z GMO



Dział III. Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia

21. Zasoby przyrody

- dzieli zasoby przyrody na niewyczerpywalne i wyczerpywalne (odnawialne i nieodnawialne)

- wymienia przykłady zasobów niewyczerpywalnych i wyczerpywalnych (odnawialnych i nieodnawialnych)




- dzieli zasoby przyrody na niewyczerpywalne i wyczerpywalne (odnawialne i nieodnawialne)

- dzieli zasoby odnawialne i nieodnawialne

- przedstawia wpływ działalności człowieka na zasoby przyrody

- wymienia pozytywne aspekty wykorzystania niekonwencjonalnych źródeł energii



- porównuje niewyczerpywalne i wyczerpywalne (odnawialne i nieodnawialne) zasoby przyrody

- analizuje skutki wpływu działalności człowieka na zasoby przyrody

- analizuje konieczność wykorzystywania niekonwencjonalnych źródeł energii


- analizuje wpływ wzrostu ludności świata, zanieczyszczenia atmosfery, katastrof ekologicznych na zasoby naturalne Ziemi

-analizuje stan obecny i zużycie w dalszej przyszłości zasobów nieodnawialnych w powiązaniu z rozwojem cywilizacji

- przytacza konkretne przykłady wykorzystywania niekonwencjonalnych źródeł energii


- analizuje zalety i ewentualne wady wykorzystania niekonwencjonalnych źródeł energii

22. Czym jest różnorodność biologiczna?

- definiuje pojęcia: „różnorodność biologiczna”, „różnorodność genetyczna”, „różnorodność gatunkowa”, „różnorodność ekosystemów i siedlisk”

- określa różne poziomy różnorodności biologicznej

- przedstawia skutki wpływu działalności człowieka na zmniejszanie się różnorodności biologicznej



- porównuje różne poziomy różnorodności biologicznej i podaje przykłady

- wyjaśnia na wybranych przykładach negatywne skutki wpływu działalności człowieka na różnorodność biologiczną



- analizuje różne poziomy różnorodności biologicznej

- wykazuje na poziomach różnorodności biologicznej skutki negatywnego wpływu działalności człowieka



- analizuje wpływ doboru sztucznego, dryfu genetycznego i chowu wsobnego na zmienność genetyczną

- analizuje związek, tzw. efektu wąskiego gardła a spadku różnorodności biologicznej

- wyjaśnia, dlaczego Polska jest jednym z nielicznych państw europejskich o dużej różnorodności gatunkowej


23. Jak różnorodna jest biosfera?

- wymienia najliczniejsze i najmniej liczne taksony świata i Polski

- wymienia najbogatsze pod względem gatunkowym wodne i lądowe ekosystemy świata



- przedstawia różny udział grup taksonomicznych w różnorodności biologicznej świata i Polski

- charakteryzuje różnorodność biologiczną najbogatszych ekosystemów wodnych i lądowych świata



- porównuje różnorodność biologiczną poszczególnych grup taksonomicznych świata i Polski

- porównuje najbogatsze pod względem gatunkowym

wodne i lądowe ekosystemy świata


- wyjaśnia różny udział poszczególnych grup taksonomicznych w różnorodności biologicznej świata i Polski

- analizuje znaczenie raf koralowych i wilgotnego lasu tropikalnego w zachowaniu różnorodności biologicznej

- analizuje zmiany różnorodności biologicznej od biegunów do tropików


- przygotowuje prognozę zmian różnorodności gatunkowej ekosystemów wodnych i lądowych w sytuacji zmniejszania się raf koralowych i wilgotnego lasu tropikalnego

24. Przyczyny wzrostu zagrożenia różnorodności biologicznej

- wymienia przyczyny wzrostu zagrożenia różnorodności biologicznej (niszczenie siedlisk; skażenia rzek, jezior i wód gruntowych; zanieczyszczenia atmosfery; introdukcja i zawleczenie obcych gatunków roślin i zwierząt; wprowadzanie organizmów modyfikowanych genetycznie i gatunków synantropijnych)

- wymienia przyczyny wzrostu zagrożenia różnorodności biologicznej

- opisuje wymieranie gatunków wywołane niszczeniem siedlisk, zanieczyszczeniem wód, atmosfery, rozwojem nowoczesnego rolnictwa, introdukcją i zawleczeniem obcych gatunków roślin i zwierząt, gatunków synantropijnych i zmodyfikowanych genetycznie

- opisuje skutki stosowania DDT dla zwierząt i człowieka

- charakteryzuje zjawisko eutrofizacji wód

-opisuje wpływ kwaśnych deszczów na stan wód i gleb

-opisuje efekt cieplarniany i jego wpływ na różnorodność biologiczną

-charakteryzuje gatunki introdukowane, zawleczone , synantropijne, zmodyfikowane genetycznie i ich wpływ na różnorodność biologiczną


- ocenia skutki ograniczenia występowania gatunków

- porównuje wpływ ścieków komunalnych, transportu i rolnictwa na ekosystemy wodne

- analizuje skutki stosowania DDT w rolnictwie dla zdrowia zwierząt i człowieka

- na wybranych przykładach analizuje wpływ kwaśnych deszczów na stan wód i gleb (wyróżnia erozję gleb i smog fotochemiczny)

- analizuje zagrożenia wynikające z ocieplania się klimatu

- na wybranych przykładach analizuje skutki introdukcji i zawleczenia obcych gatunków

- ocenia wpływ gatunków synantropijnych i zmodyfikowanych genetycznie na różnorodność biologiczną

- analizuje sens ochrony bioróżnorodności



- analizuje znaczenie Polskiej Czerwonej Księgi Roślin i Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt dla zachowania różnorodności biologicznej

- analizuje skutki kwaśnych deszczów i erozji gleb w Polsce

- przewiduje skutki ocieplania się klimatu w skali Polski i świata

- analizuje różnice i skutki introdukcji i zawleczenia obcych gatunków do Polski

- analizuje w przyszłości konsekwencje wprowadzania dla bioróżnorodności biologicznej organizmów modyfikowanych genetycznie w Polsce


- opracowuje listę gatunków roślin i zwierząt z Polskiej Czerwonej Księgi Roślin i Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt występujących w najbliższym miejscu zamieszkania

- opracowuje listę gatunków synantropijnych w najbliższym miejscu zamieszkania i ocenia ich wpływ na różnorodność biologiczną




25. Współczesne rolnictwo a różnorodność biologiczna

- wymienia kierunki rozwoju współczesnego rolnictwa - konwencjonalne i ekologiczne

- wymienia metody stosowane w rolnictwie konwencjonalnym i ich wpływ na różnorodność biologiczną

- wymienia alternatywne dla intensywnego rolnictwa formy rolnictwa ekologicznegonego rolnictwa: konwencjonalne i ekologicznecenia


- definiuje pojęcia „ekorozwój”, „agroekosystemy”, „rolnictwo biodynamiczne”, „czysta żywność”

- charakteryzuje rolnictwo konwencjonalne i ekologiczne

wskazując na jego wady i zalety w odniesieniu do zachowania różnorodności biologicznej


- porównuje metody stosowane w rolnictwie konwencjonalnym i ekologicznym

- analizuje skutki stosowania nowoczesnych metod w rolnictwie dla różnorodności biologicznej

- analizuje rolę starych ras zwierząt gospodarskich i starych odmian roślin w zachowaniu bioróżnorodności biologicznej

- przedstawia strategię zrównoważonego rozwoju



- analizuje stosowanie monokultur i płodozmianu dla zachowania różnorodności biologicznej

- ocenia rolę rolnictwa biodynamicznego i organiczno-biologicznego dla zachowania różnorodności biologicznej

- analizuje strategię zrównoważonego rozwoju w skali kraju i świata dla zachowania różnorodności biologicznej


- analizuje kraje Unii Europejskiej pod względem bogactwa i różnorodności biologicznej



26. Przedmiot i formy ochrony przyrody

- wymienia cele ochrony przyrody

- dzieli ochronę przyrody na bierną i czynną

- wymienia formy ochrony przyrody w Polsce


- charakteryzuje formy ochrony przyrody w Polsce

- porównuje bierną i czynną ochronę przyrody

- porównuje ochronę ścisłą i częściową w parkach narodowych


- porównuje formy ochrony przyrody w Polsce

- charakteryzuje i wymienia rezerwaty biosfery w Polsce

- charakteryzuje parki w Polsce z Listy Światowego Dziedzictwa Dóbr Kultury i Przyrody UNESCO


- charakteryzuje wybrane parki narodowe w Polsce

- lokalizuje na mapie Polski poszczególne parki narodowe

- podaje przykłady rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych, pomników przyrody, obszarów chronionego krajobrazu w najbliższej okolicy


- ocenia znaczenie obszarów Natura 2000 pod kątem zachowania różnorodności biologicznej

- ocenia znaczenie parków transgenicznych dla zachowania różnorodności biologicznej



27. Ochrona gatunkowa

- dzieli ochronę gatunkową na całkowitą i częściową

- wymienia cele ochrony gatunkowej

- wymienia formy ochrony gatunkowej ex situ (ogrody zoologiczne, botaniczne, arboretum, banki nasion, przechowywanie tkanek, technika klonowania)


- porównuje ochronę gatunkową całkowitą i częściową

- charakteryzuje proces reintrodukcji

- porównuje rolę ogrodów zoologicznych, botanicznych, arboretum, banków nasion, przechowywania tkanek, techniki klonowania w ochronie gatunkowej ex situ


- opisuje wybrane przykłady reintrodukcji gatunków

- przedstawia wybrany ogród zoologiczny jako przykład ochrony gatunkowej ex situ



- analizuje rolę banków nasion, przechowywania tkanek, techniki klonowania w ochronie gatunkowej ex situ

- ocenia skuteczność reintrodukcji

dla ochrony gatunkowej na świecie




28. Ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów

- wymienia główne grupy systematyczne chronionych roślin, zwierząt i grzybów

- porównuje udział chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów

- wyjaśnia pojęcie „ochrona gatunkowa”

ł chronionych echrona gatunkowa, wyakotunkówasion, przechowywanie tranek,


- opisuje przykłady gatunków, dla których wprowadzono okresy ochronne, wymiary ochronne i limity dziennego połowu

- analizuje zasadność stosowania prawnej ochrony gatunków, które zagrażają człowiekowi

- na wybranych przykładach zwierząt cennych gospodarczo przedstawia okresy ochronne i wymiary ochronne

29. Regulacje prawne dotyczące ochrony przyrody

- wymienia nadrzędne akty prawne regulujące ochronę przyrody w Polsce

- wymienia przykłady organizacji zajmujących się w Polsce ochroną przyrody oraz edukacją ekologiczną



- omawia system prawny ochrony przyrody w Polsce

- omawia konwencje międzynarodowe dotyczące ochrony przyrody i środowiska, które podpisała Polska w ostatnich latach

-analizuje ideę utworzenia ogólnoeuropejskiej sieci ochrony przyrody

- analizuje zadania Paneuropejskiej Strategii Ochrony Różnorodności Biologicznej i Krajobrazowej




©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość