Strona główna

Podnoszą z ziemi przez uszanowanie


Pobieranie 232.58 Kb.
Strona1/6
Data18.06.2016
Rozmiar232.58 Kb.
  1   2   3   4   5   6
CZYTANIE

Od jak dawna ludzie wypiekają chleb? Trudno odpowiedzieć na to pytanie. Wiadomo jednak, że robili to już w starożytnym Egipcie.

U ludów słowiańskich, oprócz zwykłego chleba, spotykamy chleby obrzędowe, związane z różnymi świętami i uroczystościami. Były więc chleby weselne – kołacze, zapustne – racuchy, wielkanocne – baby i pogrzebowe – perebuszki.

W średniowieczu wypiekano około 10 gatunków chleba, a w wieku XVI, gdy rosło spożycie, mnożyły się też jego rodzaje. Za najlepszy uważano chleb pszenny, zwany królewskim. Znane były także chleby z owsa, jęczmienia, gryki i prosa.

Za panowania ostatnich Jagiellonów, Zygmunta I Starego (1506 – 1548) i jego syna Zygmunta Augusta (1548 – 1572), Polska stała się spichlerzem Europy. Wisłą płynęły do morza statki ze zbożem, na które w Gdańsku czekali zagraniczni kupcy. Kraj się bogacił, co wpływało na ożywienie różnych dziedzin życia. Rozkwitała kultura, toteż czasy zygmuntowskie przeszły do historii jako złoty wiek. W Polsce przebywało wtedy wielu Włochów. W 1518 roku przybyli z księżniczką Boną, drugą żoną Zygmunta I Starego, przyszłą matką Zygmunta Augusta. Włoska królowa zmieniła nieco dworską kuchnię, zarządziła też uprawianie południowych warzyw (pietruszki, sałaty, marchwi, pora, selera).

Kulinarne nowości dobrze się przyjmowały, ale nigdy nie wyparły chleba, który w Polsce od niepamiętnych czasów otaczano niemal religijną czcią. Gdy przypadkiem upadł na ziemię, podnoszono go i przepraszając, całowano. Później, przed napoczęciem nowego bochenka, znaczono go znakiem krzyża. Chlebem i solą witano dostojnych i miłych gości oraz nowożeńców na progu ich domu. Cyprian Kamil Norwid (1821 – 1883), tęskniąc na emigracji za Polską, pisał:

Do Kraju tego, gdzie kruszynę chleba

Podnoszą z ziemi przez uszanowanie

Dla darów nieba...

Tęskno mi Panie.

O popularności i znaczeniu chleba w Polsce świadczą liczne przysłowia, np.: Chleb pracą nabyty bywa smaczny i syty., Gdzie wiele chleba, hojności trzeba., Komu chleb zaszkodzi, temu kij pomoże.

Liczne były gatunki chleba polskiego. Cudzoziemcy chwalili je, twierdząc, że nasze pieczywo ma prawdziwy chlebowy smak i aromat. Przygotowywane dawniej w domach chleby razowe pieczone na liściach kapusty lub chrzanu, tzw. chleby wiejskie były wspaniałym przysmakiem. Z żalem trzeba stwierdzić, że dziś są rzadkim rarytasem.

Na podstawie: M. Lemnis, H. Vitry, W staropolskiej kuchni i przy polskim stole, Warszawa 1980 r.



6. Słowianie wypiekali kołacze, aby uświetnić

  1. uroczystości pogrzebowe.

  2. obchody świąt.

  3. uroczystości weselne.

  4. zabawy karnawałowe.


7. Panowanie dynastii Jagiellonów na polskim tronie kończy

  1. Zygmunt I Stary.

  2. królowa Bona.

  3. Zygmunt August.

  4. Kazimierz Jagiellończyk.


8. W jaki sposób Cyprian Kamil Norwid uzasadnia szacunek Polaków dla chleba?

  1. Polacy szanują chleb, bo często cierpieli głód.

  2. Polacy utrzymują się z rolnictwa, toteż szanują chleb.

  3. Chleb jest bardzo smaczny i dlatego jest szanowany.

  4. Polacy szanują chleb, bo jest darem bożym.


9. W przysłowiu Chleb pracą nabyty bywa smaczny i syty zawarta jest pochwała

  1. pracowitości.

  2. sytości.

  3. chleba.

D. zaradności.
Dzieje chleba, stanowiącego podstawę naszego codziennego pożywienia, sięgają czasów prehistorycznych. Już ludzie epoki kamiennej piekli na rozgrzanych kamieniach płaskie placki z rozdrobnionych ziaren wymieszanych z wodą.

Starożytni z wypiekania chleba uczynili sztukę. Egipcjanie odkryli drożdże i wynaleźli piec chlebowy. Grecy wypiekali ponad 70 gatunków pieczywa. W Rzymie, gdzie w I w. p.n.e. istniało 300 piekarń, wynaleziono młyn wodny i udoskonalono piece chlebowe.


W średniowiecznej Polsce uprawiano różne zboża: żyto, proso, owies, jęczmień, pszenicę. Ziemię pod uprawę orano radłami lub pługami. Dojrzałe zboża ścinano sierpami. Do rozcierania ziaren na mąkę służyły żarna. Od XII wieku w różnych częściach Polski stopniowo upowszechniały się młyny i zaczęło się rozwijać piekarskie rzemiosło. Najstarszy w Polsce cech piekarzy założono w Krakowie w 1260 roku na mocy przywileju księcia Bolesława Wstydliwego.

Na podstawie: Ewa Sabelanka, W encyklopediach nie znajdziecie, Poznań 1981.


10. Historia chleba sięga czasów

A. nowożytnych. B. średniowiecza. C. prehistorycznych. D. starożytności.


11. Piec chlebowy wynaleziono w

A. Egipcie. B. Polsce. C. Grecji. D. Rzymie.


12. Do rozcierania ziaren zbóż służyły

A. radła. B. sierpy. C. żarna. D. pługi.



Chleb otaczano w Polsce od niepamiętnych czasów niemal religijną czcią i wielkim szacunkiem. Gdy przypadkiem upadł na ziemię, podnoszono go i przepraszając – całowano. Kromkę chleba dawano przy rozstaniu jako znak błogosławieństwa na drogę i zapowiedź szczęśliwego powrotu. Chlebem i solą witało się i wita po dzień dzisiejszy dostojnych i miłych gości oraz nowożeńców na progu ich mieszkania. Chlebem częstuje się ubogich, skrzywdzonych, żebrzących. Trafił też chleb do wielu przysłów i porzekadeł, np. Chleb najmocniej wiąże, Gdzie chleb i woda, tam nie ma głoda.


Na podstawie: Maria Lemnis, Henryk Vitry, W staropolskiej kuchni, Warszawa 1980.
13. Tekst mówi o

A. smaku i gatunkach chleba.

B. tradycjach i zwyczajach.

C. znaczeniu przysłów.

D. wierzeniach religijnych.
14. W którym przysłowiu występuje uosobienie?

A.  Nic po chlebie, kiedy brak zębów.

B.  Chleb pracą nabyty jest smaczny i syty.

C.  Głodnemu chleb na myśli.

D.  Chleb płacze, gdy go darmo jeść.

Według starożytnych Greków świat fizyczny składał się z żywiołów, czyli wody, powietrza, ognia i ziemi. Uważali oni, że wszystko, co jest stałe, jest ziemią, wszystko, co lekkie i nie opada na ziemię, jest powietrzem, wszystko, co płynne, jest wodą, wszystko zaś, co gorące i lżejsze od powietrza, jest ogniem.


Na podstawie książki: A. Aduszkiewicz, P. Marciszak, R. Piłat, Edukacja filozoficzna
15. Z ilu żywiołów, według starożytnych Greków, składał się świat fizyczny?

A. Z jednego. B. Z dwóch. C. Z trzech. D. Z czterech.

Starożytni Grecy wierzyli, że pory roku zmieniają się za sprawą bogini urodzaju Demeter.

Pewnego razu władca podziemnego Tartaru Hades porwał Korę – córkę Demeter. Zrozpaczona bogini rzuciła klątwę na ziemię, by ta nie rodziła więcej plonów, nie złociła się urodzajem. Zeus zgodził się więc, by Kora dwie trzecie roku spędzała u swej matki, zaś jedną trzecią roku u Hadesa, jako Persefona – pani podziemnego królestwa. Uszczęśliwiona Demeter zdjęła klątwę z ziemi. Od tego czasu co roku na wiosnę Demeter stroi ziemię w radosne szaty na powitanie swej córki, a późną jesienią, gdy się rozstają, płacze deszczem nad swym matczynym losem.


16. Według Greków wiosna nadchodziła wraz z powrotem na ziemię

A. Demeter. B. Hadesa. C. Zeusa. D. Kory.


17. Jaka pora roku od początku do końca przemijała na ziemi, gdy Persefona przebywała w Tartarze?

A. Lato. B. Jesień. C. Zima. D. Wiosna.

Od bardzo dawna człowiek marzył, by pływać jak ryba i żeglować po morzach.

Znana jest opowieść o niezwykłej morskiej tułaczce króla Itaki Odyseusza wracającego spod Troi do ojczyzny. Przeżył on sztormy, katastrofy okrętów, zmagania wojenne i niewolę. Nie pomógł mu nawet dar boga wiatrów Eola. Przyczyną nieszczęść Odyseusza był gniew boga morza Posejdona. To jego zemsta sprawiła, że dopiero po wielu latach, dzięki pomocy króla Feaków – Alkinoosa, strudzony żeglarz dotarł do domu, gdzie czekała na niego wierna żona Penelopa i syn Telemach.

Niezwykłe przygody bohatera spod Troi barwnie opisał Homer w Odysei.
Na podstawie książki: V. Zamarowsky, Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej
18. Zwrot pływa jak ryba oznacza, że ktoś

A. utrzymuje się na wodzie.

B. pływa bardzo dobrze.

C. żegluje po morzu.

D. ślizga się po falach.
19. W którym szeregu przedstawiono przebieg zdarzeń zgodny z tekstem?

A. Spotkanie z rodziną. Pomoc króla. Morska tułaczka.

B. Morska tułaczka. Spotkanie z rodziną. Pomoc króla.

C. Pomoc króla. Spotkanie z rodziną. Morska tułaczka.

D. Morska tułaczka. Pomoc króla. Spotkanie z rodziną.
20. Tytuł utworu Homera Odyseja wiąże się z imieniem władcy

A. morza. B. Feaków. C. wiatrów. D. Itaki.

Niektóre ryby podejmują dalekie wędrówki związane z rozrodem, poszukiwaniem pokarmu, zmianami pór roku. Śledzie wędrują tylko w obrębie mórz. Łososie i jesiotry wędrują z mórz do rzek, a węgorze odbywają daleką drogę z wód śródlądowych do Morza Sargassowego, które jest miejscem ich tarła.
21. Rybą, która odbywa wędrówki wyłącznie w obrębie wód słonych, jest

A. węgorz. B. śledź. C. łosoś. D. jesiotr.


Pszczoły to niezwykłe owady. Tworzą dobrze zorganizowane społeczeństwo, w którym każdy owad pełni określone funkcje. Żyją w rodzinach, których liczebność zmienia się w zależności od pory roku. Jesienią jedna pszczela rodzina liczy około 20 tysięcy osobników, wiosną liczba pszczół w rodzinie nieco się zmniejsza, a latem wzrasta do 50 tysięcy i więcej.

W obrębie swego gniazda pszczoły utrzymują stale określoną temperaturę i wilgotność odpowiadającą ich potrzebom. Dzięki zapasom pokarmu zgromadzonym w gnieździe mogą przetrwać okres, gdy niska temperatura na zewnątrz uniemożliwia im opuszczenie ula i nie mogą zbierać nektaru z kwitnących roślin.

Utarło się w naszym języku powiedzenie pracowity jak pszczółka, a pszczoły stały się symbolem porządku, pilności i pracowitości. Nic dziwnego. Te owady pracują od świtu do nocy nie tylko dla siebie i swej pszczelej rodziny. Zbierając nektar z kwiatów, zapylają rośliny i dzięki temu zwiększają plony. To największy pożytek, jaki mamy z pszczół. Wartościowe jest również wszystko, co wytwarzają: miód, mleczko pszczele, wosk, kit. Nawet ich jad ma dużą wartość leczniczą.

Najbardziej znanym produktem wytwarzanym przez pszczoły jest miód nektarowy. Jego odmiany zależą od gatunku roślin, z których kwiatów pszczoła pobrała nektar. Są np. miody akacjowe, wrzosowe, lipowe, gryczane.

Miód ma wysoką wartość kaloryczną. Zawiera łatwo przyswajalne cukry, które są wchłaniane do organizmu bez potrzeby ich trawienia.

Miód wykazuje działanie bakteriostatyczne, tzn. hamuje rozwój i rozmnażanie się bakterii. W dawnych latach mieszano z miodem różne produkty, by je zakonserwować i zabezpieczyć przed zepsuciem. Od wieków znane są też lecznicze właściwości miodu. Do dziś przeziębienia czy stany zapalne gardła leczymy wodą z miodem i cytryną.

Na podstawie: I. Gumowska Pszczoły i ludzie, J. Guderska W ulu i na kwiatach
22. Liczebność pszczelej rodziny

A. latem jest mniejsza niż jesienią.

B. nie zależy od pory roku.

C. wiosną jest największa.

D. jesienią jest mniejsza niż latem.
23. Pszczoły przyczyniają się do pomnażania plonów, ponieważ

A. wytwarzają różne miody.

B. zachowują porządek w ulu.

C. zapylają kwitnące rośliny.

D. produkują wosk, kit i jad.
24. Miód ma własności konserwujące i lecznicze, ponieważ

A. powstrzymuje rozwój bakterii.

B. jest łatwo strawny.

C. powstaje z nektaru różnych roślin.

D. jest bardzo kaloryczny.
Człowiek hoduje pszczoły i wykorzystuje je od tysięcy lat. Najpierw miało miejsce prymitywne „podkradanie” miodu dzikim pszczołom, gnieżdżącym się w dziuplach wypróchniałych drzew lub w małych jaskiniach czy szczelinach skalnych. Potem rozwinęło się bartnictwo, tzn. hodowla pszczół w barciach, czyli naturalnych lub sztucznie wydrążonych dziuplach. A na końcu dopiero pasiecznictwo, tzn. hodowla pszczół w pasiece, czyli w skupisku uli ustawionych na niewielkiej przestrzeni.

W Polsce hodowlę pszczół w barciach znano już we wczesnym średniowieczu. Na terenie dawnych grodów – dzisiejszego Gniezna i Opola – znaleziono narzędzia z XII w. do drążenia w drzewie barci. Wraz z rozwojem bartnictwa rozwijało się prawo z nim związane. Znany jest np. statut księcia mazowieckiego Janusza I z 1401 roku określający różne obowiązki i przywileje właścicieli pszczół.

W połowie XVII wieku bartnictwo stopniowo zaczęło zanikać, za to coraz bardziej rozwijała się hodowla pszczół w pasiekach.

Na podstawie: I. Gumowska Pszczoły i ludzie



25. Co to jest barć?

A. Szczelina między skałami.

B. Skupisko uli.

C. Otwór w pniu drzewa.

D. Mała jaskinia.

26. Narzędzia z XII wieku znalezione w Gnieźnie i Opolu świadczą, że na tych terenach w średniowieczu

A. podbierano miód dzikim pszczołom.

B. zajmowano się bartnictwem.

C. bartnictwo zaczęło zanikać.

D. hodowano pszczoły w pasiekach.
Wielki Mur Chiński jest jednym z najznakomitszych dokonań budowlanych wszech czasów. Jego pierwsze odcinki powstały około VI wieku p.n.e. Mur chronił Chiny przed najeźdźcami z równin mongolskich. Umieszczono w nim w regularnych odstępach wieże strażnicze i bramy. Na szczycie na wysokości 8 metrów biegła kamienna droga, którą w razie zagrożenia kawaleria chińska ruszała przepędzić wroga.

Wielki Mur był także drogą transportu. Wił się, wznosząc i opadając, wśród gór, pustkowi i moczarów. Wzniesiono go na kamiennych fundamentach, a przestrzeń między zbudowanymi z cegieł ścianami wypełniono ziemią. W ciągu wieków kilkakrotnie go przebudowywano. Ostatecznie budowę zakończono w XVI wieku. Do naszych czasów zachowało się około 2400 km muru, choć w okresie świetności liczył ponad 7600 km długości.

Mur Chiński jest największą budowlą, jaką kiedykolwiek wzniosły ludzkie ręce. Jest jedyną budowlą ziemską widoczną z kosmosu. Został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO*.
Na podstawie informacji z Internetu
* UNESCO – Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury, zajmuje się między innymi ochroną dziedzictwa kulturowego.

  1   2   3   4   5   6


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość